1. суттантабха̄джанӣйам̣
189. чатта̄ри арийасачча̄ни – дуккхам̣ арийасаччам̣, дуккхасамудайам̣ [дуккхасамудайо (сйа̄.)] арийасаччам̣, дуккханиродхам̣ [дуккханиродхо (сйа̄.)] арийасаччам̣, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣.
1. дуккхасаччам̣
190. таттха катамам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣? джа̄типи дуккха̄, джара̄пи дуккха̄, маран̣ампи дуккхам̣, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄пи дуккха̄, аппийехи сампайого дуккхо, пийехи виппайого дуккхо, йам̣ пиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣, сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄.
191. таттха катама̄ джа̄ти? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джа̄ти сан̃джа̄ти окканти абхиниббатти кхандха̄нам̣ па̄тубха̄во а̄йатана̄нам̣ пат̣ила̄бхо – айам̣ вуччати ‘‘джа̄ти’’.
192. таттха катама̄ джара̄? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамхи тамхи саттаника̄йе джара̄ джӣран̣ата̄ кхан̣д̣иччам̣ па̄личчам̣ валиттачата̄ а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄ко – айам̣ вуччати ‘‘джара̄’’.
193. таттха катамам̣ маран̣ам̣? йа̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ тамха̄ тамха̄ саттаника̄йа̄ чути чаваната̄ бхедо антарадха̄нам̣ маччу маран̣ам̣ ка̄лакирийа̄ кхандха̄нам̣ бхедо кал̣еварасса никкхепо джӣвитиндрийассупаччхедо – идам̣ вуччати ‘‘маран̣ам̣’’.
194. таттха катамо соко? н̃а̄тибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса бхогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса рогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса сӣлабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса дит̣т̣хибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса соко сочана̄ сочитаттам̣ антосоко антопарисоко четасо париджджха̄йана̄ доманассам̣ сокасаллам̣ – айам̣ вуччати ‘‘соко’’.
195. таттха катамо паридево? н̃а̄тибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса бхогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса рогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса сӣлабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса дит̣т̣хибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса а̄дево паридево а̄девана̄ паридевана̄ а̄девитаттам̣ паридевитаттам̣ ва̄ча̄ пала̄по виппала̄по ла̄лаппо ла̄лаппана̄ ла̄лаппитаттам̣ [ла̄лапо ла̄лапана̄ ла̄лапитаттам̣ (сйа̄.)] – айам̣ вуччати ‘‘паридево’’.
196. таттха катамам̣ дуккхам̣? йам̣ ка̄йикам̣ аса̄там̣ ка̄йикам̣ дуккхам̣ ка̄йасампхассаджам̣ аса̄там̣ дуккхам̣ ведайитам̣ ка̄йасампхассаджа̄ аса̄та̄ дуккха̄ ведана̄ – идам̣ вуччати ‘‘дуккхам̣’’.
197. таттха катамам̣ доманассам̣? йам̣ четасикам̣ аса̄там̣ четасикам̣ дуккхам̣ четосампхассаджам̣ аса̄там̣ дуккхам̣ ведайитам̣ четосампхассаджа̄ аса̄та̄ дуккха̄ ведана̄ – идам̣ вуччати ‘‘доманассам̣’’.
198. таттха катамо упа̄йа̄со? н̃а̄тибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса бхогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса рогабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса сӣлабйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса дит̣т̣хибйасанена ва̄ пхут̣т̣хасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена бйасанена саманна̄гатасса ан̃н̃атаран̃н̃атарена дуккхадхаммена пхут̣т̣хасса а̄йа̄со упа̄йа̄со а̄йа̄ситаттам̣ упа̄йа̄ситаттам̣ – айам̣ вуччати ‘‘упа̄йа̄со’’.
199. таттха катамо аппийехи сампайого дуккхо? идха йасса те хонти анит̣т̣ха̄ аканта̄ амана̄па̄ рӯпа̄ садда̄ гандха̄ раса̄ пхот̣т̣хабба̄, йе ва̄ панасса те хонти анаттхака̄ма̄ ахитака̄ма̄ апха̄сукака̄ма̄ айогаккхемака̄ма̄; йа̄ техи сан̇гати сама̄гамо самодха̄нам̣ миссӣбха̄во – айам̣ вуччати ‘‘аппийехи сампайого дуккхо’’.
200. таттха катамо пийехи виппайого дуккхо? идха йасса те хонти ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ рӯпа̄ садда̄ гандха̄ раса̄ пхот̣т̣хабба̄, йе ва̄ панасса те хонти аттхака̄ма̄ хитака̄ма̄ пха̄сукака̄ма̄ йогаккхемака̄ма̄ ма̄та̄ ва̄ пита̄ ва̄ бха̄та̄ ва̄ бхагинӣ ва̄ митта̄ ва̄ амачча̄ ва̄ н̃а̄тӣ ва̄ са̄лохита̄ ва̄; йа̄ техи асан̇гати асама̄гамо асамодха̄нам̣ амиссӣбха̄во – айам̣ вуччати ‘‘пийехи виппайого дуккхо’’.
201. таттха катамам̣ йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣? джа̄тидхамма̄нам̣ сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджати – ‘‘ахо вата, майам̣ на джа̄тидхамма̄ асса̄ма; на ча, вата, но джа̄ти а̄гаччхеййа̄’’ти! на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббам̣. идампи ‘‘йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣’’.
джара̄дхамма̄нам̣ сатта̄нам̣…пе… бйа̄дхидхамма̄нам̣ сатта̄нам̣…пе… маран̣адхамма̄нам̣ сатта̄нам̣…пе… сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄нам̣ сатта̄нам̣ евам̣ иччха̄ уппаджджати – ‘‘ахо вата, майам̣ на сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ асса̄ма; на ча, вата, но сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ а̄гаччхеййу’’нти! на кхо панетам̣ иччха̄йа паттаббам̣. идампи ‘‘йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣’’.
202. таттха катаме сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄? сеййатхидам̣ – рӯпупа̄да̄наккхандхо, веданупа̄да̄наккхандхо, сан̃н̃упа̄да̄наккхандхо, сан̇кха̄рупа̄да̄наккхандхо, вин̃н̃а̄н̣упа̄да̄наккхандхо. име вуччанти ‘‘сам̣кхиттена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккха̄’’.
идам̣ вуччати ‘‘дуккхам̣ арийасаччам̣’’.
2. самудайасаччам̣
203. таттха катамам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣? йа̄йам̣ тан̣ха̄ понобхавика̄ [поноббхавика̄ (сйа̄. ка.)] нандира̄гасахагата̄ татрататра̄бхинандинӣ, сеййатхидам̣ – ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄.
са̄ кхо панеса̄ тан̣ха̄ каттха уппаджджама̄на̄ уппаджджати, каттха нивисама̄на̄ нивисати? йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.
кин̃ча локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣? чаккхум̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. сотам̣ локе…пе… гха̄нам̣ локе… дживха̄ локе… ка̄йо локе… мано локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.
рӯпа̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. садда̄ локе…пе… гандха̄ локе… раса̄ локе… пхот̣т̣хабба̄ локе… дхамма̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.
чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ локе…пе… гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… мановин̃н̃а̄н̣ам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.
чаккхусампхассо локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. сотасампхассо локе…пе… гха̄насампхассо локе… дживха̄сампхассо локе… ка̄йасампхассо локе… маносампхассо локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.
чаккхусампхассаджа̄ ведана̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. сотасампхассаджа̄ ведана̄ локе…пе… гха̄насампхассаджа̄ ведана̄ локе… дживха̄сампхассаджа̄ ведана̄ локе… ка̄йасампхассаджа̄ ведана̄ локе… маносампхассаджа̄ ведана̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.
рӯпасан̃н̃а̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. саддасан̃н̃а̄ локе…пе… гандхасан̃н̃а̄ локе… расасан̃н̃а̄ локе… пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄ локе… дхаммасан̃н̃а̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.
рӯпасан̃четана̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. саддасан̃четана̄ локе…пе… гандхасан̃четана̄ локе… расасан̃четана̄ локе… пхот̣т̣хаббасан̃четана̄ локе… дхаммасан̃четана̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.
рӯпатан̣ха̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. саддатан̣ха̄ локе…пе… гандхатан̣ха̄ локе… расатан̣ха̄ локе… пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ локе… дхамматан̣ха̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.
рӯпавитакко локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. саддавитакко локе…пе… гандхавитакко локе… расавитакко локе… пхот̣т̣хаббавитакко локе… дхаммавитакко локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.
рӯпавича̄ро локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. саддавича̄ро локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. гандхавича̄ро локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. расавича̄ро локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. пхот̣т̣хаббавича̄ро локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. дхаммавича̄ро локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати.
идам̣ вуччати ‘‘дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣’’.
3. ниродхасаччам̣
204. таттха катамам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччам̣? йо тасса̄йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо ча̄го пат̣иниссагго мутти ана̄лайо.
са̄ кхо панеса̄ тан̣ха̄ каттха пахӣйама̄на̄ пахӣйати, каттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати? йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.
кин̃ча локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣? чаккхум̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати. сотам̣ локе…пе… гха̄нам̣ локе… дживха̄ локе… ка̄йо локе… мано локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.
рӯпа̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати. садда̄ локе…пе… гандха̄ локе… раса̄ локе… пхот̣т̣хабба̄ локе… дхамма̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.
чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати. сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ локе…пе… гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ локе… мановин̃н̃а̄н̣ам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.
чаккхусампхассо локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати. сотасампхассо локе…пе… гха̄насампхассо локе… дживха̄сампхассо локе… ка̄йасампхассо локе… маносампхассо локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.
чаккхусампхассаджа̄ ведана̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати. сотасампхассаджа̄ ведана̄ локе…пе… гха̄насампхассаджа̄ ведана̄ локе… дживха̄сампхассаджа̄ ведана̄ локе… ка̄йасампхассаджа̄ ведана̄ локе… маносампхассаджа̄ ведана̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.
рӯпасан̃н̃а̄ локе… саддасан̃н̃а̄ локе… гандхасан̃н̃а̄ локе… расасан̃н̃а̄ локе… пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄ локе… дхаммасан̃н̃а̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.
рӯпасан̃четана̄ локе… саддасан̃четана̄ локе… гандхасан̃четана̄ локе… расасан̃четана̄ локе… пхот̣т̣хаббасан̃четана̄ локе… дхаммасан̃четана̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.
рӯпатан̣ха̄ локе… саддатан̣ха̄ локе… гандхатан̣ха̄ локе… расатан̣ха̄ локе… пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ локе… дхамматан̣ха̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.
рӯпавитакко локе… саддавитакко локе… гандхавитакко локе… расавитакко локе… пхот̣т̣хаббавитакко локе… дхаммавитакко локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.
рӯпавича̄ро локе… саддавича̄ро локе… гандхавича̄ро локе… расавича̄ро локе… пхот̣т̣хаббавича̄ро локе… дхаммавича̄ро локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣. еттхеса̄ тан̣ха̄ пахӣйама̄на̄ пахӣйати, еттха нируджджхама̄на̄ нируджджхати.
идам̣ вуччати ‘‘дуккханиродхам̣ арийасаччам̣’’.
4. маггасаччам̣
205. таттха катамам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи.
таттха катама̄ самма̄дит̣т̣хи? дуккхе н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣ – айам̣ вуччати ‘‘самма̄дит̣т̣хи’’.
таттха катамо самма̄сан̇каппо? неккхаммасан̇каппо, абйа̄па̄дасан̇каппо, авихим̣са̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘самма̄сан̇каппо’’.
таттха катама̄ самма̄ва̄ча̄? муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣ, писун̣а̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ, пхаруса̄йа ва̄ча̄йа вераман̣ӣ, сампхаппала̄па̄ вераман̣ӣ – айам̣ вуччати ‘‘самма̄ва̄ча̄’’.
таттха катамо самма̄камманто? па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ, адинна̄да̄на̄ вераман̣ӣ, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ – айам̣ вуччати ‘‘самма̄камманто’’.
таттха катамо самма̄а̄джӣво? идха арийаса̄вако миччха̄а̄джӣвам̣ паха̄йа самма̄а̄джӣвена джӣвикам̣ каппети – айам̣ вуччати ‘‘самма̄а̄джӣво’’.
таттха катамо самма̄ва̄йа̄мо? идха бхиккху ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа чхандам̣ джанети, ва̄йамати, вӣрийам̣ а̄рабхати, читтам̣ пагган̣ха̄ти, падахати. уппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа чхандам̣ джанети, ва̄йамати, вӣрийам̣ а̄рабхати, читтам̣ пагган̣ха̄ти, падахати. ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄да̄йа чхандам̣ джанети, ва̄йамати, вӣрийам̣ а̄рабхати, читтам̣ пагган̣ха̄ти, падахати. уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄ асаммоса̄йа бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ чхандам̣ джанети, ва̄йамати, вӣрийам̣ а̄рабхати, читтам̣ пагган̣ха̄ти, падахати. айам̣ вуччати ‘‘самма̄ва̄йа̄мо’’.
таттха катама̄ самма̄сати? идха бхиккху ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. ведана̄су…пе… читте…пе… дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихарати а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄, винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣. айам̣ вуччати ‘‘самма̄сати’’.
таттха катамо самма̄сама̄дхи? идха бхиккху вивиччева ка̄мехи, вивичча акусалехи дхаммехи, савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукхам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄, аджджхаттам̣ сампаса̄данам̣, четасо екодибха̄вам̣ авитаккам̣ авича̄рам̣ сама̄дхиджам̣ пӣтисукхам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. пӣтийа̄ ча вира̄га̄, упеккхако ча вихарати, сато ча сампаджа̄но, сукхан̃ча ка̄йена пат̣исам̣ведети, йам̣ там̣ арийа̄ а̄чиккханти – ‘‘упеккхако сатима̄ сукхавиха̄рӣ’’ти, татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. сукхасса ча паха̄на̄, дуккхасса ча паха̄на̄, пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄, адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. айам̣ вуччати ‘‘самма̄сама̄дхи’’.
идам̣ вуччати ‘‘дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣’’.
суттантабха̄джанӣйам̣.