(14) 2. дутийаетадаггавагго
чӯл̣апантхакаттхераваттху
198-200. дутийасса пат̣хаме маномайанти манена ниббаттитам̣. ‘‘маномайена ка̄йена, иддхийа̄ упасан̇камӣ’’ти (тхерага̄. 901) вуттат̣т̣ха̄насмин̃хи манена катака̄йо маномайака̄йо на̄ма джа̄то. ‘‘ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упападжджатӣ’’ти (чӯл̣ава. 333) вуттат̣т̣ха̄не манена ниббаттитака̄йо маномайака̄йо на̄ма джа̄то. айамидха адхиппето. таттха ан̃н̃е бхиккхӯ маномайам̣ ка̄йам̣ ниббаттента̄ тайо ва̄ чатта̄ро ва̄ ниббаттенти, на бахуке. екасадисейева ча катва̄ ниббаттенти екавидхамева каммам̣ курума̄не. чӯл̣апантхакаттхеро пана ека̄ваджджанена саман̣асахассам̣ ма̄песи. двепи ча джане на екасадисе ака̄си на екавидхам̣ каммам̣ курума̄не. тасма̄ маномайам̣ ка̄йам̣ абхинимминанта̄нам̣ агго на̄ма джа̄то.
четовиват̣т̣акусала̄нампи чӯл̣апантхакова агго, сан̃н̃а̄виват̣т̣акусала̄нам̣ пана маха̄пантхакаттхеро агготи вутто. таттха чӯл̣апантхакаттхеро чатуннам̣ рӯпа̄вачараджджха̄на̄нам̣ ла̄бхита̄йа ‘‘четовиват̣т̣акусало’’ти вутто, маха̄пантхакаттхеро чатуннам̣ арӯпа̄вачараджджха̄на̄нам̣ ла̄бхита̄йа ‘‘сан̃н̃а̄виват̣т̣акусало’’ти вутто. чӯл̣апантхако ча сама̄дхикусалата̄йа четовиват̣т̣акусало на̄ма, маха̄пантхако випассана̄кусалата̄йа сан̃н̃а̄виват̣т̣акусало на̄ма. еко четтха сама̄дхилаккхан̣е чхеко, еко випассана̄лаккхан̣е. татха̄ еко сама̄дхига̄л̣хо, еко випассана̄га̄л̣хо. еко четтха ан̇гасам̣кхитте чхеко, еко а̄рамман̣асам̣кхитте. татха̄ еко ан̇гававаттха̄не чхеко, еко а̄рамман̣ававаттха̄нети еваметтха йоджана̄ ка̄табба̄.
апича чӯл̣апантхакаттхеро рӯпа̄вачараджджха̄нала̄бхӣ хутва̄ джха̄нан̇гехи вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ паттоти четовиват̣т̣акусало, маха̄пантхако арӯпа̄вачараджджха̄нала̄бхӣ хутва̄ джха̄нан̇гехи вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ паттоти сан̃н̃а̄виват̣т̣акусало. убхопи пантхе джа̄татта̄ пантхака̄ на̄ма джа̄та̄. тесам̣ пат̣хамаджа̄то маха̄пантхако на̄ма, паччха̄джа̄то чӯл̣апантхако на̄ма.
имесам̣ пана убхиннампи пан̃хакамме айаманупуббикатха̄ – атӣте кира падумуттарабуддхака̄ле хам̣саватӣнагарава̄сино две бха̄тика̄ кут̣умбика̄ саддха̄ пасанна̄ нибаддхам̣ саттху сантикам̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣анти. тесу екадивасам̣ канит̣т̣хо саттха̄рам̣ двӣхан̇гехи саманна̄гатам̣ екам̣ бхиккхум̣ ‘‘мама са̄сане маномайам̣ ка̄йам̣ абхинимминанта̄нам̣ четовиват̣т̣акусала̄нан̃ча айам̣ бхиккху агго’’ти етадаггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘маха̄ вата̄йам̣ бхиккху еко хутва̄ две ан̇га̄ни парипӯретва̄ чарати, майа̄пи ана̄гате екасса буддхасса са̄сане ан̇гадвайапӯракена хутва̄ вичаритум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со пуриманайенева саттха̄рам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ евама̄ха – ‘‘йам̣, бханте, бхиккхум̣ тумхе ито саттадивасаматтхаке маномайан̇гена ча четовиват̣т̣акусалан̇гена ча ‘айам̣ мама са̄сане агго’ти етадагге т̣хапайиттха, ахампи имасса адхика̄ракаммасса пхалена со бхиккху вийа ан̇гадвайапӯрако бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си.
саттха̄ ана̄гатам̣ олокетва̄ анантара̄йенасса паттхана̄йа самиджджханабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘ана̄гате каппасатасахасса̄васа̄не готамо на̄ма буддхо уппаджджиссати, со там̣ имасмим̣ т̣ха̄надвайе т̣хапессатӣ’’ти бйа̄каритва̄ анумоданам̣ катва̄ пакка̄ми. бха̄та̄писса екадивасам̣ саттха̄рам̣ сан̃н̃а̄виват̣т̣акусалам̣ бхиккхум̣ етадаггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ татхева адхика̄рам̣ катва̄ паттханам̣ ака̄си, саттха̄пи там̣ бйа̄ка̄си.
те убхопи джана̄ саттхари дхарама̄не кусалакаммам̣ каритва̄ саттху париниббутака̄ле сарӣрачетийе суван̣н̣апӯджам̣ катва̄ тато чута̄ девалоке ниббатта̄. тесам̣ девамануссесу сам̣саранта̄нам̣йева каппасатасахассам̣ атиккантам̣. таттха маха̄пантхакасса антара̄ катакалйа̄н̣акаммам̣ на катхийати, чӯл̣апантхако пана кассапабхагавато са̄сане паббаджитва̄ вӣсати вассасахасса̄ни ода̄такасин̣акаммам̣ катва̄ девапуре ниббатти. атха амха̄кам̣ саттха̄ абхисамбодхим̣ патва̄ паваттитаварадхаммачакко ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вел̣уванамаха̄виха̄ре пат̣ивасати.
имасмим̣ т̣ха̄не т̣хатва̄ имесам̣ двиннам̣ ниббаттим̣ катхетум̣ ват̣т̣ати. ра̄джагахе кира дханасет̣т̣хикуласса дхӣта̄ аттано да̄сенева саддхим̣ сантхавам̣ катва̄ ‘‘ан̃н̃епи ме имам̣ каммам̣ джа̄неййу’’нти чинтетва̄ евама̄ха – ‘‘амхехи имасмим̣ т̣ха̄не васитум̣ на сакка̄, саче ме ма̄та̄питаро имам̣ досам̣ джа̄ниссанти, кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ кариссанти, видесам̣ гантва̄ васисса̄ма̄’’ти хаттхаса̄рам̣ гахетва̄ аггадва̄рена никкхамитва̄ ‘‘йаттха ва̄ таттха ва̄ ан̃н̃ехи аджа̄нанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ васисса̄ма̄’’ти убхопи агамам̣су.
тесам̣ екасмим̣ т̣ха̄не васанта̄нам̣ сам̣ва̄саманва̄йа тасса̄ куччхийам̣ габбхо патит̣т̣ха̄си. са̄ габбхасса парипа̄кам̣ а̄гамма са̄микена саддхим̣ мантеси – ‘‘габбхо ме парипа̄кам̣ гато, н̃а̄тимитта̄дивирахите т̣ха̄не габбхавут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма убхиннампи амха̄кам̣ дуккхамева, кулагехамева гаччха̄ма̄’’ти. со ‘‘аджджа гаччха̄ма, све гаччха̄ма̄’’ти дивасе атиккама̄песи. са̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ба̄ло аттано досамаханта̄йа гантум̣ на уссахати, ма̄та̄питаро ча на̄ма екантахита̄, айам̣ гаччхату ва̄ ма̄ ва̄, майа̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тасмим̣ геха̄ никкханте са̄ гехе париккха̄рам̣ пат̣иса̄метва̄ аттано кулагхарам̣ гатабха̄вам̣ анантарагехава̄сӣнам̣ а̄рочетва̄ маггам̣ пат̣ипаджджи.
атха со пурисо гхарам̣ а̄гато там̣ адисва̄ пат̣ивиссаке пуччхитва̄ ‘‘кулагхарам̣ гата̄’’ти сутва̄ вегена анубандхитва̄ антара̄магге сампа̄пун̣и. тасса̄пи таттхева габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси. со ‘‘ким̣ идам̣ бхадде’’ти пуччхи. са̄ми еко путто джа̄тоти. ида̄ни ким̣ карисса̄ма̄ти? йасса аттха̄йа майам̣ кулагхарам̣ гаччха̄ма, там̣ каммам̣ антара̄ва ниппханнам̣, таттха гантва̄ ким̣ карисса̄ма, ниватта̄ма̄ти двепи екачитта̄ хутва̄ ниваттим̣су. тасса да̄ракасса ча пантхе джа̄татта̄ пантхакоти на̄мам̣ акам̣су. тасса̄ начирассева апаропи габбхо патит̣т̣хахи. саббам̣ пуриманайенева виттха̄ретаббам̣. тассапи да̄ракасса пантхе джа̄татта̄ пат̣хамаджа̄тасса маха̄пантхакоти на̄мам̣ катва̄ паччха̄джа̄тасса чӯл̣апантхакоти на̄мам̣ акам̣су.
те двепи да̄раке гахетва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева гата̄. тесам̣ таттха васанта̄нам̣ айам̣ маха̄пантхакада̄рако ан̃н̃е да̄ракаджане ‘‘чӯл̣апита̄ маха̄пита̄ аййако аййика̄’’ти ваданте сутва̄ ма̄тарам̣ пат̣ипуччхи – ‘‘амма, ан̃н̃е да̄рака̄ катхенти ‘аййако аййика̄’ти, ким̣ амха̄кам̣ н̃а̄така̄ наттхӣ’’ти? а̄ма, та̄та, тумха̄кам̣ еттха н̃а̄така̄ наттхи, ра̄джагаханагаре пана во дханасет̣т̣хи на̄ма аййако, таттха тумха̄кам̣ бахӯ н̃а̄така̄ти. касма̄ таттха на гаччхатха амма̄ти? са̄ аттано агаманака̄ран̣ам̣ путтасса акатхетва̄ путтесу пунаппунам̣ катхентесу са̄микама̄ха – ‘‘име да̄рака̄ ативийа мам̣ киламенти, ким̣ но ма̄та̄питаро дисва̄ мам̣сам̣ кха̄диссанти, ехи да̄рака̄нам̣ аййакакулам̣ дассема̄’’ти. ахам̣ саммукха̄ бхавитум̣ на саккхисса̄ми, там̣ пана найисса̄мӣти. ‘‘са̄дху са̄ми, йена кеначи упа̄йена да̄рака̄нам̣ аййакакуламева дат̣т̣хум̣ ват̣т̣атӣ’’ти двепи джана̄ да̄раке а̄да̄йа анупуббена ра̄джагахам̣ патва̄ нагарадва̄ре екисса̄ са̄ла̄йа нива̄сам̣ катва̄ да̄ракама̄та̄ две да̄раке гахетва̄ а̄гатабха̄вам̣ ма̄та̄питӯнам̣ а̄роча̄песи.
те там̣ са̄санам̣ сутва̄ сам̣са̄ре сам̣саранта̄нам̣ на путто на дхӣта̄ на̄ма наттхи, те амха̄кам̣ маха̄пара̄дхика̄, на сакка̄ техи амха̄кам̣ чаккхупатхе т̣ха̄тум̣. еттакам̣ пана дханам̣ гахетва̄ двепи джана̄ пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ джӣванту, да̄раке пана идха песентӯти. сет̣т̣хидхӣта̄ ма̄та̄питӯхи песитам̣ дханам̣ гахетва̄ да̄раке а̄гатадӯта̄нам̣ хаттхейева датва̄ песеси. да̄рака̄ аййакакуле вад̣д̣ханти. тесу чӯл̣апантхако атидахаро, маха̄пантхако пана аййакена саддхим̣ дасабаласса дхаммакатхам̣ сотум̣ гаччхати. тасса ниччам̣ саттху саммукхе дхаммам̣ сун̣антасса паббаджджа̄йа читтам̣ нами. со аййакам̣ а̄ха – ‘‘саче тумхе ануджа̄неййа̄тха, ахам̣ паббаджджеййа’’нти. ‘‘ким̣ вадеси, та̄та, майхам̣ сакалалокассапи паббаджджато тавева паббаджджа̄ бхаддика̄. саче саккоси, паббаджа, та̄та̄’’ти сампат̣иччхитва̄ саттху сантикам̣ гато. саттха̄ ‘‘ким̣, маха̄сет̣т̣хи, да̄рако те ладдхо’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, айам̣ да̄рако майхам̣ натта̄, тумха̄кам̣ сантике паббаджа̄мӣти вадатӣ’’ти а̄ха.
саттха̄ ан̃н̃атарам̣ пин̣д̣ача̄рикам̣ ‘‘имам̣ да̄ракам̣ пабба̄джехӣ’’ти а̄н̣а̄песи. тхеро тасса тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ пабба̄джеси. со бахум̣ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ парипун̣н̣авассо упасампадам̣ лабхи. упасампанно хутва̄ йонисоманасика̄ре каммам̣ каронто чатуннам̣ арӯпа̄вачараджджха̄на̄нам̣ ла̄бхӣ хутва̄ джха̄нан̇гехи вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ па̄пун̣и. ити со сан̃н̃а̄виват̣т̣акусала̄нам̣ агго джа̄то. со джха̄насукхена пхаласукхена вӣтина̄менто чинтеси – ‘‘сакка̄ ну кхо имам̣ сукхам̣ чӯл̣апантхакасса да̄ту’’нти. тато аййакасет̣т̣хисса сантикам̣ гантва̄ ‘‘маха̄сет̣т̣хи саче тумхе сампат̣иччхатха, ахам̣ чӯл̣апантхакам̣ пабба̄джеййа’’нти а̄ха. пабба̄джетха, бхантети. тхеро чӯл̣апантхакада̄ракам̣ пабба̄джетва̄ дасасу сӣлесу патит̣т̣ха̄песи. чӯл̣апантхакаса̄ман̣еро бха̄тикасса сантике.
‘‘падумам̣ йатха̄ коканадам̣ сугандхам̣,
па̄то сийа̄ пхулламавӣтагандхам̣;
ан̇гӣрасам̣ пасса вирочама̄нам̣,
тапантама̄диччамиванталиккхе’’ти. (сам̣. ни. 1.123; а. ни. 5.195) –
имам̣ га̄тхам̣ ган̣ха̄ти. гахитагахитападам̣ упарӯпарипадам̣ ган̣хантасса нассати. тасса имам̣ га̄тхам̣ гахетум̣ ва̄йамантассева чатта̄ро ма̄са̄ атикканта̄. атха нам̣ маха̄пантхако а̄ха – ‘‘чӯл̣апантхака, твам̣ имасмим̣ са̄сане абхаббо, чатӯхи ма̄сехи екага̄тхампи гахетум̣ на саккоси, паббаджитакиччам̣ пана твам̣ катхам̣ маттхакам̣ па̄пессаси, никкхама ито’’ти. со тхерена пан̣а̄мито виха̄рапаччанте родама̄но ат̣т̣ха̄си.
тена самайена саттха̄ ра̄джагахам̣ упанисса̄йа джӣвакамбаване вихарати. тасмим̣ самайе джӣвако пурисам̣ песеси ‘‘пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ саттха̄рам̣ нимантехӣ’’ти. тена кхо пана самайена маха̄пантхако бхаттуддесако хоти. со ‘‘пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ бхиккхам̣ сампат̣иччхатха, бханте’’ти вутто ‘‘чӯл̣апантхакам̣ т̣хапетва̄ сеса̄нам̣ сампат̣иччха̄мӣ’’ти а̄ха. чӯл̣апантхако там̣ катхам̣ сутва̄ бхиййосоматта̄йа доманассаппатто ахоси. саттха̄ чӯл̣апантхакасса кхедам̣ дисва̄ ‘‘чӯл̣апантхако майи гате буджджхиссатӣ’’ти гантва̄ авидӯре т̣ха̄не атта̄нам̣ дассетва̄ ‘‘ким̣ твам̣, пантхака, родасӣ’’ти а̄ха. бха̄та̄ мам̣, бханте, пан̣а̄метӣти. пантхака, туйхам̣ бха̄тикасса парапуггала̄нам̣ а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ам̣ наттхи, твам̣ буддхавенеййапуггало на̄ма̄ти иддхийа̄ абхисан̇кхаритва̄ суддхам̣ чол̣акхан̣д̣ам̣ ада̄си ‘‘имам̣ гахетва̄ ‘раджохаран̣ам̣ раджохаран̣а’нти ватва̄ бха̄вехи пантхака̄’’ти.
со саттха̄ра̄ диннам̣ чол̣акхан̣д̣ам̣ ‘‘раджохаран̣ам̣ раджохаран̣а’’нти хаттхена паримаджджанто нисӣди. тасса паримаджджантасса лома̄ни килит̣т̣хадха̄тука̄ни джа̄та̄ни. пуна паримаджджантасса уккхалипарипун̃чханасадисам̣ джа̄там̣. со н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ а̄гамма таттха кхайавайам̣ пат̣т̣хапетва̄ чинтеси – ‘‘идам̣ чол̣акхан̣д̣ам̣ пакатийа̄ пан̣д̣арам̣ парисуддхам̣, упа̄диннакасарӣрам̣ нисса̄йа килит̣т̣хам̣ джа̄там̣, идам̣ читтампи евам̣гатикамева̄’’ти. сама̄дхим̣ бха̄ветва̄ чатта̄ри рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни па̄дака̄ни катва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. со маномайаджджха̄нала̄бхӣ хутва̄ еко хутва̄ бахудха̄, бахудха̄ хутва̄ еко бхавитум̣ саматтхо ахоси. арахаттамаггенева часса тепит̣акан̃ча чха абхин̃н̃а̄ ча а̄гамим̣су.
пунадивасе саттха̄ екӯнехи пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ гантва̄ джӣвакасса нивесане нисӣди. чӯл̣апантхако пана аттано бхиккха̄йа асампат̣иччхитатта̄йева на гато. джӣвако йа̄гум̣ да̄тум̣ а̄рабхи, саттха̄ хаттхена паттам̣ пидахи. касма̄, бханте, на ган̣хатха̄ти? виха̄ре еко бхиккху аттхи джӣвака̄ти. со пурисам̣ пахин̣и ‘‘гаччха, бхан̣е, виха̄ре нисиннам̣ аййам̣ гахетва̄ ехӣ’’ти. чӯл̣апантхакаттхеропи тасса пурисасса пуре а̄гамана̄йева бхиккхусахассам̣ нимминитва̄ екампи екена асадисам̣, екассапи ча чӣваравича̄ран̣а̄дисаман̣акаммам̣ ан̃н̃ена асадисам̣ ака̄си. со пурисо виха̄ре бхиккхӯнам̣ бахубха̄вам̣ дисва̄ гантва̄ джӣвакасса катхеси – ‘‘бханте, имасмим̣ виха̄ре бхиккхусан̇гхо бахутаро, тато паккоситаббам̣ бхадантам̣ на джа̄на̄мӣ’’ти. джӣвако саттха̄рам̣ пат̣ипуччхи – ‘‘кона̄мо, бханте, виха̄ре нисиннабхиккхӯ’’ти? чӯл̣апантхако на̄ма джӣвака̄ти. гаччха бхо ‘‘чӯл̣апантхако на̄ма катаро’’ти пуччхитва̄ а̄нехӣти. со виха̄рам̣ гантва̄ ‘‘чӯл̣апантхако на̄ма, бханте, катаро’’ти пуччхи. ‘‘ахам̣ чӯл̣апантхако ахам̣ чӯл̣апантхако’’ти бхиккхусахассампи катхеси. со пуна̄гантва̄ джӣвакасса катхеси ‘‘сахассаматта̄ бхиккхӯ саббепи ‘ахам̣ чӯл̣апантхако ахам̣ чӯл̣апантхако’ти катхенти, ахам̣ ‘асуко на̄ма паккоситаббо’ти на джа̄на̄мӣ’’ти. джӣвакопи пат̣ивиддхасаччата̄йа ‘‘иддхима̄ бхиккхӯ’’ти найато н̃атва̄ ‘‘пат̣хамам̣ катханабхиккхумева ‘тумхе саттха̄ паккосатӣ’ти ватва̄ чӣваракан̣н̣е ган̣ха та̄та̄’’ти а̄ха. со виха̄рам̣ гантва̄ татха̄ ака̄си, та̄вадева сахассаматта̄ бхиккхӯ антарадха̄йим̣су. со тхерам̣ гахетва̄ агама̄си. саттха̄ тасмим̣ кхан̣е йа̄гум̣ ган̣хи.
дасабале бхаттакиччам̣ катва̄ виха̄рам̣ гате дхаммасабха̄йам̣ катха̄ удапа̄ди ‘‘йа̄ва маханта̄ вата буддха̄ на̄ма чатта̄ро ма̄се екага̄тхам̣ ган̣хитум̣ асакконтам̣ бхиккхум̣ евам̣махиддхикам̣ акам̣сӯ’’ти. саттха̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄ гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисаджджа ‘‘ким̣ вадетха, бхиккхаве’’ти пуччхи. на бхагава̄ ан̃н̃ам̣ кин̃чи катхема, чӯл̣апантхакена тумха̄кам̣ сантика̄ маха̄ла̄бхо ладдхоти тумха̄кам̣йева гун̣ам̣ катхема̄ти. аначчхарийам̣, бхиккхаве, ида̄ни майхам̣ ова̄дам̣ катва̄ локуттарада̄йаджджала̄бхо, айам̣ атӣтепи апарипаккан̃а̄н̣е т̣хитасса майхам̣ ова̄дам̣ катва̄ локийада̄йаджджам̣ лабхӣти. бхиккхӯ ‘‘када̄, бханте’’ти а̄йа̄чим̣су. саттха̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ атӣтам̣ а̄харитва̄ дассеси.
бхиккхаве, атӣте ба̄ра̄н̣асӣнагаре брахмадатто на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ ка̄реси. тасмим̣ самайе чӯл̣акасет̣т̣хи на̄ма пан̣д̣ито бйатто саббанимитта̄ни джа̄на̄ти. со екадивасам̣ ра̄джӯпат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто антаравӣтхийам̣ матамӯсикам̣ дисва̄ тасмим̣ кхан̣е наккхаттам̣ сама̄нетва̄ идама̄ха – ‘‘сакка̄ чаккхумата̄ кулапуттена имам̣ ундӯрам̣ гахетва̄ да̄рабхаран̣ан̃ча ка̄тум̣ камманте ча пайоджету’’нти. ан̃н̃атаро дуггатакулапутто там̣ сет̣т̣хисса вачанам̣ сутва̄ ‘‘на̄йам̣ аджа̄нитва̄ катхессатӣ’’ти мӯсикам̣ гахетва̄ екасмим̣ а̄пан̣е бил̣а̄рассаттха̄йа датва̄ ка̄кан̣икам̣ лабхи. та̄йа ка̄кан̣ика̄йа пха̄н̣итам̣ кин̣итва̄ екена кут̣ена па̄нӣйам̣ ган̣хитва̄ аран̃н̃ато а̄гаччханте ма̄ла̄ка̄ре дисва̄ тхокам̣ тхокам̣ пха̄н̣итакхан̣д̣ам̣ датва̄ ул̣ун̇кена па̄нӣйам̣ ада̄си. те тасса екекам̣ пуппхамут̣т̣хим̣ адам̣су. со тена пуппхамӯлена пунадивасепи пха̄н̣итан̃ча па̄нӣйагхат̣ан̃ча гахетва̄ пуппха̄ра̄мамева гато. тасса там̣дивасам̣ ма̄ла̄ка̄ра̄ ад̣д̣хаочитаке пуппхагаччхе датва̄ агамам̣су. со начирассева имина̄ упа̄йена ат̣т̣ха каха̄пан̣е лабхи.
пуна екасмим̣ ва̄тавут̣т̣хидивасе чхад̣д̣итауййа̄нам̣ гантва̄ патитада̄рӯнам̣ ра̄сим̣ катва̄ нисинно ра̄джакумбхака̄расса сантика̄ сол̣аса каха̄пан̣е лабхи. со чатувӣсатийа̄ каха̄пан̣есу джа̄тесу ‘‘аттхи айам̣ упа̄йо майха’’нти нагарадва̄рато авидӯре т̣ха̄не екам̣ па̄нӣйача̄т̣им̣ т̣хапетва̄ пан̃часате тин̣аха̄раке па̄нӣйена упат̣т̣хахи. те а̄хам̣су – ‘‘твам̣, самма, амха̄кам̣ бахупака̄ро, ким̣ те карома̄’’ти? сопи ‘‘майхам̣ кичче уппанне кариссатха̄’’ти ватва̄ ито чито ча вичаранто тхалапатхакаммикена ча джалапатхакаммикена ча саддхим̣ миттасантхавам̣ ака̄си. тасса тхалапатхакаммико ‘‘све имам̣ нагарам̣ ассава̄н̣иджако пан̃ча ассасата̄ни гахетва̄ а̄гамиссатӣ’’ти а̄чиккхи. со тасса вачанам̣ сутва̄ тин̣аха̄рака̄нам̣ сан̃н̃ам̣ датва̄ екекам̣ тин̣акала̄пам̣ дигун̣ам̣ катва̄ а̄хара̄песи. атха со асса̄нам̣ нагарам̣ павит̣т̣хавела̄йа тин̣акала̄пасахассам̣ антарадва̄ре ра̄сим̣ катва̄ нисӣди. ассава̄н̣иджо сакаланагаре асса̄нам̣ ча̄рим̣ алабхитва̄ тасса сахассам̣ датва̄ там̣ тин̣ам̣ ган̣хи.
тато катипа̄хаччайенасса самуддакаммикасаха̄йако а̄рочеси ‘‘пат̣т̣анам̣ маха̄на̄ва̄ а̄гата̄’’ти. со ‘‘аттхи айам̣ упа̄йо’’ти ат̣т̣хахи каха̄пан̣ехи саббапарива̄расампаннам̣ та̄вака̄ликам̣ ратхам̣ гахетва̄ на̄ва̄пат̣т̣анам̣ гантва̄ екам̣ ан̇гулимуддикам̣ на̄викасса саччака̄рам̣ датва̄ авидӯре т̣ха̄не са̄н̣им̣ париккхипа̄петва̄ таттха нисинно пурисе а̄н̣а̄песи ‘‘ба̄хиракесу ва̄н̣иджесу а̄гатесу татийена пат̣иха̄рена а̄рочетха̄’’ти. ‘‘на̄ва̄ а̄гата̄’’ти сутва̄ ба̄ра̄н̣асито сатаматта̄ ва̄н̣иджа̄ ‘‘бхан̣д̣ам̣ ган̣ха̄ма̄’’ти а̄гамам̣су. бхан̣д̣ам̣ тумхе на лабхиссатха, асукат̣т̣ха̄не на̄ма маха̄ва̄н̣иджена саччака̄ро динноти. те тесам̣ сутва̄ тасса сантикам̣ а̄гата̄, па̄дамӯликапуриса̄ пуримасан̃н̃а̄васена татийена па̄т̣иха̄рена тесам̣ а̄гатабха̄вам̣ а̄рочесум̣. те сатаматта̄пи ва̄н̣иджа̄ екекам̣ сахассам̣ датва̄ тена саддхим̣ на̄ва̄йа паттика̄ хутва̄ пуна екекам̣ сахассам̣ датва̄ паттим̣ виссаджджа̄петва̄ бхан̣д̣ам̣ аттано сантакам̣ акам̣су. со пурисо две сатасахасса̄ни гахетва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ а̄гантва̄ ‘‘катан̃н̃уна̄ бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти екам̣ сатасахассам̣ гахетва̄ чӯл̣асет̣т̣хисса сантикам̣ гато.
атха там̣ чӯл̣асет̣т̣хи ‘‘ким̣ те, та̄та, катва̄ идам̣ дханам̣ ладдха’’нти пуччхи. со ‘‘тумхехи катхитаупа̄йе т̣хатва̄ чатума̄саббхантарейева ладдха’’нти а̄ха. сет̣т̣хи тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘ида̄ни еварӯпам̣ да̄ракам̣ парасантакам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вайаппаттам̣ дхӣтарам̣ датва̄ сакалакут̣умбасса са̄микам̣ ака̄си. сопи кулапутто сет̣т̣хино аччайена тасмим̣ нагаре сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ йатха̄каммам̣ гато. саттха̄ две ваттхӯни катхетва̄ анусандхим̣ гхат̣етва̄ абхисамбуддхака̄ле имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘аппакенапи медха̄вӣ, па̄бхатена вичаккхан̣о;
самут̣т̣ха̄пети атта̄нам̣, ан̣ум̣ аггим̣ва сандхама’’нти. (джа̄. 1.1.4);
ити саттха̄ дхаммасабха̄йам̣ саннисинна̄нам̣ имам̣ ка̄ран̣ам̣ дассеси. айам̣ двиннампи маха̄са̄вака̄нам̣ пуббапаттханато пат̣т̣ха̄йа анупуббикатха̄. апарабха̄ге пана саттха̄ арийаган̣апаривуто дхамма̄сане нисинно маномайам̣ ка̄йам̣ абхинимминанта̄нам̣ четовиват̣т̣акусала̄нан̃ча чӯл̣апантхакаттхерам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси, сан̃н̃а̄виват̣т̣акусала̄нам̣ маха̄пантхаканти.
субхӯтиттхераваттху
201. татийе аран̣авиха̄рӣнанти никкилесавиха̄рӣнам̣. ран̣анти хи ра̄га̄дайо килеса̄ вуччанти, тесам̣ абха̄вена никкилесавиха̄ро аран̣авиха̄ро на̄ма. со йесам̣ аттхи, те аран̣авиха̄рино. тесам̣ аран̣авиха̄рӣнам̣ субхӯтиттхеро агготи. кин̃ча̄пи хи ан̃н̃епи кхӣн̣а̄сава̄ аран̣авиха̄ринова, тхерена пана дхаммадесана̄йа етам̣ на̄мам̣ ладдхам̣. ан̃н̃е хи бхиккхӯ дхаммам̣ десенто уддиссакам̣ катва̄ ван̣н̣ам̣ ва̄ аван̣н̣ам̣ ва̄ катхенти, тхеро пана дхаммам̣ десенто саттха̄ра̄ деситанийа̄мато аноккамитва̄ десети, тасма̄ аран̣авиха̄рӣнам̣ агго на̄ма джа̄то.
202. чатуттхе даккхин̣еййа̄нанти даккхин̣а̄раха̄нам̣. таттха кин̃ча̄пи ан̃н̃епи кхӣн̣а̄сава̄ аггадаккхин̣еййа̄, тхеро пана пин̣д̣а̄йа чаранто гхаре гхаре метта̄джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа бхиккхам̣ ган̣ха̄ти ‘‘евам̣ бхиккха̄да̄йака̄нам̣ махаппхалам̣ бхависсатӣ’’ти. тасма̄ даккхин̣еййа̄нам̣ агготи вутто. аттабха̄во панасса сусамиддхо, алан̇кататоран̣ам̣ вийа читтапат̣о вийа ча ативийа вирочати. тасма̄ субхӯтӣти вуччати.
тасса пан̃хакамме айаманупуббикатха̄ – айам̣ кира падумуттаре бхагавати ануппаннейева хам̣саватӣнагаре бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббатти, нандама̄н̣авотисса на̄мам̣ акам̣су. со вайаппатто тайо веде угган̣хитва̄ таттха са̄рам̣ апассанто аттано парива̄рехи чатучатта̄лӣса̄йа ма̄н̣авакасахассехи саддхим̣ паббатапа̄де исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ пан̃ча абхин̃н̃а̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттеси, антева̄сикепи джха̄нала̄бхино ака̄си.
тасмим̣ самайе падумуттаро бхагава̄ локе ниббаттитва̄ хам̣саватӣнагарам̣ упанисса̄йа вихаранто екадивасам̣ паччӯсасамайе локам̣ олокенто нандата̄пасасса антева̄сика̄нам̣ джат̣ила̄нам̣ арахаттӯпаниссайам̣ нандата̄пасасса ча двӣхан̇гехи саманна̄гатасса са̄вакасса т̣ха̄нантарапаттханам̣ дисва̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ пуббан̣хасамайам̣ паттачӣварама̄да̄йа са̄рипуттаттхерасса ваттхумхи вуттанайенева нандата̄пасасса ассамам̣ агама̄си. таттха пхала̄пхалада̄нан̃ча пуппха̄санапан̃н̃а̄панан̃ча ниродхасама̄паттисама̄паджджанан̃ча вуттанайенева ведитаббам̣.
саттха̄ пана ниродха̄ вут̣т̣хито аран̣авиха̄риан̇гена ча даккхин̣еййан̇гена ча̄ти двӣхан̇гехи саманна̄гатам̣ екам̣ са̄вакам̣ ‘‘исиган̣асса пуппха̄сана̄нумоданам̣ карохӣ’’ти а̄н̣а̄песи. со аттано висайе т̣хатва̄ тепит̣акам̣ саммаситва̄ анумоданам̣ ака̄си. тасса десана̄васа̄не саттха̄ сайам̣ дхаммам̣ десеси. десана̄парийоса̄не саббе чатучатта̄лӣсасахасса̄пи та̄паса̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. нандата̄пасо пана анумодакасса бхиккхуно нимиттам̣ ган̣хитва̄ саттху десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетум̣ на̄саккхи. саттха̄ ‘‘етха, бхиккхаво’’ти сесабхиккхӯнам̣ хаттхам̣ паса̄реси. саббепи антарахитакесамассӯ иддхимайапариккха̄ра̄ вассасат̣т̣хикаттхера̄ вийа ахесум̣.
нандата̄пасо татха̄гатам̣ вандитва̄ саммукхе т̣хито а̄ха – ‘‘бханте, йена бхиккхуна̄ исиган̣асса пуппха̄сана̄нумодана̄ ката̄, ко на̄мойам̣ тумха̄кам̣ са̄сане’’ти? аран̣авиха̄риан̇гена ча даккхин̣еййан̇гена ча етадаггам̣ патто есоти. ‘‘бханте, ахампи имина̄ сатта̄хакатена адхика̄ракаммена ан̃н̃ам̣ сампаттим̣ на паттхеми, ана̄гате пана̄хам̣ екасса буддхасса са̄сане айам̣ тхеро вийа двӣхан̇гехи саманна̄гато бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. саттха̄ анантара̄йам̣ дисва̄ бйа̄каритва̄ пакка̄ми. нандата̄пасопи ка̄лена ка̄лам̣ дасабаласса сантике дхаммам̣ сутва̄ апарихӣнаджджха̄но брахмалоке ниббатто. идамасса калйа̄н̣акаммам̣. антара̄ пана каммам̣ на катхийати.
со каппасатасахассам̣ атиккамитва̄ са̄ваттхийам̣ суманасет̣т̣хисса гехе ниббатти, субхӯтӣтисса на̄мам̣ акам̣су. апарабха̄ге амха̄кам̣ саттха̄ локе ниббатто ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вихарати. тада̄ ана̄тхапин̣д̣ико сет̣т̣хи са̄ваттхийам̣ ут̣т̣ха̄накабхан̣д̣ам̣ гахетва̄ аттано саха̄йакасса ра̄джагахасет̣т̣хино гхарам̣ гато саттху уппаннабха̄вам̣ н̃атва̄ саттха̄рам̣ сӣтаване вихарантам̣ упасан̇камитва̄ пат̣хамадассаненева сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа саттха̄рам̣ са̄ваттхим̣ а̄гаманаттха̄йа йа̄читва̄ пан̃чачатта̄лӣсайоджане магге йоджане йоджане сатасахассапаричча̄гена виха̄ре патит̣т̣ха̄петва̄ са̄ваттхийам̣ ра̄джама̄нена ат̣т̣хакарӣсаппама̄н̣ам̣ джетара̄джакума̄расса уййа̄набхӯмим̣ кот̣исантха̄рена кин̣итва̄ таттха бхагавато виха̄рам̣ ка̄ретва̄ ада̄си. виха̄рамахадивасе айам̣ субхӯтикут̣имбико ана̄тхапин̣д̣икасет̣т̣хина̄ саддхим̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣анто саддхам̣ пат̣илабхитва̄ паббаджи. со упасампанно две ма̄тика̄ пагун̣ам̣ катва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄ аран̃н̃е саман̣адхаммам̣ каронто випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ метта̄джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. дхаммам̣ десенто вуттанайенева дхаммам̣ катхети, пин̣д̣а̄йа чаранто вуттанайенева метта̄джха̄нато вут̣т̣ха̄йа бхиккхам̣ ган̣ха̄ти. атха нам̣ саттха̄ имам̣ ка̄ран̣адвайам̣ пат̣ичча аран̣авиха̄рӣнан̃ча даккхин̣еййа̄нан̃ча бхиккхӯнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
кхадираванийаревататтхераваттху
203. пан̃чаме а̄ран̃н̃ака̄нанти аран̃н̃ава̄сӣнам̣. ревато кхадираванийоти дхаммасена̄патиттхерасса канит̣т̣хабха̄тико. со йатха̄ ан̃н̃е тхера̄ аран̃н̃е васама̄на̄ ванасабха̄гам̣ удакасабха̄гам̣ бхиккха̄ча̄расабха̄ган̃ча саллаккхетва̄ аран̃н̃е васанти, на евам̣ васи. ета̄ни пана сабха̄га̄ни ана̄дийитва̄ уджджан̇галасаккхарапа̄са̄н̣ависаме кхадираване пат̣ивасати. тасма̄ а̄ран̃н̃ака̄нам̣ агготи вутто.
тасса пан̃хакамме айаманупуббикатха̄ – айам̣ кира атӣте падумуттарабуддхака̄ле хам̣саватӣнагаре ниббатто маха̄ган̇га̄йа пайа̄гапатит̣т̣ха̄натиттхе на̄ва̄каммам̣ каронто пат̣ивасати. тасмим̣ самайе саттха̄ сатасахассабхиккхупарива̄ро ча̄рикам̣ чаранто пайа̄гапатит̣т̣ха̄натиттхам̣ сампа̄пун̣и. со дасабалам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘майхам̣ ка̄лена ка̄лам̣ буддхадассанам̣ на̄ма наттхи, айам̣ ме калйа̄н̣акамма̄йӯханаккхан̣о’’ти на̄ва̄сан̇гха̄т̣ам̣ бандха̄петва̄ упари челавита̄нам̣ ка̄ретва̄ гандхама̄ла̄да̄ма̄ни оса̄ретва̄ хет̣т̣ха̄ варапоттхакам̣ читтаттхаран̣ам̣ аттхара̄петва̄ сапарива̄рам̣ саттха̄рам̣ паратӣрам̣ та̄реси.
тасмим̣ самайе саттха̄ екам̣ а̄ран̃н̃акам̣ бхиккхум̣ етадагге т̣хапеси. со на̄вико там̣ дисва̄ ‘‘майа̄пи евамевам̣ ана̄гате екасса буддхасса са̄сане а̄ран̃н̃ака̄нам̣ аггена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти саттха̄рам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ саттху па̄дамӯле нипаджджитва̄, ‘‘бханте, тумхехи етадагге т̣хапито со бхиккху вийа ахампи ана̄гате екасса буддхасса са̄сане а̄ран̃н̃ака̄нам̣ агго бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. саттха̄ анантара̄йам̣ дисва̄ ‘‘ана̄гате готамабуддхасса са̄сане твам̣ а̄ран̃н̃ака̄нам̣ агго бхависсасӣ’’ти бйа̄каритва̄ пакка̄ми. антара̄ пана ан̃н̃ам̣ каммам̣ на катхийати.
со йа̄ваджӣвам̣ калйа̄н̣акаммам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де магадхаккхетте на̄лакабра̄хман̣ага̄ме са̄рӣбра̄хман̣ийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ гахетва̄ тин̣н̣ам̣ бха̄тика̄нам̣ тиссаннан̃ча бхагинӣнам̣ саббаканит̣т̣хо хутва̄ ниббатти, реватотисса на̄мам̣ акам̣су. атхасса ма̄та̄питаро чинтесум̣ – ‘‘вад̣д̣хитавад̣д̣хите да̄раке саман̣а̄ сакйапуттийа̄ нетва̄ пабба̄дженти, амха̄кам̣ путтам̣ реватам̣ дахарамева гхарабандханена бандхисса̄ма̄’’ти сама̄накулато да̄рикам̣ а̄нетва̄ реватасса аййикам̣ ванда̄петва̄, ‘‘амма, тава аййика̄йа махаллакатара̄ хохӣ’’ти а̄хам̣су. ревато тесам̣ катхам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ да̄рика̄ дахара̄ пат̣хамавайе т̣хита̄, имисса̄ кира евам̣видхам̣ рӯпам̣ мама аййика̄йа рӯпасадисам̣ бхависсати, пуччхисса̄ми та̄ва несам̣ адхиппа̄йа’’нти чинтетва̄ а̄ха – ‘‘тумхе ким̣ катхетха̄’’ти? та̄та, ‘‘айам̣ да̄рика̄ аййика̄ вийа те джарам̣ па̄пун̣а̄тӯ’’ти вада̄ма̄ти. со ‘‘имисса̄ рӯпам̣ евам̣видхам̣ бхависсатӣ’’ти пуччхи. та̄та, ким̣ вадеси, маха̄пун̃н̃а̄ евам̣видха̄ хонтӣти.
со чинтеси – ‘‘идам̣ кира рӯпам̣ имина̄ нийа̄мена валиттачам̣ бхависсати палитакесам̣ кхан̣д̣адантам̣, ахам̣ еварӯпе рӯпе раджджитва̄ ким̣ карисса̄ми, мама бха̄тика̄нам̣ гатамаггамева гамисса̄мӣ’’ти кӣл̣анто вийа хутва̄ самавайе тарун̣ада̄раке а̄ха – ‘‘етха, бхо, видха̄ваникам̣ карисса̄ма̄’’ти никкхами. та̄та, ман̇галадивасе ма̄ бахи гаччха̄ти. со да̄ракехи саддхим̣ кӣл̣анто вийа аттано дха̄ванава̄ре сампатте тхокам̣ гантва̄ папан̃четва̄ а̄гаччхати. пуна дутийава̄ре сампатте тато туритам̣ вийа гантва̄ а̄гато, татийава̄ре сампатте ‘‘айам̣ ме ка̄ло’’ти н̃атва̄ саммукхат̣т̣ха̄ненева пала̄йитва̄ пам̣сукӯликабхиккхӯнам̣ нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ аран̃н̃ам̣ гантва̄ тхере абхива̄детва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. саппуриса майам̣ там̣ на джа̄на̄ма ‘‘касса̄си путто’’ти, тван̃ча алан̇катанийа̄менева а̄гато, ко там̣ пабба̄джетум̣ уссахиссатӣти. со убхо ба̄ха̄ паггайха ‘‘вилумпанти мам̣ вилумпанти ма’’нти маха̄равам̣ вирави. ито чито ча бхиккхӯ саннипатитва̄ ‘‘саппуриса, имасмим̣ т̣ха̄не тава ваттхам̣ ва̄ пил̣андханам̣ ва̄ кочи ган̣ханто на̄ма наттхи, тван̃ча ‘вилумпантӣ’ти вадаси, ким̣ сандха̄йа вадасӣ’’ти? бханте, на̄хам̣ ваттха̄лан̇ка̄рам̣ сандха̄йа вада̄ми, тиссаннам̣ пана ме сампаттӣнам̣ вилопо ваттати, там̣ сандха̄йа вада̄ми. мам̣ та̄ва тумхе ма̄ пабба̄джайиттха, бха̄тарам̣ пана ме джа̄на̄тха̄ти. кона̄мо пана те бха̄та̄ти? гихика̄ле упатиссо на̄ма, ида̄ни пана са̄рипутто на̄ма джа̄тоти вадантӣти. ‘‘а̄вусо, евам̣ санте айам̣ кулапутто амха̄кам̣ канит̣т̣хабха̄тико на̄ма хоти, джет̣т̣хабха̄тико но дхаммасена̄пати пуретарам̣йева а̄ха – ‘амха̄кам̣ н̃а̄така̄ саббева миччха̄дит̣т̣хика̄, йо кочи амха̄кам̣ н̃а̄тӣти а̄гаччхати, там̣ йена тенупа̄йена пабба̄джеййатха̄’ти. айам̣ пана тхерасса аджджхаттабха̄тико, пабба̄джетха на’’нти ватва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ пабба̄джайим̣су. атха нам̣ парипун̣н̣авассам̣ упасампа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄не йоджайим̣су.
тхеро каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ авидӯре т̣ха̄не вуттаппака̄рам̣ кхадираванам̣ пависитва̄ саман̣адхаммам̣ кароти. тасса ‘‘арахаттам̣ аппатва̄ дасабалам̣ ва̄ бха̄тикаттхерам̣ ва̄ на пассисса̄мӣ’’ти ва̄йамантассева тайо ма̄са̄ атикканта̄, сукхума̄лакулапуттасса лӯкхабходжанам̣ бхун̃джантасса читтам̣ валӣтам̣ на̄ма хоти, каммат̣т̣ха̄нам̣ вимоккхам̣ на гатам̣. со тема̄саччайена пава̄ретва̄ вуттхавассо хутва̄ тасмим̣йева т̣ха̄не саман̣адхаммам̣ кароти. тасса саман̣адхаммам̣ каронтасса читтам̣ екаггам̣ ахоси, со випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и.
атха̄йасма̄ са̄рипутто саттха̄рам̣ а̄ха – ‘‘бханте, майхам̣ кира канит̣т̣хабха̄та̄ ревато паббаджито, со абхирамеййа ва̄ на ва̄, гантва̄ нам̣ пассисса̄мӣ’’ти. бхагава̄ реватасса а̄раддхавипассакабха̄вам̣ н̃атва̄ две ва̄ре пат̣иккхипитва̄ татийава̄ре йа̄чито арахаттам̣ паттабха̄вам̣ н̃атва̄, ‘‘са̄рипутта, ахампи гамисса̄ми, бхиккхӯнам̣ а̄рочехӣ’’ти. тхеро бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄тетва̄, ‘‘а̄вусо, саттха̄ ча̄рикам̣ чаритука̄мо, гантука̄ма̄ а̄гаччхантӯ’’ти саббесам̣йева а̄рочеси. дасабаласса ча̄рикаттха̄йа гаманака̄ле охӣнакабхиккхӯ на̄ма аппака̄ хонти, ‘‘саттху суван̣н̣аван̣н̣ам̣ сарӣрам̣ пассисса̄ма, мадхурадхаммакатхам̣ ва̄ сун̣исса̄ма̄’’ти йебхуййена гантука̄ма̄ва бахука̄ хонти. ити саттха̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро ‘‘реватам̣ пассисса̄мӣ’’ти никкханто.
атхекасмим̣ падесе а̄нандаттхеро дведха̄патхам̣ патва̄ бхагавантам̣ пуччхи – ‘‘бханте, имасмим̣ т̣ха̄не две магга̄, катарамаггена сан̇гхо гаччхатӯ’’ти. катарамагго, а̄нанда, уджукоти? бханте, уджумагго тим̣сайоджано амануссапатхо, париха̄рамагго пана сат̣т̣хийоджанико кхемо субхиккхоти. а̄нанда, сӣвали амхехи саддхим̣ а̄гатоти? а̄ма, бханте, а̄гатоти. тена хи сан̇гхо уджумаггамева ган̣хату, сӣвалисса пун̃н̃ам̣ вӣмам̣сисса̄ма̄ти. саттха̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро сӣвалиттхерасса пун̃н̃авӣмам̣санаттхам̣ ат̣авимаггам̣ абхирухи. маггам̣ абхируханат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа девасан̇гхо йоджане йоджане т̣ха̄не нагарам̣ ма̄петва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса васанаттха̄йа виха̄ре пат̣ийа̄деси. девапутта̄ ран̃н̃а̄ песитакаммака̄ра̄ вийа хутва̄ йа̄гукхаджджака̄дӣни гахетва̄ ‘‘кахам̣ аййо сӣвали, кахам̣ аййо сӣвалӣ’’ти пуччханта̄ гаччханти. тхеро там̣ сакка̄расамма̄нам̣ ган̣ха̄петва̄ саттху сантикам̣ гаччхати. саттха̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ парибхун̃джи.
имина̄ва нийа̄мена саттха̄ сакка̄расамма̄нам̣ анубхаванто девасикам̣ йоджанапарамам̣ гантва̄ тим̣сайоджаникам̣ канта̄рам̣ атиккамма кхадираванийаттхерасса сабха̄гат̣т̣ха̄нам̣ патто. тхеро саттху а̄гаманам̣ н̃атва̄ аттано васанат̣т̣ха̄не буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса пахонакавиха̄ре дасабаласса гандхакут̣им̣ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄дӣни ча иддхийа̄ ма̄петва̄ татха̄гатасса паччуггаманам̣ гато. саттха̄ алан̇катапат̣ийаттена маггена виха̄рам̣ па̄виси. атха татха̄гате гандхакут̣им̣ павит̣т̣хе бхиккхӯ вассаггена паттасена̄сана̄ни пависим̣су. девата̄ ‘‘ака̄ло а̄ха̄расса̄’’ти ат̣т̣хавидхам̣ па̄накам̣ а̄харим̣су. саттха̄ сан̇гхена саддхим̣ па̄накам̣ пиви. имина̄ва нийа̄мена татха̄гатасса сакка̄расамма̄нам̣ анубхавантассева аддхама̄со атикканто.
атхекачче уккан̣т̣хитабхиккхӯ екасмим̣ т̣ха̄не нисӣдитва̄ катхам̣ уппа̄дайим̣су ‘‘саттха̄ дасабало ‘майхам̣ аггаса̄вакасса канит̣т̣хабха̄та̄’ти ватва̄ еварӯпам̣ навакаммикабхиккхум̣ пасситум̣ а̄гато, имасса виха̄расса сантике джетаванамаха̄виха̄ро ва̄ вел̣уванавиха̄ра̄дайо ва̄ ким̣ кариссанти. айампи бхиккху еварӯпасса навакаммасса ка̄рако, ким̣ на̄ма саман̣адхаммам̣ кариссатӣ’’ти? атха саттха̄ чинтеси – ‘‘майи чирам̣ васанте идам̣ т̣ха̄нам̣ а̄кин̣н̣ам̣ бхависсати, а̄ран̃н̃ака̄ бхиккхӯ на̄ма павивекаттхика̄ хонти, реватасса апха̄сувиха̄ро бхависсатӣ’’ти тато реватасса дива̄т̣т̣ха̄нам̣ гато. тхеро екакова чан̇каманакот̣ийам̣ а̄ламбанапхалакам̣ нисса̄йа па̄са̄н̣апхалаке нисинно саттха̄рам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ паччуггантва̄ ванди.
атха нам̣ саттха̄ пуччхи – ‘‘ревата, имам̣ ва̄л̣амигат̣т̣ха̄нам̣, чан̣д̣а̄нам̣ хаттхиасса̄дӣнам̣ саддам̣ сутва̄ кинти каросӣ’’ти? тесам̣ ме, бханте, саддам̣ сун̣ато аран̃н̃арати на̄ма уппаджджатӣти. саттха̄ тасмим̣ т̣ха̄не ревататтхерасса пан̃чахи га̄тха̄сатехи аран̃н̃е нива̄са̄нисам̣сам̣ на̄ма катхетва̄ пунадивасе авидӯре т̣ха̄не пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ревататтхерам̣ ниваттетва̄ йехи бхиккхӯхи тхерасса аван̣н̣о катхито, тесам̣ каттарайат̣т̣хиупа̄хана̄телана̄л̣ичхатта̄нам̣ памуссанабха̄вам̣ ака̄си. те аттано париккха̄раттха̄йа ниватта̄ а̄гатамаггенева гаччханта̄пи там̣ т̣ха̄нам̣ саллаккхетум̣ на сакконти. пат̣хамам̣ хи те алан̇катапат̣ийаттена маггена гантва̄ там̣дивасам̣ пана висамамаггена гаччханта̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не уккут̣икам̣ нисӣданти, джа̄н̣укена гаччханти. те гумбе ча гаччхе ча кан̣т̣аке ча мадданта̄ аттано васитасабха̄гат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ тасмим̣ тасмим̣ кхадиракха̄н̣уке аттано чхаттам̣ сан̃джа̄нанти, упа̄ханам̣ каттарайат̣т̣хим̣ телана̄л̣им̣ сан̃джа̄нанти. те тасмим̣ самайе ‘‘иддхима̄ айам̣ бхиккхӯ’’ти н̃атва̄ аттано париккха̄ре а̄да̄йа ‘‘дасабаласса пат̣ийаттасакка̄ро на̄ма еварӯпо хотӣ’’ти ваданта̄ а̄гамам̣су.
пурато гатабхиккхӯ, виса̄кха̄ упа̄сика̄, аттано гехе нисиннака̄ле пуччхати – ‘‘мана̄пам̣ ну кхо, бханте, ревататтхерасса васанат̣т̣ха̄на’’нти? мана̄пам̣ упа̄сике нанданаваначитталата̄дипат̣ибха̄гам̣ там̣ сена̄сананти. атха несам̣ саббапаччхато а̄гатабхиккхӯ пуччхи – ‘‘мана̄пам̣, аййа̄, ревататтхерасса васанат̣т̣ха̄на’’нти. ма̄ пуччха упа̄сике, катхетум̣ айуттат̣т̣ха̄наметам̣, уджджан̇галам̣ саккхарапа̄са̄н̣ависамам̣ кхадираванам̣ етам̣, таттха со бхиккху вихаратӣти. виса̄кха̄, пурима̄нан̃ча паччхима̄нан̃ча бхиккхӯнам̣ катхам̣ сутва̄ ‘‘кесам̣ ну кхо катха̄ сачча̄’’ти паччха̄бхатте гандхама̄лам̣ а̄да̄йа дасабаласса упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄, вандитва̄ екамантам̣ нисинна̄ саттха̄рам̣ пуччхи – ‘‘бханте, ревататтхерасса васанат̣т̣ха̄нам̣ екачче, аййа̄, ван̣н̣енти, екачче нинданти, ким̣ на̄метам̣, бханте’’ти? виса̄кхе раман̣ӣйам̣ ва̄ хоту ма̄ ва̄, йасмим̣ т̣ха̄не арийа̄нам̣ читтам̣ рамати, тадева т̣ха̄нам̣ раман̣ӣйам̣ на̄ма̄ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, нинне ва̄ йади ва̄ тхале;
йаттха араханто вихаранти, там̣ бхӯмира̄ман̣еййака’’нти. (дха. па. 98; сам̣. ни. 1.261);
атха саттха̄ апарабха̄ге джетаванамаха̄виха̄ре арийаган̣амаджджхе нисинно тхерам̣ а̄ран̃н̃ака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
кан̇кха̄ревататтхераваттху
204. чхат̣т̣хе джха̄йӣнанти джха̄нала̄бхӣнам̣ джха̄на̄бхирата̄нам̣. со кира тхеро йа̄ джха̄насама̄паттийо дасабало сама̄паджджати, тато аппатарам̣ т̣хапетва̄ бахутара̄ сама̄паджджати. тасма̄ джха̄йӣнам̣ агго на̄ма джа̄то. кан̇кха̄йанабха̄вена кан̇кха̄реватоти вуччати. кан̇кха̄ на̄ма куккуччам̣, куккуччакоти аттхо. ким̣ пана ан̃н̃е куккуччака̄ наттхӣти? аттхи, айам̣ пана тхеро каппийепи куккуччам̣ уппа̄деси. тенасса куккуччаката̄ атипа̄кат̣а̄ джа̄та̄ти кан̇кха̄реватотвева сан̇кхам̣ гато.
тасса пан̃хакамме айаманупуббикатха̄ – айам̣ кира падумуттарабуддхака̄ле пуриманайенева маха̄джанена саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ джха̄на̄бхирата̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ ‘‘майа̄пи ана̄гате еварӯпена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти десана̄васа̄не саттха̄рам̣ нимантетва̄ пуриманайенева сатта̄хам̣ маха̄сакка̄рам̣ катва̄ бхагавантам̣ а̄ха – ‘‘бханте, ахам̣ имина̄ адхика̄ракаммена на ан̃н̃ам̣ сампаттим̣ паттхеми, йатха̄ пана со тумхехи ито саттадивасаматтхаке бхиккху джха̄йӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапито, евам̣ ахампи ана̄гате екасса буддхасса са̄сане джха̄йӣнам̣ агго бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. саттха̄ ана̄гатам̣ олокетва̄ самиджджханабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘ана̄гате каппасатасахасса̄васа̄не готамо на̄ма буддхо уппаджджиссати, тасса са̄сане твам̣ джха̄йӣнам̣ агго бхависсасӣ’’ти бйа̄каритва̄ пакка̄ми.
со йа̄ваджӣвам̣ калйа̄н̣акаммам̣ катва̄ каппасатасахассам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле са̄ваттхинагаре маха̄бхогакуле ниббатто паччха̄бхаттам̣ дхаммассаванаттхам̣ гаччхантена маха̄джанена саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хито дасабаласса дхаммакатхам̣ сутва̄ саддхам̣ пат̣илабхитва̄ паббаджито упасампадам̣ лабхитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄ джха̄напарикаммам̣ каронто джха̄нала̄бхӣ хутва̄ джха̄намева па̄дакам̣ катва̄ арахаттапхалам̣ па̄пун̣и. со дасабалена сама̄паджджитаббасама̄паттӣнам̣ аппатара̄ т̣хапетва̄ бахутара̄ сама̄паджджанто ахораттам̣ джха̄несу чин̣н̣авасӣ ахоси. атха нам̣ апарабха̄ге саттха̄ имам̣ гун̣ам̣ гахетва̄ джха̄йӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. ‘‘акаппийо, а̄вусо гул̣о, акаппийа̄ мугга̄’’ти (маха̄ва. 272) евам̣ пана каппийесвева ваттхӯсу куккуччасса уппа̄дитата̄йа куккуччасан̇кха̄та̄йа кан̇кха̄йа бха̄вена кан̇кха̄реватоти сан̇кхам̣ гатоти.
сон̣акол̣ивисаттхераваттху
205. саттаме а̄раддхавӣрийа̄нанти паггахитавӣрийа̄нам̣ парипун̣н̣авӣрийа̄нам̣. сон̣о кол̣ивисоти сон̣оти тасса на̄мам̣, кол̣ивисоти готтам̣. кот̣ивессоти ва̄ аттхо, иссарийена кот̣иппаттасса вессакуласса да̄ракоти адхиппа̄йо. йасма̄ пана ан̃н̃есам̣ бхиккхӯнам̣ вӣрийам̣ на̄ма вад̣д̣хетаббам̣ хоти, тхерасса пана ха̄петаббамева ахоси. тасма̄ еса а̄раддхавӣрийа̄нам̣ агго на̄ма джа̄то.
тасса пан̃хакамме айаманупуббикатха̄ – айам̣ кира атӣте падумуттарабуддхака̄ле сет̣т̣хикуле ниббатти, сиривад̣д̣хакума̄ротисса на̄мам̣ акам̣су. со вайаппатто пуриманайенева виха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ а̄раддхавӣрийа̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ ‘‘майа̄пи ана̄гате еварӯпена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти десана̄парийоса̄не дасабалам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ вуттанайенева паттханам̣ ака̄си. саттха̄ тасса паттхана̄йа самиджджханабха̄вам̣ дисва̄ пуриманайенева бйа̄каритва̄ виха̄рам̣ гато.
сопи сиривад̣д̣хасет̣т̣хи йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто каппасатасахассам̣ атиккамитва̄ имасмим̣ каппе париниббуте кассападасабале ануппанне амха̄кам̣ бхагавати ба̄ра̄н̣асийам̣ кулагехе пат̣исандхим̣ ган̣хи. со аттано саха̄йакехи саддхим̣ ган̇га̄йам̣ кӣл̣ати. тасмим̣ самайе еко джин̣н̣ачӣварико паччекабуддхо ‘‘ба̄ра̄н̣асим̣ упанисса̄йа ган̇га̄тӣре пан̣н̣аса̄лам̣ катва̄ вассам̣ упагаччхисса̄мӣ’’ти удакена самупабйӯл̣хе дан̣д̣аке ча валлийо ча сам̣кад̣д̣хати. айам̣ кума̄ро саха̄йакехи саддхим̣ гантва̄ абхива̄детва̄ т̣хито, ‘‘бханте, ким̣ каротха̄’’ти пуччхи. кума̄ра упакат̣т̣хе антовассе паббаджита̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма ладдхум̣ ват̣т̣атӣти. ‘‘бханте, аджджева екадивасам̣ аййо йатха̄ татха̄ а̄гамету, ахам̣ све аййасса васанат̣т̣ха̄нам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ха. паччекабуддхо ‘‘тассева кума̄расса сан̇гахам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄гататта̄ адхива̄сеси. со тасса адхива̄санам̣ видитва̄ гато пунадивасе сакка̄расамма̄нам̣ саджджетва̄ паччекабуддхасса а̄гаманам̣ олокенто ат̣т̣ха̄си. паччекабуддхопи ‘‘кахам̣ ну кхо аджджа бхиккха̄ча̄рам̣ лабхисса̄мӣ’’ти а̄вадждженто н̃атва̄ тассева гехадва̄рам̣ агама̄си.
кума̄ро паччекабуддхам̣ дисва̄ сампийа̄йама̄но паттам̣ а̄да̄йа бхиккхам̣ датва̄ ‘‘имам̣ антовассам̣ майхам̣ гехадва̄рамева а̄гаччхатха, бханте’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ паччекабуддхе бхаттакиччам̣ катва̄ пакканте аттано саха̄йакехи саддхим̣ гантва̄ екадивасенева паччекабуддхасса васанапан̣н̣аса̄лан̃ча чан̇каманан̃ча раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄ни ча ка̄ра̄петва̄ ада̄си. тассева пан̣н̣аса̄лам̣ пависанавела̄йа харитӯпалитта̄йа бхӯмийа̄ ‘‘па̄десу калалам̣ ма̄ лаггӣ’’ти аттано па̄рупанам̣ сатасахассаггханакам̣ раттакамбалам̣ бхӯматтхаран̣ам̣ сантхаритва̄ камбаласса ван̣н̣ена саддхим̣ паччекабуддхасса сарӣраппабхам̣ екасадисам̣ дисва̄ ативийа пасанно хутва̄ а̄ха – ‘‘йатха̄ тумхехи аккантака̄лато пат̣т̣ха̄йа имасса камбаласса ативийа пабха̄ вирочати, евамева майхампи ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не хаттхапа̄да̄нам̣ ван̣н̣о бандхуджӣвакапуппхаван̣н̣о хоту, сатаккхаттум̣ вихатакаппа̄сапат̣алапхассасадисова пхассо хотӯ’’ти. со тема̄сам̣ паччекабуддхам̣ упат̣т̣хахитва̄ пава̄ритака̄ле тичӣварам̣ ада̄си. паччекабуддхо парипун̣н̣апаттачӣваро гандхама̄данамева гато.
сопи кулапутто девамануссесу сам̣саранто амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле ка̄л̣ачампа̄нагаре упасет̣т̣хисса гхаре пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасса пат̣исандхиггахан̣ака̄лато пат̣т̣ха̄йа сет̣т̣хикулам̣ анека̄ни пан̣н̣а̄ка̄расахасса̄ни а̄гаччханти. джа̄тадивасе ча сакаланагарам̣ екасакка̄расамма̄нам̣ ахоси. атхасса на̄маггахан̣адивасе ма̄та̄питаро ‘‘амха̄кам̣ путто аттано на̄мам̣ ган̣хитва̄ва а̄гато, раттасуван̣н̣арасапариситта̄ вийасса сарӣраччхавӣ’’ти сон̣акума̄ротвевасса на̄мам̣ акам̣су.
атхасса сат̣т̣хи дха̄тийо упанетва̄ девакума̄рам̣ вийа нам̣ сукхена вад̣д̣хесум̣. тасса еварӯпам̣ а̄ха̄равидха̄нам̣ ахоси – сат̣т̣хикарӣсаматтам̣ т̣ха̄нам̣ каситва̄ тивидхена удакена посенти. кеда̄ре пависантӣсу удакама̄тика̄су кхӣродакасса ча гандходакасса ча анека̄ни ча̄т̣исахасса̄ни а̄син̃чанти. са̄лисӣса̄нам̣ кхӣраггахан̣ака̄ле сука̄дӣнам̣ па̄н̣а̄нам̣ уччхит̣т̣хакаран̣анива̄ран̣аттхам̣ вӣхигаббха̄нам̣ сукхума̄лабха̄ваттхан̃ча парийантапариккхепе ча антарантара̄ ча тхамбхе никханитва̄ упари дан̣д̣аке датва̄ килан̃джехи чха̄детва̄ саманта̄ са̄н̣ийа̄ париккхипитва̄ саббапарийанте а̄раккхам̣ ган̣ханти. сассе ниппханне кот̣т̣хе чатуджа̄тигандхехи парибхан̣д̣ам̣ катва̄ упари уттамагандхехи парибха̄венти. анекасахассапуриса̄ кхеттам̣ оруйха са̄лисӣса̄ни ван̣т̣есу чхиндитва̄ мут̣т̣химут̣т̣хийо катва̄ раджджукехи бандхитва̄ суккха̄пенти. тато кот̣т̣хакасса хет̣т̣химатале гандхе сантхаритва̄ упари са̄лисӣса̄ни сантхаранти. евам̣ екантарикам̣ катва̄ сантхаранта̄ кот̣т̣хакам̣ пӯретва̄ два̄рам̣ пидаханти, тивассасампаттака̄ле кот̣т̣хакам̣ виваранти. виват̣ака̄ле сакаланагарам̣ сугандхагандхикам̣ хоти. са̄лимхи пахате дхутта̄ тхусе кин̣итва̄ ган̣ханти, кун̣д̣акам̣ пана чӯл̣упат̣т̣ха̄ка̄ лабханти. мусалагхат̣т̣итаке са̄литан̣д̣уле вичинитва̄ ган̣ханти. те суван̣н̣ахӣракапаччхийам̣ паккхипитва̄ сатака̄лам̣ парисса̄ветва̄ гахите паккутхитаджа̄тирасе екава̄рам̣ паккхипитва̄ уддхаранти, памукхат̣т̣ха̄нам̣ суманапуппхасадисам̣ хоти. там̣ бходжанам̣ суван̣н̣асараке паккхипитва̄ паккутхитаапподакамадхупа̄йа̄сапӯритасса раджататха̄ласса упари катва̄ а̄да̄йа гантва̄ сет̣т̣хипуттасса пурато т̣хапенти.
со аттано йа̄панаматтам̣ бхун̃джитва̄ гандхава̄ситена удакена мукхам̣ виккха̄летва̄ хаттхапа̄де дховати. атхасса дхотахаттхапа̄дасса на̄наппака̄рам̣ мукхава̄сам̣ упаненти. тасса аккаманат̣т̣ха̄не варапоттхакачиттаттхаран̣ам̣ аттхаранти. хаттхапа̄датала̄нисса бандхуджӣвакапуппхаван̣н̣а̄ни хонти, сатака̄лавихатакаппа̄сасса вийа пхассо, па̄даталесу ман̣икун̣д̣ала̄ваттаван̣н̣а̄ни лома̄ни джа̄йим̣су. со кассачидева куджджхитва̄ ‘‘а̄джа̄на̄хи бхӯмим̣ аккамисса̄мӣ’’ти вадати. тасса вайаппаттасса тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ ануччхавике тайо па̄са̄де ка̄ретва̄ на̄т̣ака̄ни ча упат̣т̣ха̄песум̣. со маха̄сампаттим̣ анубхаванто дево ман̃н̃е пат̣ивасати.
атха амха̄кам̣ саттхари саббан̃н̃утам̣ патва̄ паваттитаварадхаммачакке ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вихаранте па̄даломадассанаттхам̣ ран̃н̃а̄ ма̄гадхена паккоса̄петва̄ асӣтийа̄ га̄мийасахассехи саддхим̣ саттху сантикам̣ пахито дхаммадесанам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо саттха̄рам̣ паббаджджам̣ йа̄чи. атха нам̣ бхагава̄ ‘‘анун̃н̃а̄тоси ма̄та̄питӯхӣ’’ти пуччхитва̄ ананун̃н̃а̄табха̄вам̣ сутва̄ ‘‘на кхо, сон̣а, татха̄гата̄ ма̄та̄питӯхи ананун̃н̃а̄там̣ путтам̣ пабба̄джентӣ’’ти пат̣иккхипи. со ‘‘са̄дху бхагава̄’’ти татха̄гатасса вачанам̣ сираса̄ сампат̣иччхитва̄ ма̄та̄питӯнам̣ сантикам̣ гантва̄ ануджа̄на̄петва̄ саттху сантикам̣ а̄гамма ан̃н̃атарасса бхиккхуно сантике паббаджи. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато панасса паббаджджа̄видха̄нам̣ па̄л̣ийам̣ (маха̄ва. 243) а̄гатамева.
тасса паббаджджан̃ча упасампадан̃ча лабхитва̄ ра̄джагахе вихарантасса самбахула̄ н̃а̄тиса̄лохита̄ ча сандит̣т̣хасамбхатта̄ ча сакка̄расамма̄нам̣ а̄харанти, рӯпаниппхаттийа̄ ван̣н̣ам̣ катхенти, ан̃н̃епи джана̄ пасситум̣ а̄гаччханти. тхеро чинтеси – ‘‘мама сантикам̣ бахӯ джана̄ а̄гаччханти, каммат̣т̣ха̄не ва̄ випассана̄йа ва̄ каммам̣ ка̄тум̣ катхам̣ саккхисса̄ми, йам̣нӯна̄хам̣ саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄ сӣтаванасуса̄нам̣ гантва̄ саман̣адхаммам̣ кареййам̣. татра хи суса̄нанти джигуччхитва̄ бахӯ джана̄ на̄гамиссанти, евам̣санте мама киччам̣ маттхакам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄ сӣтаванам̣ гантва̄ саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ а̄рабхи. со чинтеси – ‘‘майхам̣ сарӣрам̣ парамасукхума̄лам̣, на кхо пана сакка̄ сукхенева сукхам̣ па̄пун̣итум̣, ка̄йам̣ киламетва̄пи саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тато т̣ха̄начан̇камамева адхит̣т̣ха̄йа падха̄намака̄си. тасса сукхума̄ла̄нам̣ па̄датала̄нам̣ антантехи пхот̣а̄ ут̣т̣ха̄йа бхиджджим̣су, чан̇камо екалохитова ахоси. па̄десу авахантесу джан̣н̣укехипи хаттхехипи ва̄йамитва̄ чан̇камати. евам̣ вӣрийам̣ дал̣хам̣ каронтопи обха̄саматтампи ниббаттетум̣ асакконто чинтеси – ‘‘саче ан̃н̃опи а̄раддхавӣрийо бхавеййа, ма̄дисова бхавеййа. ахам̣ кхо пана евам̣ ва̄йамантопи маггам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ уппа̄детум̣ на саккоми, аддха̄ нева̄хам̣ уггхат̣итан̃н̃ӯ, на випан̃читан̃н̃ӯ, на неййо, падапарамена майа̄ бхавитаббам̣. ким̣ ме паббаджджа̄йа, хӣна̄йа̄ваттитва̄ бхоге ча бхун̃джисса̄ми пун̃н̃а̄ни ча карисса̄мӣ’’ти.
тасмим̣ самайе саттха̄ тхерасса витаккам̣ н̃атва̄ са̄йанхасамайе бхиккхусан̇гхапаривуто таттха гантва̄ лохитена пхут̣т̣хам̣ чан̇камам̣ дисва̄ тхерам̣ вӣн̣ова̄дена (маха̄ва. 243) овадитва̄ вӣрийасаматхайоджанаттха̄йа тасса каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетва̄ гиджджхакӯт̣амева гато. сон̣аттхеропи дасабаласса саммукха̄ ова̄дам̣ лабхитва̄ начирассева арахатте патит̣т̣ха̄си. атха саттха̄ апарабха̄ге джетаване бхиккхусан̇гхапаривуто дхаммам̣ десенто тхерам̣ а̄раддхавӣрийа̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
сон̣акут̣икан̣н̣аттхераваттху
206. ат̣т̣хаме калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄нанти ва̄ккаран̣ам̣ вуччати вачанакирийа̄, мадхуравачана̄нанти аттхо. айан̃хи тхеро дасабалена саддхим̣ екагандхакут̣ийа̄ татха̄гатасса мадхурена сарена дхаммакатхам̣ катхеси. атхасса саттха̄ са̄дхука̄рам̣ ада̄си. тасма̄ со калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄нам̣ агго на̄ма джа̄то. сон̣оти тасса на̄мам̣, кот̣иаггханакам̣ пана кан̣н̣апил̣андханам̣ дха̄реси. тасма̄ кут̣икан̣н̣оти вуччати, кот̣икан̣н̣оти аттхо.
тасса пан̃хакамме айаманупуббикатха̄ – айампи падумуттарабуддхака̄ле пуриманайенева маха̄джанена саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хатва̄ саттху дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ ‘‘майа̄пи ана̄гате екасса буддхасса са̄сане калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄нам̣ аггена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ дасабалам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄, ‘‘бханте, йам̣ бхиккхум̣ тумхе ито саттадивасаматтхаке калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапайиттха, ахампи имасса адхика̄ракаммасса пхалена ана̄гате екасса буддхасса са̄сане татха̄рӯпо бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. саттха̄ тасса анантара̄йам̣ дисва̄ ‘‘ана̄гате готамабуддхасса са̄сане калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄нам̣ агго бхависсасӣ’’ти бйа̄каритва̄ пакка̄ми.
сопи йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ каппасатасахассам̣ девесу ча мануссесу ча сам̣саранто амха̄кам̣ дасабаласса уппаттито пуретарамева девалока̄ чавитва̄ ка̄л̣ийа̄ на̄ма курарагхарика̄йа упа̄сика̄йа куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. са̄ парипакке габбхе ра̄джагаханагаре аттано куланивесанам̣ а̄гата̄.
тасмим̣ самайе амха̄кам̣ саттха̄ саббан̃н̃утам̣ патто исипатане дхаммачаккам̣ паваттеси. дхаммачаккаппаваттане дасасахассачаккава̄л̣адевата̄ саннипатим̣су. таттха еко ат̣т̣хавӣсатийа̄ йаккхасена̄патӣнам̣ аббхантаре са̄та̄гиро на̄ма йаккхо дасабаласса дхаммакатхам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа чинтеси – ‘‘ким̣ ну кхо айам̣ евам̣ мадхурадхаммакатха̄ мама саха̄йена хемаватена сута̄ на сута̄’’ти? со девасан̇гхасса антаре олокенто там̣ апасситва̄ ‘‘аддха̄ мама саха̄йо тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ уппаннабха̄вам̣ на джа̄на̄ти, гаччха̄ми дасабаласса чева ван̣н̣ам̣ катхесса̄ми, пат̣ивиддхадхамман̃ча а̄рочесса̄мӣ’’ти аттано париса̄йа саддхим̣ ра̄джагахаматтхакена тасса сантикам̣ па̄йа̄си.
хемаватопи тийоджанасахассам̣ химавантам̣ ака̄лапуппхитам̣ дисва̄ ‘‘мама саха̄йена са̄та̄гирена саддхим̣ химавантакӣл̣итам̣ кӣл̣исса̄мӣ’’ти аттано париса̄йа саддхим̣ ра̄джагахаматтхакенева па̄йа̄си. тесам̣ двиннампи аггабалака̄йа̄ кулагхарика̄йа ка̄л̣иупа̄сика̄йа нивесанаматтхаке сама̄гантва̄ ‘‘тумхе касса париса̄, майам̣ са̄та̄гирасса. тумхе касса париса̄, майам̣ хемаватасса̄’’ти а̄хам̣су. те хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ва гантва̄ тесам̣ йаккхасена̄патӣнам̣ а̄рочайим̣су. тепи там̣кхан̣ан̃н̃ева упа̄сика̄йа нивесанаматтхаке сама̄гаччхим̣су. са̄та̄гиро хемаватам̣ а̄ха – ‘‘кахам̣, самма, гаччхасӣ’’ти? тава сантикам̣ самма̄ти. ким̣ка̄ран̣а̄ти? химавантам̣ пуппхитам̣ дисва̄ тайа̄ саддхим̣ таттха кӣл̣исса̄мӣти. твам̣ пана, самма, кахам̣ гаччхасӣти? тава сантикам̣, самма̄ти. ким̣ка̄ран̣а̄ти? твам̣ химавантасса кена пуппхитабха̄вам̣ джа̄на̄сӣти? на джа̄на̄ми, самма̄ти. суддходанамаха̄ра̄джасса путто сиддхаттхакума̄ро дасасахассилокадха̄тум̣ кампетва̄ пат̣ивиддхасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣о дасасахассачаккава̄л̣адевата̄нам̣ маджджхе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттеси. тасса паваттитабха̄вам̣ на джа̄на̄сӣти? на джа̄на̄ми, самма̄ти. твам̣ еттакамева т̣ха̄нам̣ пуппхитанти ан̃н̃а̄си, тасса пана пурисасса сакка̄раттха̄йа сакаладасасахассачаккава̄л̣ам̣ екама̄ла̄гул̣асадисам̣ аджджа джа̄там̣ самма̄ти. ма̄ла̄ та̄ва пуппханту, тайа̄ со саттха̄ аккхӣни пӯретва̄ дит̣т̣хоти. а̄ма, самма, саттха̄ ча ме дит̣т̣хо, дхаммо ча суто, аматан̃ча пӣтам̣. ахам̣ ‘‘етам̣ аматадхаммам̣ тампи джа̄на̄песса̄мӣ’’ти тава сантикам̣ а̄гатосми, самма̄ти. тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катхента̄нам̣йева упа̄сика̄ сирисайанато ут̣т̣ха̄йа нисинна̄ там̣ катха̄салла̄пам̣ сутва̄ садде нимиттам̣ ган̣хи. ‘‘айам̣ саддо уддхам̣, на хет̣т̣ха̄, амануссабха̄сито, но мануссабха̄сито’’ти саллаккхетва̄ охитасота̄ паггахитама̄наса̄ хутва̄ нисӣди. тато –
‘‘аджджа паннарасо упосатхо (ити са̄та̄гиро йаккхо),
дибба̄ ратти упат̣т̣хита̄;
аномана̄мам̣ саттха̄рам̣,
ханда пасса̄ма готама’’нти. (су. ни. 153) –
евам̣ са̄та̄гирена вутте –
‘‘каччи мано супан̣ихито (ити хемавато йаккхо),
саббабхӯтесу та̄дино;
каччи ит̣т̣хе анит̣т̣хе ча,
сан̇каппасса васӣката̄’’ти. (су. ни. 154);
евам̣ хемавато саттху ка̄йасама̄ча̄ран̃ча а̄джӣван̃ча маносама̄ча̄ран̃ча пуччхи. пуччхитам̣ пуччхитам̣ са̄та̄гиро виссаджджеси. евам̣ саттху сарӣраван̣н̣агун̣аван̣н̣акатханавасена хемаватасуттанте нит̣т̣хите хемавато саха̄йакасса дхаммадесана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахи.
атха, ка̄л̣ӣ упа̄сика̄, парасса дхамме десӣйама̄не татха̄гатам̣ адит̣т̣хапубба̄ва хутва̄ ануссаваппаса̄дам̣ уппа̄детва̄ парасса вад̣д̣хитам̣ бходжанам̣ бхун̃джама̄на̄ вийа сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. са̄ саббама̄туга̄ма̄нам̣ антаре пат̣хамакасота̄панна̄ саббаджет̣т̣хика̄ ахоси. тасса̄ саха сота̄паттибха̄вена тамева раттим̣ габбхавут̣т̣ха̄нам̣ джа̄там̣, пат̣иладдхада̄ракасса на̄маггахан̣адивасе сон̣оти на̄мам̣ ака̄си. са̄ йатха̄ручийа̄ кулагехе васитва̄ кулагхарамева агама̄си.
тасмим̣ самайе маха̄качча̄наттхеро там̣ нагарам̣ упанисса̄йа упаватте паббате пат̣ивасати. упа̄сика̄ тхерам̣ упат̣т̣ха̄ти. тхеро нибаддхам̣ тасса̄ нивесанам̣ гаччхати. сон̣ада̄ракопи нибаддхам̣ тхерасса сантике вичаранто висса̄сико ахоси. со апарена самайена тхерасса сантике паббаджи. тхеро там̣ упасампа̄детука̄мо тӣн̣и васса̄ни ган̣ам̣ парийеситва̄ упасампа̄деси. со упасампанно каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ патва̄ тхерассева сантике суттанипа̄там̣ угган̣хитва̄ вуттхавассо пава̄ретва̄ саттха̄рам̣ пасситука̄мо хутва̄ упаджджха̄йам̣ а̄пуччхи. тхеро а̄ха – ‘‘сон̣а, тайи гате саттха̄ там̣ екагандхакут̣ийам̣ васа̄петва̄ дхаммам̣ аджджхесиссати, твам̣ дхаммам̣ катхессаси. саттха̄ тава дхаммакатха̄йа пасӣдитва̄ туйхам̣ варам̣ дассати. твам̣ варам̣ ган̣ханто иман̃ча иман̃ча ган̣ха̄хи, мама вачанена дасабаласса па̄де ванда̄хӣ’’ти. со упаджджха̄йена анун̃н̃а̄то ма̄туупа̄сика̄йа гехам̣ гантва̄ а̄рочеси. са̄пи ‘‘са̄дху, та̄та, твам̣ дасабалам̣ пасситум̣ гаччханто имам̣ камбалам̣ а̄харитва̄ саттху васанагандхакут̣ийа̄ бхӯматтхаран̣ам̣ катва̄ аттхара̄хӣ’’ти камбалам̣ ада̄си. сон̣аттхеро там̣ а̄да̄йа сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ анупуббена саттху васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ дасабаласса буддха̄сане нисиннавела̄йамева упасан̇камитва̄ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. саттха̄ тена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ а̄нандаттхерам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄нанда, имасса бхиккхусса сена̄санам̣ джа̄на̄хӣ’’ти. тхеро саттху адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ антогандхакут̣ийам̣йева бхӯматтхаран̣ам̣ усса̄ренто вийа аттхари.
атха кхо бхагава̄ бахудевараттим̣ аджджхока̄се вӣтина̄метва̄ виха̄рам̣ па̄виси, а̄йасма̄пи кхо сон̣о бахудевараттим̣ аджджхока̄се вӣтина̄метва̄ виха̄рам̣ па̄виси. саттха̄ паччхимайа̄ме сӣхасеййам̣ каппетва̄ паччӯсасамайе вут̣т̣ха̄йа нисӣдитва̄ ‘‘еттакена ка̄лена сон̣асса ка̄йадаратхо пат̣иппассаддхо бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ аджджхеси – ‘‘пат̣ибха̄ту там̣ бхиккху дхаммо бха̄ситу’’нти. сон̣аттхеро мадхурассарена екабйан̃джанампи авина̄сенто ат̣т̣хакаваггийа̄ни сутта̄ни (су. ни. 772 а̄дайо) абха̄си. катха̄парийоса̄не бхагава̄ са̄дхука̄рам̣ датва̄ ‘‘суггахито те бхиккху дхаммо, майа̄ деситака̄ле ча аджджа ча екасадиса̄ва десана̄, кин̃чи ӯнам̣ ва̄ адхикам̣ ва̄ наттхӣ’’ти пасаннабха̄вам̣ пака̄сеси. сон̣аттхеропи ‘‘айам̣ ока̄со’’ти саллаккхетва̄ упаджджха̄йасса вачанена дасабалам̣ вандитва̄ винайадхарапан̃чамена ган̣ена упасампадам̣ а̄дим̣ катва̄ саббе варе йа̄чи, саттха̄ ада̄си. пуна тхеро ма̄туупа̄сика̄йа вачанена вандитва̄ ‘‘айам̣, бханте, упа̄сика̄йа тумха̄кам̣ васанагандхакут̣ийам̣ бхӯматтхаран̣аттхам̣ камбало пахито’’ти камбалам̣ датва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато пана тхерасса паббаджджам̣ а̄дим̣ катва̄ саббам̣ сутте а̄гатамева.
ити тхеро саттху сантика̄ ат̣т̣ха варе лабхитва̄ упаджджха̄йасса сантикам̣ гантва̄ саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. пунадивасе ма̄туупа̄сика̄йа нивесанадва̄рам̣ гантва̄ бхиккха̄йа ат̣т̣ха̄си. упа̄сика̄ ‘‘путто кира ме два̄ре т̣хито’’ти сутва̄ вегена а̄гантва̄ абхива̄детва̄ хаттхато паттам̣ гахетва̄ антонивесане нисӣда̄петва̄ бходжанам̣ ада̄си. атха нам̣ бхаттакиччапарийоса̄не а̄ха – ‘‘дит̣т̣хо те, та̄та, дасабало’’ти? а̄ма упа̄сикети. вандито те мама вачанена̄ти? а̄ма вандито, сопи ча ме камбало татха̄гатасса васанат̣т̣ха̄не бхӯматтхаран̣ам̣ катва̄ аттхатоти. ким̣, та̄та, тайа̄ кира саттху дхаммакатха̄ катхита̄, саттха̄ра̄ ча те са̄дхука̄ро динноти? тайа̄ катхам̣ н̃а̄там̣ упа̄сикети? та̄та, майхам̣ гехе адхиваттха̄ девата̄ дасабалена туйхам̣ са̄дхука̄рам̣ диннадивасе ‘‘сакаладасасахассачаккава̄л̣е девата̄ са̄дхука̄рам̣ адам̣сӯ’’ти а̄ха – та̄та, тайа̄ катхитадхаммакатхам̣ буддха̄нам̣ катхитанийа̄менева майхампи катхетум̣ пачча̄сӣса̄мӣти. тхеро ма̄ту катхам̣ сампат̣иччхи. са̄ тасса адхива̄санам̣ видитва̄ два̄ре ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ дасабаласса катхитанийа̄менева аттано дхаммакатхам̣ катха̄песӣти ваттху еттха самут̣т̣хитам̣. саттха̄ апарабха̄ге арийаган̣амаджджхе нисинно тхерам̣ калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
сӣвалиттхераваттху
207. наваме ла̄бхӣнам̣ йадидам̣ сӣвалӣти т̣хапетва̄ татха̄гатам̣ ла̄бхӣнам̣ бхиккхӯнам̣ сӣвалиттхеро агготи дассети. тасса пан̃хакамме айаманупуббикатха̄ – айампи атӣте падумуттарабуддхака̄ле вуттанайенева виха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ ла̄бхӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ ‘‘майа̄пи ана̄гате еварӯпена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти дасабалам̣ нимантетва̄ пуриманайенева сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ ‘‘бхагава̄ ахампи имина̄ адхика̄ракаммена ан̃н̃ам̣ сампаттим̣ на паттхеми, ана̄гате пана екасса буддхасса са̄сане ахампи тумхехи со етадагге т̣хапитабхиккху вийа ла̄бхӣнам̣ агго бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. саттха̄ анантара̄йам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ те паттхана̄ ана̄гате готамасса буддхасса са̄сане самиджджхиссатӣ’’ти бйа̄каритва̄ пакка̄ми.
сопи кулапутто йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто випассӣбуддхака̄ле бандхуматӣнагарато авидӯре екасмим̣ га̄ме пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасмим̣ самайе бандхуматӣнагарава̄сино ран̃н̃а̄ саддхим̣ са̄каччхитва̄ са̄каччхитва̄ дасабаласса да̄нам̣ денти. те екадивасам̣ саббева екато хутва̄ да̄нам̣ дента̄ ‘‘ким̣ ну кхо амха̄кам̣ да̄намукхе наттхӣ’’ти мадхун̃ча гул̣ададхин̃ча на аддасам̣су. те ‘‘йато куточи а̄харисса̄ма̄’’ти джанападато нагарам̣ пависанамагге пурисам̣ т̣хапесум̣. тада̄ еса кулапутто аттано га̄мато гул̣ададхива̄ракам̣ гахетва̄ ‘‘кин̃чидева а̄харисса̄мӣ’’ти нагарам̣ гаччханто мукхам̣ дховитва̄ ‘‘дхотахаттхапа̄до пависисса̄мӣ’’ти пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ олокенто нан̇галасӣсаматтам̣ ниммаккхикам̣ дан̣д̣акамадхум̣ дисва̄ ‘‘пун̃н̃ена ме идам̣ уппанна’’нти гахетва̄ нагарам̣ пависати. на̄гарехи т̣хапитапурисо там̣ дисва̄, ‘‘бхо пуриса, кассимам̣ а̄харасӣ’’ти пуччхи. на кассачи са̄ми, виккин̣итум̣ пана ме идам̣ а̄нӣтанти. тена хи, бхо пуриса, имам̣ каха̄пан̣ам̣ гахетва̄ етам̣ мадхун̃ча гул̣ададхин̃ча дехӣти.
со чинтеси – ‘‘идам̣ на бахумӯлам̣, айан̃ча екаппаха̄ренева бахум̣ дети, вӣмам̣ситум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тато нам̣ ‘‘на̄хам̣ екакаха̄пан̣ена демӣ’’ти а̄ха. йади евам̣, две гахетва̄ дехӣти. двӣхипи на демӣти. етенупа̄йена вад̣д̣хантам̣ вад̣д̣хантам̣ сахассам̣ па̄пун̣и. со чинтеси – ‘‘атиан̃чхитум̣ на ват̣т̣ати, хоту та̄ва, имасса каттаббакиччам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ а̄ха – ‘‘идам̣ на бахуаггханакам̣, тван̃ча бахум̣ деси, кена каммена идам̣ ган̣ха̄сӣ’’ти? идха, бхо, нагарава̄сино ран̃н̃а̄ саддхим̣ пат̣ивируджджхитва̄ випассӣдасабаласса да̄нам̣ дента̄ идам̣ двайам̣ да̄намукхе апассанта̄ парийесанти. саче идам̣ двайам̣ на лабхиссанти, на̄гара̄нам̣ пара̄джайо бхависсати. тасма̄ сахассам̣ датва̄ ган̣ха̄мӣти. ким̣ панетам̣ на̄гара̄намева ват̣т̣ати, на ан̃н̃есам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атӣти? йасса кассачи да̄тум̣ ава̄ритаметанти. аттхи пана те кочи на̄гара̄нам̣ да̄не екадивасам̣ сахассам̣ да̄та̄ти? наттхи самма̄ти. имесам̣ пана двиннам̣ сахассаггханакабха̄вам̣ джа̄на̄сӣти? а̄ма джа̄на̄мӣти. тена хи гаччха, на̄гара̄нам̣ а̄чиккха – ‘‘еко пурисо има̄ни две мӯлена на дети, сахаттхенева да̄тука̄мо, тумхе имесам̣ двиннам̣ ка̄ран̣а̄ нируссукка̄ хотха̄’’ти. твам̣ пана ме имасмим̣ да̄намукхе джет̣т̣хакабха̄васса ка̄йасаккхӣ хохӣти.
со га̄мава̄сӣ париббайаттхам̣ гахитама̄сакена пан̃чакат̣укам̣ гахетва̄ чун̣н̣ам̣ катва̄ дадхито кан̃джийам̣ ва̄хетва̄ таттха мадхупат̣алам̣ пӣл̣етва̄ пан̃чакат̣укачун̣н̣ена йоджетва̄ екасмим̣ падуминипатте паккхипитва̄ там̣ сам̣видахитва̄ а̄да̄йа дасабаласса авидӯре т̣ха̄не нисӣди. маха̄джанена а̄харийама̄насса сакка̄расса антаре аттано паттава̄рам̣ олокайама̄но ока̄сам̣ н̃атва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ ‘‘бхагава̄ айам̣ майхам̣ дуггатапан̣н̣а̄ка̄ро, имам̣ ме анукампам̣ пат̣ичча ган̣хатха̄’’ти. саттха̄ тасса анукампам̣ пат̣ичча чатумаха̄ра̄джадаттийена селамайена паттена там̣ пат̣иггахетва̄ йатха̄ ат̣т̣хасат̣т̣хибхиккхусатасахассасса диййама̄нам̣ на кхӣйати, евам̣ адхит̣т̣ха̄си. сопи кулапутто нит̣т̣хитабхаттакиччам̣ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ т̣хито а̄ха – ‘‘дит̣т̣хо ме бхагава̄ аджджа бандхуматӣнагарава̄сикехи тумха̄кам̣ сакка̄ро а̄харийама̄но, ахампи имасса каммасса ниссандена ниббаттаниббаттабхаве ла̄бхаггайасаггаппатто бхавеййа’’нти. саттха̄ ‘‘евам̣ хоту кулапутта̄’’ти ватва̄ тасса ча нагарава̄сӣнан̃ча бхатта̄нумоданам̣ катва̄ пакка̄ми.
сопи кулапутто йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де суппава̄са̄йа ра̄джадхӣта̄йа куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа са̄йам̣ па̄тан̃ча пан̣н̣а̄ка̄расата̄ни па̄пун̣анти, суппава̄са̄ сампаттим̣ гаччхати. атха нам̣ пун̃н̃авӣмам̣санаттхам̣ хаттхена бӣджапаччхим̣ пхуса̄пенти, екекабӣджато сала̄касатампи сала̄касахассампи нигаччхати. екакарӣсакхеттато пан̃н̃а̄сампи сат̣т̣хипи сакат̣а̄ни уппаджджанти. кот̣т̣хапӯран̣ака̄лепи кот̣т̣хадва̄рам̣ хаттхена пхуса̄пенти, ра̄джадхӣта̄йа пун̃н̃ена ган̣ханта̄нам̣ гахитагахитат̣т̣ха̄нам̣ пуна пӯрати. парипун̣н̣абхаттакумбхитопи ‘‘ра̄джадхӣта̄йа пун̃н̃а’’нти ватва̄ йасса кассачи дента̄нам̣ йа̄ва на уккад̣д̣ханти, на та̄ва бхаттам̣ кхӣйати. да̄раке куччхигатейева сатта васса̄ни атиккамим̣су.
габбхе пана парипакке сатта̄хам̣ маха̄дуккхам̣ анубхоси. са̄ са̄микам̣ а̄мантетва̄ ‘‘пуре маран̣а̄ джӣвама̄на̄ва да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти саттху сантикам̣ песеси – ‘‘гаччха имам̣ паваттим̣ саттху а̄рочетва̄ саттха̄рам̣ нимантехи, йан̃ча саттха̄ вадети, там̣ са̄дхукам̣ упалаккхетва̄ а̄гантва̄ майхам̣ катхехӣ’’ти. со гантва̄ тасса̄ са̄санам̣ бхагавато а̄рочеси. саттха̄ ‘‘сукхинӣ хоту суппава̄са̄ колийадхӣта̄, сукхинӣ арога̄ арогам̣ путтам̣ виджа̄йатӯ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ там̣ сутва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ антога̄ма̄бхимукхо па̄йа̄си. тасса пуре а̄гамана̄йева суппава̄са̄йа куччхито дхамакаран̣а̄ удакам̣ вийа габбхо никкхами, парива̄ретва̄ нисиннаджано ассумукхова хаситум̣ а̄раддхо. хат̣т̣хатут̣т̣хо маха̄джано ран̃н̃о путтаса̄санам̣ а̄рочетум̣ агама̄си.
ра̄джа̄ тесам̣ ин̇гитам̣ дисва̄ва ‘‘дасабалена катхитакатха̄ ниппханна̄ ман̃н̃е’’ти чинтеси. со а̄гантва̄ саттху са̄санам̣ ра̄джадхӣта̄йа а̄рочеси. ра̄джадхӣта̄ ‘‘тайа̄ нимантитам̣ джӣвитабхаттамева ман̇галабхаттам̣ бхависсати, гаччха сатта̄хам̣ дасабалам̣ нимантехӣ’’ти. ра̄джа̄ татха̄ ака̄си. сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ паваттайим̣су. да̄рако саббесам̣ н̃а̄тӣнам̣ сантаттачиттам̣ нибба̄пенто джа̄тоти сӣвалида̄ракотвевасса на̄мам̣ акам̣су. со сатта васса̄ни габбхе васитатта̄ джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа саббакаммаккхамо ахоси. дхаммасена̄пати са̄рипутто саттаме дивасе тена саддхим̣ катха̄салла̄пам̣ ака̄си. саттха̄пи дхаммападе га̄тхам̣ абха̄си –
‘‘йомам̣ палипатхам̣ дуггам̣, сам̣са̄рам̣ мохамаччага̄;
тин̣н̣о па̄ран̇гато джха̄йӣ, анеджо акатхам̣катхӣ;
анупа̄да̄йа ниббуто, тамахам̣ брӯми бра̄хман̣а’’нти. (дха. па. 414);
атха нам̣ тхеро евама̄ха – ‘‘ким̣ пана тайа̄ еварӯпам̣ дуккхара̄сим̣ анубхавитва̄ паббаджитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти? лабхама̄но паббаджеййам̣, бхантети. суппава̄са̄ там̣ да̄ракам̣ тхерена саддхим̣ катхентам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо ме путто дхаммасена̄патина̄ саддхим̣ катхетӣ’’ти тхерам̣ упасан̇камитва̄ пуччхи – ‘‘майхам̣ путто тумхехи саддхим̣ ким̣ катхети, бхаданте’’ти? аттана̄ анубхӯтам̣ габбхава̄садуккхам̣ катхетва̄ тумхехи анун̃н̃а̄то паббаджисса̄мӣти вадатӣти. са̄дху, бханте, пабба̄джетха нанти. тхеро там̣ виха̄рам̣ нетва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄ пабба̄дженто, ‘‘сӣвали, на туйхам̣ ан̃н̃ена ова̄дена каммам̣ аттхи, тайа̄ сатта васса̄ни анубхӯтадуккхамева паччавеккха̄хӣ’’ти. бханте, пабба̄джанамева тумха̄кам̣ бха̄ро, йам̣ пана майа̄ ка̄тум̣ сакка̄, тамахам̣ джа̄нисса̄мӣти. со пат̣хамакесават̣т̣ийа̄ оха̄ритаккхан̣ейева сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си, дутийа̄йа оха̄ритаккхан̣е сакада̄га̄мипхале, татийа̄йа ана̄га̄мипхале. саббесам̣йева пана кеса̄нам̣ оропанан̃ча арахаттасаччхикирийа̄ ча апаччха̄ апурима̄ ахоси. тасса паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа бхиккхусан̇гхасса чатта̄ро паччайа̄ йадиччхакам̣ уппаджджанти. евам̣ еттха ваттху самут̣т̣хитам̣.
апарабха̄ге саттха̄ са̄ваттхим̣ агама̄си. тхеро саттха̄рам̣ абхива̄детва̄, ‘‘бханте, майхам̣ пун̃н̃ам̣ вӣмам̣сисса̄ми, пан̃ча ме бхиккхусата̄ни детха̄’’ти а̄ха. ган̣ха, сӣвалӣти. со пан̃часате бхиккхӯ гахетва̄ химаванта̄бхимукхам̣ гаччханто ат̣авимаггам̣ гаччхати. тасса пат̣хамам̣ дит̣т̣ха̄ нигродхе адхиваттха̄ девата̄ сатта диваса̄ни да̄нам̣ ада̄си. ити со –
‘‘нигродхам̣ пат̣хамам̣ пасси, дутийам̣ пан̣д̣авапаббатам̣;
татийам̣ ачираватийам̣, чатуттхам̣ вараса̄гарам̣.
‘‘пан̃чамам̣ химавантам̣ со, чхат̣т̣хам̣ чхаддантупа̄гами;
саттамам̣ гандхама̄данам̣, ат̣т̣хамам̣ атха ревата’’нти.
саббат̣т̣ха̄несу сатта сатта диваса̄нева да̄нам̣ адам̣су. гандхама̄данапаббате пана на̄гадаттадевара̄джа̄ на̄ма саттадивасесу екадивасам̣ кхӣрапин̣д̣апа̄там̣ ада̄си, екадивасам̣ саппипин̣д̣апа̄там̣ ада̄си. бхиккхусан̇гхо а̄ха – ‘‘а̄вусо, имасса деваран̃н̃о нева дхенуйо дуйхама̄на̄ пан̃н̃а̄йанти, на дадхинимматханам̣, куто те, девара̄джа, имам̣ уппаджджатӣ’’ти? ‘‘бханте, кассападасабаласса ка̄ле кхӣрасала̄кабхаттада̄нассетам̣ пхала’’нти девара̄джа̄ а̄ха. апарабха̄ге саттха̄ кхадираванийареватасса паччуггаманам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ тхерам̣ аттано са̄сане ла̄бхаггайасаггаппатта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
ваккалиттхераваттху
208. дасаме саддха̄дхимутта̄нанти саддха̄йа адхимутта̄нам̣, балавасаддха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ваккалиттхеро агготи дассети. ан̃н̃есам̣ хи саддха̄ вад̣д̣хетабба̄ хоти, тхерасса пана ха̄петабба̄ джа̄та̄. тасма̄ со саддха̄дхимутта̄нам̣ агготи вутто. ваккалӣти панасса на̄мам̣.
тасса пан̃хакамме айаманупуббикатха̄ – айампи хи атӣте падумуттарабуддхака̄ле вуттанайенева виха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ саддха̄дхимутта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ ‘‘майа̄пи ана̄гате еварӯпена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттанайенева саттха̄рам̣ нимантетва̄ сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ дасабалам̣ вандитва̄, ‘‘бханте, ахампи имина̄ адхика̄ракаммена тумхехи саддха̄дхимутта̄нам̣ етадагге т̣хапитабхиккху вийа ана̄гате екасса буддхасса са̄сане саддха̄дхимутта̄нам̣ агго бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. саттха̄ тасса анантара̄йам̣ дисва̄ бйа̄каритва̄ пакка̄ми.
сопи йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто амха̄кам̣ саттхука̄ле са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣акуле пат̣исандхим̣ ган̣хи, ваккалӣтисса на̄мам̣ акам̣су. со вуддхиппатто тайо веде угган̣хитва̄ дасабалам̣ бхиккхусан̇гхапаривутам̣ са̄ваттхийам̣ чарантам̣ дисва̄ саттху сарӣрасампаттим̣ олокенто сарӣрасампаттидассанена атитто дасабалена саддхим̣йева вичарати. виха̄рам̣ гаччхантена саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ сарӣраниппхаттим̣ олокентова тит̣т̣хати. дхаммасабха̄йам̣ нисӣдитва̄ дхаммам̣ катхентасса саммукхат̣т̣ха̄не т̣хито дхаммам̣ сун̣а̄ти. со саддхам̣ пат̣илабхитва̄ ‘‘ага̄рамаджджхе васанто нибаддхам̣ дасабаласса дассанам̣ на лабхисса̄мӣ’’ти паббаджджам̣ йа̄читва̄ саттху сантике паббаджи.
тато пат̣т̣ха̄йа т̣хапетва̄ а̄ха̄ракаран̣авелам̣ авасесака̄ле йаттха т̣хитена сакка̄ дасабалам̣ пасситум̣, таттха т̣хито йонисоманасика̄рам̣ паха̄йа дасабалам̣ олокентова вихарати. саттха̄ тасса н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ а̄гаменто дӣгхампи аддха̄нам̣ тасмим̣ рӯпадассанавасенева вичаранте кин̃чи аватва̄ ‘‘ида̄нисса н̃а̄н̣ам̣ парипа̄кагатам̣, сакка̄ етам̣ бодхету’’нти н̃атва̄ евама̄ха – ‘‘ким̣ те, ваккали, имина̄ пӯтика̄йена дит̣т̣хена, йо кхо, ваккали, дхаммам̣ пассати, со мам̣ пассати. йо мам̣ пассати, со дхаммам̣ пассати. дхамман̃хи, ваккали, пассанто мам̣ пассати, мам̣ пассанто дхаммам̣ пассатӣ’’ти.
саттхари евам̣ овадантепи тхеро дасабаласса дассанам̣ паха̄йа нева ан̃н̃аттха гантум̣ саккоти. тато саттха̄ ‘‘на̄йам̣ бхиккху сам̣вегам̣ алабхитва̄ буджджхиссатӣ’’ти упакат̣т̣ха̄йа вассӯпана̄йика̄йа ра̄джагахам̣ гантва̄ вассӯпана̄йикадивасе ‘‘апехи, ваккалӣ’’ти тхерам̣ пан̣а̄мети. буддха̄ ча на̄ма а̄деййавачана̄ хонти, тасма̄ тхеро саттха̄рам̣ пат̣иппхаритва̄ т̣ха̄тум̣ асакконто тема̄сам̣ дасабаласса саммукхе а̄гантум̣ ависаханто ‘‘ким̣ да̄ни сакка̄ ка̄тум̣, татха̄гатенамхи пан̣а̄мито, саммукхӣбха̄вам̣ на лабха̄ми, ким̣ майхам̣ джӣвитена̄’’ти гиджджхакӯт̣апаббате папа̄тат̣т̣ха̄нам̣ абхирухи. саттха̄ тасса киламанабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘айам̣ бхиккху мама сантика̄ асса̄сам̣ алабханто маггапхала̄нам̣ упаниссайам̣ на̄сеййа̄’’ти атта̄нам̣ дассетум̣ обха̄сам̣ виссаджджеси. атхасса саттху дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа ева махантам̣ сокасаллам̣ пахӣнам̣. саттха̄ суккхатал̣а̄ке огхам̣ а̄харанто вийа ваккалиттхерасса балавапӣтисоманассам̣ уппа̄детум̣ дхаммападе имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘па̄моджджабахуло бхиккху, пасанно буддхаса̄сане;
адхигаччхе падам̣ сантам̣, сан̇кха̄рӯпасамам̣ сукха’’нти. (дха. па. 381);
ваккалиттхерасса ча ‘‘ехи, ваккалӣ’’ти хаттхам̣ паса̄реси. тхеро ‘‘дасабало ме дит̣т̣хо, ехӣти авха̄йанампи ладдха’’нти балавапӣтим̣ уппа̄детва̄ ‘‘куто гаччха̄мӣ’’ти аттано гаманабха̄вам̣ аджа̄нитва̄ва дасабаласса саммукхе а̄ка̄се паккхандитва̄ пат̣хамапа̄дена паббате т̣хитойева саттха̄ра̄ вуттага̄тхам̣ а̄вадждженто а̄ка̄сейева пӣтим̣ виккхамбхетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ татха̄гатам̣ вандама̄нова отари. апарабха̄ге саттха̄ арийаган̣амаджджхе нисинно тхерам̣ саддха̄дхимутта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
дутийаваггаван̣н̣ана̄.