1. дуккхасаччам̣

190. таттха катамам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣? джа̄типи дуккха̄, джара̄пи дуккха̄, маран̣ампи дуккхам̣, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄пи дуккха̄, аппийехи сампайого дуккхо, пийехи виппайого дуккхо, йам̣ пиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣, сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄.

191. таттха катама̄ джа̄ти? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джа̄ти сан̃джа̄ти окканти абхиниббатти кхандха̄нам̣ па̄тубха̄во а̄йатана̄нам̣ пат̣ила̄бхо – айам̣ вуччати ‘‘джа̄ти’’.

192. таттха катама̄ джара̄? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джара̄ джӣран̣ата̄ кхан̣д̣иччам̣ па̄личчам̣ валиттачата̄ а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄ко – айам̣ вуччати ‘‘джара̄’’.

193. таттха катамам̣ маран̣ам̣? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ тамха̄ саттаника̄йа̄ чути чаваната̄ бхедо антарадха̄нам̣ маччу маран̣ам̣ ка̄лакирийа̄ кхандха̄нам̣ бхедо кал̣еварасса никкхепо джӣвитиндрийассупаччхедо – идам̣ вуччати ‘‘маран̣ам̣’’.

194. таттха катамо соко? н̃а̄тибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса бхогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса рогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса сӣлабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса дит̣т̣хибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса соко сочана̄ сочитаттам̣ антосоко антопарисоко четасо париджджха̄йана̄ доманассам̣ сокасаллам̣ – айам̣ вуччати ‘‘соко’’.

195. таттха катамо паридево? н̃а̄тибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса бхогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса рогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса сӣлабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса дит̣т̣хибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса а̄дево паридево а̄девана̄ паридевана̄ а̄девитаттам̣ паридевитаттам̣ ва̄ча̄ пала̄по виппала̄по ла̄лаппо ла̄лаппана̄ ла̄лаппитаттам̣ [ла̄лапо ла̄лапана̄ ла̄лапитаттам̣ (сйа̄.)] – айам̣ вуччати ‘‘паридево’’.

196. таттха катамам̣ дуккхам̣? йам̣ ка̄йикам̣ аса̄там̣ ка̄йикам̣ дуккхам̣ ка̄йасампхассаджам̣ аса̄там̣ дуккхам̣ ведайитам̣ ка̄йасампхассаджа̄ аса̄та̄ дуккха̄ ведана̄ – идам̣ вуччати ‘‘дуккхам̣’’.

197. таттха катамам̣ доманассам̣? йам̣ четасикам̣ аса̄там̣ четасикам̣ дуккхам̣ четосампхассаджам̣ аса̄там̣ дуккхам̣ ведайитам̣ четосампхассаджа̄ аса̄та̄ дуккха̄ ведана̄ – идам̣ вуччати ‘‘доманассам̣’’.

198. таттха катамо упа̄йа̄со? н̃а̄тибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса бхогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса рогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса сӣлабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса дит̣т̣хибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса а̄йа̄со упа̄йа̄со а̄йа̄ситаттам̣ упа̄йа̄ситаттам̣ – айам̣ вуччати ‘‘упа̄йа̄со’’.

199. таттха катамо аппийехи сампайого дуккхо? идха йасса те хонти анит̣т̣ха̄ аканта̄ амана̄па̄ рӯпа̄ садда̄ гандха̄ раса̄ пхот̣т̣хабба̄, йе ва̄ панасса те хонти анаттхака̄ма̄ ахитака̄ма̄ апха̄сукака̄ма̄ айогаккхемака̄ма̄; йа̄ техи сан̇гати сама̄гамо самодха̄нам̣ миссӣбха̄во – айам̣ вуччати ‘‘аппийехи сампайого дуккхо’’.

200. таттха катамо пийехи виппайого дуккхо? идха йасса те хонти ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ рӯпа̄ садда̄ гандха̄ раса̄ пхот̣т̣хабба̄, йе ва̄ панасса те хонти аттхака̄ма̄ хитака̄ма̄ пха̄сукака̄ма̄ йогаккхемака̄ма̄ ма̄та̄ ва̄ пита̄ ва̄ бха̄та̄ ва̄ бхагинӣ ва̄ митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тӣ ва̄ са̄лохита̄ ва̄; йа̄ техи асан̇гати асама̄гамо асамодха̄нам̣ амиссӣбха̄во – айам̣ вуччати ‘‘пийехи виппайого дуккхо’’.

201. таттха катамам̣ йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣? джа̄тидхамма̄нам̣ сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджати – ‘‘ахо вата, майам̣ на джа̄тидхамма̄ асса̄ма; на ча, вата, но джа̄ти а̄гаччхеййа̄’’ти! на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббам̣. идампи ‘‘йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣’’.

джара̄дхамма̄нам̣ сатта̄нам̣…пе… бйа̄дхидхамма̄нам̣ сатта̄нам̣…пе… маран̣адхамма̄нам̣ сатта̄нам̣…пе… сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄нам̣ сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджати – ‘‘ахо вата, майам̣ на сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ асса̄ма; на ча, вата, но сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ а̄гаччхеййу’’нти! на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббам̣. идампи ‘‘йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣’’.

202. таттха катаме сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄? сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо. име вуччанти ‘‘сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄’’.

идам̣ вуччати ‘‘дуккхам̣ арийасаччам̣’’.