1. суттантабха̄джанӣйам̣

172. чха дха̄туйо – патхавӣдха̄ту [пат̣хавӣдха̄ту (сӣ. сйа̄.) евамупарипи], а̄подха̄ту, теджодха̄ту, ва̄йодха̄ту, а̄ка̄садха̄ту, вин̃н̃а̄н̣адха̄ту.

173. таттха катама̄ патхавӣдха̄ту? патхавӣдха̄тудвайам̣ – аттхи аджджхаттика̄, аттхи ба̄хира̄. таттха катама̄ аджджхаттика̄ патхавӣдха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ каккхал̣ам̣ кхаригатам̣ каккхал̣аттам̣ каккхал̣абха̄во аджджхаттам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – кеса̄ лома̄ накха̄ данта̄ тачо мам̣сам̣ нха̄ру [наха̄ру (сӣ.)] ат̣т̣хи ат̣т̣химин̃джам̣ [ат̣т̣химин̃джа̄ (сӣ.)] ваккам̣ хадайам̣ йаканам̣ киломакам̣ пихакам̣ паппха̄сам̣ антам̣ антагун̣ам̣ ударийам̣ карӣсам̣, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи аттхи аджджхаттам̣ паччаттам̣ каккхал̣ам̣ кхаригатам̣ каккхал̣аттам̣ каккхал̣абха̄во аджджхаттам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати ‘аджджхаттика̄ патхавӣдха̄ту’.

таттха катама̄ ба̄хира̄ патхавӣдха̄ту? йам̣ ба̄хирам̣ каккхал̣ам̣ кхаригатам̣ каккхал̣аттам̣ каккхал̣абха̄во бахиддха̄ анупа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – айо лохам̣ типу сӣсам̣ саджджхам̣ [саджджху (сйа̄.)] мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитан̇ко [лохитан̇го (сйа̄. ка.), лохитако (?)] маса̄рагаллам̣ тин̣ам̣ кат̣т̣хам̣ саккхара̄ кат̣халам̣ [катхалам̣ (ка.)] бхӯми па̄са̄н̣о паббато, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи аттхи ба̄хирам̣ каккхал̣ам̣ кхаригатам̣ каккхал̣аттам̣ каккхал̣абха̄во бахиддха̄ анупа̄диннам̣ – айам̣ вуччати ‘ба̄хира̄ патхавӣдха̄ту’. йа̄ ча аджджхаттика̄ патхавӣдха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ патхавӣдха̄ту, тадекаджджхам̣ абхисан̃н̃ӯхитва̄ абхисан̇кхипитва̄ – айам̣ вуччати ‘‘патхавӣдха̄ту’’.

174. таттха катама̄ а̄подха̄ту? а̄подха̄тудвайам̣ – аттхи аджджхаттика̄, аттхи ба̄хира̄. таттха катама̄ аджджхаттика̄ а̄подха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄по а̄погатам̣ синехо синехагатам̣ [снехо снехагатам̣ (сйа̄.)] бандханаттам̣ рӯпасса аджджхаттам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – питтам̣ семхам̣ пуббо лохитам̣ седо медо ассу васа̄ кхел̣о син̇гха̄н̣ика̄ ласика̄ муттам̣, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи аттхи аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄по а̄погатам̣ синехо синехагатам̣ бандханаттам̣ рӯпасса аджджхаттам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати ‘аджджхаттика̄ а̄подха̄ту’.

таттха катама̄ ба̄хира̄ а̄подха̄ту? йам̣ ба̄хирам̣ а̄по а̄погатам̣ синехо синехагатам̣ бандханаттам̣ рӯпасса бахиддха̄ анупа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – мӯларасо кхандхарасо тачарасо паттарасо пуппхарасо пхаларасо кхӣрам̣ дадхи саппи наванӣтам̣ телам̣ мадху пха̄н̣итам̣ бхумма̄ни ва̄ удака̄ни анталиккха̄ни ва̄, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи аттхи ба̄хирам̣ а̄по а̄погатам̣ синехо синехагатам̣ бандханаттам̣ рӯпасса бахиддха̄ анупа̄диннам̣ – айам̣ вуччати ‘ба̄хира̄ а̄подха̄ту’. йа̄ ча аджджхаттика̄ а̄подха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ а̄подха̄ту, тадекаджджхам̣ абхисан̃н̃ӯхитва̄ абхисан̇кхипитва̄ – айам̣ вуччати ‘‘а̄подха̄ту’’.

175. таттха катама̄ теджодха̄ту? теджодха̄тудвайам̣ – аттхи аджджхаттика̄, аттхи ба̄хира̄. таттха катама̄ аджджхаттика̄ теджодха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ теджо теджогатам̣ усма̄ усма̄гатам̣ усумам̣ усумагатам̣ аджджхаттам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – йена ча сантаппати йена ча джӣрӣйати йена ча парид̣айхати йена ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ самма̄ парин̣а̄мам̣ гаччхати, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи аттхи аджджхаттам̣ паччаттам̣ теджо теджогатам̣ усма̄ усма̄гатам̣ усумам̣ усумагатам̣ аджджхаттам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати ‘аджджхаттика̄ теджодха̄ту’.

таттха катама̄ ба̄хира̄ теджодха̄ту? йам̣ ба̄хирам̣ теджо теджогатам̣ усма̄ усма̄гатам̣ усумам̣ усумагатам̣ бахиддха̄ анупа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – кат̣т̣хагги пала̄лагги [сакаликагги (саббаттха)] тин̣агги гомайагги тхусагги сан̇ка̄рагги индагги аггисанта̄по сӯрийасанта̄по кат̣т̣хасанничайасанта̄по тин̣асанничайасанта̄по дхан̃н̃асанничайасанта̄по бхан̣д̣асанничайасанта̄по, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи аттхи ба̄хирам̣ теджо теджогатам̣ усма̄ усма̄гатам̣ усумам̣ усумагатам̣ бахиддха̄ анупа̄диннам̣ – айам̣ вуччати ‘ба̄хира̄ теджодха̄ту’. йа̄ ча аджджхаттика̄ теджодха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ теджодха̄ту, тадекаджджхам̣ абхисан̃н̃ӯхитва̄ абхисан̇кхипитва̄ – айам̣ вуччати ‘‘теджодха̄ту’’.

176. таттха катама̄ ва̄йодха̄ту? ва̄йодха̄тудвайам̣ – аттхи аджджхаттика̄, аттхи ба̄хира̄. таттха катама̄ аджджхаттика̄ ва̄йодха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ ва̄йо ва̄йогатам̣ тхамбхитаттам̣ рӯпасса аджджхаттам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – уддхан̇гама̄ ва̄та̄ адхогама̄ ва̄та̄ куччхисайа̄ ва̄та̄ кот̣т̣ха̄сайа̄ [кот̣т̣хасайа̄ (сӣ. сйа̄.)] ва̄та̄ ан̇гаман̇га̄нуса̄рино ва̄та̄ саттхакава̄та̄ кхуракава̄та̄ уппалакава̄та̄ асса̄со пасса̄со ити ва̄, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи аттхи аджджхаттам̣ паччаттам̣ ва̄йо ва̄йогатам̣ тхамбхитаттам̣ рӯпасса аджджхаттам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати ‘аджджхаттика̄ ва̄йодха̄ту’.

таттха катама̄ ба̄хира̄ ва̄йодха̄ту? йам̣ ба̄хирам̣ ва̄йо ва̄йогатам̣ тхамбхитаттам̣ рӯпасса бахиддха̄ анупа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – пураттхима̄ ва̄та̄ паччхима̄ ва̄та̄ уттара̄ ва̄та̄ даккхин̣а̄ ва̄та̄ сараджа̄ ва̄та̄ араджа̄ ва̄та̄ сӣта̄ ва̄та̄ ун̣ха̄ ва̄та̄ паритта̄ ва̄та̄ адхиматта̄ ва̄та̄ ка̄л̣ава̄та̄ верамбхава̄та̄ паккхава̄та̄ супан̣н̣ава̄та̄ та̄лаван̣т̣ава̄та̄ видхӯпанава̄та̄, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи аттхи ба̄хирам̣ ва̄йо ва̄йогатам̣ тхамбхитаттам̣ рӯпасса бахиддха̄ анупа̄диннам̣ – айам̣ вуччати ‘ба̄хира̄ ва̄йодха̄ту’. йа̄ ча аджджхаттика̄ ва̄йодха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ ва̄йодха̄ту, тадекаджджхам̣ абхисан̃н̃ӯхитва̄ абхисан̇кхипитва̄ – айам̣ вуччати ‘‘ва̄йодха̄ту’’.

177. таттха катама̄ а̄ка̄садха̄ту? а̄ка̄садха̄тудвайам̣ – аттхи аджджхаттика̄, аттхи ба̄хира̄. таттха катама̄ аджджхаттика̄ а̄ка̄садха̄ту? йам̣ аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄ка̄со а̄ка̄сагатам̣ агхам̣ агхагатам̣ виваро виварагатам̣ асампхут̣т̣хам̣ мам̣салохитехи аджджхаттам̣ упа̄диннам̣, сеййатхидам̣ – кан̣н̣аччхиддам̣ на̄саччхиддам̣ мукхадва̄рам̣, йена ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ аджджхохарати, йаттха ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ сантит̣т̣хати, йена ча аситапӣтакха̄йитаса̄йитам̣ адхобха̄гам̣ никкхамати, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи аттхи аджджхаттам̣ паччаттам̣ а̄ка̄со а̄ка̄сагатам̣ агхам̣ агхагатам̣ виваро виварагатам̣ асампхут̣т̣хам̣ мам̣салохитехи аджджхаттам̣ упа̄диннам̣ – айам̣ вуччати ‘аджджхаттика̄ а̄ка̄садха̄ту’.

таттха катама̄ ба̄хира̄ а̄ка̄садха̄ту? йам̣ ба̄хирам̣ а̄ка̄со а̄ка̄сагатам̣ агхам̣ агхагатам̣ виваро виварагатам̣ асампхут̣т̣хам̣ чатӯхи маха̄бхӯтехи бахиддха̄ анупа̄диннам̣ – айам̣ вуччати ‘ба̄хира̄ а̄ка̄садха̄ту’. йа̄ ча аджджхаттика̄ а̄ка̄садха̄ту йа̄ ча ба̄хира̄ а̄ка̄садха̄ту, тадекаджджхам̣ абхисан̃н̃ӯхитва̄ абхисан̇кхипитва̄ – айам̣ вуччати ‘‘а̄ка̄садха̄ту’’.

178. таттха катама̄ вин̃н̃а̄н̣адха̄ту? чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту, сотавин̃н̃а̄н̣адха̄ту, гха̄навин̃н̃а̄н̣адха̄ту, дживха̄вин̃н̃а̄н̣адха̄ту, ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄ту, мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту – айам̣ вуччати ‘‘вин̃н̃а̄н̣адха̄ту’’.

има̄ чха дха̄туйо.

179. апара̄пи чха дха̄туйо – сукхадха̄ту, дуккхадха̄ту, соманассадха̄ту, доманассадха̄ту, упеккха̄дха̄ту, авиджджа̄дха̄ту.

180. таттха катама̄ сукхадха̄ту? йам̣ ка̄йикам̣ са̄там̣ ка̄йикам̣ сукхам̣ ка̄йасампхассаджам̣ са̄там̣ сукхам̣ ведайитам̣ ка̄йасампхассаджа̄ са̄та̄ сукха̄ ведана̄ – айам̣ вуччати ‘‘сукхадха̄ту’’.

таттха катама̄ дуккхадха̄ту? йам̣ ка̄йикам̣ аса̄там̣ ка̄йикам̣ дуккхам̣ ка̄йасампхассаджам̣ аса̄там̣ дуккхам̣ ведайитам̣ ка̄йасампхассаджа̄ аса̄та̄ дуккха̄ ведана̄ – айам̣ вуччати ‘‘дуккхадха̄ту’’.

таттха катама̄ соманассадха̄ту? йам̣ четасикам̣ са̄там̣ четасикам̣ сукхам̣ четосампхассаджам̣ са̄там̣ сукхам̣ ведайитам̣ четосампхассаджа̄ са̄та̄ сукха̄ ведана̄ – айам̣ вуччати ‘‘соманассадха̄ту’’.

таттха катама̄ доманассадха̄ту? йам̣ четасикам̣ аса̄там̣ четасикам̣ дуккхам̣ четосампхассаджам̣ аса̄там̣ дуккхам̣ ведайитам̣ четосампхассаджа̄ аса̄та̄ дуккха̄ ведана̄ – айам̣ вуччати ‘‘доманассадха̄ту’’.

таттха катама̄ упеккха̄дха̄ту? йам̣ четасикам̣ нева са̄там̣ на̄са̄там̣ четосампхассаджам̣ адуккхамасукхам̣ ведайитам̣ четосампхассаджа̄ адуккхамасукха̄ ведана̄ – айам̣ вуччати ‘‘упеккха̄дха̄ту’’.

таттха катама̄ авиджджа̄дха̄ту? йам̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ адассанам̣ анабхисамайо ананубодхо асамбодхо аппат̣иведхо асан̇га̄хан̣а̄ апарийога̄хан̣а̄ асамапеккхана̄ апаччавеккхан̣а̄ апаччаккхакаммам̣ думмеджджхам̣ ба̄лйам̣ асампаджан̃н̃ам̣ мохо памохо саммохо авиджджа̄ авиджджогхо авиджджа̄його авиджджа̄нусайо авиджджа̄парийут̣т̣ха̄нам̣ авиджджа̄лан̇гӣ мохо акусаламӯлам̣ – айам̣ вуччати ‘‘авиджджа̄дха̄ту’’.

има̄ чха дха̄туйо.

181. апара̄пи чха дха̄туйо – ка̄мадха̄ту, бйа̄па̄дадха̄ту, вихим̣са̄дха̄ту, неккхаммадха̄ту, абйа̄па̄дадха̄ту, авихим̣са̄дха̄ту.

182. таттха катама̄ ка̄мадха̄ту? ка̄мапат̣исам̣йутто такко витакко сан̇каппо аппана̄ бйаппана̄ четасо абхиниропана̄ миччха̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ка̄мадха̄ту. хет̣т̣хато авӣчинирайам̣ парийантам̣ каритва̄ упарито параниммитавасаваттӣ деве анто каритва̄ йам̣ етасмим̣ антаре еттха̄вачара̄ еттха парийа̄панна̄ кхандхадха̄туа̄йатана̄ рӯпа̄ [рӯпам̣ (сйа̄.)] ведана̄ сан̃н̃а̄ сан̇кха̄ра̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ – айам̣ вуччати ‘‘ка̄мадха̄ту’’.

таттха катама̄ бйа̄па̄дадха̄ту? бйа̄па̄дапат̣исам̣йутто такко витакко…пе… миччха̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘бйа̄па̄дадха̄ту’’. дасасу ва̄ а̄гха̄таваттхӯсу читтасса а̄гха̄то пат̣игха̄то пат̣игхам̣ пат̣ивиродхо копо пакопо сампакопо досо падосо сампадосо читтасса бйа̄патти манопадосо кодхо куджджхана̄ куджджхитаттам̣ досо дуссана̄ дусситаттам̣ бйа̄патти бйа̄паджджана̄ виродхо пат̣ивиродхо чан̣д̣иккам̣ асуропо анаттаманата̄ читтасса – айам̣ вуччати ‘‘бйа̄па̄дадха̄ту’’.

таттха катама̄ вихим̣са̄дха̄ту? вихим̣са̄пат̣исам̣йутто такко витакко…пе… миччха̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘вихим̣са̄дха̄ту’’. идхекаччо па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄ раджджуйа̄ ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена сатте вихет̣хети, йа̄ еварӯпа̄ хет̣хана̄ вихет̣хана̄ хим̣сана̄ вихим̣сана̄ росана̄ виросана̄ парӯпагха̄то – айам̣ вуччати ‘‘вихим̣са̄дха̄ту’’.

таттха катама̄ неккхаммадха̄ту? неккхаммапат̣исам̣йутто такко витакко…пе… самма̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘неккхаммадха̄ту’’. саббепи кусала̄ дхамма̄ ‘‘неккхаммадха̄ту’’.

таттха катама̄ абйа̄па̄дадха̄ту? абйа̄па̄дапат̣исам̣йутто такко витакко…пе… самма̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘абйа̄па̄дадха̄ту’’. йа̄ саттесу метти метта̄йана̄ метта̄йитаттам̣ метта̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘абйа̄па̄дадха̄ту’’.

таттха катама̄ авихим̣са̄дха̄ту? авихим̣са̄пат̣исам̣йутто такко витакко сан̇каппо аппана̄ бйаппана̄ четасо абхиниропана̄ самма̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘авихим̣са̄дха̄ту’’. йа̄ саттесу карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄йитаттам̣ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати ‘‘авихим̣са̄дха̄ту’’.

има̄ чха дха̄туйо.

ити има̄ни тӣн̣и чхакка̄ни тадекаджджхам̣ абхисан̃н̃ӯхитва̄ абхисан̇кхипитва̄ ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо хонти.

суттантабха̄джанӣйам̣.