3. тиканиддесо

(1) тӣн̣и акусаламӯла̄ни

909. таттха катама̄ни тӣн̣и акусаламӯла̄ни? лобхо, досо, мохо.

(ка) таттха катамо лобхо? йо ра̄го са̄ра̄го анунайо ануродхо нандӣ нандира̄го читтасса са̄ра̄го иччха̄ муччха̄ аджджхоса̄нам̣ гедхо паригедхо сан̇го пан̇ко еджа̄ ма̄йа̄ джаника̄ сан̃джананӣ сиббинӣ джа̄линӣ сарита̄ висаттика̄ сотам̣ висат̣а̄ [висада̄ (сӣ. ка.) дха. са. 1141] а̄йӯханӣ [а̄йӯхинӣ (ка.)] дутийа̄ пан̣идхи бхаванетти ванам̣ ванатхо сантхаво [сандхаво (ка.)] синехо апеккха̄ пат̣ибандху а̄са̄ а̄сӣсана̄ а̄сӣситаттам̣ [а̄сим̣сана̄ а̄сим̣ситаттам̣ (сӣ. сйа̄.)] рӯпа̄са̄ садда̄са̄ гандха̄са̄ раса̄са̄ пхот̣т̣хабба̄са̄ ла̄бха̄са̄ дхана̄са̄ путта̄са̄ джӣвита̄са̄ джаппа̄ абхиджаппа̄ джаппана̄ джаппитаттам̣ лолуппам̣ лолуппа̄йана̄ лолуппа̄йитаттам̣ пуччхан̃джиката̄ са̄дхукамйата̄ адхаммара̄го висамалобхо никанти ника̄мана̄ паттхана̄ пихана̄ сампаттхана̄ ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄ рӯпатан̣ха̄ арӯпатан̣ха̄ ниродхатан̣ха̄ саддатан̣ха̄ рӯпатан̣ха̄ гандхатан̣ха̄ расатан̣ха̄ пхот̣т̣хаббатан̣ха̄ дхамматан̣ха̄ огхо його гантхо упа̄да̄нам̣ а̄варан̣ам̣ нӣваран̣ам̣ чхаданам̣ бандханам̣ упаккилесо анусайо парийут̣т̣ха̄нам̣ лата̄ вевиччхам̣ дуккхамӯлам̣ дуккханида̄нам̣ дуккхаппабхаво ма̄рапа̄со ма̄рабал̣исам̣ ма̄рависайо тан̣ха̄надӣ тан̣ха̄джа̄лам̣ тан̣ха̄гаддулам̣ тан̣ха̄самуддо абхиджджха̄ лобхо акусаламӯлам̣ – айам̣ вуччати ‘‘лобхо’’.

(кха) таттха катамо досо? ‘‘анаттхам̣ ме ачарӣ’’ти а̄гха̄то джа̄йати, ‘‘анаттхам̣ ме чаратӣ’’ти а̄гха̄то джа̄йати, ‘‘анаттхам̣ ме чариссатӣ’’ти а̄гха̄то джа̄йати, ‘‘пийасса ме мана̄пасса анаттхам̣ ачари’’…пе… анаттхам̣ чарати…пе… ‘‘анаттхам̣ чариссатӣ’’ти а̄гха̄то джа̄йати, ‘‘аппийасса ме амана̄пасса аттхам̣ ачари’’…пе… аттхам̣ чарати…пе… ‘‘аттхам̣ чариссатӣ’’ти а̄гха̄то джа̄йати, ат̣т̣ха̄не ва̄ пана а̄гха̄то джа̄йати. йо еварӯпо читтасса а̄гха̄то пат̣игха̄то пат̣игхам̣ пат̣ивиродхо копо пакопо сампакопо досо падосо сампадосо читтасса бйа̄патти манопадосо кодхо куджджхана̄ куджджхитаттам̣ досо дуссана̄ дусситаттам̣ бйа̄патти бйа̄паджджана̄ бйа̄паджджитаттам̣ виродхо пат̣ивиродхо чан̣д̣иккам̣ асуропо анаттаманата̄ читтасса – айам̣ вуччати ‘‘досо’’.

(га) таттха катамо мохо? дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ан̃н̃а̄н̣ам̣, пуббанте ан̃н̃а̄н̣ам̣, апаранте ан̃н̃а̄н̣ам̣, пуббанта̄паранте ан̃н̃а̄н̣ам̣, идаппаччайата̄ пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу ан̃н̃а̄н̣ам̣, йам̣ еварӯпам̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ адассанам̣…пе… авиджджа̄лан̇гӣ мохо акусаламӯлам̣ – айам̣ вуччати ‘‘мохо’’. има̄ни тӣн̣и акусаламӯла̄ни.

(2) тайо акусалавитакка̄

910. таттха катаме тайо акусалавитакка̄? ка̄мавитакко, бйа̄па̄давитакко, вихим̣са̄витакко.

(ка) таттха катамо ка̄мавитакко? ка̄мапат̣исам̣йутто такко витакко миччха̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘ка̄мавитакко’’.

(кха) таттха катамо бйа̄па̄давитакко? бйа̄па̄дапат̣исам̣йутто такко витакко миччха̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘бйа̄па̄давитакко’’.

(га) таттха катамо вихим̣са̄витакко? вихим̣са̄пат̣исам̣йутто такко витакко миччха̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘вихим̣са̄витакко’’. име тайо акусалавитакка̄.

(3) тиссо акусаласан̃н̃а̄

911. таттха катама̄ тиссо акусаласан̃н̃а̄? ка̄масан̃н̃а̄, бйа̄па̄дасан̃н̃а̄, вихим̣са̄сан̃н̃а̄.

(ка) таттха катама̄ ка̄масан̃н̃а̄? ка̄мапат̣исам̣йутта̄ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нана̄ сан̃джа̄нитаттам̣ – айам̣ вуччати ‘‘ка̄масан̃н̃а̄’’.

(кха) таттха катама̄ бйа̄па̄дасан̃н̃а̄? бйа̄па̄дапат̣исам̣йутта̄ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нана̄ сан̃джа̄нитаттам̣ – айам̣ вуччати ‘‘бйа̄па̄дасан̃н̃а̄’’.

(га) таттха катама̄ вихим̣са̄сан̃н̃а̄? вихим̣са̄пат̣исам̣йутта̄ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нана̄ сан̃джа̄нитаттам̣ – айам̣ вуччати ‘‘вихим̣са̄сан̃н̃а̄’’. има̄ тиссо акусаласан̃н̃а̄.

(4) тиссо акусаладха̄туйо

912. таттха катама̄ тиссо акусаладха̄туйо? ка̄мадха̄ту, бйа̄па̄дадха̄ту, вихим̣са̄дха̄ту.

таттха катама̄ ка̄мадха̄ту? ка̄мавитакко ка̄мадха̄ту. бйа̄па̄давитакко бйа̄па̄дадха̄ту. вихим̣са̄витакко вихим̣са̄дха̄ту.

(ка) таттха катамо ка̄мавитакко? ка̄мапат̣исам̣йутто такко витакко миччха̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘ка̄мавитакко’’.

(кха) таттха катамо бйа̄па̄давитакко? бйа̄па̄дапат̣исам̣йутто такко витакко миччха̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘бйа̄па̄давитакко’’.

(га) таттха катамо вихим̣са̄витакко? вихим̣са̄пат̣исам̣йутто такко витакко миччха̄сан̇каппо – айам̣ вуччати ‘‘вихим̣са̄витакко’’. има̄ тиссо акусаладха̄туйо.

(5) тӣн̣и дуччарита̄ни

913. таттха катама̄ни тӣн̣и дуччарита̄ни? ка̄йадуччаритам̣, вачӣдуччаритам̣, манодуччаритам̣.

(ка) таттха катамам̣ ка̄йадуччаритам̣? па̄н̣а̄типа̄то, адинна̄да̄нам̣, ка̄месумиччха̄ча̄ро – идам̣ вуччати ‘‘ка̄йадуччаритам̣’’.

(кха) таттха катамам̣ вачӣдуччаритам̣? муса̄ва̄до, писун̣а̄ ва̄ча̄, пхаруса̄ ва̄ча̄, сампхаппала̄по – идам̣ вуччати ‘‘вачӣдуччаритам̣’’.

(га) таттха катамам̣ манодуччаритам̣? абхиджджха̄, бйа̄па̄до, миччха̄дит̣т̣хи – идам̣ вуччати ‘‘манодуччаритам̣’’.

(ка-га) таттха катамам̣ ка̄йадуччаритам̣? акусалам̣ ка̄йакаммам̣ ка̄йадуччаритам̣, акусалам̣ вачӣкаммам̣ вачӣдуччаритам̣, акусалам̣ манокаммам̣ манодуччаритам̣.

таттха катамам̣ акусалам̣ ка̄йакаммам̣? акусала̄ ка̄йасан̃четана̄ акусалам̣ ка̄йакаммам̣, акусала̄ вачӣсан̃четана̄ акусалам̣ вачӣкаммам̣, акусала̄ маносан̃четана̄ акусалам̣ манокаммам̣. има̄ни тӣн̣и дуччарита̄ни.

(6) тайо а̄сава̄

914. таттха катаме тайо а̄сава̄? ка̄ма̄саво, бхава̄саво, авиджджа̄саво.

(ка) таттха катамо ка̄ма̄саво? йо ка̄месу ка̄маччхандо ка̄мара̄го ка̄манандӣ ка̄матан̣ха̄ ка̄масинехо ка̄мапарил̣а̄хо ка̄мамуччха̄ ка̄маджджхоса̄нам̣ – айам̣ вуччати ‘‘ка̄ма̄саво’’.

(кха) таттха катамо бхава̄саво? йо бхавесу бхаваччхандо…пе… бхаваджджхоса̄нам̣ – айам̣ вуччати ‘‘бхава̄саво’’.

(га) таттха катамо авиджджа̄саво? дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣…пе… авиджджа̄лан̇гӣ мохо акусаламӯлам̣ – айам̣ вуччати ‘‘авиджджа̄саво’’. име тайо а̄сава̄.

(7) тӣн̣и сам̣йоджана̄ни

915. таттха катама̄ни тӣн̣и сам̣йоджана̄ни? сакка̄йадит̣т̣хи, вичикиччха̄, сӣлаббатапара̄ма̄со.

(ка) таттха катама̄ сакка̄йадит̣т̣хи? идха ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто, саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто – рӯпам̣ аттато саманупассати рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣ аттани ва̄ рӯпам̣ рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. веданам̣…пе… сан̃н̃ам̣…пе… сан̇кха̄ре…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣ аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣…пе… випарийа̄сагга̄хо – айам̣ вуччати ‘‘сакка̄йадит̣т̣хи’’.

(кха) таттха катама̄ вичикиччха̄? саттхари кан̇кхати вичикиччхати, дхамме кан̇кхати вичикиччхати, сан̇гхе кан̇кхати вичикиччхати, сиккха̄йа кан̇кхати вичикиччхати, пуббанте кан̇кхати вичикиччхати, апаранте кан̇кхати вичикиччхати, пуббанта̄паранте кан̇кхати вичикиччхати, идаппаччайата̄пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу кан̇кхати вичикиччхати. йа̄ еварӯпа̄ кан̇кха̄ кан̇кха̄йана̄ кан̇кха̄йитаттам̣ тхамбхитаттам̣ читтасса мановилекхо – айам̣ вуччати ‘‘вичикиччха̄’’.

(га) таттха катамо сӣлаббатапара̄ма̄со? ‘‘ито бахиддха̄ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ сӣлена суддхи ватена суддхи сӣлаббатена суддхӣ’’ти – йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣…пе… випарийа̄сагга̄хо – айам̣ вуччати ‘‘сӣлаббатапара̄ма̄со’’. има̄ни тӣн̣и сам̣йоджана̄ни.

(8) тиссо тан̣ха̄

916. таттха катама̄ тиссо тан̣ха̄? ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄.

таттха катама̄ бхаватан̣ха̄? бхавадит̣т̣хисахагато ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘бхаватан̣ха̄’’.

таттха катама̄ вибхаватан̣ха̄? уччхедадит̣т̣хисахагато ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘вибхаватан̣ха̄’’. авасеса̄ тан̣ха̄ ка̄матан̣ха̄.

таттха катама̄ ка̄матан̣ха̄? ка̄мадха̄тупат̣исам̣йутто ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘ка̄матан̣ха̄’’.

( ) [(таттха катама̄ бхаватан̣ха̄)] рӯпадха̄туарӯпадха̄тупат̣исам̣йутто ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘бхаватан̣ха̄’’.

( ) [(таттха катама̄ вибхаватан̣ха̄) (?)] уччхедадит̣т̣хисахагато ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘вибхаватан̣ха̄’’. има̄ тиссо тан̣ха̄.

(9) апара̄пи тиссо тан̣ха̄

917. таттха катама̄ апара̄пи тиссо тан̣ха̄? ка̄матан̣ха̄, рӯпатан̣ха̄, арӯпатан̣ха̄.

(ка) таттха катама̄ ка̄матан̣ха̄? ка̄мадха̄тупат̣исам̣йутто ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘ка̄матан̣ха̄’’.

(кха) таттха катама̄ рӯпатан̣ха̄? рӯпадха̄тупат̣исам̣йутто ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘рӯпатан̣ха̄’’.

(га) таттха катама̄ арӯпатан̣ха̄? арӯпадха̄тупат̣исам̣йутто ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘арӯпатан̣ха̄’’. има̄ тиссо тан̣ха̄.

(10) апара̄пи тиссо тан̣ха̄

918. таттха катама̄ апара̄пи тиссо тан̣ха̄? рӯпатан̣ха̄, арӯпатан̣ха̄, ниродхатан̣ха̄.

(ка) таттха катама̄ рӯпатан̣ха̄? рӯпадха̄тупат̣исам̣йутто ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘рӯпатан̣ха̄’’.

(кха) таттха катама̄ арӯпатан̣ха̄? арӯпадха̄тупат̣исам̣йутто ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘арӯпатан̣ха̄’’.

(га) таттха катама̄ ниродхатан̣ха̄? уччхедадит̣т̣хисахагато ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘ниродхатан̣ха̄’’. има̄ тиссо тан̣ха̄.

(11) тиссо есана̄

919. таттха катама̄ тиссо есана̄? ка̄месана̄, бхавесана̄, брахмачарийесана̄.

(ка) таттха катама̄ ка̄месана̄? йо ка̄месу ка̄маччхандо…пе… ка̄маджджхоса̄нам̣ – айам̣ вуччати ‘‘ка̄месана̄’’.

(кха) таттха катама̄ бхавесана̄? йо бхавесу бхаваччхандо…пе… бхаваджджхоса̄нам̣ – айам̣ вуччати ‘‘бхавесана̄’’.

(га) таттха катама̄ брахмачарийесана̄? ‘‘сассато локо’’ти ва̄, ‘‘асассато локо’’ти – ва̄…пе… ‘‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄ йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣…пе… випарийа̄сагга̄хо – айам̣ вуччати ‘‘брахмачарийесана̄’’.

(ка) таттха катама̄ ка̄месана̄, ка̄мара̄го, тадекат̣т̣хам̣ акусалам̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ манокаммам̣ – айам̣ вуччати ‘‘ка̄месана̄’’.

(кха) таттха катама̄ бхавесана̄, бхавара̄го тадекат̣т̣хам̣ акусалам̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ манокаммам̣ – айам̣ вуччати ‘‘бхавесана̄’’.

(га) таттха катама̄ брахмачарийесана̄, антагга̄хика̄ дит̣т̣хи тадекат̣т̣хам̣ акусалам̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ манокаммам̣ – айам̣ вуччати ‘‘брахмачарийесана̄’’. има̄ тиссо есана̄.

(12) тиссо видха̄

920. таттха катама̄ тиссо видха̄? ‘‘сеййохамасмӣ’’ти видха̄, ‘‘садисохамасмӣ’’ти видха̄, ‘‘хӣнохамасмӣ’’ти видха̄ – има̄ тиссо видха̄.

(13) тӣн̣и бхайа̄ни

921. таттха катама̄ни тӣн̣и бхайа̄ни? джа̄тибхайам̣, джара̄бхайам̣, маран̣абхайам̣.

(ка) таттха катамам̣ джа̄тибхайам̣? джа̄тим̣ пат̣ичча бхайам̣ бхайа̄накам̣ чхамбхитаттам̣ ломахам̣со четасо утра̄со – идам̣ вуччати ‘‘джа̄тибхайам̣’’.

(кха) таттха катамам̣ джара̄бхайам̣? джарам̣ пат̣ичча бхайам̣ бхайа̄накам̣ чхамбхитаттам̣ ломахам̣со четасо утра̄со – идам̣ вуччати ‘‘джара̄бхайам̣’’.

(га) таттха катамам̣ маран̣абхайам̣? маран̣ам̣ пат̣ичча бхайам̣ бхайа̄накам̣ чхамбхитаттам̣ ломахам̣со четасо утра̄со – идам̣ вуччати ‘‘маран̣абхайам̣’’. има̄ни тӣн̣и бхайа̄ни.

(14) тӣн̣и тама̄ни

922. таттха катама̄ни тӣн̣и тама̄ни? атӣтам̣ ва̄ аддха̄нам̣ а̄раббха кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати, ана̄гатам̣ ва̄ аддха̄нам̣ а̄раббха кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати, етарахи ва̄ паччуппаннам̣ аддха̄нам̣ а̄раббха кан̇кхати вичикиччхати на̄дхимуччати на сампасӣдати – има̄ни тӣн̣и тама̄ни.

(15) тӣн̣и титтха̄йатана̄ни

923. таттха катама̄ни тӣн̣и титтха̄йатана̄ни? идхекаччо саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ евам̣ва̄дӣ хоти евам̣дит̣т̣хӣ – ‘‘йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ пуббе катахетӯ’’ти; идха панекаччо саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ евам̣ва̄дӣ хоти евам̣дит̣т̣хӣ – ‘‘йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ иссаранимма̄нахетӯ’’ти; идха панекаччо саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ евам̣ва̄дӣ хоти евам̣дит̣т̣хӣ – ‘‘йам̣ кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, саббам̣ там̣ ахету аппаччайа̄’’ти – има̄ни тӣн̣и титтха̄йатана̄ни.

(16) тайо кин̃чана̄

924. таттха катаме тайо кин̃чана̄ [катама̄ни тӣн̣и кин̃чана̄ни (?) дӣ. ни. 3.305]? ра̄го кин̃чанам̣, досо кин̃чанам̣, мохо кин̃чанам̣ – име тайо кин̃чана̄.

(17) тӣн̣и ан̇ган̣а̄ни

таттха катама̄ни тӣн̣и ан̇ган̣а̄ни? ра̄го ан̇ган̣ам̣, досо ан̇ган̣ам̣, мохо ан̇ган̣ам̣ – има̄ни тӣн̣и ан̇ган̣а̄ни.

(18) тӣн̣и мала̄ни

таттха катама̄ни тӣн̣и мала̄ни? ра̄го малам̣, досо малам̣, мохо малам̣ – има̄ни тӣн̣и мала̄ни.

(19) тӣн̣и висама̄ни

таттха катама̄ни тӣн̣и висама̄ни? ра̄го висамам̣, досо висамам̣, мохо висамам̣ – има̄ни тӣн̣и висама̄ни.

(20) апара̄нипи тӣн̣и висама̄ни

таттха катама̄ни апара̄нипи тӣн̣и висама̄ни? ка̄йависамам̣, вачӣвисамам̣, мановисамам̣ – има̄ни тӣн̣и висама̄ни.

(21) тайо аггӣ

таттха катаме тайо аггӣ? ра̄гагги, досагги, мохагги – име тайо аггӣ.

(22) тайо каса̄ва̄

таттха катаме тайо каса̄ва̄? ра̄гакаса̄во, досакаса̄во, мохакаса̄во – име тайо каса̄ва̄.

(23) апарепи тайо каса̄ва̄

таттха катаме апарепи тайо каса̄ва̄? ка̄йакаса̄во, вачӣкаса̄во, манокаса̄во – име тайо каса̄ва̄.

(24. ка) асса̄дадит̣т̣хи

925. таттха катама̄ асса̄дадит̣т̣хи? идхекаччо саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ евам̣ва̄дӣ хоти евам̣дит̣т̣хӣ – ‘‘наттхи ка̄месу досо’’ти. со ка̄месу па̄табйатам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати ‘‘асса̄дадит̣т̣хи’’.

(кха) атта̄нудит̣т̣хи

таттха катама̄ атта̄нудит̣т̣хи? идха ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто, саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто – рӯпам̣ аттато саманупассати рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣ аттани ва̄ рӯпам̣ рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. веданам̣…пе… сан̃н̃ам̣…пе… сан̇кха̄ре…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣ аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣…пе… випарийа̄сагга̄хо – айам̣ вуччати ‘‘атта̄нудит̣т̣хи’’.

(га) миччха̄дит̣т̣хи

таттха катама̄ миччха̄дит̣т̣хи? ‘‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣…пе… йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣ’’ти – йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣…пе… випарийа̄сагга̄хо – айам̣ вуччати ‘‘миччха̄дит̣т̣хи’’. сассатадит̣т̣хи асса̄дадит̣т̣хи, сакка̄йадит̣т̣хи атта̄нудит̣т̣хи, уччхедадит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хи.

(25. ка) арати

926. таттха катама̄ арати? пантесу ва̄ сена̄санесу ан̃н̃атаран̃н̃атаресу ва̄ адхикусалесу дхаммесу арати аратита̄ анабхирати анабхираман̣а̄ уккан̣т̣хита̄ паритассита̄ – айам̣ вуччати ‘‘арати’’.

(кха) вихеса̄

таттха катама̄ вихеса̄? идхекаччо па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄ раджджуйа̄ ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена сатте вихет̣хети, йа̄ еварӯпа̄ хет̣хана̄ вихет̣хана̄ хим̣сана̄ вихим̣сана̄ росана̄ виросана̄ парӯпагха̄то – айам̣ вуччати ‘‘вихеса̄’’.

(га) адхаммачарийа̄

таттха катама̄ адхаммачарийа̄? ка̄йена адхаммачарийа̄висамачарийа̄, ва̄ча̄йа адхаммачарийа̄висамачарийа̄, манаса̄ адхаммачарийа̄висамачарийа̄ – айам̣ вуччати ‘‘адхаммачарийа̄’’.

(26. ка) довачассата̄

927. таттха катама̄ довачассата̄? сахадхаммике вуччама̄не довачасса̄йам̣ довачассийам̣ довачассата̄ виппат̣икулагга̄хита̄ випаччанӣкаса̄тата̄ ана̄дарийам̣ ана̄дарата̄ ага̄равата̄ аппатиссавата̄ – айам̣ вуччати ‘‘довачассата̄’’.

(кха) па̄памиттата̄

таттха катама̄ па̄памиттата̄? йе те пуггала̄ ассаддха̄ дуссӣла̄ аппассута̄ маччхарино дуппан̃н̃а̄, йа̄ тесам̣ севана̄ нисевана̄ сам̣севана̄ бхаджана̄ самбхаджана̄ бхатти самбхатти там̣сампаван̇ката̄ – айам̣ вуччати ‘‘па̄памиттата̄’’.

(га) на̄наттасан̃н̃а̄

таттха катама̄ на̄наттасан̃н̃а̄? ка̄масан̃н̃а̄, бйа̄па̄дасан̃н̃а̄, вихим̣са̄сан̃н̃а̄ – айам̣ вуччати ‘‘на̄наттасан̃н̃а̄’’. сабба̄пи акусала̄ сан̃н̃а̄ на̄наттасан̃н̃а̄.

(27. ка) уддхаччам̣

928. таттха катамам̣ уддхаччам̣? йам̣ читтасса уддхаччам̣ авӯпасамо четасо виккхепо бхантаттам̣ читтасса – идам̣ вуччати ‘‘уддхаччам̣’’.

(кха) косаджджам̣

таттха катамам̣ косаджджам̣? ка̄йадуччарите ва̄ вачӣдуччарите ва̄ манодуччарите ва̄ пан̃часу ва̄ ка̄магун̣есу читтасса воссагго воссагга̄нуппада̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄йа асаккаччакирийата̄ аса̄таччакирийата̄ анат̣т̣хитакирийата̄ олӣнавуттита̄ никкхиттачхандата̄ никкхиттадхурата̄ ана̄севана̄ абха̄вана̄ абахулӣкаммам̣ анадхит̣т̣ха̄нам̣ анануйого пама̄до – идам̣ вуччати ‘‘косаджджам̣’’.

(га) пама̄до

таттха катамо пама̄до? ка̄йадуччарите ва̄ вачӣдуччарите ва̄ манодуччарите ва̄ пан̃часу ва̄ ка̄магун̣есу читтасса воссагго воссагга̄нуппада̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄йа асаккаччакирийата̄ аса̄таччакирийата̄ анат̣т̣хитакирийата̄ олӣнавуттита̄ никкхиттачхандата̄ никкхиттадхурата̄ ана̄севана̄ абха̄вана̄ абахулӣкаммам̣ анадхит̣т̣ха̄нам̣ анануйого пама̄до, йо еварӯпо пама̄до памаджджана̄ памаджджитаттам̣ – айам̣ вуччати ‘‘пама̄до’’.

(28. ка) асантут̣т̣хита̄

929. таттха катама̄ асантут̣т̣хита̄? итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рехи пан̃чахи ва̄ ка̄магун̣ехи асантут̣т̣хасса бхиййокамйата̄, йа̄ еварӯпа̄ иччха̄ иччха̄гата̄ асантут̣т̣хита̄ ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘асантут̣т̣хита̄’’.

(кха) асампаджан̃н̃ата̄

таттха катама̄ асампаджан̃н̃ата̄? йам̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ адассанам̣…пе… авиджджа̄лан̇гӣ мохо акусаламӯлам̣ – айам̣ вуччати ‘‘асампаджан̃н̃ата̄’’.

(га) махиччхата̄

таттха катама̄ махиччхата̄? итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рехи пан̃чахи ва̄ ка̄магун̣ехи асантут̣т̣хасса бхиййокамйата̄, йа̄ еварӯпа̄ иччха̄ иччха̄гата̄ махиччхата̄ ра̄го са̄ра̄го читтасса са̄ра̄го – айам̣ вуччати ‘‘махиччхата̄’’.

(29. ка) ахирикам̣

930. таттха катамам̣ ахирикам̣? йам̣ на хирӣйати хирӣйитаббена, на хирӣйати па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄ – идам̣ вуччати ‘‘ахирикам̣’’.

(кха) аноттаппам̣

таттха катамам̣ аноттаппам̣? йам̣ на оттаппати оттаппитаббена, на оттаппати па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄ – идам̣ вуччати ‘‘аноттаппам̣’’.

(га) пама̄до

таттха катамо пама̄до? ка̄йадуччарите ва̄ вачӣдуччарите ва̄ манодуччарите ва̄ пан̃часу ва̄ ка̄магун̣есу читтасса воссагго воссагга̄нуппада̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄йа асаккаччакирийата̄ аса̄таччакирийата̄ анат̣т̣хитакирийата̄ олӣнавуттита̄ никкхиттачхандата̄ никкхиттадхурата̄ ана̄севана̄ абха̄вана̄ абахулӣкаммам̣ анадхит̣т̣ха̄нам̣ анануйого пама̄до, йо еварӯпо пама̄до памаджджана̄ памаджджитаттам̣ – айам̣ вуччати ‘‘пама̄до’’.

(30. ка) ана̄дарийам̣

931. таттха катамам̣ ана̄дарийам̣? йам̣ ана̄дарийам̣ ана̄дарата̄ ага̄равата̄ аппатиссавата̄ анадда̄ анадда̄йана̄ анадда̄йитаттам̣ [ана̄да̄ ана̄да̄йана̄ ана̄да̄йитаттам̣ (сйа̄.)] асӣлйам̣ ачиттӣка̄ро – идам̣ вуччати ‘‘ана̄дарийам̣’’.

(кха) довачассата̄

таттха катама̄ довачассата̄? сахадхаммике вуччама̄не довачасса̄йам̣ довачассийам̣ довачассата̄ виппат̣икулагга̄хита̄ випаччанӣкаса̄тата̄ ана̄дарийам̣ ана̄дарата̄ ага̄равата̄ аппатиссавата̄ – айам̣ вуччати ‘‘довачассата̄’’.

(га) па̄памиттата̄

таттха катама̄ па̄памиттата̄? йе те пуггала̄ ассаддха̄ дуссӣла̄ аппассута̄ маччхарино дуппан̃н̃а̄, йа̄ тесам̣ севана̄ нисевана̄ сам̣севана̄ пат̣исевана̄ бхаджана̄ самбхаджана̄ бхатти самбхатти там̣сампаван̇ката̄ – айам̣ вуччати ‘‘па̄памиттата̄’’.

(31. ка) ассаддхийам̣

932. таттха катамам̣ ассаддхийам̣? идхекаччо ассаддхо хоти, на саддахати буддхам̣ ва̄ дхаммам̣ ва̄ сан̇гхам̣ ва̄, йам̣ еварӯпам̣ ассаддхийам̣ ассаддахана̄ анокаппана̄ анабхиппаса̄до – идам̣ вуччати ‘‘ассаддхийам̣’’.

(кха) авадан̃н̃ута̄

таттха катама̄ авадан̃н̃ута̄? пан̃ча маччхарийа̄ни – а̄ва̄самаччхарийам̣, куламаччхарийам̣, ла̄бхамаччхарийам̣, ван̣н̣амаччхарийам̣, дхаммамаччхарийам̣. йам̣ еварӯпам̣ маччхерам̣ маччхара̄йана̄ маччхара̄йитаттам̣ вевиччхам̣ кадарийам̣ кат̣укан̃чуката̄ аггахитаттам̣ читтасса – айам̣ вуччати ‘‘авадан̃н̃ута̄’’.

(га) косаджджам̣

таттха катамам̣ косаджджам̣? ка̄йадуччарите ва̄ вачӣдуччарите ва̄ манодуччарите ва̄ пан̃часу ва̄ ка̄магун̣есу читтасса воссагго, воссагга̄нуппада̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, бха̄вана̄йа асаккаччакирийата̄ аса̄таччакирийата̄ анат̣т̣хитакирийата̄ олӣнавуттита̄ никкхиттачхандата̄ никкхиттадхурата̄ ана̄севана̄ абха̄вана̄ абахулӣкаммам̣ анадхит̣т̣ха̄нам̣ анануйого пама̄до – идам̣ вуччати ‘‘косаджджам̣’’.

(32. ка) уддхаччам̣

933. таттха катамам̣ уддхаччам̣? йам̣ читтасса уддхаччам̣ авӯпасамо четасо виккхепо бхавантаттам̣ читтасса – идам̣ вуччати ‘‘уддхаччам̣’’.

(кха) асам̣варо

таттха катамо асам̣варо? идхекаччо чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нимиттагга̄хӣ хоти анубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа на пат̣ипаджджати, на раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе на сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа нимиттагга̄хӣ хоти анубйан̃джанагга̄хӣ. йатва̄дхикаран̣аменам̣ маниндрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа на пат̣ипаджджати, на раккхати маниндрийам̣, маниндрийе на сам̣варам̣ а̄паджджати – айам̣ вуччати ‘‘асам̣варо’’.

(га) дуссӣлйам̣

таттха катамам̣ дуссӣлйам̣? ка̄йико вӣтиккамо, ва̄часико вӣтиккамо, ка̄йикава̄часико вӣтиккамо – идам̣ вуччати ‘‘дуссӣлйам̣’’.

(33. ка) арийа̄нам̣ адассанакамйата̄

934. таттха катама̄ арийа̄нам̣ адассанакамйата̄? таттха катаме арийа̄? арийа̄ вуччанти буддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча. йа̄ имесам̣ арийа̄нам̣ адассанакамйата̄ адат̣т̣хукамйата̄ асаметукамйата̄ асама̄гантукамйата̄ – айам̣ вуччати ‘‘арийа̄нам̣ адассанакамйата̄’’.

(кха) саддхаммам̣ асотукамйата̄

таттха катама̄ саддхаммам̣ асотукамйата̄? таттха катамо саддхаммо? чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магго – айам̣ вуччати ‘‘саддхаммо’’. йа̄ имасса саддхаммасса асотукамйата̄ асаванакамйата̄ ануггахетукамйата̄ адха̄ретукамйата̄ – айам̣ вуччати ‘‘саддхаммам̣ асотукамйата̄’’.

(га) упа̄рамбхачиттата̄