3. тикапуггалапан̃н̃атти
91. катамо ча пуггало нира̄со? идхекаччо пуггало дуссӣло хоти па̄падхаммо асучи сан̇кассарасама̄ча̄ро пат̣иччханнакамманто ассаман̣о саман̣апат̣ин̃н̃о абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о антопӯти авассуто касамбуджа̄то. со сун̣а̄ти – ‘‘иттханна̄мо кира бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’’ти. тасса на евам̣ хоти – ‘‘куда̄ссу на̄ма̄хампи а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’’ти. айам̣ вуччати пуггало ‘‘нира̄со’’.
92. катамо ча пуггало а̄сам̣со? идхекаччо пуггало сӣлава̄ хоти калйа̄н̣адхаммо. со сун̣а̄ти – ‘‘иттханна̄мо кира бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’’ти. тасса евам̣ хоти – ‘‘куда̄ссу на̄ма̄хампи а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’’ти. айам̣ вуччати пуггало ‘‘а̄сам̣со’’.
93. катамо ча пуггало вигата̄со? идхекаччо пуггало а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. со сун̣а̄ти – ‘‘иттханна̄мо кира бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’’ти. тасса на евам̣ хоти – ‘‘куда̄ссу на̄ма̄хампи а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’’ти. там̣ кисса хету? йа̄ хисса пуббе авимуттасса вимутта̄са̄, са̄ пат̣иппассаддха̄. айам̣ вуччати пуггало ‘‘вигата̄со’’.
94. таттха катаме тайо гила̄нӯпама̄ пуггала̄? тайо гила̄на̄ – идхекаччо гила̄но лабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бходжана̄ни алабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бходжана̄ни, лабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни алабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни, лабханто ва̄ патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ алабханто ва̄ патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣, нева вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄. (1)
идха панекаччо гила̄но лабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бходжана̄ни алабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бходжана̄ни, лабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни алабханто ва̄ саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни, лабханто ва̄ патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ алабханто ва̄ патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣, вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄. (2)
идха панекаччо гила̄но лабханто саппа̄йа̄ни бходжана̄ни но алабханто, лабханто саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни но алабханто, лабханто патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ но алабханто, вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄. (3)
татра йва̄йам̣ гила̄но лабханто саппа̄йа̄ни бходжана̄ни но алабханто, лабханто саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни но алабханто, лабханто патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ но алабханто, вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄, имам̣ гила̄нам̣ пат̣ичча бхагавата̄ гила̄набхаттам̣ анун̃н̃а̄там̣ гила̄набхесаджджам̣ анун̃н̃а̄там̣ гила̄нупат̣т̣ха̄ко анун̃н̃а̄то. иман̃ча пана гила̄нам̣ пат̣ичча ан̃н̃епи гила̄на̄ упат̣т̣ха̄табба̄.
евамевам̣ [евамева (сӣ.)] тайо гила̄нӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. катаме тайо? идхекаччо пуггало лабханто ва̄ татха̄гатам̣ дассана̄йа алабханто ва̄ татха̄гатам̣ дассана̄йа, лабханто ва̄ татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ саван̣а̄йа алабханто ва̄ татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ саван̣а̄йа, нева оккамати нийа̄мам̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣. (1)
идха панекаччо пуггало лабханто ва̄ татха̄гатам̣ дассана̄йа алабханто ва̄ татха̄гатам̣ дассана̄йа, лабханто ва̄ татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ саван̣а̄йа алабханто ва̄ татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ саван̣а̄йа, оккамати нийа̄мам̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣. (2)
идха панекаччо пуггало лабханто татха̄гатам̣ дассана̄йа но алабханто, лабханто татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ саван̣а̄йа но алабханто, оккамати нийа̄мам̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣. (3)
татра йва̄йам̣ пуггало лабханто татха̄гатам̣ дассана̄йа но алабханто, лабханто татха̄гатаппаведитам̣ дхаммавинайам̣ саван̣а̄йа но алабханто, оккамати нийа̄мам̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣, имам̣ пуггалам̣ пат̣ичча бхагавата̄ дхаммадесана̄ анун̃н̃а̄та̄, иман̃ча пуггалам̣ пат̣ичча ан̃н̃есампи дхаммо десетаббо. име тайо гила̄нӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣.
95. катамо ча пуггало ка̄йасаккхӣ? идхекаччо пуггало ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти – айам̣ вуччати пуггало ‘‘ка̄йасаккхӣ’’.
96. катамо ча пуггало дит̣т̣хиппатто? идхекаччо пуггало ‘‘идам̣ дуккха’’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, татха̄гатаппаведита̄ часса дхамма̄ пан̃н̃а̄йа водит̣т̣ха̄ хонти вочарита̄, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти – айам̣ вуччати пуггало ‘‘дит̣т̣хиппатто’’.
97. катамо ча пуггало саддха̄вимутто? идхекаччо пуггало ‘‘идам̣ дуккха’’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… татха̄гатаппаведита̄ часса дхамма̄ пан̃н̃а̄йа водит̣т̣ха̄ хонти вочарита̄, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти, но ча кхо йатха̄дит̣т̣хиппаттасса – айам̣ вуччати пуггало ‘‘саддха̄вимутто’’.
98. катамо ча пуггало гӯтхабха̄н̣ӣ? идхекаччо пуггало муса̄ва̄дӣ хоти сабхаггато ва̄ парисаггато ва̄ н̃а̄тимаджджхагато ва̄ пӯгамаджджхагато ва̄ ра̄джакуламаджджхагато ва̄ абхинӣто саккхипут̣т̣хо – ‘‘ехамбхо [ехи бхо (сйа̄. ка.) ма. ни. 1.440; а. ни. 3.28], пуриса, йам̣ джа̄на̄си там̣ вадехӣ’’ти, со аджа̄нам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘джа̄на̄мӣ’’ти, джа̄нам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти, апассам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘пасса̄мӣ’’ти, пассам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘на пасса̄мӣ’’ти. ити аттахету ва̄ парахету ва̄ а̄мисакин̃чиккхахету ва̄ сампаджа̄намуса̄ бха̄сита̄ хоти – айам̣ вуччати пуггало ‘‘гӯтхабха̄н̣ӣ’’.
99. катамо ча пуггало пуппхабха̄н̣ӣ? идхекаччо пуггало муса̄ва̄дам̣ паха̄йа муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти сабхаггато ва̄ парисаггато ва̄ н̃а̄тимаджджхагато ва̄ пӯгамаджджхагато ва̄ ра̄джакуламаджджхагато ва̄ абхинӣто саккхипут̣т̣хо – ‘‘ехамбхо, пуриса, йам̣ джа̄на̄си там̣ вадехӣ’’ти, со аджа̄нам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти, джа̄нам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘джа̄на̄мӣ’’ти, апассам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘на пасса̄мӣ’’ти, пассам̣ ва̄ а̄ха – ‘‘пасса̄мӣ’’ти. ити аттахету ва̄ парахету ва̄ а̄мисакин̃чиккхахету ва̄ на сампаджа̄намуса̄ бха̄сита̄ хоти – айам̣ вуччати пуггало ‘‘пуппхабха̄н̣ӣ’’.
100. катамо ча пуггало мадхубха̄н̣ӣ? идхекаччо пуггало йа̄ са̄ ва̄ча̄ нела̄ кан̣н̣асукха̄ пеманийа̄ хадайан̇гама̄ порӣ бахуджанаканта̄ бахуджанамана̄па̄, татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти – айам̣ вуччати пуггало ‘‘мадхубха̄н̣ӣ’’.
101. катамо ча пуггало арукӯпамачитто? идхекаччо пуггало кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло, аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати [патит̣т̣хӣйати (сйа̄. ка.) а. ни. 3.25], копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. сеййатха̄пи на̄ма дут̣т̣ха̄руко кат̣т̣хена ва̄ кат̣хала̄йа [катхала̄йа (ка.), катхалена (ат̣т̣хакатха̄) а. ни. 3.25] ва̄ гхат̣т̣ито бхиййосо матта̄йа а̄савам̣ дети [ассаваноти (сӣ.)], евамевам̣ идхекаччо пуггало кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло, аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти – айам̣ вуччати пуггало ‘‘арукӯпамачитто’’.
102. катамо ча пуггало виджджӯпамачитто? идхекаччо пуггало ‘‘идам̣ дуккха’’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. сеййатха̄пи на̄ма чаккхума̄ пурисо раттандхака̄ратимиса̄йа виджджантарика̄йа рӯпа̄ни пассеййа, евамевам̣ идхекаччо пуггало ‘‘идам̣ дуккха’’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти – айам̣ вуччати пуггало ‘‘виджджӯпамачитто’’.
103. катамо ча пуггало ваджирӯпамачитто? идхекаччо пуггало а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. сеййатха̄пи на̄ма ваджирасса наттхи кин̃чи абхеджджам̣ ман̣и ва̄ па̄са̄н̣о ва̄, евамевам̣ идхекаччо пуггало а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати – айам̣ вуччати пуггало ‘‘ваджирӯпамачитто’’.
104. катамо ча пуггало андхо? идхекаччасса пуггаласса татха̄рӯпам̣ чаккху на хоти йатха̄рӯпена чаккхуна̄ анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигаччхеййа, адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ кареййа; татха̄рӯпамписса чаккху на хоти йатха̄рӯпена чаккхуна̄ кусала̄кусале дхамме джа̄неййа, са̄ваджджа̄навадждже дхамме джа̄неййа, хӣнаппан̣ӣте дхамме джа̄неййа, кан̣хасуккасаппат̣ибха̄ге дхамме джа̄неййа – айам̣ вуччати пуггало ‘‘андхо’’.
105. катамо ча пуггало екачаккху? идхекаччасса пуггаласса татха̄рӯпам̣ чаккху хоти, йатха̄рӯпена чаккхуна̄ анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигаччхеййа, адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ кареййа; татха̄рӯпамписса чаккху на хоти йатха̄рӯпена чаккхуна̄ кусала̄кусале дхамме джа̄неййа, са̄ваджджа̄навадждже дхамме джа̄неййа, хӣнаппан̣ӣте дхамме джа̄неййа, кан̣хасуккасаппат̣ибха̄ге дхамме джа̄неййа – айам̣ вуччати пуггало ‘‘екачаккху’’.
106. катамо ча пуггало двичаккху? идхекаччасса пуггаласса татха̄рӯпам̣ чаккху хоти йатха̄рӯпена чаккхуна̄ анадхигатам̣ ва̄ бхогам̣ адхигаччхеййа, адхигатам̣ ва̄ бхогам̣ пха̄тим̣ кареййа; татха̄рӯпамписса чаккху хоти йатха̄рӯпена чаккхуна̄ кусала̄кусале дхамме джа̄неййа, са̄ваджджа̄навадждже дхамме джа̄неййа, хӣнаппан̣ӣте дхамме джа̄неййа, кан̣хасуккасаппат̣ибха̄ге дхамме джа̄неййа – айам̣ вуччати пуггало ‘‘двичаккху’’.
107. катамо ча пуггало авакуджджапан̃н̃о? идхекаччо пуггало а̄ра̄мам̣ ганта̄ [гато (сӣ.), гантва̄ (сйа̄.)] хоти абхиккхан̣ам̣ бхиккхӯнам̣ сантике дхаммассаван̣а̄йа [дхаммассавана̄йа (сйа̄.)]. тасса бхиккхӯ дхаммам̣ десенти а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сенти. со тасмим̣ а̄сане нисинно тасса̄ катха̄йа нева а̄дим̣ манаси кароти, на маджджхам̣ манаси кароти, на парийоса̄нам̣ манаси кароти. вут̣т̣хитопи тамха̄ а̄сана̄ тасса̄ катха̄йа нева а̄дим̣ манаси кароти, на маджджхам̣ манаси кароти, на парийоса̄нам̣ манаси кароти. сеййатха̄пи на̄ма кумбхо никкуджджо [никуджджо (сйа̄.) а. ни. 3.30] татра удакам̣ а̄ситтам̣ виват̣т̣ати, но сан̣т̣ха̄ти; евамевам̣ идхекаччо пуггало а̄ра̄мам̣ ганта̄ хоти абхиккхан̣ам̣ бхиккхӯнам̣ сантике дхаммассаван̣а̄йа. тасса бхиккхӯ дхаммам̣ десенти а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сенти. со тасмим̣ а̄сане нисинно тасса̄ катха̄йа нева а̄дим̣ манаси кароти, на маджджхам̣ манаси кароти, на парийоса̄нам̣ манаси кароти. вут̣т̣хитопи тамха̄ а̄сана̄ тасса̄ катха̄йа нева а̄дим̣ манаси кароти, на маджджхам̣ манаси кароти, на парийоса̄нам̣ манаси кароти – айам̣ вуччати пуггало ‘‘авакуджджапан̃н̃о’’.
108. катамо ча пуггало уччхан̇гапан̃н̃о? идхекаччо пуггало а̄ра̄мам̣ ганта̄ хоти абхиккхан̣ам̣ бхиккхӯнам̣ сантике дхаммассаван̣а̄йа. тасса бхиккхӯ дхаммам̣ десенти а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сенти. со тасмим̣ а̄сане нисинно тасса̄ катха̄йа а̄димпи манаси кароти, маджджхампи манаси кароти, парийоса̄нампи манаси кароти. вут̣т̣хито ча кхо тамха̄ а̄сана̄ тасса̄ катха̄йа нева а̄дим̣ манаси кароти, на маджджхам̣ манаси кароти, на парийоса̄нам̣ манаси кароти. сеййатха̄пи на̄ма пурисасса уччхан̇ге на̄на̄кхаджджака̄ни а̄кин̣н̣а̄ни – тила̄ тан̣д̣ула̄ [тилатан̣д̣ула̄ (ка.) а. ни. 3.30] модака̄ бадара̄. со тамха̄ а̄сана̄ вут̣т̣хаханто сатисаммоса̄ пакиреййа. евамевам̣ идхекаччо пуггало а̄ра̄мам̣ ганта̄ хоти абхиккхан̣ам̣ бхиккхӯнам̣ сантике дхаммассаван̣а̄йа. тасса бхиккхӯ дхаммам̣ десенти а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сенти. со тасмим̣ а̄сане нисинно тасса̄ катха̄йа а̄димпи манаси кароти, маджджхампи манаси кароти, парийоса̄нампи манаси кароти. вут̣т̣хито ча кхо тамха̄ а̄сана̄ тасса̄ катха̄йа нева а̄димпи манаси кароти, на маджджхампи манаси кароти, на парийоса̄нампи манаси кароти – айам̣ вуччати пуггало ‘‘уччхан̇гапан̃н̃о’’.
109. катамо ча пуггало путхупан̃н̃о? идхекаччо пуггало а̄ра̄мам̣ ганта̄ хоти абхиккхан̣ам̣ бхиккхӯнам̣ сантике дхаммассаван̣а̄йа. тасса бхиккхӯ дхаммам̣ десенти а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сенти. со тасмим̣ а̄сане нисинно тасса̄ катха̄йа а̄димпи манаси кароти, маджджхампи манаси кароти, парийоса̄нампи манаси кароти. вут̣т̣хитопи тамха̄ а̄сана̄ тасса̄ катха̄йа а̄димпи манаси кароти, маджджхампи манаси кароти, парийоса̄нампи манаси кароти. сеййатха̄пи на̄ма кумбхо уккуджджо татра удакам̣ а̄ситтам̣ сан̣т̣ха̄ти, но виват̣т̣ати; евамевам̣ идхекаччо пуггало а̄ра̄мам̣ ганта̄ хонти абхиккхан̣ам̣ бхиккхӯнам̣ сантике дхаммассаван̣а̄йа. тасса бхиккхӯ дхаммам̣ десенти а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сенти. со тасмим̣ а̄сане нисинно тасса̄ катха̄йа а̄димпи манаси кароти, маджджхампи манаси кароти, парийоса̄нампи манаси кароти. вут̣т̣хитопи тамха̄ а̄сана̄ тасса̄ катха̄йа а̄димпи манаси кароти, маджджхампи манаси кароти, парийоса̄нампи манаси кароти – айам̣ вуччати пуггало ‘‘путхупан̃н̃о’’.
110. катамо ча пуггало ка̄месу ча бхавесу ча авӣтара̄го? сота̄паннасакада̄га̄мино – име вуччанти пуггала̄ ‘‘ка̄месу ча бхавесу ча авӣтара̄га̄’’.
111. катамо ча пуггало ка̄месу вӣтара̄го, бхавесу авӣтара̄го? ана̄га̄мӣ – айам̣ вуччати пуггало ‘‘ка̄месу вӣтара̄го, бхавесу авӣтара̄го’’.
112. катамо ча пуггало ка̄месу ча бхавесу ча вӣтара̄го? араха̄ – айам̣ вуччати пуггало ‘‘ка̄месу ча бхавесу ча вӣтара̄го’’.
113. катамо ча пуггало па̄са̄н̣алекхӯпамо? идхекаччо пуггало абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо чирам̣ дӣгхараттам̣ анусети. сеййатха̄пи на̄ма па̄са̄н̣е лекха̄ на кхиппам̣ луджджати ва̄тена ва̄ удакена ва̄, чират̣т̣хитика̄ хоти; евамевам̣ идхекаччо пуггало абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо чирам̣ дӣгхараттам̣ анусети – айам̣ вуччати пуггало ‘‘па̄са̄н̣алекхӯпамо’’.
114. катамо ча пуггало патхавилекхӯпамо? идхекаччо пуггало абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо на чирам̣ дӣгхараттам̣ анусети. сеййатха̄пи на̄ма патхавийа̄ [пат̣хавийа̄ (сӣ. сйа̄.)] лекха̄ кхиппам̣ луджджати ва̄тена ва̄ удакена ва̄, на чират̣т̣хитика̄ хоти; евамевам̣ идхекаччо пуггало абхин̣хам̣ куджджхати. со ча кхвасса кодхо на чирам̣ дӣгхараттам̣ анусети – айам̣ вуччати пуггало ‘‘патхавилекхӯпамо’’.
115. катамо ча пуггало удакалекхӯпамо? идхекаччо пуггало а̄га̄л̣хенапи вуччама̄но пхарусенапи вуччама̄но амана̄пенапи вуччама̄но сам̣сандатимева [… чева (сйа̄.) а. ни. 3.133] сандхийатимева [… чева (сйа̄.) а. ни. 3.133] саммодатимева [… чева (сйа̄.) а. ни. 3.133]. сеййатха̄пи на̄ма удаке лекха̄ кхиппам̣ луджджати, на чират̣т̣хитика̄ хоти; евамевам̣ идхекаччо пуггало а̄га̄л̣хенапи вуччама̄но пхарусенапи вуччама̄но амана̄пенапи вуччама̄но сам̣сандатимева сандхийатимева саммодатимева – айам̣ вуччати пуггало ‘‘удакалекхӯпамо’’.
116. таттха катаме тайо поттхакӯпама̄ пуггала̄? тайо поттхака̄ – навопи поттхако дуббан̣н̣о чева хоти дуккхасампхассо ча аппаггхо ча, маджджхимопи поттхако дуббан̣н̣о чева хоти дуккхасампхассо ча аппаггхо ча, джин̣н̣опи поттхако дуббан̣н̣о чева хоти дуккхасампхассо ча аппаггхо ча. джин̣н̣ампи поттхакам̣ уккхалипаримаджджанам̣ ва̄ каронти сан̇ка̄ракӯт̣е ва̄ нам̣ чхад̣д̣енти. евамевам̣ тайоме поттхакӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ бхиккхӯсу. катаме тайо? наво чепи бхиккху хоти дуссӣло па̄падхаммо, идамасса дуббан̣н̣ата̄йа. сеййатха̄пи со поттхако дуббан̣н̣о, татхӯпамо айам̣ пуггало. йе кхо панасса севанти бхаджанти пайирупа̄санти дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанти, тесам̣ там̣ хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа. идамасса дуккхасампхассата̄йа. сеййатха̄пи со поттхако дуккхасампхассо, татхӯпамо айам̣ пуггало. йесам̣ кхо пана со пат̣игган̣ха̄ти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣, тесам̣ там̣ на махаппхалам̣ хоти на маха̄нисам̣сам̣. идамасса аппаггхата̄йа. сеййатха̄пи со поттхако аппаггхо, татхӯпамо айам̣ пуггало.
маджджхимо чепи бхиккху хоти…пе… тхеро чепи бхиккху хоти дуссӣло па̄падхаммо, идамасса дуббан̣н̣ата̄йа. сеййатха̄пи со поттхако дуббан̣н̣о, татхӯпамо айам̣ пуггало. йе кхо панасса севанти бхаджанти пайирупа̄санти дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанти, тесам̣ там̣ хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа. идамасса дуккхасампхассата̄йа. сеййатха̄пи со поттхако дуккхасампхассо, татхӯпамо айам̣ пуггало. йесам̣ кхо пана со пат̣игган̣ха̄ти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣, тесам̣ там̣ на махаппхалам̣ хоти на маха̄нисам̣сам̣. идамасса аппаггхата̄йа. сеййатха̄пи со поттхако аппаггхо, татхӯпамо айам̣ пуггало.
еварӯпо че тхеро бхиккху сан̇гхамаджджхе бхан̣ати. таменам̣ бхиккхӯ евама̄хам̣су – ‘‘ким̣ ну кхо туйхам̣ ба̄ласса абйаттасса бхан̣итена, твампи на̄ма бхан̣итаббам̣ ман̃н̃асӣ’’ти! со купито анаттамано татха̄рӯпим̣ ва̄чам̣ ниччха̄рети йатха̄рӯпа̄йа ва̄ча̄йа сан̇гхо там̣ уккхипати, сан̇ка̄ракӯт̣ева нам̣ поттхакам̣. име тайо поттхакӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ бхиккхӯсу.
117. таттха катаме тайо ка̄сикаваттхӯпама̄ пуггала̄? тӣн̣и ка̄сикаваттха̄ни – навампи ка̄сикаваттхам̣ ван̣н̣авантан̃чева хоти сукхасампхассан̃ча махаггхан̃ча, маджджхимампи ка̄сикаваттхам̣ ван̣н̣авантан̃чева хоти сукхасампхассан̃ча махаггхан̃ча, джин̣н̣ампи ка̄сикаваттхам̣ ван̣н̣авантан̃чева хоти сукхасампхассан̃ча махаггхан̃ча. джин̣н̣ампи ка̄сикаваттхам̣ ратанапаливет̣ханам̣ ва̄ каронти гандхакаран̣д̣аке ва̄ нам̣ никкхипанти.
евамевам̣ тайоме ка̄сикаваттхӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ бхиккхӯсу. катаме тайо? наво чепи бхиккху хоти сӣлава̄ калйа̄н̣адхаммо, идамасса суван̣н̣ата̄йа. сеййатха̄пи там̣ ка̄сикаваттхам̣ ван̣н̣авантам̣, татхӯпамо айам̣ пуггало. йе кхо панасса севанти бхаджанти пайирупа̄санти дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанти, тесам̣ там̣ хоти дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. идамасса сукхасампхассата̄йа. сеййатха̄пи там̣ ка̄сикаваттхам̣ сукхасампхассам̣, татхӯпамо айам̣ пуггало. йесам̣ кхо пана со [йесам̣ кхо пана (саббаттха) а. ни. 3.100] пат̣игган̣ха̄ти [патиган̣ха̄ти (сӣ.) рӯпасиддхит̣ӣка̄йа пана самети] чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣, тесам̣ там̣ махаппхалам̣ хоти маха̄нисам̣сам̣. идамасса махаггхата̄йа. сеййатха̄пи там̣ ка̄сикаваттхам̣ махаггхам̣, татхӯпамо айам̣ пуггало.
маджджхимо чепи бхиккху…пе… тхеро чепи бхиккху хоти сӣлава̄ калйа̄н̣адхаммо, идамасса суван̣н̣ата̄йа. сеййатха̄пи там̣ ка̄сикаваттхам̣ ван̣н̣авантам̣, татхӯпамо айам̣ пуггало. йе кхо панасса севанти бхаджанти пайирупа̄санти дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанти, тесам̣ там̣ хоти дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. идамасса сукхасампхассата̄йа. сеййатха̄пи там̣ ка̄сикаваттхам̣ сукхасампхассам̣, татхӯпамо айам̣ пуггало. йесам̣ кхо пана со пат̣игган̣ха̄ти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣, тесам̣ там̣ махаппхалам̣ хоти маха̄нисам̣сам̣. идамасса махаггхата̄йа. сеййатха̄пи там̣ ка̄сикаваттхам̣ махаггхам̣, татхӯпамо айам̣ пуггало.
еварӯпо че тхеро бхиккху сан̇гхамаджджхе бхан̣ати, таменам̣ бхиккхӯ евама̄хам̣су – ‘‘аппасадда̄ а̄йасманто хотха, тхеро бхиккху дхамман̃ча винайан̃ча бхан̣атӣ’’ти. тасса там̣ вачанам̣ а̄дхеййам̣ гаччхати, гандхакаран̣д̣акева нам̣ ка̄сикаваттхам̣. име тайо ка̄сикаваттхӯпама̄ пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ бхиккхӯсу.
118. катамо ча пуггало суппамеййо? идхекаччо пуггало уддхато хоти уннал̣о чапало мукхаро викин̣н̣ава̄чо мут̣т̣хассати асампаджа̄но асама̄хито виббхантачитто па̄кат̣индрийо – айам̣ вуччати пуггало ‘‘суппамеййо’’.
119. катамо ча пуггало дуппамеййо? идхекаччо пуггало ануддхато хоти ануннал̣о ачапало амукхаро авикин̣н̣ава̄чо упат̣т̣хитассати сампаджа̄но сама̄хито екаггачитто сам̣вутиндрийо – айам̣ вуччати пуггало ‘‘дуппамеййо’’.
120. катамо ча пуггало аппамеййо? идхекаччо пуггало а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати – айам̣ вуччати пуггало ‘‘аппамеййо’’.
121. катамо ча пуггало на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо? идхекаччо пуггало хӣно хоти сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа. еварӯпо пуггало на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо, ан̃н̃атра ануддайа̄ ан̃н̃атра анукампа̄.
122. катамо ча пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо? идхекаччо пуггало садисо хоти сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа. еварӯпо пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо. там̣ кисса хету? ‘‘сӣласа̄ман̃н̃агата̄нам̣ сатам̣ сӣлакатха̄ ча но бхависсати, са̄ ча но пха̄су бхависсати, са̄ ча но паваттинӣ бхависсати; сама̄дхиса̄ман̃н̃агата̄нам̣ сатам̣ сама̄дхикатха̄ ча но бхависсати, са̄ ча но пха̄су бхависсати, са̄ ча но паваттинӣ [паваттанӣ (сӣ.) а. ни. 3.26] бхависсати; пан̃н̃а̄са̄ман̃н̃агата̄нам̣ сатам̣ пан̃н̃а̄катха̄ ча но бхависсати, са̄ ча но пха̄су бхависсати, са̄ ча но паваттинӣ бхависсатӣ’’ти. тасма̄ еварӯпо пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо.
123. катамо ча пуггало саккатва̄ гарум̣ катва̄ севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо? идхекаччо пуггало адхико хоти сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа. еварӯпо пуггало саккатва̄ гарум̣ катва̄ севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо. там̣ кисса хету? ‘‘апарипӯрам̣ ва̄ сӣлаккхандхам̣ парипӯресса̄ми, парипӯрам̣ ва̄ сӣлаккхандхам̣ таттха таттха пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄ми; апарипӯрам̣ ва̄ сама̄дхиккхандхам̣ парипӯресса̄ми, парипӯрам̣ ва̄ сама̄дхиккхандхам̣ таттха таттха пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄ми; апарипӯрам̣ ва̄ пан̃н̃а̄ккхандхам̣ парипӯресса̄ми, парипӯрам̣ ва̄ пан̃н̃а̄ккхандхам̣ таттха таттха пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄мӣ’’ти. тасма̄ еварӯпо пуггало саккатва̄ гарум̣ катва̄ севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо.
124. катамо ча пуггало джигуччхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо? идхекаччо пуггало дуссӣло хоти па̄падхаммо асучи сан̇кассарасама̄ча̄ро пат̣иччханнакамманто ассаман̣о саман̣апат̣ин̃н̃о абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о антопӯти авассуто касамбуджа̄то. еварӯпо пуггало джигуччхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо. там̣ кисса хету? кин̃ча̄пи еварӯпасса пуггаласса на дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати, атха кхо нам̣ па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати – ‘‘па̄памитто пурисапуггало па̄пасаха̄йо па̄пасампаван̇ко’’ти. сеййатха̄пи на̄ма ахи гӯтхагато кин̃ча̄пи на д̣ам̣сати, атха кхо нам̣ маккхети; евамевам̣ кин̃ча̄пи еварӯпасса пуггаласса на дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати, атха кхо нам̣ па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати – ‘‘па̄памитто пурисапуггало па̄пасаха̄йо па̄пасампаван̇ко’’ти! тасма̄ еварӯпо пуггало джигуччхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо.
125. катамо ча пуггало аджджхупеккхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо? идхекаччо пуггало кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло, аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. сеййатха̄пи на̄ма дут̣т̣ха̄руко кат̣т̣хена ва̄ кат̣хала̄йа ва̄ гхат̣т̣ито бхиййосо матта̄йа а̄савам̣ дети, евамевам̣ идхекаччо пуггало кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло, аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. сеййатха̄пи на̄ма тиндука̄ла̄там̣ кат̣т̣хена ва̄ кат̣хала̄йа ва̄ гхат̣т̣итам̣ бхиййосо матта̄йа чиччит̣а̄йати чит̣ичит̣а̄йати, евамевам̣ идхекаччо пуггало кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло, аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. сеййатха̄пи на̄ма гӯтхакӯпо кат̣т̣хена ва̄ кат̣хала̄йа ва̄ гхат̣т̣ито бхиййосо матта̄йа дуггандхо хоти, евамевам̣ идхекаччо пуггало кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло, аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати, копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти; еварӯпо пуггало аджджхупеккхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо. там̣ кисса хету? ‘‘аккосеййапи мам̣ парибха̄сеййапи мам̣ анаттхампи ме кареййа̄’’ти! тасма̄ еварӯпо пуггало аджджхупеккхитаббо на севитаббо на бхаджитаббо на пайирупа̄ситаббо.
126. катамо ча пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо? идхекаччо пуггало сӣлава̄ хоти калйа̄н̣адхаммо – еварӯпо пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо. там̣ кисса хету? кин̃ча̄пи еварӯпасса пуггаласса на дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати, атха кхо нам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхати – ‘‘калйа̄н̣амитто пурисапуггало калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко’’ти! тасма̄ еварӯпо пуггало севитаббо бхаджитаббо пайирупа̄ситаббо.
127. катамо ча пуггало сӣлесу парипӯрака̄рӣ, сама̄дхисмим̣ маттасо ка̄рӣ, пан̃н̃а̄йа маттасо ка̄рӣ? сота̄паннасакада̄га̄мино – име вуччанти пуггала̄ сӣлесу парипӯрака̄рино, сама̄дхисмим̣ маттасо ка̄рино, пан̃н̃а̄йа маттасо ка̄рино.
128. катамо ча пуггало сӣлесу ча парипӯрака̄рӣ, сама̄дхисмин̃ча парипӯрака̄рӣ, пан̃н̃а̄йа маттасо ка̄рӣ? ана̄га̄мӣ – айам̣ вуччати пуггало сӣлесу ча парипӯрака̄рӣ, сама̄дхисмин̃ча парипӯрака̄рӣ, пан̃н̃а̄йа маттасо ка̄рӣ.
129. катамо ча пуггало сӣлесу ча парипӯрака̄рӣ, сама̄дхисмин̃ча парипӯрака̄рӣ, пан̃н̃а̄йа ча парипӯрака̄рӣ? араха̄ – айам̣ вуччати пуггало сӣлесу ча парипӯрака̄рӣ, сама̄дхисмин̃ча парипӯрака̄рӣ, пан̃н̃а̄йа ча парипӯрака̄рӣ.
130. таттха катаме тайо саттха̄ро? идхекаччо саттха̄ ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети [пан̃н̃а̄пети (сӣ. сйа̄.)], на рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, на ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети. идха панекаччо саттха̄ ка̄ма̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, рӯпа̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, на ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети. идха панекаччо саттха̄ ка̄ма̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, рӯпа̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, ведана̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети.
татра йва̄йам̣ саттха̄ ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, на рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, на ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, рӯпа̄вачарасама̄паттийа̄ ла̄бхӣ саттха̄ тена дат̣т̣хаббо. татра йва̄йам̣ саттха̄ ка̄ма̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, рӯпа̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, на ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, арӯпа̄вачарасама̄паттийа̄ ла̄бхӣ саттха̄ тена дат̣т̣хаббо. татра йва̄йам̣ саттха̄ ка̄ма̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, рӯпа̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, ведана̄нан̃ча парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети, самма̄самбуддхо саттха̄ тена дат̣т̣хаббо. име тайо саттха̄ро.
131. таттха катаме апарепи тайо саттха̄ро? идхекаччо саттха̄ дит̣т̣хе чева дхамме атта̄нам̣ саччато тхетато пан̃н̃апети, абхисампара̄йан̃ча атта̄нам̣ саччато тхетато пан̃н̃апети. идха панекаччо саттха̄ дит̣т̣хе чева дхамме атта̄нам̣ саччато тхетато пан̃н̃апети, но ча кхо абхисампара̄йам̣ атта̄нам̣ саччато тхетато пан̃н̃апети. идха панекаччо саттха̄ дит̣т̣хе чева дхамме атта̄нам̣ саччато тхетато на пан̃н̃апети, абхисампара̄йан̃ча атта̄нам̣ саччато тхетато на пан̃н̃апети.
татра йва̄йам̣ саттха̄ дит̣т̣хе чева дхамме атта̄нам̣ саччато тхетато пан̃н̃апети, абхисампара̄йан̃ча атта̄нам̣ саччато тхетато пан̃н̃апети, сассатава̄до саттха̄ тена дат̣т̣хаббо. татра йва̄йам̣ саттха̄ дит̣т̣хе чева дхамме атта̄нам̣ саччато тхетато пан̃н̃апети, но ча кхо абхисампара̄йам̣ атта̄нам̣ саччато тхетато пан̃н̃апети, уччхедава̄до саттха̄ тена дат̣т̣хаббо. татра йва̄йам̣ саттха̄ дит̣т̣хе чева дхамме атта̄нам̣ саччато тхетато на пан̃н̃апети, абхисампара̄йан̃ча атта̄нам̣ саччато тхетато на пан̃н̃апети, самма̄самбуддхо саттха̄ тена дат̣т̣хаббо. име апарепи тайо саттха̄ро.
тиканиддесо.