4. чатукканиддесо
(1) чатта̄ро а̄сава̄
937. таттха катаме чатта̄ро а̄сава̄? ка̄ма̄саво, бхава̄саво, дит̣т̣ха̄саво, авиджджа̄саво.
(ка) ка̄ма̄саво
таттха катамо ка̄ма̄саво? йо ка̄месу ка̄маччхандо ка̄мара̄го ка̄манандӣ ка̄матан̣ха̄ ка̄масинехо ка̄мапарил̣а̄хо ка̄мамуччха̄ ка̄маджджхоса̄нам̣ – айам̣ вуччати ‘‘ка̄ма̄саво’’.
(кха) бхава̄саво
таттха катамо бхава̄саво? йо бхавесу бхаваччхандо…пе… бхаваджджхоса̄нам̣ – айам̣ вуччати ‘‘бхава̄саво’’.
(га) дит̣т̣ха̄саво
таттха катамо дит̣т̣ха̄саво? ‘‘сассато локо’’ти ва̄, ‘‘асассато локо’’ти ва̄, ‘‘антава̄ локо’’ти ва̄, ‘‘анантава̄ локо’’ти ва̄, ‘‘там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣра’’нти ва̄, ‘‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣра’’нти ва̄, ‘‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄, ‘‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄, ‘‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄, ‘‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’ти ва̄. йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣…пе… випарийа̄сагга̄хо – айам̣ вуччати ‘‘дит̣т̣ха̄саво’’. сабба̄пи миччха̄дит̣т̣хи дит̣т̣ха̄саво.
(гха) авиджджа̄саво
таттха катамо авиджджа̄саво? дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе ан̃н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ан̃н̃а̄н̣ам̣, пуббанте ан̃н̃а̄н̣ам̣, апаранте ан̃н̃а̄н̣ам̣, пуббанта̄паранте ан̃н̃а̄н̣ам̣, идаппаччайата̄ пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу ан̃н̃а̄н̣ам̣. йам̣ еварӯпам̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ адассанам̣…пе… авиджджа̄лан̇гӣ мохо акусаламӯлам̣ – айам̣ вуччати ‘‘авиджджа̄саво’’. име чатта̄ро а̄сава̄.
(2-5) чатта̄ро гантха̄дӣ
938. таттха катаме чатта̄ро гантха̄ …пе… чатта̄ро огха̄…пе… чатта̄ро йога̄…пе… чатта̄ри упа̄да̄на̄ни? ка̄мупа̄да̄нам̣, дит̣т̣хупа̄да̄нам̣, сӣлаббатупа̄да̄нам̣, аттава̄дупа̄да̄нам̣.
(ка) ка̄мупа̄да̄нам̣
таттха катамам̣ ка̄мупа̄да̄нам̣? йо ка̄месу ка̄маччхандо…пе… ка̄маджджхоса̄нам̣ – идам̣ вуччати ‘‘ка̄мупа̄да̄нам̣’’.
(кха) дит̣т̣хупа̄да̄нам̣
таттха катамам̣ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣? ‘‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣…пе… йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣ’’ти. йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣…пе… випарийа̄сагга̄хо – идам̣ вуччати ‘‘дит̣т̣хупа̄да̄нам̣’’. т̣хапетва̄ сӣлаббатупа̄да̄нан̃ча аттава̄дупа̄да̄нан̃ча сабба̄пи миччха̄дит̣т̣хи дит̣т̣хупа̄да̄нам̣.
(га) сӣлаббатупа̄да̄нам̣
таттха катамам̣ сӣлаббатупа̄да̄нам̣? ито бахиддха̄ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ сӣлена суддхи ватена суддхи сӣлаббатена суддхӣти. йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣…пе… випарийа̄сагга̄хо – идам̣ вуччати ‘‘сӣлаббатупа̄да̄нам̣’’.
(гха) аттава̄дупа̄да̄нам̣
таттха катамам̣ аттава̄дупа̄да̄нам̣? идха ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо арийадхамме авинӣто, саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣто – рӯпам̣ аттато саманупассати рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣ аттани ва̄ рӯпам̣ рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. веданам̣…пе… сан̃н̃ам̣…пе… сан̇кха̄ре…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати вин̃н̃а̄н̣авантам̣ ва̄ атта̄нам̣ аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣. йа̄ еварӯпа̄ дит̣т̣хи дит̣т̣хигатам̣…пе… випарийа̄сагга̄хо – идам̣ вуччати ‘‘аттава̄дупа̄да̄нам̣’’. има̄ни чатта̄ри упа̄да̄на̄ни.
(6) чатта̄ро тан̣хуппа̄да̄
939. таттха катаме чатта̄ро тан̣хуппа̄да̄? чӣварахету ва̄ бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, пин̣д̣апа̄тахету ва̄ бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, сена̄санахету ва̄ бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, итибхава̄бхавахету ва̄ бхиккхуно тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати – име чатта̄ро тан̣хуппа̄да̄.
(7) чатта̄ри агатигамана̄ни
таттха катама̄ни чатта̄ри агатигамана̄ни? чханда̄гатим̣ гаччхати, доса̄гатим̣ гаччхати, моха̄гатим̣ гаччхати, бхайа̄гатим̣ гаччхати. йа̄ еварӯпа̄ агати агатигаманам̣ чхандагаманам̣ ваггагаманам̣ ва̄ригаманам̣ – има̄ни чатта̄ри агатигамана̄ни.
(8) чатта̄ро випарийа̄са̄
таттха катаме чатта̄ро випарийа̄са̄? аничче ‘‘ничча’’нти сан̃н̃а̄випарийа̄со читтавипарийа̄со дит̣т̣хивипарийа̄со, дуккхе ‘‘сукха’’нти сан̃н̃а̄випарийа̄со читтавипарийа̄со дит̣т̣хивипарийа̄со, анаттани ‘‘атта̄’’ти сан̃н̃а̄випарийа̄со читтавипарийа̄со дит̣т̣хивипарийа̄со, асубхе ‘‘субха’’нти сан̃н̃а̄випарийа̄со читтавипарийа̄со дит̣т̣хивипарийа̄со – име чатта̄ро випарийа̄са̄.
(9) чатта̄ро анарийавоха̄ра̄
таттха катаме чатта̄ро анарийавоха̄ра̄? адит̣т̣хе дит̣т̣хава̄дита̄, ассуте сутава̄дита̄, амуте мутава̄дита̄, авин̃н̃а̄те вин̃н̃а̄тава̄дита̄ – име чатта̄ро анарийавоха̄ра̄.
(10) апарепи чатта̄ро анарийавоха̄ра̄
таттха катаме апарепи чатта̄ро анарийавоха̄ра̄? дит̣т̣хе адит̣т̣хава̄дита̄, суте ассутава̄дита̄, муте амутава̄дита̄, вин̃н̃а̄те авин̃н̃а̄тава̄дита̄ – име чатта̄ро анарийавоха̄ра̄.
(11) чатта̄ри дуччарита̄ни
таттха катама̄ни чатта̄ри дуччарита̄ни? па̄н̣а̄типа̄то, адинна̄да̄нам̣, ка̄месумиччха̄ча̄ро, муса̄ва̄до – има̄ни чатта̄ри дуччарита̄ни.
(12) апара̄нипи чатта̄ри дуччарита̄ни
таттха катама̄ни апара̄нипи чатта̄ри дуччарита̄ни? муса̄ва̄до, писун̣а̄ ва̄ча̄, пхаруса̄ ва̄ча̄, сампхаппала̄по – има̄ни чатта̄ри дуччарита̄ни.
(13) чатта̄ри бхайа̄ни
таттха катама̄ни чатта̄ри бхайа̄ни? джа̄тибхайам̣, джара̄бхайам̣, бйа̄дхибхайам̣, маран̣абхайам̣ – има̄ни чатта̄ри бхайа̄ни.
(14) апара̄нипи чатта̄ри бхайа̄ни
таттха катама̄ни апара̄нипи чатта̄ри бхайа̄ни? ра̄джабхайам̣, чорабхайам̣, аггибхайам̣, удакабхайам̣ – има̄ни чатта̄ри бхайа̄ни.
таттха катама̄ни апара̄нипи чатта̄ри бхайа̄ни? ӯмибхайам̣, кумбхӣлабхайам̣ [кумбхӣрабхайам̣, кумбхӣл̣абхайам̣ (?) (кумбха + ӣра + а = бхайа)], а̄ват̣т̣абхайам̣, сусука̄бхайам̣ – има̄ни чатта̄ри бхайа̄ни.
таттха катама̄ни апара̄нипи чатта̄ри бхайа̄ни? атта̄нува̄дабхайам̣, пара̄нува̄дабхайам̣, дан̣д̣абхайам̣, дуггатибхайам̣ – има̄ни чатта̄ри бхайа̄ни.
(15) чатассо дит̣т̣хийо
таттха катама̄ чатассо дит̣т̣хийо? ‘‘сайан̇катам̣ сукхадуккха’’нти саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджати, ‘‘паран̇катам̣ сукхадуккха’’нти саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджати, ‘‘сайан̇катан̃ча паран̇катан̃ча сукхадуккха’’нти саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджати, ‘‘асайан̇ка̄рам̣ апаран̇ка̄рам̣ адхиччасамуппаннам̣ сукхадуккха’’нти саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджати – има̄ чатассо дит̣т̣хийо.
чатуккам̣.