(16) 1. екадхаммапа̄л̣и-пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄
296. екадхаммапа̄л̣ийам̣ екадхаммоти екасабха̄во. екантаниббида̄йа̄ти екантена ват̣т̣е ниббинданаттха̄йа уккан̣т̣ханаттха̄йа. вира̄га̄йа̄ти ват̣т̣е вираджджанаттха̄йа, ра̄га̄дӣнам̣ ва̄ килеса̄нам̣ вираджджана̄йа вигама̄йа. ниродха̄йа̄ти ра̄га̄дӣнам̣ ниродха̄йа аппаваттикаран̣аттха̄йа, ват̣т̣ассева ва̄ нируджджханаттха̄йа. упасама̄йа̄ти килесавӯпасаманаттха̄йа, абхин̃н̃а̄йа̄ти аничча̄дивасена лаккхан̣аттайам̣ а̄ропетва̄ абхиджа̄нанаттха̄йа. самбодха̄йа̄ти чатуннам̣ сачча̄нам̣ буджджханаттха̄йа, ‘‘бодхи вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣а’’нти (маха̄ни. 191; чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддесо 121) евам̣ вуттасса ва̄ чатумагган̃а̄н̣асса пат̣ивиджджханаттха̄йа. нибба̄на̄йа̄ти аппаччайанибба̄насса саччхикаран̣аттха̄йа.
ити бхагава̄ имехи саттахи падехи буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄насса ван̣н̣ам̣ катхеси. касма̄? маха̄джанасса усса̄хаджананаттхам̣ висакан̣т̣акава̄н̣иджо вийа аттано пан̣ийасса. висакан̣т̣акава̄н̣иджо на̄ма гул̣ава̄н̣иджо вуччати. со кира гул̣апха̄н̣итакхан̣д̣асаккара̄дӣни сакат̣ена̄да̄йа паччантага̄мам̣ гантва̄ ‘‘висакан̣т̣акам̣ ган̣хатха, висакан̣т̣акам̣ ган̣хатха̄’’ти уггхосеси. там̣ сутва̄ га̄мика̄ ‘‘висам̣ на̄ма каккхал̣ам̣ гхорам̣. йо нам̣ кха̄дати, со марати. кан̣т̣акампи виджджхитва̄ ма̄рети, убхопете каккхал̣а̄. ко еттха а̄нисам̣со’’ти гехадва̄ра̄ни тхакесум̣, да̄раке ча пала̄песум̣. там̣ дисва̄ ва̄н̣иджо ‘авоха̄ракусала̄ име га̄мика̄, ханда не упа̄йена га̄ха̄пемӣ’’ти ‘‘атимадхурам̣ ган̣хатха, атиса̄дум̣ ган̣хатха, гул̣ам̣ пха̄н̣итам̣ саккарам̣ самаггхам̣ лаббхати, кӯт̣ама̄сакакӯт̣акаха̄пан̣а̄дӣхи ва̄пи лаббхатӣ’’ти уггхосеси. там̣ сутва̄ га̄мика̄ тут̣т̣хапахат̣т̣ха̄ ваггавагга̄ гантва̄ бахумпи мӯлам̣ датва̄ аггахесум̣.
таттха висакан̣т̣акава̄н̣иджасса ‘‘висакан̣т̣акам̣ ган̣хатха̄’’ти уггхосанам̣ вийа бхагавато буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄накатханам̣, висакан̣т̣аке ван̣н̣ам̣ катхетва̄ тасса гахан̣аттха̄йа маха̄джанасса усса̄хакаран̣ам̣ вийа имехи саттахи падехи буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄насса ван̣н̣абхан̣анена тасса маха̄джанасса усса̄хакаран̣ам̣.
катамо екадхаммоти катхетукамйата̄пуччха̄. буддха̄нуссатӣти буддхам̣ а̄раббха уппанна̄ ануссати, буддхагун̣а̄рамман̣а̄йа сатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. там̣ панетам̣ буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄нам̣ дувидхам̣ хоти читтасампахам̣санаттхан̃чева випассанаттхан̃ча. катхам̣? йада̄ хи асубха̄рамман̣есу ан̃н̃атарам̣ бха̄вентасса бхиккхуно читтуппа̄до упахан̃н̃ати уккан̣т̣хати нирасса̄до хоти, вӣтхим̣ наппат̣ипаджджати, кӯт̣агон̣о вийа ито чито ча видха̄вати. тасмим̣ кхан̣е еса мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ найена татха̄гатасса локийалокуттарагун̣е ануссарати. тассевам̣ буддхам̣ ануссарантасса читтуппа̄до пасӣдати, винӣваран̣о хоти. со там̣ читтам̣ евам̣ даметва̄ пуна мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣йева манаси кароти. катхам̣? йатха̄ на̄ма балава̄ пурисо кӯт̣а̄га̄ракан̣н̣икаттха̄йа маха̄руккхам̣ чхинданто са̄кха̄пала̄саччхеданаматтенева пхарасудха̄ра̄йа випанна̄йа маха̄руккхам̣ чхиндитум̣ асакконтопи дхураниккхепам̣ акатва̄ва камма̄раса̄лам̣ гантва̄ тикхин̣ам̣ пхарасум̣ ка̄ра̄петва̄ пуна там̣ чхиндеййа. евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. со евам̣ буддха̄нуссативасена читтам̣ паридаметва̄ пуна мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто асубха̄рамман̣ам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ джха̄нан̇га̄ни саммаситва̄ арийабхӯмим̣ оккамати. евам̣ та̄ва читтасампахам̣санаттхам̣ хоти.
йада̄ панеса буддха̄нуссатим̣ ануссаритва̄ ‘‘ко айам̣ итипи со бхагава̄тиа̄дина̄ найена ануссари, иттхи ну кхо пурисо ну кхо девамануссама̄рабрахма̄нам̣ ан̃н̃атаро ну кхо’’ти паригган̣ханто ‘‘на ан̃н̃о кочи, сатисампайуттам̣ пана читтамева ануссарӣ’’ти дисва̄ ‘‘там̣ кхо панетам̣ читтам̣ кхандхато вин̃н̃а̄н̣аккхандхо хоти, тена сампайутта̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо, тена сампайутта̄ сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, сахаджа̄та̄ пхасса̄дайо сан̇кха̄раккхандхоти име чатта̄ро арӯпаккхандха̄ хонтӣ’’ти арӯпан̃ча ваваттхапетва̄ тасса ниссайам̣ парийесанто хадайаваттхум̣ дисва̄ тасса ниссайа̄ни чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни, та̄ни упа̄да̄йа паватта̄ни сесаупа̄да̄рӯпа̄ни ча париггахетва̄ ‘‘саббампетам̣ рӯпам̣ рӯпаккхандхо’’ти ваваттхапетва̄ ‘‘идан̃ча рӯпам̣ пуриман̃ча арӯпа’’нти сан̇кхепато рӯпа̄рӯпам̣, пабхедато пан̃чаккхандхе пуна ‘‘сан̇кхепато пан̃чапете кхандха̄ дуккхасачча’’нти дуккхасаччам̣ ваваттхапетва̄ ‘‘тасса пабха̄вика̄ тан̣ха̄ самудайасаччам̣, тасса̄ ниродхо ниродхасаччам̣, ниродхападжа̄нана̄ пат̣ипада̄ маггасачча’’нти евам̣ пуббабха̄ге чатта̄ри ча сачча̄ни ваваттхапетва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ арийабхӯмим̣ оккамати. тада̄сса имам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ випассанаттхам̣ на̄ма хоти. айам̣ кхотиа̄ди аппана̄ва̄ро вуттанайенева ведитаббо.
297. дхамма̄нуссатиа̄дӣсупи есева найо. айам̣ панеттха вачанаттхо – дхаммам̣ а̄раббха уппанна̄ ануссати дхамма̄нуссати, сва̄ккха̄тата̄дидхаммагун̣а̄рамман̣а̄йа сатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. сан̇гхам̣ а̄раббха уппанна̄ ануссати сан̇гха̄нуссати, суппат̣ипанната̄дисан̇гхагун̣а̄рамман̣а̄йа сатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. сӣлам̣ а̄раббха уппанна̄ ануссати сӣла̄нуссати, акхан̣д̣ата̄дисӣлагун̣а̄рамман̣а̄йа сатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. ча̄гам̣ а̄раббха уппанна̄ ануссати ча̄га̄нуссати, муттача̄гата̄дича̄гагун̣а̄рамман̣а̄йа сатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. девата̄ а̄раббха уппанна̄ ануссати девата̄нуссати, девата̄ саккхит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ аттано саддха̄дигун̣а̄рамман̣а̄йа сатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. а̄на̄па̄не а̄раббха уппанна̄ сати а̄на̄па̄нассати, асса̄сапасса̄санимитта̄рамман̣а̄йа сатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. маран̣ам̣ а̄раббха уппанна̄ сати маран̣ассати, джӣвитиндрийупаччхеда̄рамман̣а̄йа сатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. кеса̄дибхедам̣ рӯпака̄йам̣ гата̄, ка̄йе ва̄ гата̄ти ка̄йагата̄, ка̄йагата̄ ча са̄ сати ча̄ти ка̄йагата̄сатӣти ваттаббе рассам̣ акатва̄ ка̄йагата̄сатӣти вутта̄. кеса̄дика̄йакот̣т̣ха̄санимитта̄рамман̣а̄йа сатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. упасамам̣ а̄раббха уппанна̄ ануссати упасама̄нуссати, саббадуккхӯпасама̄рамман̣а̄йа сатийа̄ етам̣ адхивачанам̣. дувидхо ва̄ упасамо аччантӯпасамо ча кхайӯпасамо ча. таттха аччантӯпасамо на̄ма нибба̄нам̣, кхайӯпасамо на̄ма магго. еваметам̣ дувидхампи упасамам̣ ануссарантасса уппанна̄ сати упасама̄нуссатӣти айаметтха аттхо. ити имесу дасасу каммат̣т̣ха̄несу а̄на̄па̄нассати маран̣ассати ка̄йагата̄сатӣти има̄ни тӣн̣и випассанаттха̄нева хонти, сеса̄ни сатта читтасампахам̣санаттха̄нипи хонтӣти.
пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄.