9. брахмавиха̄раниддесаван̣н̣ана̄

метта̄бха̄вана̄катха̄ван̣н̣ана̄

240. меттам̣ брахмавиха̄рам̣. бха̄ветука̄мена̄ти уппа̄детука̄мена паччавеккхитабботи самбандхо. сукханисиннена̄ти висамам̣ анисӣдитва̄ паллан̇ка̄бхуджанена сукханисиннена.

касма̄ти паччавеккхан̣а̄йа ка̄ран̣апуччха̄, ан̃н̃ам̣ адхигантука̄мена ан̃н̃аттха а̄дӣнава̄нисам̣сапаччавеккхан̣а̄ киматтхийа̄ти адхиппа̄йо. метта̄ на̄ма аттхато адосо. татха̄ хи адосаниддесе ‘‘метти метта̄йана̄ метта̄йитатта’’нти (дха. са. 1062) ниддит̣т̣хам̣. кхантӣти ча идха адхива̄санаккханти адхиппета̄. са̄ пана аттхато адосаппадха̄на̄ чатта̄ро арӯпаккхандха̄ти метта̄йа сиджджхама̄на̄йа титиккха̄кханти сиддха̄ ева хотӣти а̄ха ‘‘кханти адхигантабба̄’’ти. тена кхантийам̣ а̄нисам̣сапаччавеккхан̣а̄ саттхика̄ва̄ти дассети. абхибхӯто парийут̣т̣ха̄нена. парийа̄динначитто кусалуппаттийа̄ ока̄са̄ла̄бхена. а̄дӣнаво дат̣т̣хаббо па̄н̣агха̄та̄дивасена дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄дианаттхамӯлабха̄вато.

кхантӣ парамам̣ тапоти пара̄пака̄расахана̄дика̄ титиккхалаккхан̣а̄ кханти уттамам̣ тапо акаттабба̄каран̣акаттаббакаран̣алаккхан̣а̄йа самма̄пат̣ипаттийа̄ мӯлабха̄вато. кхантибалам̣ бала̄нӣканти парамам̣ ман̇галабхӯта̄ кханти ева балам̣ етасса̄ти кхантибалам̣. вуттан̃хи ‘‘кхантибала̄ саман̣абра̄хман̣а̄’’ти. доса̄дипат̣ипаккхавидхаманасаматтхата̄йа анӣкабхӯтена тенева ча кхантибалена бала̄нӣкам̣. кхантйа̄ бхиййо на виджджатӣти аттано паресан̃ча анаттхапат̣иба̄хано, аттха̄вахо ча кхантито уттари апассайо наттхи.

вивечанаттха̄йа̄ти виккхамбханаттха̄йа. кхантийа̄ сам̣йоджанаттха̄йа атта̄нанти адхиппа̄йо. бха̄ванам̣ дӯсентӣти доса̄, пуггала̄йева доса̄ пуггаладоса̄. йесу бха̄вана̄ на сампаджджати, ан̃н̃адаттху випаджджатева, те ева вутта̄. пат̣хаманти ваккхама̄нена кот̣т̣ха̄сато кот̣т̣ха̄сантарупасам̣харан̣анайена вина̄ саббапат̣хамам̣.

пийа̄йитаббо пийо, таппат̣ипаккхо аппийо. со сан̇кхепато дувидхо аттхасса ака̄рако, анаттхасса ка̄ракоти. таттха йо аттано, пийасса ча анаттхасса ка̄рако, со верипуггало дат̣т̣хаббо. йо пана аттано, пийасса ча аттхасса ака̄рако, аппийасса ча аттхасса ка̄рако, ‘‘аттхам̣ ме на̄чарӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1237), ‘‘аппийасса ме амана̄пасса аттхам̣ ачарӣ’’тиа̄дина̄ ча а̄гха̄таваттхубхӯто, со аппийо, ананукӯлавуттико анит̣т̣хоти аттхо. лин̇гависабха̄гети иттхилин̇га̄дина̄ лин̇гена висадисе. одхисоти бха̄гасо. ‘‘тисса датта̄’’тиа̄дина̄ одхисаканти аттхо.

ида̄ни йатха̄вуттесу чхасу пуггалесу абха̄ветаббата̄йа ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘аппийам̣ хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха аппийам̣ хи пийат̣т̣ха̄не т̣хапенто киламатӣти досена бха̄вана̄йа сапариссайатама̄ха. аппийата̄ хи пийабха̄васса уджупат̣ипаккха̄, на ча тасса пийат̣т̣ха̄не т̣хапанена вина̄ бха̄вана̄ сиджджхати. атиппийасаха̄йакам̣ маджджхаттат̣т̣ха̄не т̣хапенто киламатӣти ра̄гена бха̄вана̄йа сапариссайатама̄ха атиппийасаха̄йасса гехасситапемат̣т̣ха̄набха̄вато. тена̄ха ‘‘аппаматтакепӣ’’тиа̄ди. маджджхаттам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хата̄хи маджджхасабха̄вам̣ нева пийам̣ на̄ппийанти аттхо. гарут̣т̣ха̄не пийат̣т̣ха̄не ча т̣хапенто киламати маджджхатте самбха̄ванӣйапийа̄йитаббата̄нам̣ абха̄ва̄. на хи аджджхупеккхитаббе бха̄ванӣйата̄, мана̄пата̄ ва̄ паччупат̣т̣ха̄ти, пийагарубха̄васампанне ча пат̣хамам̣ метта̄ бха̄ветабба̄. кодхо уппаджджати кот̣т̣ха̄сантарабха̄ва̄нупанайанато.

тамева̄ти висабха̄галин̇гамева. лин̇гасабха̄гети ависесетва̄ ‘‘пийапуггале’’ти а̄ха. бхиттийуддхамака̄сӣти сӣлам̣ адхит̣т̣ха̄йа пихитадва̄ре габбхе сайанапӣт̣хе нисӣдитва̄ меттам̣ бха̄венто метта̄мукхена уппаннара̄гена андхӣкато бхарийа̄йа сантикам̣ гантука̄мо два̄рам̣ асаллаккхетва̄ бхиттим̣ бхиндитва̄пи никкхамитука̄мата̄йа бхиттим̣ пахари. тена̄ха ‘‘метта̄йана̄мукхена ра̄го ван̃четӣ’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 21), ‘‘андхатамам̣ тада̄ хоти, йам̣ ра̄го сахате нара’’нти ча.

а̄да̄наниккхепапариччхинне аддха̄паччуппаннабхӯте дхарама̄ната̄йа паччаккхато вийа упалаббхама̄не кхандхаппабандхе идха сатта̄диггахан̣ам̣, на тийаддхагатети а̄ха ‘‘ка̄лакате пана̄’’тиа̄ди. касма̄ пана ка̄лакате метта̄бха̄вана̄ на иджджхатӣти? метта̄бйа̄па̄расса айогйат̣т̣ха̄набха̄вато. на хи матапуггало хитӯпасам̣ха̄ра̄рахо. йаттха сати самбхаве пайогато хитӯпасам̣ха̄ро лаббхеййа, таттхева ма̄насо хитӯпасам̣ха̄ро йуджджеййа. дуккха̄панайанамодаппаваттӣсупи есева найоти карун̣а̄бха̄вана̄дӣнампи ка̄лакате аниджджханам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃аттха пагун̣аметта̄джха̄но а̄чарийасса ка̄лакатабха̄вам̣ аджа̄нанто там̣ метта̄йа пхаритука̄мо ‘‘а̄чарийам̣ а̄раббха меттам̣ а̄рабхатӣ’’ти вутто. тена̄ха ‘‘пагун̣а̄ва ме метта̄джха̄насама̄паттӣ’’ти. нимиттанти а̄рамман̣ам̣. гавеса̄хӣти ‘‘йам̣ пуггалам̣ уддиссаметтам̣ а̄рабхаси, со джӣвати на джӣватӣ’’ти джа̄на̄хӣти аттхо. метта̄йантоти меттам̣ каронто, меттам̣ бха̄вентоти аттхо.

241. аттани бха̄вана̄ на̄ма саккхибха̄ваттха̄ти на̄на̄видхасукха̄нубандхаанаваджджасукхаабйа̄секасукха̄ди йам̣ аттани упалаббхати, там̣ нидассенто тасса ваттама̄ната̄йа а̄ха ‘‘ахам̣ сукхито хомӣ’’ти. сарӣрасукхам̣ на̄ма анекантикам̣, ӣдисасса пуггаласса анока̄сам̣ читтадуккханти тадабха̄вам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ниддуккхоти ва̄’’ти. хомӣти самбандхо. татха̄ аверотиа̄дӣсу, висесато ча дуккха̄бха̄ве сукхасан̃н̃а̄. са̄ пана̄йам̣ ниддуккхата̄ верӣнам̣ пуггала̄нам̣ верасан̃н̃ита̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ абха̄вато, висесато бйа̄па̄давирахато ӣгхасан̃н̃ита̄йа ӣтийа̄ абха̄вато, анаваджджака̄йикасукхасаман̇гита̄йа ча хотӣти дассенто а̄ха ‘‘аверо абйа̄паджджо анӣгхо сукхӣ’’ти. атта̄нам̣ парихара̄мӣти евам̣бхӯто хутва̄ мама аттабха̄вам̣ паваттеми, йа̄пемӣти аттхо.

евам̣ санте йам̣ вибхан̇ге вуттам̣, там̣ вируджджхатӣти самбандхо. евам̣ сантети евам̣ сати, йади аттанипи метта̄ бха̄ветабба̄ти аттхо. ‘‘йам̣ вибхан̇ге вутта’’нти ватва̄ вибхан̇гадесана̄йа сама̄нагатикам̣ суттападам̣ а̄харанто ‘‘катхан̃ча бхиккхӯ’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо парато а̄гамиссати.

танти вибхан̇га̄дӣсу вачанам̣. аппана̄васена̄ти аппана̄вахабха̄вана̄васена. иданти ‘‘ахам̣ сукхито хомӣ’’тиа̄дивачанам̣. саккхибха̄вавасена̄ти ахам̣ вийа саббе сатта̄ аттано сукхака̄ма̄, тасма̄ тесу майа̄ аттани вийа сукхӯпасам̣ха̄ро ка̄табботи евам̣ таттха атта̄нам̣ саккхибха̄ве т̣хапанавасена. тена̄ха ‘‘сачепи хӣ’’тиа̄ди. касма̄ пана аттани бха̄вана̄ аппана̄ваха̄ на хотӣти? аттасинехавасена сапариссайабха̄вато. кот̣т̣ха̄сантаре пана бха̄витабха̄ванасса таттха̄пи сӣмасамбхедо хотийева.

сабба̄ диса̄ти анавасеса̄ дасапи диса̄. анупаригамма четаса̄ти читтена парийесанавасена анугантва̄. неваджджхага̄ пийатараматтана̄ квачӣти саббусса̄хена парийесанто атисайена аттато пийатарам̣ ан̃н̃ам̣ саттам̣ каттхачи диса̄йа нева адхигаччхеййа на пассеййа. евам̣ пийо путху атта̄ паресанти евам̣ кассачи аттато пийатарасса анупалаббханавасена путху висум̣ висум̣ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ атта̄ пийо. тасма̄ тена ка̄ран̣ена, аттака̄мо аттано хитасукхам̣ иччханто, парам̣ саттам̣ антамасо кунтхакипилликампи, на хим̣се на ханеййа, на вихет̣хеййа̄ти аттхо.

айам̣ найоти саббехи саттехи, аттано ча пийатарабха̄вам̣ нидассетва̄ тесу карун̣а̄йанам̣ вадата̄ бхагавата̄ сукхесита̄йа ‘‘атта̄нам̣ саккхибха̄ве т̣хапетва̄ саттесу метта̄ бха̄ветабба̄’’ти метта̄бха̄вана̄йа найадассанам̣ катамева̄ти аттхо.

242. сукхапаваттанаттханти сукхена акиччхена метта̄йа паваттанаттхам̣. йва̄сса̄ти йо пуггало асса йогино. пийоти ит̣т̣хо. мана̄поти манавад̣д̣ханако. гарӯти гун̣ависесавасена гарука̄таббо. бха̄ванӣйоти самбха̄ветаббо. а̄чарийаматтоти сӣла̄дина̄ а̄чарийаппама̄н̣о. пийавачана̄дӣнӣти а̄ди-саддена аттхачарийа̄дике сан̇ган̣ха̄ти. сӣласута̄дӣнӣти а̄ди-саддена саддха̄дике, дхутадхаммаджа̄гарийа̄нуйога̄дике ча сан̇ган̣ха̄ти.

ка̄манти йуттаппаттака̄рита̄сукхасиддхидӣпанойам̣ нипа̄то. тенетам̣ дӣпети – та̄дисам̣ пуггалам̣ уддисса бха̄ванам̣ а̄рабханто йогӣ йуттаппаттака̄рӣ, сукхена часса таттха бха̄вана̄ иджджхати, тена пана йогина̄ та̄вата̄ сантосо на ка̄табботи. тена̄ха ‘‘аппана̄ сампаджджатӣ’’тиа̄ди. сӣма̄самбхеданти марийа̄да̄панайанам̣, атта̄ пийо маджджхатто верӣти вибха̄га̄каран̣анти аттхо. таданантаранти тато пийамана̄пагарубха̄ванӣйато, таттха ва̄ метта̄дхигамато анантарам̣. атиппийасаха̄йаке метта̄ бха̄ветабба̄ти самбандхо, гарут̣т̣ха̄нӣйе пат̣иладдхам̣ метта̄манасика̄рам̣ атиппийасаха̄йаке упасам̣харитаббанти аттхо. сукхӯпасам̣ха̄ракатасса там̣ хоти пагева пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ виккхамбхитатта̄. атиппийасаха̄йакато анантарам̣ маджджхатте метта̄ бха̄ветабба̄ маджджхаттам̣ пийагарут̣т̣ха̄не т̣хапетум̣ сукарабха̄вато. ‘‘атиппийасаха̄йакато’’ти ча идам̣ пурима̄ваттхам̣ гахетва̄ вуттам̣. пагун̣аманасика̄ра̄дхигамато пат̣т̣ха̄йа хисса сопи пийат̣т̣ха̄не ева тит̣т̣хати. маджджхаттато верӣпуггалети маджджхаттапуггале метта̄йантена таттха пагун̣аманасика̄ра̄дхигамена пийабха̄вам̣ упасам̣харитва̄ таданантарам̣ верӣпуггалам̣ бха̄вана̄йа маджджхатте т̣хапетва̄ тато маджджхаттато пийабха̄вӯпасам̣ха̄рена верӣпуггале метта̄ бха̄ветабба̄. ‘‘верӣпуггале’’ти ча идам̣ пурима̄ваттхам̣ гахетва̄ вуттам̣. екекасмим̣ кот̣т̣ха̄се мудум̣ камманийам̣ читтам̣ катва̄ти пийагарут̣т̣ха̄нӣйо, атиппийо, маджджхатто, верӣти чатӯсу пуггалакот̣т̣ха̄сесу пат̣хамам̣ та̄ва пийагарут̣т̣ха̄нӣйе метта̄бха̄ванам̣ адхигантва̄ васӣбха̄ваппаттийа̄ татха̄паваттам̣ читтам̣ кот̣т̣ха̄сантарӯпасам̣ха̄раттхам̣ мудум̣ камманийам̣ катва̄ таданантарам̣ атиппийасаха̄йе атиппийабха̄вам̣ виккхамбхетва̄ пийабха̄ваматте читтам̣ т̣хапентена бха̄вана̄ упасам̣харитабба̄, тампи васӣбха̄ва̄па̄данена мудум̣ камманийам̣ катва̄ таданантарам̣ маджджхатте уда̄синабха̄вам̣ виккхамбхетва̄ пийабха̄вам̣ упат̣т̣хапетва̄ бха̄вана̄ упасам̣харитабба̄, пуна тампи васӣбха̄ва̄па̄данена мудум̣ камманийам̣ катва̄ таданантарам̣ веримхи верӣсан̃н̃ам̣ виккхамбхетва̄ маджджхаттабха̄вӯпат̣т̣хапанамукхена пийабха̄вам̣ уппа̄дентена бха̄вана̄ упасам̣харитабба̄. тена вуттам̣ ‘‘таданантаре таданантаре упасам̣харитабба’’нти, джха̄начиттам̣ упанетаббам̣ уппа̄детаббанти аттхо.

верӣпуггало ва̄ наттхи каммабалена ва̄ етарахи пайогасампаттийа̄ ва̄ саббасо анаттхакарасса абха̄вато. маха̄пурисаджа̄тикатта̄ти маха̄пурисасабха̄ватта̄ чирака̄лапаричайасамиддхакхантиметта̄нуддайа̄дигун̣асампанната̄йа ул̣а̄раджджха̄сайатта̄ти аттхо. та̄дисо хи саббасахо пара̄пара̄дхам̣ тин̣а̄йапи на ман̃н̃ати. тена вуттам̣ ‘‘анаттхам̣ каронтепи паре верӣсан̃н̃а̄ва нуппаджджатӣ’’ти. тена̄ти тена йогина̄. аттхи верӣпуггалоти самбандхо.

243. пуримапуггалесӯти пийа̄дӣсу джха̄насса а̄рамман̣абхӯтесу пуримесу пуггалесу. меттам̣ сама̄паджджитва̄ти пат̣игхам̣ виккхамбхетва̄ уппа̄дитам̣ метта̄джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄. метта̄йантена пат̣игхам̣ пат̣ивинодетаббанти еттха кечи пана ‘‘упача̄раджджха̄нам̣ сампа̄детва̄’’ти аттхам̣ ваданти, тесам̣ упача̄раджджха̄нато вут̣т̣ха̄нампи иччхитаббам̣ сийа̄ ‘‘вут̣т̣хахитва̄’’ти вуттатта̄. пуббе тасмим̣ пуггале асатийа̄ аманасика̄рена пат̣игхам̣ ануппа̄дентасса са̄дха̄ран̣ато там̣ виккхамбхетва̄ джха̄насса уппа̄данам̣, сама̄паджджанан̃ча вуттам̣. ида̄ни пана там̣ ануссарантассапи манаси каронтассапи йатха̄ пат̣игхам̣ на уппаджджати, там̣ видхим̣ дассетум̣ идам̣ вуттам̣ ‘‘там̣ пуггалам̣ метта̄йантена пат̣игхам̣ винодетабба’’нти. метта̄йанамева хи идха пат̣игхавиноданам̣ адхиппетам̣. на нибба̄тӣти на вӯпасаммати.

ануса̄ратоти анугаманато, паччавеккхан̣атоти аттхо. гхат̣итаббанти ва̄йамитаббам̣.

тан̃ча кхо гхат̣анам̣ ва̄йаманам̣. имина̄ ида̄ни ваккхама̄нена а̄ка̄рена.

убхато двӣсу т̣ха̄несу дан̣д̣о етасса̄ти убхатодан̣д̣акам̣, тена. очарака̄ ла̄мака̄ча̄ра̄ па̄папуриса̄. татра̄пӣти тесупи ан̇гаман̇га̄ни оккантесупи. тена̄ти манопадосена. на са̄санакаро. саббапа̄пасса акаран̣ам̣ хи са̄санам̣. тассева̄ти татопи. ниссакке хи идам̣ са̄мивачанам̣, самуччайе ча ева-саддо, пат̣хамам̣ куддхапурисатопӣти аттхо. тена̄ти куджджханена. па̄пийоти па̄патаро. са̄рамбха̄дикасса килеса̄нубандхасса ваттхубха̄вато кодхасса са̄ваджджатам̣ н̃атва̄пи куджджханато саче кодхе анаваджджасан̃н̃ӣ куддхасса пуггаласса на пат̣икуджджхеййа̄ти кечи. убхиннанти двиннам̣ пуггала̄нам̣. тена̄ха ‘‘аттано ча парасса ча̄’’ти. атха ва̄ убхиннанти убхайесам̣ лока̄нам̣, идхалокапаралока̄нанти аттхо.

сапаттаканта̄ти пат̣исаттӯхи иччхита̄. сапаттакаран̣а̄ти техи ка̄табба̄. кодхананти куджджханасӣлам̣. кодхана̄йанти кодхано айам̣, айанти ча нипа̄таматтам̣. кодхапаретоти кодхена анугато, пара̄бхибхӯто ва̄. дуббан̣н̣ова хотӣти пакатийа̄ ван̣н̣ава̄пи алан̇катапат̣ийаттопи мукхавика̄ра̄дивасена вирӯпо ева хоти етарахи, а̄йатим̣ ча̄ти. кодха̄бхибхавасса екантикамидам̣ пхаланти дӣпетум̣ ‘‘дуббан̣н̣о ва̄’’ти авадха̄ран̣ам̣ катва̄ пуна ‘‘кодха̄бхибхӯто’’ти вуттам̣. на пачураттхоти на пахӯтадхано. на бхогава̄ти упабхогапарибхогаваттхурахито. на йасава̄ти на киттима̄.

чхава̄ла̄танти чхавадахана̄ла̄там̣, читака̄йам̣ сантаджджануммуккантипи ваданти. убхатопадиттанти убхосу кот̣ӣсу дад̣д̣хам̣. маджджхе гӯтхагатанти вемаджджхат̣т̣ха̄не сунакхасса ва̄ син̇га̄ласса ва̄ ухадена гӯтхена маккхитам̣. кат̣т̣хаттханти да̄рукиччам̣. нева пхарати на са̄дхети. татхӯпама̄ханти татхӯпамам̣ та̄дисам̣ ахам̣. иманти ‘‘со ча хоти абхиджджха̄лӯ’’тиа̄дина̄ (итиву. 92) хет̣т̣ха̄ вуттам̣ сандха̄йа саттха̄ вадати, тасма̄ ка̄месу тиббаса̄ра̄гата̄дина̄ сӣларахитанти адхиппа̄йо. идха пана бйа̄панначиттам̣ падут̣т̣хаманасан̇каппата̄васена йоджетаббам̣.

со да̄ни твантиа̄ди йатха̄вуттехи суттападехи аттано овадана̄ка̄радассанам̣.

244. йо йо дхаммоти ка̄йасама̄ча̄ра̄дӣсу йо йо сучаритадхаммо. вӯпасантоти сам̣йато. парисуддхоти килесамалавигамена висуддхо. килесада̄ха̄бха̄вена ва̄ упасанто, анаваджджабха̄вена парисуддхо, ка̄йасама̄ча̄рассева упасамо чирака̄лам̣ сам̣йатака̄йакаммата̄йа ведитаббо. евам̣ сесесупи.

тети вачӣманосама̄ча̄ре.

соти упасантавачӣсама̄ча̄ро пуггало. пат̣исантха̄ракусалоти йатха̄ парехи чхиддам̣ на хоти, евам̣ пат̣исантхаран̣е кусало. сакхилоти адхива̄санакхантисан̇кха̄тена сакхилабха̄вена саманна̄гато. сукхасамбха̄соти пийакатхо. саммодакоти саммоданӣйакатха̄йа саммоданасӣло. утта̄намукхоти викун̣итамукхо ахутва̄ пӣтисоманассавасена викаситамукхо. пуббабха̄сӣти йена кеначи сама̄гато пат̣исантха̄равасена пат̣хамам̣йева а̄бха̄санасӣло. мадхурена сарена дхаммам̣ оса̄рети сарабхан̃н̃авасена. сарабха̄н̣ам̣ пана каронто париман̣д̣алехи парипун̣н̣ехи падехи ча бйан̃джанехи ча абйа̄кулехи дхаммакатхам̣ катхети.

саббаджанасса па̄кат̣о саккаччакирийа̄йа̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘йо хӣ’’тиа̄ди. окаппетва̄ти саддахитва̄. окаппаналаккхан̣а̄ хи саддха̄. охитасототи авахитасото, суссусантоти аттхо. ат̣т̣хим̣катва̄ аттхам̣ катва̄, аттхико ва̄ хутва̄.

‘‘екопи на вӯпасанто хотӣ’’ти па̄т̣хо, еварӯпо пуггало нирайато нирайам̣ упападжджанто бахука̄лам̣ таттхева сам̣саратӣти дассетум̣ ‘‘ат̣т̣хамаха̄нирайасол̣асауссаданирайапарипӯрако бхависсатӣ’’ти вуттам̣. таттха сан̃джӣва̄дайо ат̣т̣ха маха̄нирайа̄. авӣчимаха̄нирайасса два̄ре два̄ре чатта̄ро чатта̄ро катва̄ куккул̣а̄дайо сол̣аса уссаданирайа̄. ка̄рун̃н̃ам̣ упат̣т̣хапетаббам̣ маха̄дуккхабха̄гибха̄вато. йасмим̣ пуггале авихеса̄бхӯта̄ дуккха̄панайанака̄мата̄ упатит̣т̣хати, таттха пат̣игхо анока̄сова̄ти а̄ха ‘‘ка̄рун̃н̃ампи пат̣ичча а̄гха̄то вӯпасамматӣ’’ти.

имасса ча аттхасса̄ти ‘‘йо йо дхаммо’’тиа̄дина̄ вуттасса аттхасса.

245. йам̣ верӣ дуккха̄петум̣ саккоти, со тасса васена ‘‘аттано висайе’’ти вутто бхиккхуно ка̄йо. кинти ким̣ ка̄ран̣ам̣. тасса̄ти верино. ависайети дуккхам̣ уппа̄детум̣ асаккун̣еййата̄йа агочаре. сачиттети аттано читте. маха̄наттхакаранти идхалокаттхапаралокаттхапараматтха̄нам̣ вира̄дханавасена махато випуласса, на̄на̄видхасса ча дит̣т̣хадхаммика̄дибхедасса анаттхасса ка̄ран̣ам̣. мӯланикантананти сӣласса мӯла̄ни на̄ма хироттаппакхантиметта̄нуддайа̄, тесам̣ чхинданам̣. кодхо хи уппаджджама̄нова па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена хироттаппа̄дӣни уччхиндати. джал̣оти андхаба̄ло.

анарийам̣ камманти верина̄ катамаха̄пара̄дхама̄ха. йо сайанти йо твам̣ сайампи. досетука̄моти кодхам̣ уппа̄детука̄мо. йади кари йади ака̄си. досуппа̄дена̄ти досасса уппа̄данена. дуккхам̣ тасса ча на̄ма̄ти дуккхан̃ча на̄ма тасса апара̄дхакасса. на̄ма̄ти асамбха̄ване нипа̄то, тена тасса ка̄ран̣ам̣ анекантиканти дассети. тена̄ха ‘‘ка̄хаси ва̄ на ва̄’’ти, кариссаси на ва̄ кариссасӣти аттхо. ахитам̣ магганти аттано ахита̄вахам̣ дуггатимаггам̣.

ат̣т̣ха̄нети досо тава аппийасса ка̄ра̄пако, сатту пана тасса васаваттита̄йа да̄сасадисоти ат̣т̣ха̄нам̣ пачча̄пакирийа̄йа. тасма̄ тамева досам̣ чхиндассу уччхинда. кхан̣икатта̄ти удайавайапариччхинно аттано паваттика̄ласан̇кха̄то кхан̣о етесам̣ аттхӣти кхан̣ика̄, таббха̄вато кхан̣апабхан̇губха̄ватоти аттхо. касса да̄нӣдха куджджхасӣти апара̄дхакасса санта̄не йехи кхандхехи те апара̄дхо като, те там̣кхан̣ам̣йева саббасо нируддха̄. ида̄ни пана ан̃н̃е тит̣т̣хантӣти касса твам̣ идха куджджхаси. на хи йуттам̣ анапара̄дхесу куджджхананти адхиппа̄йо. там̣ вина̄ касса со карети йо пуггало йасса дуккхам̣ кароти, там̣ дуккхакирийа̄йа висайабхӯтам̣ пуггалам̣ вина̄ касса на̄ма со дуккхака̄рако дуккхам̣ каре кареййа. сайампи дуккхахету твамитӣти евам̣ сайампи твам̣ етасса дуккхасса хету, евам̣ сама̄не тасса туйхан̃ча тасса дуккхасса хетубха̄ве ким̣ ка̄ран̣а̄ тасса куджджхаси на туйханти аттхо.

246. паралокепи ануга̄мибха̄вато каммам̣йева сакам̣ сантакам̣ етесанти каммассака̄, тесам̣ бха̄во каммассаката̄. паччавеккхан̣а̄ на̄ма ниседханаттха̄, ниседханан̃ча бха̄вино каммасса̄ти а̄ха ‘‘йам̣ каммам̣ кариссасӣ’’ти. пат̣игхавасена пана паваттакаммам̣ па̄кат̣абха̄вато а̄саннам̣, паччаккхан̃ча̄ти а̄ха ‘‘идан̃ча̄’’ти. ча-саддо бйатиреке, со тасса каммасса пхаланиссандена ‘‘нева самма̄самбодхи’’нтиа̄дина̄ бйатирекато вуччама̄намеваттхам̣ джотети. нева саматтханти самбандхо. нирайе нийуттам̣, джа̄танти ва̄ нерайикам̣. атта̄нам̣йева окирати досараджена̄ти адхиппа̄йо.

247. саттху пуббачарийагун̣а̄ паччавеккхитабба̄, саттху га̄равена̄пи пат̣игхам̣ вӯпасамеййа̄ти.

бодхисаттопи сама̄но нану те саттха̄ читтам̣ наппадӯсеси, пагева абхисамбуддхоти адхиппа̄йо. девийа̄ падут̣т̣хена̄ти девийа̄ саддхим̣ падуббхина̄ миччха̄ча̄равасена апараддхена. йаттха суса̄не чхавасарӣрам̣ чхад̣д̣ӣйати, там̣ а̄макасуса̄нам̣. никхан̃н̃ама̄ноти никхан̣ийама̄но. пурисака̄рам̣ катва̄ти а̄ва̄т̣ато никкхаманаттха̄йа ба̄хубалена пурисака̄рам̣ катва̄. йаккха̄нубха̄вена̄ти ад̣д̣авиниччхайена а̄ра̄дхитачиттасса йаккхасса а̄нубха̄вена. сиригаббханти ва̄са̄га̄ре.

а̄сӣсетхева̄ти йатха̄дхиппете аттхе н̃а̄йато анаваджджато а̄сам̣ кареййа. на ниббиндеййа̄ти ‘‘евам̣ киччха̄паннасса ме куто соттхибха̄во’’ти на ниббиндеййа. вуттан̃хи ‘‘а̄пада̄су кхо, маха̄ра̄джа, тха̄мо ведитаббо’’ти (уда̄. 53). йатха̄ иччхинти йена пака̄рена кассачи пӣл̣ам̣ акатва̄ радждже патит̣т̣хитам̣ атта̄нам̣ иччхим̣, татха̄ ахам̣ ахунти пасса̄ми. воти хи нипа̄таматтам̣.

ка̄сиран̃н̃а̄ти кала̄буна̄ ка̄сира̄джена. сакан̣т̣ака̄хӣти айакан̣т̣акехи сакан̣т̣ака̄хи.

махаллакоти вуддхо вайоануппатто. руджджхантӣти нируджджханти.

читтапаригган̣ханака̄лоти висеванам̣ ка̄тум̣ адатва̄ читтасса саммадева даманака̄ло.

путхусаллена̄ти випулена саллена. на̄готи хаттхина̄го. вадхӣти виджджхи, ма̄ресӣти ва̄ аттхо. имам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ майи евам̣ каран̣ам̣ на̄ма на тава васена хоти, тасма̄ касса ва̄ ран̃н̃о, ра̄джаматтасса ва̄ айам̣ пайого уййоджана̄ти аттхо.

чхаббан̣н̣арасмӣти нӣлапӣталохита̄дивасена чхаббан̣н̣амайӯкха̄. чхаббан̣н̣акиран̣авантадантата̄йа хи те хаттхӣ ‘‘чхадданта̄’’ти вуччанти, на чхаддантавантата̄йа.

чха̄тоти джигхаччхито. кха̄деййа̄ти кха̄деййам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. а̄хитоти сухито. самбаланти магга̄ха̄рам̣. там̣ пана йасма̄ упача̄рена патхасса хитанти вуччати, тасма̄ ‘‘па̄тхеййа’’нтипи вуттам̣. ‘‘миттадуббхӣ вата̄йам̣ андхаба̄ло’’ти ка̄рун̃н̃ена ассупун̣н̣ехи неттехи там̣ пурисам̣ удиккхама̄но.

ма̄ аййоси ме бхадантети еттха ма̄ти нипа̄таматтам̣, ма̄ти ва̄ пат̣иккхепо, тена упари тена ка̄таббам̣ виппака̄рам̣ пат̣иседхети. аййо мети аййирако твам̣ мама атитхибха̄вато. бхадантети пийасамуда̄ча̄ро. твам̣ на̄мета̄дисам̣ карӣти твампи еварӯпам̣ ака̄си на̄ма.

тираччха̄набхӯтопи пана маха̄капи хутва̄ кхемантабхӯмим̣ сампа̄песӣти йоджана̄.

пел̣а̄йа паккхипантепӣти кхуддака̄йа пел̣а̄йа па̄дехи кот̣етва̄ паккхипантепи. маддантепӣти дуббалабха̄вакаран̣аттхам̣ на̄наппака̄рехи маддантепи. алампа̄нети евам̣на̄маке ахитун̣д̣ике.

пӣтам̣ ва̄ти еттха ва̄-саддо авуттаттхавикаппе, тена ода̄таман̃джит̣т̣ха̄дим̣ авуттам̣ сан̇ган̣ха̄ти. читта̄нуваттантоти читтам̣ ануваттанто. хоми чинтитасаннибхо евамайам̣ бахула̄бхам̣ лабхатӯти. а̄нубха̄вена пана тхалам̣ кареййа удакам̣…пе… чха̄рикам̣ каре. евам̣ пана йади читтавасӣ хессам̣…пе… уттаматтхо на сиджджхатӣти тада̄ аттана̄ таттха дит̣т̣хам̣ а̄дӣнавам̣ дассети бхагава̄. таттха уттаматтхоти буддхабха̄вама̄ха. бходжапуттехӣти луддапуттехи.

ал̣а̄ра̄ти йена сайам̣ тада̄ луддахаттхато мочито, там̣ саттхава̄хам̣ на̄мена а̄лапати. атикасса̄ти на̄са̄йа а̄вутараджджум̣ а̄кад̣д̣хитва̄. сампаригайха̄ти ка̄л̣аветталата̄дӣхи саббасо париггахетва̄, аччхарийа̄ни дуссаха̄нам̣ саханавасена̄ти адхиппа̄йо.

ативийа айуттам̣ аппатирӯпам̣ пат̣игхачиттуппа̄данена кеначи аппат̣исамакхантигун̣асса саттхуса̄сана̄воккаманаппасан̇гато.

248. ‘‘анаматаггойам̣, бхиккхаве, сам̣са̄ро’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 2.124; 3.99, 100; 3.5.520; катха̄. 75) а̄гата̄ни суттапада̄ни анаматаггасаддо, тадаттхо ва̄ етесанти анаматаггийа̄ни.

аджехи гаманамагго аджапатхо. сан̇кӯ лагга̄петва̄ те а̄ламбитва̄ гаманамагго сан̇купатхо. сан̇кӯти ан̇куса̄ка̄рена катадӣгхадан̣д̣о вуччати. а̄ди-саддена папа̄тамаггадуггамагга̄дике сан̇ган̣ха̄ти. убхатобйӯл̣хети сампаха̄раттхам̣ двӣхипи паккхехи га̄л̣хасанна̄хе. ан̃н̃а̄ни ча дуккара̄ни каритва̄ дхана̄са̄йа паббатавидугганадӣвидугга̄дипаккханданавасена̄ти адхиппа̄йо. мам̣ посеси, упака̄рам̣ ака̄си, татра наппатирӯпам̣ манам̣ падӯсетунти евам̣ читтам̣ уппа̄детаббанти самбандхо. евам̣ читтуппа̄данан̃ча етарахи диссама̄нена путта̄дӣнам̣ посана̄дина̄ атӣтасса анума̄нато гахан̣авасена ведитаббам̣.

249. метта̄йа̄ти метта̄сан̇кха̄та̄йа, метта̄сахита̄йа ва̄. четовимуттийа̄ти читтасама̄дха̄не. а̄севита̄йа̄ти а̄дарена севита̄йа. бха̄вита̄йа̄ти вад̣д̣хита̄йа. бахулӣката̄йа̄ти пунаппунам̣ ката̄йа. йа̄нӣката̄йа̄ти йуттайа̄нам̣ вийа ката̄йа. ваттхуката̄йа̄ти адхит̣т̣ха̄наваттхум̣ вийа ката̄йа. анут̣т̣хита̄йа̄ти адхит̣т̣хита̄йа. паричита̄йа̄ти паричин̣н̣а̄йа чин̣н̣авасӣбха̄ва̄йа. сусама̄раддха̄йа̄ти сут̣т̣ху сампа̄дита̄йа. па̄т̣икан̇кха̄ти иччхитабба̄ авассам̣бха̄вино. сесам̣ парато а̄гамиссати.

250. дха̄тувиниббхоготи сасамбха̄расан̇кхепа̄дина̄ дха̄тӯнам̣ виниббхуджанам̣. апара̄дхо на̄ма апараджджхантасса пуггаласса рӯпадхаммамукхена гайхатӣти катва̄ а̄ха ‘‘ким̣ кеса̄нам̣ куджджхасӣ’’тиа̄ди, кеса̄дивинимуттасса апараджджханакасса пуггаласса абха̄вато. ида̄ни ниббаттитапараматтхадхаммавасенева виниббхогавидхим̣ дассетум̣ ‘‘атха ва̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. пан̃чаккхандхе упа̄да̄йа, два̄даса̄йатана̄ни упа̄да̄йа̄ти паччекам̣ упа̄да̄йа-саддо йоджетаббо. кодхасса патит̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нам̣ на хотӣти йатха̄ а̄рагге са̄сапасса, а̄ка̄се ча читтакаммасса патит̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нам̣ наттхи, евамасса ‘‘верӣ’’ти парикаппите пуггале кодхасса патит̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нам̣ на хоти, кеса̄дӣнам̣ акуджджхитаббато, таббинимуттасса ча пуггаласса абха̄вато.

251. сам̣вибха̄готи а̄мисасам̣вибха̄го. парасса̄ти паччаттхикасса. бхинна̄джӣвоти апарисуддха̄джӣво. тассевам̣ карототи евам̣ сам̣вибха̄гам̣ каронтасса тасса да̄йакасса. итарасса̄ти пат̣игга̄хакасса. ‘‘мама ма̄тара̄упа̄сика̄йа динно’’ти идам̣ ‘‘дхаммийала̄бхо’’ти етасса ка̄ран̣авачанам̣. тена пана тасса а̄гаманасуддхим̣ дассети.

саббаттхаса̄дхаканти ‘‘аттаттхо параттхо дит̣т̣хадхаммико аттхо сампара̄йико аттхо’’ти (маха̄ни. 69; чӯл̣ани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 85; пат̣и. ма. 3.5) евама̄дӣнам̣ саббесам̣ аттха̄нам̣, хита̄нам̣, пайоджана̄нан̃ча ниппха̄дакам̣. уннаманти да̄йака̄. наманти пат̣игга̄хака̄.

252. еванти йатха̄вуттехи какачӯпамова̄да̄нуссаран̣а̄дӣхи аттано овадана̄ка̄рехи. вӯпасантапат̣игхасса̄ти пат̣исан̇кха̄набалена винодита̄гха̄тасса. тасмимпӣти верӣпуггалепи. верӣ-гахан̣енева четтха аппийапуггаласса̄пи гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣ веримхи метта̄йа сиддха̄йа тасмимпи метта̄сиддхито, пийато пана атиппийасаха̄йакасса висум̣ гахан̣ам̣ а̄саннапаччаттхикасса дуббинимочайабха̄вадассанаттхам̣. метта̄васена̄ти метта̄йанавасена. самачиттатанти хитӯпасам̣ха̄рена сама̄начиттатам̣. сӣма̄самбхедо са̄ ева самачиттата̄. имасмим̣ пуггалети метта̄каммат̣т̣ха̄никапуггале. нисиннети бха̄венабха̄валаккхан̣е бхуммам̣.

хитамаджджхаттети пийе, маджджхатте ча. чатуббидхети чатуббидхе джане, йаттха каттхачӣти адхиппа̄йо. на̄наттанти пийамаджджхатта̄дина̄на̄каран̣ам̣. хитачиттова па̄н̣инанти кевалам̣ саттесу хитачитто ева̄ти павуччати, на пана ‘‘метта̄йа ника̄мала̄бхӣ’’ти ва̄ ‘‘кусалӣ’’ти ва̄ павуччати. касма̄? йасма̄ атта̄дӣсу пассати на̄наттанти. касма̄ пана̄йам̣ хитачитто кусалӣти на вуччатӣти? са̄тисайасса кусаласса васена кусалибха̄васса адхиппетатта̄. имасса ча пуггаласса метта̄бха̄вана̄ на висесаватӣ. атха ва̄ на ника̄мала̄бхӣ метта̄йа йато атта̄дӣсу пассати на̄наттам̣. кусалӣти павуччати, йасма̄ хитачиттова па̄н̣инанти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. га̄масӣма̄дайо вийа га̄мантара̄дӣхи саттасан̇кха̄те метта̄висайе бха̄вана̄йа пуббе ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асам̣кин̣н̣амарийа̄да̄рӯпена т̣хитатта̄ атта̄дайо идха сӣма̄ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘чатассо сӣма̄йо’’ти. самбхинна̄ хонтӣти еттха вуттам̣ самбхедам̣ дассетум̣ ‘‘самам̣ пхарати метта̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. маха̄висесоти маханто бха̄вана̄йа висесо атисайо. пуримена пуримато атта̄дина̄наттадассина̄. на на̄йатӣти на н̃а̄йати.

253. нимиттанти йатха̄ касин̣акаммат̣т̣ха̄на̄дӣсу там̣там̣касин̣аман̣д̣ала̄дипариггахамукхена бха̄вана̄васена ладдхам̣ уггаханимиттам̣ нисса̄йа джха̄насса гочарабха̄вена пат̣ибха̄ганимиттам̣ упатит̣т̣хати, на евамидха упат̣т̣хитам̣ нимиттам̣ на̄ма аттхи. йо пана̄йам̣ йатха̄вутто сӣма̄самбхедо ладдхо, свева нимиттам̣ вийа̄ти нимиттам̣. тасмим̣ хи ладдхе бха̄вана̄йа са̄тисайатта̄ нӣваран̣а̄ни виккхамбхита̄нева хонти, килеса̄ саннисинна̄ва, упача̄расама̄дхина̄ читтам̣ сама̄хитамева. тена̄ха ‘‘нимиттан̃ча упача̄ран̃ча ладдхам̣ хотӣ’’ти. тамева нимиттанти сӣма̄самбхедавасена паваттасаматханимиттам̣. аппакасиренева акиччхенева, пагева парипантхасса висодхитатта̄.

етта̄вата̄ти еттакена бха̄вана̄нуйогена. анена йогина̄. пан̃чан̇гавиппахӣнантиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вутто ева.

‘‘пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ ан̃н̃атаравасена̄’’ти идам̣ ваккхама̄на̄йа викуббана̄йа тесам̣ са̄дха̄ран̣ата̄йа вуттам̣. аппана̄ппаттачиттассева на упача̄раматтала̄бхино. пагун̣абалавабха̄ва̄па̄данена вепулла̄дивисесаппаттасса одхисо, анодхисо ча диса̄пхаран̣а̄дивасена джха̄насса павиджамбхана̄ викуббана̄ вивидха̄ кирийа̄ти катва̄.

254. метта̄сахагатена̄ти уппа̄дато йа̄ва бхан̇га̄ метта̄йа саха паваттена сам̣сат̣т̣хена сампайуттена̄ти аттхо. йасма̄ пана там̣ вуттанайена метта̄йа сахагатам̣, та̄йа екуппа̄да̄дивидхина̄ саммадева а̄гатам̣ хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘метта̄йа саманна̄гатена̄’’ти. чето-саддо ‘‘адхичетасо’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 153; уда̄. 37) сама̄дхипарийа̄йопи хотӣти тато висесетум̣ ‘‘четаса̄ти читтена̄’’ти вуттам̣. етанти етам̣ падам̣. дисодхипариггахо саттодхипариггахамукхенева хотӣти дассенто а̄ха ‘‘екисса̄ диса̄йа пат̣хамапариггахитам̣ саттам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. диса̄су хи т̣хитасатта̄ диса̄гахан̣ена гахита̄. тена̄ха ‘‘екадиса̄парийа̄паннасаттапхаран̣авасена вутта’’нти. пхаран̣ан̃ча са̄рамман̣асса дхаммасса аттано а̄рамман̣асса пхассана̄ паччаккхато дассанам̣ гахан̣ам̣ а̄рамман̣акаран̣амева̄ти а̄ха ‘‘пхаритва̄ти пхуситва̄ а̄рамман̣ам̣ катва̄’’ти. брахмавиха̄ра̄дхит̣т̣хитанти метта̄джха̄нупаттхамбхитам̣. татха̄ти нийаманам̣. там̣ анийама̄пеккхасамбандхӣбха̄вато упама̄ка̄ранийаманам̣. дутийанти упамеййадассанам̣, упамеййан̃ча на̄ма упамам̣, тена самбандхан̃ча вина̄ наттхӣти тадубхайампи дассетум̣ ‘‘йатха̄ пураттхима̄дӣсӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха татха̄ дутийанти еттха пхаритва̄ вихаратӣти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. евам̣ татийам̣ чатуттханти еттха̄пи. таданантаранти ча пхаран̣а̄пеккхам̣ анантараггахан̣ам̣, на пхаритаббадиса̄пеккхам̣ диса̄нам̣ аниддит̣т̣харӯпатта̄. пхаран̣а̄нуккамена хи та̄сам̣ дутийа̄дита̄, на сарӯпато. тенева̄ха ‘‘йам̣ кин̃чи екам̣ диса’’нти. итӣти евам̣ йатха̄вуттам̣ чатассо, евам̣ уддхам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихаратӣти аттхо. тена̄ха ‘‘етенева найена̄’’ти. идампи ити-саддассева аттхадассанам̣. па̄л̣ийам̣ (ма. ни. 3.309; 3.230; вибха. 642) адхо тирийанти еттха пи-саддо луттаниддит̣т̣хоти дассетум̣ ‘‘адходисампи тирийам̣ дисампӣ’’ти вуттам̣. етенева ‘‘дутийа’’нтиа̄дӣсупи пи-саддасса луттаниддит̣т̣хата̄ дӣпита̄ти ведитаббам̣. евамева̄ти идампи ити-саддассева аттхадассанам̣. еттха ча ‘‘адхо’’ти имина̄ йатха̄ нирайесу, на̄габхавана̄дӣсу, йаттха таттха ва̄ аттано хет̣т̣химадиса̄йа сатта̄ гайханти, евам̣ ‘‘уддха’’нти имина̄ девалоке, йаттха таттха ва̄ аттано упаримадиса̄йам̣ сатта̄ гахита̄ти ведитаббам̣.

маджджхатта̄дӣти а̄ди-саддена иттхипурисаарийа̄нарийадеваманусса̄дике пабхеде сан̇ган̣ха̄ти. ӣсакампи бахи авиккхипама̄ноти аппакампи каммат̣т̣ха̄нато бахи виккхепам̣ ана̄паджджанто хитӯпасам̣ха̄рато ан̃н̃атха̄ тхокампи аваттама̄но. саббаттата̄йа̄ти ва̄ саббена аттабха̄вена йатха̄ саббабха̄вена аттани аттано аттабха̄ве хитесита̄, евам̣ саббадхи саббасаттесу метта̄йа пхаритва̄ вихаратӣти аттхо. метта̄йа вуччама̄натта̄ саттависайо сабба-саддо, со ча дӣгхам̣ катва̄ вутто, тасма̄ саббасаттака̄йасан̇кха̄та̄ паджа̄ етасса аттхӣти сабба̄вантоти падаттхато дассенто ‘‘сабба̄вантанти саббасаттаванта’’нти а̄ха. еттха ча саббадхӣти дисодхина̄, десодхина̄ ча анодхисопхаран̣ам̣ вуттам̣, саббаттата̄йа сабба̄вантанти саттодхина̄. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘анодхисо дассанаттха’’нти. екамеваттхам̣ пака̄рато парийа̄йенти н̃а̄пентӣти парийа̄йа̄, вевачана̄ни. випула̄дисадда̄ четтха та̄диса̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘випулена̄ти евама̄дипарийа̄йадассанато’’ти. парийа̄йадассане ча пуббе гахитапада̄нипи пуна гайханти, йатха̄ ‘‘саддха̄ саддахана̄’’ти (дха. са. 12) еттха вуттампи саддха̄падам̣ пуна индрийа̄дипарийа̄йадассане ‘‘саддха̄ саддхиндрийа’’нти (дха. са. 12) вуттам̣. татха̄саддо ва̄ итисаддо ва̄ на вуттоти ‘‘метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихаратӣ’’ти етасса ануваттако татха̄-саддо ча ити-саддо ча тесам̣ пхаран̣а̄нантара̄дит̣т̣ха̄нам̣ ат̣т̣ха̄нанти катва̄ те на вутта̄ти пуна ‘‘метта̄сахагатена четаса̄ти вутта’’нти аттхо. вуттассеваттхасса пуна вачанам̣ нигамананти а̄ха ‘‘нигаманавасена ва̄ етам̣ вутта’’нти. нану ча сама̄панавасена вуттассеваттхасса пуна вачанам̣ нигамананти? на̄йам̣ досо одхисоанодхисопхаран̣а̄нам̣ сама̄пане ева вуттатта̄. випулена̄ти махантена, махаттан̃часса асубхакаммат̣т̣ха̄на̄дӣсу вийа а̄рамман̣асса екадесамева аггахетва̄ анавасесаггахан̣авасена̄ти а̄ха ‘‘пхаран̣авасена випулата̄ дат̣т̣хабба̄’’ти.

килесавиккхамбханасаматтхата̄дӣхи махаттам̣ гатам̣, махантехи ва̄ ул̣а̄раччхандачиттавӣрийапан̃н̃ехи гатам̣ пат̣ипаннанти махаггатам̣. тайидам̣ йасма̄ екантато рӯпа̄вачарам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘бхӯмивасена махаггата’’нти. нирул̣хо хи рӯпа̄рӯпа̄вачаресу махаггатавоха̄ро. пагун̣авасена̄ти пака̄рато гун̣итам̣ бахулӣкатам̣ пагун̣ам̣, тасса васена, субха̄витабха̄вена̄ти аттхо. там̣ хи пама̄н̣ам̣ гахетум̣ асаккун̣еййата̄йа аппама̄н̣ам̣ на̄ма хоти. аппама̄н̣асатта̄рамман̣авасена̄ти апарима̄н̣асатта̄рамман̣акаран̣авасена. сайампи верарахитатта̄, там̣саман̇гино вера̄бха̄вахетутта̄ ча аверам̣. тайидам̣ двайам̣ йато лабхати, там̣ дассетум̣ ‘‘бйа̄па̄дапаччаттхикаппаха̄нена̄’’ти вуттам̣. четасо бйа̄паттивасена хананато бйа̄паджджам̣, четасикам̣ аса̄там̣, тадабха̄вато абйа̄паджджам̣. тена̄ха ‘‘ниддуккха’’нти. там̣ панасса абйа̄паджджаттам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ вийа на сабха̄вато, атха кхо паччаттхикавивекатоти дассенто ‘‘доманассаппаха̄нато’’ти а̄ха. айанти идха йатха̄нӣтам̣ аппаман̃н̃а̄вибхан̇ге (вибха. 642), тесу тесу ча суттападесесу (ма. ни. 1.459; 2.309, 315) а̄гатам̣ метта̄брахмавиха̄равикуббанама̄ха.

255. ‘‘татха̄’’ти имина̄ имисса̄ ‘‘пан̃чаха̄ка̄рехи, саттаха̄ка̄рехи, дасаха̄ка̄рехӣ’’ти а̄ка̄равибха̄гена пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 2.22) вутта̄йа ча викуббана̄йа маджджхе бхиннасуван̣н̣асса вийа бхеда̄бха̄вамупасам̣харати одхисопхаран̣аанодхисопхаран̣адиса̄пхаран̣авасена десана̄йа а̄гататта̄. кевалам̣ панеттха пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 2.22) вийа саттодхи на гахитоти айамева висесо. йампӣти викуббанам̣ сандха̄йа̄ха.

ида̄ни бхеда̄бха̄вадассанамукхена уддесато а̄нӣтам̣ пат̣исамбхида̄маггапа̄л̣им̣ ниддесато дассетва̄ тасса̄ анутта̄нападаван̣н̣анам̣ ка̄тум̣ ‘‘таттха ча̄’’тиа̄дима̄ха.

256. таттха саббе сатта̄ти сабба-саддо ка̄мам̣ падесасаббависайо, на саббасаббависайо йатха̄ ‘‘саббам̣ джа̄на̄тӣти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. 1.119-120), ‘‘сатта̄’’ти пана падена париччхиннам̣ аттано висайам̣ асесетва̄ва парийа̄дийатӣти а̄ха ‘‘анавасесапарийа̄да̄намета’’нти.

татра̄ти тасмим̣ рӯпе. саттоти саджджанакиччена чханда̄дипарийа̄йена лобхена а̄сатто лагго. татра̄ти ва̄ каран̣е бхуммам̣, тена чханда̄дина̄ти аттхо.

йади саттата̄йа сатта̄, катхам̣ вӣтара̄гесӯти а̄ха ‘‘рул̣хӣсаддена̄’’тиа̄ди. авӣтара̄гесу рул̣хена, авӣтара̄гесу ва̄ паваттитва̄ индрийабаддхакхандхасанта̄ната̄йа там̣садисесу вӣтара̄гесу рул̣хена саддена. атха ва̄ кин̃чи нимиттам̣ гахетва̄ сатипи ан̃н̃асмим̣ таннимиттайутте каттхачи висайе саммутийа̄ чирака̄лата̄йа нимиттавирахепи паватти рул̣хӣ на̄ма йатха̄ ‘‘гаччхантӣти га̄во’’ти, евам̣ саттасаддасса̄пи рул̣хӣбха̄во дат̣т̣хаббо. бхӯтапуббагатийа̄ ва̄ вӣтара̄гесу саттавоха̄ро дат̣т̣хаббо. сатвайогатоти еттха сатвам̣ на̄ма буддхи, вӣрийам̣, теджо ва̄, тена йогато сатта̄, йатха̄ ‘‘нӣлагун̣айогато нӣло пат̣о’’ти.

па̄н̣анти етена̄ти па̄н̣анам̣, асса̄сапасса̄са̄, тасса каммам̣ па̄н̣аната̄, та̄йа, асса̄сапасса̄сасампайогена̄ти аттхо. бхӯтатта̄ти каммакилесехи джа̄татта̄. пӯран̣ато, галанато ча пуггала̄ти нерутта̄. сатта̄ хи ниббаттанта̄ там̣там̣саттаника̄йам̣ пӯрента̄ вийа хонти, сабба̄ваттханипа̄тита̄йа ча галанти чавантӣти аттхо. апарин̃н̃а̄таваттхука̄нам̣ ‘‘атта̄’’ти бхавати еттха абхидха̄нам̣, читтан̃ча̄ти аттабха̄во, сарӣрам̣, кхандхапан̃чакамева ва̄. танти кхандхапан̃чакам̣. упа̄да̄йа̄ти гахетва̄ упа̄да̄нам̣ ниссайам̣ катва̄. пан̃н̃аттиматтасамбхаватоти параматтхато асантепи саттасан̃н̃ите пан̃н̃аттиматтена самбхавато.

йатха̄ ча сатта̄ти вачананти йатха̄ сатта-саддо йатха̄вуттенат̣т̣хена ниппарийа̄йато падесавуттипи рул̣хӣвасена анавасесапарийа̄да̄йако. сеса̄нипӣти па̄н̣а̄дивачана̄нипи. та̄нипи хи рӯпа̄рӯпабхавӯпагачатуттхаджджха̄на̄дисаман̇гӣнам̣ асса̄сапасса̄са̄бха̄вато авинипа̄тадхамма̄нам̣ пугаланасса абха̄вато падесавуттӣни. рул̣хӣвасена а̄ропетва̄ йатха̄вутта̄йа рул̣хийа̄ васена каттхачи висайе авиджджама̄нампи па̄н̣апуггалабха̄вам̣ а̄ропетва̄. йади са̄дха̄ран̣ато саттавевачана̄нӣти гахетва̄ анодхисопхаран̣а̄ метта̄ вуччати, атха касма̄ пан̃чахева а̄ка̄рехи вутта̄ти ануйогам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ка̄ман̃ча̄’’тиа̄ди. кечи пана̄ху ‘‘на кхо панета̄ни ‘‘сатта̄’’тиа̄дӣни пада̄ни вевачаната̄маттам̣ упа̄да̄йа гахита̄ни, йато джантуа̄дӣнампи гахан̣ам̣ а̄паджджеййа, аттхависесам̣ пана нимиттабхӯтам̣ упа̄да̄йа гахита̄нӣ’’ти, те сандха̄йа̄ха ‘‘йе пана̄’’тиа̄ди. таттха аттхатоти саджджанат̣т̣хена сатта̄, па̄н̣анат̣т̣хена па̄н̣а̄ти евама̄диаттхато. тесам̣ там̣ матиматтанти дассенто а̄ха ‘‘анодхисопхаран̣а̄ вируджджхатӣ’’ти. касма̄? кечи сатта̄, кечи па̄н̣а̄, кечи пуггала̄ти а̄паджджанато. татха̄ аттхам̣ аггахетва̄ти сатта̄дисадда̄ саппадесависайа̄ти еваматтхам̣ аггахетва̄ пуббе вуттанайена ниппадесависайа̄ти еваматтхам̣ гахетва̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘имесӯ’’тиа̄ди. пан̃часу а̄ка̄ресӯти ‘‘саббе сатта̄’’тиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ (пат̣и. ма. 2.22) а̄гатесу пан̃часу бха̄вана̄ка̄ресу. ан̃н̃атаравасена̄ти йасса кассачи васена.

257. ида̄ни два̄вӣсатийа̄ бха̄вана̄ка̄ресу аппана̄ париггахетва̄ дассетум̣ ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. бйа̄па̄дарахита̄ти доманассабйа̄па̄дарахита̄. тасма̄ти йасма̄ на кевалам̣ йатха̄вуттаа̄ка̄равибха̄гаматтато аппана̄вибха̄го, тасма̄. имесупи падесӯти ‘‘саббе сатта̄ авера̄ хонтӯ’’тиа̄дикот̣т̣ха̄сесупи. йам̣ йам̣ па̄кат̣ам̣ хотӣти йадипи пуббабха̄ге таттха таттха абхинивесе анекакот̣т̣ха̄савасенева манасика̄рам̣ паваттети, бха̄вана̄йа самиджджханаккхан̣е пана таттха йам̣ пагун̣атарата̄йа супа̄кат̣ам̣ хоти, тасса васена аппана̄ хоти, йатха̄ там̣ дваттим̣са̄ка̄ре. таттха пана а̄рамман̣ам̣, идха бха̄вана̄ка̄роти айамева висесо. чатуннанти чатуннам̣ чатуннам̣. бйа̄паниччха̄лопена хи ниддит̣т̣хам̣. еса найо сесесупи.

лин̇гавасена вуттам̣ тесам̣ пачурато лаббхама̄натта̄. татийа̄ пана пакати йадипи пат̣хамадукена на сан̇гахита̄, дутийадукена пана тикена ча сан̇гахита̄ ева.

ити сабба̄нипӣти анодхисопхаран̣е вӣсати, одхисопхаран̣е ат̣т̣хавӣсати, диса̄пхаран̣е чатта̄ри сата̄ни, асӣти ча̄ти евам̣ сабба̄нипи. сата-садда̄пеккха̄йа напум̣саканиддесо.

258. евам̣ метта̄бха̄ванам̣ вибха̄ветва̄ ида̄ни таттха а̄нисам̣се вибха̄ветум̣ ‘‘итӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха сеса̄ джана̄ти метта̄йа четовимуттийа̄ ала̄бхино. сампариваттама̄на̄ти даккхин̣ена пассена асайитва̄ саббасо париваттама̄на̄. ка̄каччхама̄на̄ти гхуругхурупасса̄савасена виссарам̣ каронта̄. сукхам̣ супатӣти еттха дувидха̄супана̄ сайане пит̣т̣хиппаса̄ран̣алаккхан̣а̄, кирийа̄майачиттехи авокин̣н̣абхаван̇гаппаваттилаккхан̣а̄ ча. таттха̄йам̣ убхайатха̄пи сукхамева супати. йасма̄ сан̣икам̣ нипаджджитва̄ ан̇гапаччан̇га̄ни самодха̄йа па̄са̄дикена а̄ка̄рена сайати, ниддоккаманепи джха̄нам̣ сама̄панно вийа хоти. тена̄ха ‘‘евам̣ асупитва̄’’тиа̄ди.

нидда̄ка̄ле сукхам̣ алабхитва̄ дуккхена суттатта̄ ева пат̣ибуджджханака̄ле сарӣракхедена ниттхунанам̣, виджамбханам̣, ито чито випариваттанан̃ча хотӣти а̄ха ‘‘ниттхунанта̄ виджамбханта̄ сампариваттанта̄ дуккхам̣ пат̣ибуджджхантӣ’’ти. айам̣ пана сукхена суттатта̄ сарӣракхеда̄бха̄вато ниттхунана̄дирахитова пат̣ибуджджхати. тена вуттам̣ ‘‘евам̣ аппат̣ибуджджхитва̄’’тиа̄ди. сукхапат̣ибодхо ча сарӣравика̄ра̄бха̄вена̄ти а̄ха ‘‘сукхам̣ ниббика̄ра’’нти.

‘‘бхаддакамева супинам̣ пассатӣ’’ти идам̣ анубхӯтапуббавасена, деватӯпасам̣ха̄равасена часса бхаддакамева супинам̣ хоти, на па̄паканти катва̄ вуттам̣. тена̄ха ‘‘четийам̣ ванданто вийа̄’’тиа̄ди. дха̄туккхобхахетукампи часса бахулам̣ бхаддакамева сийа̄ йебхуййена читтаджарӯпа̄нугун̣ата̄йа утуа̄ха̄раджарӯпа̄нам̣.

уре а̄муттамутта̄ха̄ро вийа̄ти гӣва̄йа бандхитва̄ уре ламбитамутта̄ха̄ро вийа̄ти кехичи вуттам̣. там̣ ека̄валивасена вуттам̣ сийа̄, анекаратана̄валисамӯхабхӯто пана мутта̄ха̄ро ам̣саппадесато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва кат̣иппадесасса хет̣т̣ха̄бха̄га̄ паламбанто уре а̄муккойева на̄ма хоти.

таттхева̄ти па̄т̣алипуттейева. сакка̄ нисӣдитум̣ ва̄ нипаджджитум̣ ва̄ десасса кхемата̄йа, тасса тасса падесасса раман̣ӣйата̄йа ча.

даса̄ва анто дасанто, ваттхасса оса̄нанто.

самаппаваттава̄санти таттха таттха виха̄ре самаппаваттаваттава̄сам̣. тхеро кира аттана̄ павит̣т̣хапавит̣т̣хавиха̄ре ‘‘ахаметтха а̄гантуко’’ти ачинтетва̄ таттха таттха йатха̄рахам̣ аттана̄ ка̄таббаватта̄ни парипӯренто ева виха̄си. апаре пана бхан̣анти саббасаттесу самаппаваттаметта̄виха̄рава̄сам̣. айам̣ хи тхеро арахатта̄дхигамато пуббепи метта̄виха̄рӣ ахоси.

ванантаре т̣хитоти тхеро кира татха̄ самаппаваттава̄савасена чарама̄но екадивасам̣ ан̃н̃атарам̣ раман̣ӣйам̣ ванантарам̣ дисва̄ таттха ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ йатха̄париччхедена тато ут̣т̣хито аттано гун̣а̄ваджджанахетукена пӣтисоманассена уда̄ненто ‘‘йа̄вата̄ упасампанно’’ти га̄тхам̣ абха̄си. таматтхам̣ дассетум̣ ‘‘ванантаре т̣хито’’ти пат̣хамага̄тха̄ т̣хапита̄. таттха гаджджама̄накоти сӣхагаджджитам̣ гаджджанто. гун̣амесантоти аттано гун̣асамудайам̣ гавесанто паччавеккханто.

ман̣иларуккхе нива̄сита̄йа там̣ деватам̣ ‘‘ман̣илийа̄’’ти вохаранти, тасма̄ са̄ девата̄пи ‘‘ахам̣, бханте, ман̣илийа̄’’ти а̄ха. руккхадевата̄нам̣ хи йебхуййена нива̄саруккхавасена воха̄ро йатха̄ пханданадевата̄ти. таттхева̄ти читталапаббатейева.

‘‘балавапийачиттата̄йа̄’’ти имина̄ балавапийачиттата̄маттенапи саттхам̣ на камати, пагева метта̄йа четовимуттийа̄ти дассети.

кхиппамева читтам̣ сама̄дхийати кеначи парипантхена парихӣнаджджха̄насса бйа̄па̄дасса дӯрасамусса̄ритабха̄вато кхиппамева сама̄дхийати. а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄ти кечи. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. еттха ча кин̃ча̄пи ито ан̃н̃акаммат̣т̣ха̄навасена адхигатаджджха̄на̄нампи сукхасупана̄дайо а̄нисам̣са̄ лаббханти, йатха̄ха –

‘‘сукхам̣ супанти мунайо, аджджхаттам̣ сусама̄хита̄;

суппабуддхам̣ пабуджджханти, сада̄ готамаса̄вака̄’’ти. –

ча а̄ди, татха̄пиме а̄нисам̣са̄ брахмавиха̄рала̄бхино анавасеса̄ лаббханти бйа̄па̄да̄дӣнам̣ уджувипаччанӣкабха̄вато брахмавиха̄ра̄нам̣. тенева̄ха ‘‘ниссаран̣ам̣ хетам̣, а̄вусо, бйа̄па̄дасса, йадидам̣ метта̄ четовимуттӣ’’тиа̄ди (дӣ. ни. 3.326; а. ни. 6.13). бйа̄па̄да̄дивасена ча сатта̄нам̣ дуккхасупана̄дайоти таппат̣ипаккхабхӯтесу брахмавиха̄ресу сиддхесу сукхасупана̄дайо хаттхагата̄ ева хонтӣти.

карун̣а̄бха̄вана̄ван̣н̣ана̄

259. карун̣анти карун̣а̄брахмавиха̄рам̣. никкарун̣ата̄йа̄ти вихеса̄йа, ‘‘идхекаччо па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ сатта̄нам̣ вихет̣ханаджа̄тико хотӣ’’ти евам̣ вуттавихет̣ханети аттхо. а̄дӣнаванти досам̣. йатха̄ татха̄ сатта̄нам̣ вихет̣хана̄йа па̄пако випа̄ко идха чева сампара̄йе ча. татха̄ хи йо сатте джӣвита̄ воропанена ва̄ ан̇гапаччан̇гаччхеданена ва̄ дханаджа̄нийа̄ ва̄ ала̄бха̄йа ва̄ ава̄са̄йа ва̄ анаттха̄йа ва̄ айасаттха̄йа ва̄ парисам̣сакканена ва̄ антамасо йатха̄ваджджадассаненапи вихет̣хети, тасса со пама̄давиха̄ро дит̣т̣хева дхамме ала̄бха̄йапи хоти, ладдхасса париха̄на̄йапи хоти, таннимиттам̣ па̄пако киттисаддо аббхуггаччхати, ависа̄радо парисам̣ упасан̇камати ман̇кубхӯто, саммӯл̣хо ка̄лам̣ кароти, ка̄йасса бхеда̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄, сугатийампи мануссабхӯто дуджджаччопи хоти нӣчакулико, дуббан̣н̣опи хоти дуддасико, бахва̄ба̄дхопи хоти рогабахуло, дуггатопи хоти аппаннапа̄но, аппа̄йукопи хоти париттаджӣвитоти евама̄дианека̄наттха̄нубандхита̄ вихеса̄йа паччавеккхитабба̄, таппат̣ипаккхато карун̣а̄йа а̄нисам̣са̄ паччавеккхитабба̄. тена вуттам̣ ‘‘никкарун̣ата̄йа а̄дӣнавам̣ карун̣а̄йа ча а̄нисам̣сам̣ паччавеккхитва̄’’ти. ‘‘пийо хӣ’’тиа̄дина̄ пат̣хамам̣ пийапуггала̄дӣсу ана̄рамбхасса ка̄ран̣ама̄ха. пийам̣ хи пуггалам̣ карун̣а̄йитума̄рабхантасса на та̄ва пийабха̄во вигаччхати, авигате ча тасмим̣ куто карун̣а̄йана̄. тена̄ха ‘‘пийат̣т̣ха̄нейева тит̣т̣хатӣ’’ти. сесапуггалесупи есева найо. лин̇гависабха̄гака̄лаката̄нам̣ акхеттабха̄ве ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.

йаттха пана пат̣хамам̣ а̄рабхитабба̄, там̣ па̄л̣инайенева дассетум̣ ‘‘катхан̃ча бхиккхӯ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха дуггатанти далиддам̣. со хи бхогапа̄риджун̃н̃ато сукхаса̄дхана̄нам̣ абха̄вена дуккхам̣ гато упагато дуггатоти вуччати. атха ва̄ дуггатанти дуккхена саман̇гибха̄вам̣ гатам̣. дурупетанти ка̄йадуччарита̄дӣхи упетам̣. гатикуларӯпа̄дивасена ва̄ тамабха̄ве т̣хито дуггато. ка̄йадуччарита̄дӣхи упетатта̄ тамапара̄йан̣абха̄ве т̣хито дурупетоти еваметтха аттхо ведитаббо. парамакиччхаппаттанти ативийа киччхама̄паннам̣ маха̄бйасанам̣ нимуггам̣. аппева на̄ма̄ти са̄дху вата.

вадхетха нанти ‘‘гха̄тетха нам̣ чора’’нти евам̣ пахита̄йа ран̃н̃о а̄н̣а̄йа кха̄данӣйампи…пе… денти ‘‘ида̄нева ма̄рийама̄но еттакампи сукхам̣ лабхатӯ’’ти. сусаджджитоти сукха̄нубхаване саннаддхо.

етенева упа̄йена̄ти йена йена видхина̄ етарахи йатха̄вутте парамакиччха̄панне а̄йатим̣ ва̄ дуккхабха̄гимхи пуггале карун̣а̄йитум̣ карун̣а̄ уппа̄дита̄, етенева найена. пийапуггалети пийа̄йитаббапуггале. етарахи ва̄ диссама̄нам̣ а̄йатим̣ ва̄ бха̄виним̣ дуккхаппаттим̣ гахетва̄ карун̣а̄ паваттетабба̄ти самбандхо. маджджхаттаверӣсупи есева найо. йо хи со карун̣а̄йа ваттхубхӯто дувидхо пуггало вутто, ка̄мам̣ таттха карун̣а̄бха̄вана̄ сукхенева иджджхати, имина̄ пана бхиккхуна̄ таттха бха̄ванам̣ пагун̣атарам̣ катва̄ сӣма̄самбхедам̣ ка̄тум̣ таданантарам̣ пийапуггале, тато маджджхатте, тато верипуггале карун̣а̄ бха̄ветабба̄. бха̄вентена ча екекасмим̣ кот̣т̣ха̄се мудум̣ камманийам̣ читтам̣ катва̄ таданантаре таданантаре упасам̣харитаббам̣. йасса пана верипуггало ва̄ наттхи, маха̄пурисаджа̄тикатта̄ ва̄ анаттхам̣ каронтепи верисан̃н̃а̄ва нуппаджджати, тена маджджхатте ме читтам̣ камманийам̣ джа̄там̣, ида̄ни веримхи упасам̣хара̄мӣти бйа̄па̄рова на ка̄таббо. йасса пана аттхи, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘саче пана̄’’тиа̄ди.

таттха пуббе вуттанайенева̄ти метта̄каммат̣т̣ха̄никасса (висуддхи. 1.240 а̄дайо) вуттанайена. там̣ метта̄йа вуттанайенева. вӯпасаметаббанти ‘‘атха̄нена пуримапуггалесӯ’’тиа̄дина̄ (висуддхи. 1.243), ‘‘какачӯпамаова̄да̄дӣнам̣ ануссарато’’тиа̄дина̄ (висуддхи. 1.243) ча метта̄бха̄вана̄йа вуттена найена там̣ пат̣игхам̣ вӯпасаметаббам̣. евам̣ етарахи маха̄дуккхаппатте сукхитепи акатакусалата̄йа а̄йатим̣ дуккхаппаттийа̄ васена карун̣а̄йанавидхим̣ дассетва̄ ида̄ни катакалйа̄н̣епи там̣ дассетум̣ ‘‘йопи четтха̄’’тиа̄ди вуттам̣. тесанти бйасана̄нам̣. ват̣т̣адуккхам̣ анатиккантатта̄ти самма̄самбуддхена̄пи аккха̄нена парийоса̄петум̣ асаккун̣еййасса ана̄гатасса а̄па̄йикасса сугатӣсупи джа̄тиджара̄дибхедасса̄ти апаримитасса сам̣са̄радуккхасса анатиккантабха̄вато. саббатха̄пи карун̣а̄йитва̄ти дуккхаппаттийа̄, сукхаппаттийа̄ акатакусалата̄йа ва̄ ката̄кусалата̄йа ва̄ти саббапака̄ренапи карун̣а̄йа ваттхубха̄васса саллаккхан̣ена тасмим̣ тасмим̣ пуггале карун̣ам̣ катва̄ карун̣а̄бха̄ванам̣ вад̣д̣хетва̄. вуттанайенева̄ти ‘‘атха̄нена пунаппунам̣ метта̄йантена̄’’тиа̄дина̄ (висуддхи. 1.243) метта̄бха̄вана̄йам̣ вуттена найена. там̣ нимиттанти сӣма̄самбхедавасена паваттам̣ саматханимиттам̣. метта̄йа вуттанайенева̄ти йатха̄ метта̄бха̄вана̄йам̣ ‘‘аппакасиренева̄’’тиа̄дина̄ (висуддхи. 1.253) тикачатуккаджджха̄навасена аппана̄ ‘‘екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихаратӣ’’тиа̄дина̄ (висуддхи. 1.253-254) тасса̄ вад̣д̣хана̄ ча вутта̄, евамидха карун̣а̄бха̄вана̄йам̣ тикачатуккаджджха̄навасена аппана̄ ведитабба̄ ча вад̣д̣хетабба̄ ча, татхевасса̄ вад̣д̣хана̄видхипи ведитабба̄ти адхиппа̄йо. вуттанайенева̄ти авадха̄ран̣ена ‘‘пат̣хамам̣ верипуггало карун̣а̄йитаббо’’ти идам̣ йатха̄ па̄л̣ивируддхам̣, евам̣ йуттивируддхампӣти имаматтхам̣ дӣпети. пат̣хамам̣ хи верим̣ самануссарато кодхо уппаджджеййа, на карун̣а̄. атта̄пи саккхибха̄вена карун̣а̄йанавасена гахетаббо, со кимити паччха̄ гайхатӣти. ‘‘аппана̄ вад̣д̣хетабба̄’’ти имина̄ ча аппана̄ппаттачиттассева ‘‘карун̣а̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄ вихаратӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.308; ма. ни. 1.77, 509; 2.309, 315, 452, 471; 3.230) вуттавикуббана̄ иджджхатӣти айаматтхо дассито.

карун̣а̄падаматтамева часса̄ па̄л̣ийа̄ висесоти там̣ ана̄маситва̄ пат̣исамбхида̄йам̣ вуттавикуббана̄, метта̄йа вуттаа̄нисам̣са̄ ча идха лаббхантӣти дассетум̣ ‘‘тато парам̣…пе… ведитабба̄’’ти вуттам̣. таттха тато паранти ‘‘карун̣а̄сахагатена четаса̄’’ти (дӣ. ни. 3.308; ма. ни. 1.77, 509; 2.309, 315, 452, 471; 3.230) вуттавикуббанато упари. сесам̣ вуттанайамева.

мудита̄бха̄вана̄ван̣н̣ана̄

260. пийапуггала̄дӣсӯти пийамаджджхаттаверӣсу на а̄рабхитабба̄. мудита̄бха̄вана̄ти вибхаттим̣ парин̣а̄метва̄ йоджана̄. на хӣтиа̄ди таттха ка̄ран̣авачанам̣. пийабха̄ваматтена̄ти еттха матта-саддо висесаниватти аттхо, тена соманассапат̣исандхиката̄дисиддха̄ ниччаппахам̣ситамукхата̄, пуббабха̄сита̄, сукхасамбха̄сата̄, сакхилата̄, саммодаката̄ти евама̄дике мудита̄йа падат̣т̣ха̄набхӯте висесе уллин̇гети, ӣдисехи висесехи вирахитоти вуттам̣ хоти. ева-ка̄рена пана пийапуггаласса сукхасамаппитата̄дим̣, мудита̄йа ча хетубхӯтам̣ памодаппаваттим̣ ниваттети. пийапуггалепи хи парама̄йа сампаттийа̄ памудите хат̣т̣хатут̣т̣хе бхиккхуно мудитока̄сам̣ лабхеййа. ваккхати хи ‘‘пийапуггалам̣ ва̄’’тиа̄ди. а̄дито маджджхаттапуггалам̣ ануссарантасса уда̄сината̄ сан̣т̣ха̄ти, верим̣ самануссарантасса кодхо уппаджджати. тена̄ха ‘‘пагева маджджхаттаверино’’ти.

памодаппаваттийа̄ сон̣д̣асадисо саха̄йо сон̣д̣асаха̄йо. мудитамудитова̄ти паса̄дасоммата̄йа ативийа мудито ева. паса̄де хи идам̣ а̄мед̣итам̣. евам̣ ат̣т̣хакатха̄найена а̄дито мудита̄бха̄вана̄йа ваттхум̣ дассетва̄ ида̄ни па̄л̣инайена дассетум̣ ‘‘пийапуггалам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сукхитанти сан̃джа̄тасукхам̣, сукхаппаттанти аттхо. саджджитанти сукха̄нубхаване саннаддхам̣ пат̣ийаттасукхаса̄дханам̣. ахо са̄дхӯти тасса саттасса сампаттийам̣ сампаджан̃н̃апуббапамодана̄ка̄радассанам̣. пуна ахо сут̣т̣хӯти тасса памоданасса бахулӣка̄радассанам̣. пийам̣ мана̄панти еттха мана̄па-ггахан̣ена па̄л̣ийампи атиппийасаха̄йако адхиппетоти еке.

атӣтети тасмим̣йева аттабха̄ве атӣте. ана̄гатети еттха̄пи есева найо. на хи бхавантарагате брахмавиха̄рабха̄вана̄ рухати. йади евам̣, атӣта̄на̄гате катханти? на̄йам̣ досо. ‘‘со ева̄йам̣ датто тиссо’’ти аддха̄паччуппанната̄йа виджджама̄набха̄вена гахетаббато. катхам̣ панасса ана̄гате сампатти а̄рамман̣ам̣ хотӣти? а̄деса̄дито, паччуппанна̄йа ва̄ пайогасампаттийа̄ анума̄нато ладдха̄йа гахетаббато.

пийапуггалети сон̣д̣асаха̄йасан̃н̃ите атиппийапуггале, пийапуггале ча. дувидхопи чеса идха пийабха̄васа̄ман̃н̃ато ‘‘пийапуггало’’ти вутто. ануккамена̄ти атиппийапуггало пийапуггало маджджхатто верӣти чатӯсу кот̣т̣ха̄сесу екекасмим̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ пагун̣ам̣, мудум̣, камманийан̃ча катва̄ сесесу упасам̣харан̣а̄нуккамена. кин̃ча̄пи чатӯсу джанесу самачиттата̄ва сӣма̄самбхедо сӣма̄ самбхиджджати ета̄йа̄ти катва̄. бха̄вана̄йа пана татха̄ бахусо паваттама̄на̄йа пуримасиддхам̣ хетум̣, итарам̣ пхалан̃ча катва̄ вуттам̣ ‘‘самачиттата̄йа сӣма̄самбхедам̣ катва̄’’ти. йатха̄вуттасӣма̄бха̄во ва̄ сӣма̄самбхедоти вуттам̣ ‘‘самачиттата̄йа сӣма̄самбхедам̣ катва̄’’ти. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

упеккха̄бха̄вана̄ван̣н̣ана̄

261. упеккха̄бха̄вананти упеккха̄брахмавиха̄рабха̄ванам̣. йасма̄ пуримабрахмавиха̄раттайаниссандо чатуттхабрахмавиха̄ро, тасма̄ вуттам̣ ‘‘метта̄дӣсу пат̣иладдхатикачатуккаджджха̄нена̄’’ти. пагун̣ататийаджджха̄на̄ти субха̄витам̣ васӣбха̄вам̣ па̄питам̣ пагун̣ам̣, татха̄рӯпа̄ татийабрахмавиха̄раджджха̄нато. аппагун̣ам̣ хи упариджха̄насса падат̣т̣ха̄нам̣ на хоти. чатукканайавасена четтха татийаггахан̣ам̣. сукхита̄ хонтӯтиа̄дивасена̄ти а̄ди-саддена ‘‘ниддуккха̄ хонтӯ’’ти евама̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. саттакела̄йанам̣ саттесу мама̄йанам̣ маматтакаран̣ам̣, татха̄ манасика̄рена його саттакела̄йанаманасика̄райуттаттам̣, тасма̄. метта̄дӣнам̣ ра̄гагехасситадоманассасоманасса̄нам̣ а̄саннавуттита̄йа йатха̄рахам̣ пат̣игха̄нунайасамӣпача̄рита̄ ведитабба̄. атха ва̄ ‘‘сукхита̄ хонту, дуккхато муччанту модантӯ’’ти хитеситабха̄ваппаттийа̄ тиссаннампи анунайасса а̄саннача̄рита̄. сати ча таббипарийа̄йе лохитаппакопе пуббо вийа ладдхока̄самеветтха пат̣игханти ависесена та̄сам̣ пат̣игха̄нунайасамӣпача̄рита̄ дат̣т̣хабба̄.

‘‘соманассайогена ол̣а̄рикатта̄’’ти идам̣ татийаджджха̄насса васена вуттам̣, тато вут̣т̣хитасса идама̄дӣнавадассананти. метта̄дивасена пана ол̣а̄рикабха̄ве вуччама̄не витаккавича̄рапӣтийогенева ол̣а̄риката̄ ваттабба̄ сийа̄, та̄хипи та̄сам̣ сама̄йогасамбхавато, упеккха̄йа ча тадабха̄вато. на ва̄ ваттабба̄ татийаджджха̄ника̄нам̣йева метта̄дӣнам̣ идха̄дхиппетатта̄, там̣там̣джха̄насаматиккаменева ча там̣там̣джха̄ника̄ метта̄дайопи саматикканта̄ ева на̄ма хонти, джха̄наса̄ман̃н̃ена вийа метта̄диса̄ман̃н̃ена воха̄раматтам̣. пурима̄сӯти метта̄карун̣а̄мудита̄су. сантабха̄ватоти йатха̄вуттасаттакела̄йана̄дианупасантабха̄ва̄бха̄вато упеккха̄йа сантабха̄вато. ‘‘сантабха̄вато’’ти ча идам̣ нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. сукхумата̄ пан̣ӣтата̄ видӯракилесата̄ випулапхалата̄ти евама̄дайопи упеккха̄йа а̄нисам̣са̄ дат̣т̣хабба̄. пакатимаджджхаттоти кин̃чи ка̄ран̣ам̣ анапеккхитва̄ пакатийа̄ сабха̄венева имасса бхиккхуно уда̄синапаккхе т̣хито. аджджхупеккхитва̄ти аттана̄ катакаммавасенева айама̄йасма̄ а̄гато гаччхати ча, твампи аттана̄ катакаммавасенева а̄гато гаччхаси ча, на тасса тава пайогена кин̃чи сукхам̣ ва̄ упанетум̣, дуккхам̣ ва̄ апанетум̣ лаббха̄, кевалам̣ панетам̣ читтасса ануджукаммам̣, йадидам̣ метта̄йана̄дина̄ саттесу кела̄йанам̣. буддха̄дӣхи арийехи гатамагго чеса апан̣н̣акапат̣ипада̄бхӯто, йадидам̣ саббасаттесу маджджхаттата̄ти евам̣ пат̣ипаккхаджигуччха̄мукхена маджджхаттата̄йа самупаджа̄тага̄равабахума̄на̄даро там̣ пуггалам̣ пунаппунам̣ аджджхупеккхати, таттха ча сависесам̣ упеккхам̣ паччупат̣т̣хапети, тасса татха̄ пат̣ипаджджато пакатийа̄пи уда̄синатта̄ са̄тисайам̣ таттха маджджхаттата̄ сан̣т̣ха̄ти. бха̄вана̄балена нӣваран̣а̄ни виккхамбхита̄нева хонти, килеса̄ саннисинна̄ ева хонти, со там̣ упеккхам̣ пийапуггала̄дӣсу упасам̣харати. тена̄ха ‘‘упеккха̄ уппа̄детабба̄. тато пийапуггала̄дӣсӯ’’ти. екам̣ пуггаланти еттха ан̃н̃аттхо ека-саддо ‘‘иттхеке абхивадантӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.27) вийа. екавачаненева четтха сан̇кхйа̄висесо сиддхо, тасма̄ ан̃н̃ам̣ екам̣ пуггаланти айаметтха аттхо. тена атта̄нам̣ ниваттети. ‘‘нева мана̄па’’нти имина̄ пийапуггалам̣, атиппийасаха̄йакан̃ча ниваттети, атта̄нампи ва̄ аттани амана̄пата̄йа абха̄вато. ‘‘на амана̄па’’нти имина̄ аппийам̣, верипуггалан̃ча, па̄рисесато маджджхаттапуггаласса гахан̣ам̣ а̄паннам̣. ити ‘‘екам̣ пуггалам̣ нева мана̄пам̣ на̄мана̄па’’нти имина̄ аттано, пийа̄дӣнан̃ча пат̣иккхепамукхена уда̄синапуггалам̣ дассети.

вуттанайена̄ти ‘‘йва̄сса пакатимаджджхатто’’тиа̄дина̄ анантарам̣ вуттена найена. аттасинехасса балавабха̄вато веритопи аттани маджджхаттата̄йа дурӯпасам̣ха̄ратта̄ ‘‘имесу ча аттани ча̄’’ти атта̄ паччха̄ вутто. патхавӣкасин̣е вуттанайенева̄ти ‘‘айам̣ сама̄патти а̄саннапӣтипаччаттхика̄’’тиа̄дина̄ (висуддхи. 1.87) патхавӣкасин̣е вуттанайена. йам̣ хи хет̣т̣ха̄ ‘‘пагун̣ататийаджджха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄ди (висуддхи. 1.87) вуттам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ тӣсу брахмавиха̄ресу, чатуттхабрахмавиха̄ре ча а̄дӣнава̄нисам̣садассанавасена вуттам̣. идам̣ пана татийаджджха̄не а̄дӣнавам̣, чатуттхаджджха̄не ча а̄нисам̣сам̣ дисва̄ чатуттха̄дхигама̄йа йогам̣ каронтасса чатуттхаджджха̄насса уппаджджана̄ка̄радассанам̣. тасма̄ таттха вуттам̣ ‘‘патхавӣсаддам̣ апанетва̄ тадева нимиттам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ манодва̄ра̄ваджджанам̣ уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ йоджетаббам̣.

патхавӣкасин̣а̄дӣсӯти а̄ди-саддена сесакасин̣а̄ни, асса̄сапасса̄санимиттан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. ка̄мам̣ касин̣а̄на̄па̄несу уппаннасса̄пи татийаджджха̄насса упеккха̄брахмавиха̄рена рӯпа̄вачараджджха̄на̄дита̄йа аттхева сабха̄гата̄, там̣ пана ака̄ран̣ам̣ а̄рамман̣асса висадисата̄йа̄ти а̄ха ‘‘а̄рамман̣ависабха̄гата̄йа̄’’ти. нану ча ан̃н̃атха̄ва касин̣а̄дибха̄вана̄, ан̃н̃атха̄ брахмавиха̄рабха̄вана̄ти бха̄вана̄васена̄пи йатха̄вуттаджджха̄на̄нам̣ аттхева висадисата̄ти? саччаметам̣, бха̄вана̄васена пана висадисата̄ ануппаттийа̄ на екантикам̣ ка̄ран̣ам̣. татха̄ хи ан̃н̃атха̄ва метта̄дибха̄вана̄, ан̃н̃атха̄ упеккха̄бха̄вана̄. татха̄пи саттесу йатха̄паваттитам̣ хитесита̄диа̄ка̄рам̣ бйатирекамукхена а̄масантӣ, тато виниваттама̄нарӯпена аджджхупеккхана̄ка̄рена брахмавиха̄рупеккха̄ паваттати. татха̄ хи ваккхати ‘‘каммассака̄ сатта̄, те касса ручийа̄ сукхита̄ ва̄ бхависсантӣ’’тиа̄ди (висуддхи. 1.263). а̄рамман̣асабха̄гата̄пи четтха аттхӣти метта̄дивасена пат̣иладдхататийаджджха̄насса иджджхати упеккха̄брахмавиха̄ро. тена вуттам̣ ‘‘метта̄дӣсӯ’’тиа̄ди. таттха метта̄дӣсӯти метта̄дӣсу ниппха̄детаббесу, метта̄дивасена̄ти аттхо. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄

262. брахмуттамена̄ти еттха саммутибрахма̄но упапаттибрахма̄но висуддхибрахма̄ноти тивидха̄ брахма̄но.

‘‘сампаннам̣ са̄ликеда̄рам̣, сува̄ бхун̃джанти косийа;

пат̣иведеми те брахме, на не ва̄ретумуссахе. (джа̄. 1.14.1);

париббаджа маха̄брахме, пачантан̃н̃епи па̄н̣ино’’ти. (па̄чи. 647) –

ча евама̄дӣсу хи брахмасаддена саммутибрахма̄но вутта̄.

‘‘апа̄рута̄ тесам̣ аматасса два̄ра̄,

йе сотаванто памун̃чанту саддхам̣;

вихим̣сасан̃н̃ӣ пагун̣ам̣ на бха̄сим̣,

дхаммам̣ пан̣ӣтам̣ мануджесу брахме’’.

‘‘атха кхо брахма̄ сахампатӣ’’ти (дӣ. ни. 2.71; ма. ни. 1.283; 2.340; сам̣. ни. 1.172; маха̄ва. 9) ча евама̄дӣсу брахмасаддена упапаттибрахма̄но вутта̄. ‘‘брахмачаккам̣ паваттетӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 1.148; сам̣. ни. 2.21; а. ни. 4.8; 5.11; пат̣и. ма. 2.44) вачанато ‘‘брахма’’нти арийадхаммо вуччати, тато ниббаттатта̄ ависесена саббепи арийа̄ висуддхибрахма̄но на̄ма параматтхабрахмата̄йа. висесато пана ‘‘брахма̄ти, бхиккхаве, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти вачанато самма̄самбуддхо уттамабрахма̄ на̄ма садеваке локе брахмабхӯтехи гун̣ехи уккам̣сапа̄рамиппаттито. ити брахма̄нам̣ уттамо, брахма̄ ча со уттамо ча̄ти ва̄ брахмуттамо, бхагава̄. тена катхите ‘‘со метта̄сахагатена четаса̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.556; 3.308; ма. ни. 1.77, 459, 509; 2.309, 315, 451, 471) таттха таттха венеййа̄нам̣ десите. итӣти евам̣ йатха̄вуттена бха̄вана̄ккамена чева аттхаван̣н̣ана̄ккамена ча видитва̄ джа̄нитва̄. пакин̣н̣акакатха̄пи вин̃н̃еййа̄ти пуббе вийа аса̄дха̄ран̣ам̣ там̣там̣брахмавиха̄рапат̣инийатамева аттхам̣ аггахетва̄ са̄дха̄ран̣абха̄вато таттха таттха пакин̣н̣акам̣ висат̣ам̣ аттхам̣ гахетва̄ паваттита̄ пакин̣н̣акакатха̄пи виджа̄нитабба̄.

меджджатӣти дхаммато ан̃н̃асса каттуниваттанаттхам̣ дхаммамева катта̄рам̣ катва̄ ниддисати. синийхатӣти еттха саттесу бйа̄паджджанавасена лӯкхабха̄васса пат̣ипаккхабхӯтам̣ н̃а̄н̣апуббан̇гамам̣ хита̄ка̄рапаваттивасена синеханам̣ дат̣т̣хаббам̣, на тан̣ха̄йанавасена. там̣ хи мохапуббан̇гамам̣ луббханасабха̄вам̣, идам̣ пана адуссанасабха̄вам̣ алобхасампайуттам̣. нану ча тан̣ха̄синехопи бйа̄па̄давиродхӣ тена саха̄нават̣т̣ха̄нато. йадипи тена саха екасмим̣ читте наппаваттати, виродхӣ пана на хоти аппаха̄йакато. меджджатӣти митто, хитаджджха̄сайо кхандхаппабандхо, таппарийа̄панната̄йа митте бхава̄, митте ва̄ а̄рамман̣абхӯте пийе пуггале бхава̄, миттасса еса̄ паватти меджджанавасена ва̄ти ведитабба̄.

каротӣти карун̣а̄, ким̣ кароти, кесам̣, ким̣ нимиттанти а̄ха ‘‘парадуккхе сати са̄дхӯнам̣ хадайакампана’’нти. кампананти ча паресам̣ дуккхам̣ дисва̄ тасса апанетука̄масса асахана̄ка̄рена читтасса ан̃н̃атхаттам̣. тайидам̣ саппуриса̄нам̣йева хотӣти а̄ха ‘‘са̄дхӯна’’нти. саппуриса̄ хи сапарахитаса̄дханена ‘‘са̄дхӯ’’ти вуччанти. вина̄сетӣти адассанам̣ гамети, апанетӣти аттхо. тенеттха хим̣санам̣ апанайананти дассети. парадуккха̄панайана̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄ хи карун̣а̄. пхаран̣авасена̄ти пхусанавасена, а̄рамман̣акаран̣авасена̄ти аттхо. а̄рамман̣акаран̣ан̃четтха дуккхитесу дуккха̄панайана̄ка̄ренева̄ти дат̣т̣хаббам̣.

моданти та̄йа̄ти моданакирийа̄йа мудита̄йа каран̣абха̄ваниддесо, сва̄йам̣ упача̄расиддхо, мудита̄винимутто наттхи таттха кочи катта̄ти тамева каттубха̄вена ниддисати ‘‘сайам̣ ва̄ модатӣ’’ти, айампи упача̄раниддесова. дхамма̄нам̣ авасаваттанатоти васаваттибха̄ванива̄ран̣аттхам̣ ‘‘моданаматтамева ва̄ танти мудита̄’’ти а̄ха.

пийа̄дӣсу паккхапа̄тупаччхеданамукхена уда̄синабха̄васан̇кха̄та̄ упапаттито иккха̄ упеккха̄. тена̄ха ‘‘авера̄ хонтӯ’’тиа̄ди. таттха упеккхатӣти каттуниддесе ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.

263. хито на̄ма аттхачаро, тасма̄ хита̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄ти сатта̄нам̣ хитачаран̣а̄ка̄рена паваттилаккхан̣а̄, хита̄ка̄расса ва̄ паваттаналаккхан̣а̄. хитӯпасам̣ха̄рараса̄ти саттесу хитасса упанайанакичча̄, упанайанасампаттика̄ ва̄. ‘‘анаттхам̣ ме ачарӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1237; вибха. 909) паваттанакасса а̄гха̄тасса винайана̄ка̄рена паччупатит̣т̣хати, н̃а̄н̣асса гочарабха̄вам̣ гаччхати, йаттха ва̄ сайам̣ уппаджджати, таттха а̄гха̄тавинайанам̣ паччупат̣т̣хапетӣти а̄гха̄тавинайапаччупат̣т̣ха̄на̄. амана̄па̄нампи сатта̄нам̣ пат̣иккӯле аппат̣иккӯласан̃н̃ита̄рӯпена, пагева мана̄па̄нам̣ йам̣ мана̄пабха̄вадассанам̣, татха̄паватто йонисоманасика̄ро, там̣ падат̣т̣ха̄нам̣ етисса̄ти мана̄пабха̄вадассанападат̣т̣ха̄на̄. бйа̄па̄дӯпасамоти бйа̄па̄дасса виккхамбханавасена вӯпасамо. сампаттӣти сампаджджанам̣ саммадева ниббатти. синехасамбхавоти тан̣ха̄синехасса уппатти. випаттӣти вина̄со. метта̄мукхена хи ра̄го ван̃чети.

карун̣а̄дӣнам̣ лаккхан̣а̄дӣсу имина̄ найена аттхо ведитаббо. висесаматтамева ван̣н̣айисса̄ма. сатта̄нам̣ паваттадуккхасса апанайана̄ка̄ро. апанайанам̣ пана хоту ва̄ ма̄ ва̄, йо дуккха̄панайана̄ка̄ро, татха̄паваттилаккхан̣а̄ дуккха̄панайана̄ка̄раппаваттилаккхан̣а̄. апанетука̄мата̄йа паресам̣ дуккхасса асаханам̣ анадхива̄санам̣ парадуккха̄саханам̣. на вихим̣са̄ авихим̣са̄, сатта̄нам̣ авихет̣ханам̣. там̣ паччупат̣т̣хапети, вихим̣са̄йа ва̄ пат̣ипаккхабха̄вена паччупатит̣т̣хатӣти авихим̣са̄паччупат̣т̣ха̄на̄. вихим̣сӯпасамоти еттха вихим̣санти ета̄йа сатте, вихим̣санам̣ ва̄ несам̣ танти вихим̣са̄, сатта̄нам̣ вихет̣хана̄ка̄рена паватто карун̣а̄йа пат̣ипаккхабхӯто пат̣игхачиттуппа̄до. карун̣а̄мукхена соко ван̃четӣти а̄ха ‘‘сокасамбхаво випаттӣ’’ти.

памоданалаккхан̣а̄ти парасампаттийа̄ памоданалаккхан̣а̄. анисса̄йанараса̄ти исса̄йанасса усӯйанасса пат̣ипаккхабха̄вакичча̄. сатта̄нам̣ сампаттийа̄, пантасена̄санесу, адхикусаладхаммесу ча асаханам̣ араман̣ам̣ аратииччева сан̇гахам̣ гаччхати, тасса̄ виханана̄ка̄рена паччупатит̣т̣хати, тасса ва̄ вигха̄там̣ вӯпасамам̣ паччупат̣т̣хапетӣти аративигха̄тапаччупат̣т̣ха̄на̄.

паха̄со гехаситапӣтивасена пахат̣т̣хабха̄во уппила̄витаттам̣. саттесу самабха̄вадассанараса̄ти пийа̄дибхедесу саббасаттесу уда̄синавуттийа̄ самабха̄вассева дассанакичча̄, упапаттито иккхан̣ато самабха̄венева тесам̣ гахан̣акичча̄ти аттхо. саттесу пат̣иккӯла̄пат̣иккӯла̄ка̄ра̄нам̣ аггахан̣ато таттха пат̣игха̄нунайа̄нам̣ вӯпасамана̄ка̄рена вуттийа̄ тесам̣ вӯпасамам̣ виккхамбханам̣ паччупат̣т̣хапетӣти пат̣игха̄нунайавӯпасамапаччупат̣т̣ха̄на̄. евам̣ паваттакаммассаката̄дассанападат̣т̣ха̄на̄ти еттха ‘‘ева’’нти имина̄ бйатирекамукхена хитӯпасам̣ха̄радуккха̄панайанасампаттипамодана̄ка̄рена пачча̄масанто метта̄дӣнам̣ тиссаннам̣ паваттиа̄ка̄рапат̣иседханамукхена паваттам̣ каммассаката̄н̃а̄н̣ам̣ упеккха̄брахмавиха̄расса а̄саннака̄ран̣ам̣, на йам̣ кин̃чӣти дассети.

264. випассана̄сукхан̃чева бхавасампатти ча̄ти еттха дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ро ча̄ти ваттаббам̣. тампи хи несам̣ са̄дха̄ран̣апайоджанам̣. татха̄ ‘‘сукхам̣ супатӣ’’тиа̄дайо (а. ни. 8.1; 11.15) ека̄даса̄нисам̣са̄. те пана хет̣т̣ха̄ вутта̄ ева̄ти идха на гахита̄.

ниссарати апагаччхати етена̄ти ниссаран̣ам̣, паха̄йакам̣. ка̄ман̃четехи пан̃чапи нӣваран̣а̄ни, тадекат̣т̣ха̄ ча па̄падхамма̄ виккхамбханавасена пахӣйанти, уджувипаччанӣкадассанавасена пана бйа̄па̄да̄дайо па̄л̣ийам̣ (дӣ. ни. 3.326; а. ни. 6.13) вутта̄. еван̃ча катва̄ ра̄ганиссаран̣ата̄вачанам̣ упеккха̄брахмавиха̄расса сут̣т̣ху саматтхитам̣ дат̣т̣хаббам̣.

265. еттха̄ти етесу брахмавиха̄ресу. метта̄ саттесу йатха̄рахам̣ да̄напийавачана̄дисӣласута̄дигун̣агахан̣авасена паваттати. тена вуттам̣ ‘‘сатта̄нам̣ мана̄пабха̄вадассанападат̣т̣ха̄на̄’’ти. ра̄гопи таттха йатха̄ татха̄ гун̣аггахан̣амукхенева паваттати мана̄пасан̃н̃а̄палобхатоти а̄ха ‘‘гун̣адассанасабха̄гата̄йа̄’’ти. тасма̄ миттамукхасапатто вийа тулйа̄ка̄рена дӯсанато ра̄го метта̄йа а̄саннапаччаттхико, со лахум̣ ота̄рам̣ лабхати сатисаммосаматтена̄пи меттам̣ апанӣйа тасса̄ ваттхусмим̣ уппаджджана̄рахатта̄. татоти ра̄гато, ра̄гасса ва̄ ота̄рала̄бхато. сабха̄гависабха̄гата̄йа̄ти сабха̄гасса, сабха̄гена ва̄ висабха̄гата̄йа. саттесу хи мана̄па̄ка̄рага̄хино метта̄сабха̄гасса таббипарӣтасабха̄во бйа̄па̄до тена висабха̄го. тасма̄ со ота̄рам̣ лабхама̄но чиренева лабхеййа̄ти пурисасса дӯре т̣хитасапатто вийа метта̄йа дӯрапаччаттхико. татоти бйа̄па̄дато. ниббхайена̄ти ануссан̇канапарисан̇канена, ладдхапатит̣т̣ха̄йа метта̄йа бйа̄па̄дена дуппадхам̣сийатта̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘метта̄йиссатӣ’’тиа̄ди.

ит̣т̣ха̄нанти пийа̄нам̣. канта̄нанти каманӣйа̄нам̣. мана̄па̄нанти манавад̣д̣ханака̄нам̣. тато ева мано раментӣти манорама̄нам̣. лока̄мисапат̣исам̣йутта̄нанти тан̣ха̄санниссита̄нам̣. аппат̣ила̄бхато саманупассатоти аппат̣ила̄бхена ахамиме на лабха̄мӣти паритассато. атӣтанти атиккантам̣. нируддханти ниродхаппаттам̣. випарин̣атанти сабха̄вавигамена вигатам̣. самануссаратоти ануттхунанавасена чинтайато. гехаситанти ка̄магун̣анисситам̣. ‘‘а̄дина̄’’ти имина̄ ‘‘сотавин̃н̃еййа̄нам̣ садда̄на’’нти евама̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. випаттидассанасабха̄гата̄йа̄ти йесу саттесу бхога̄дивипаттидассанамукхена карун̣а̄ паваттати, тесу таннимиттамева айонисо а̄бхоге сати йатха̄вуттадоманассамукхена соко уппаджджеййа, со карун̣а̄йа а̄саннапаччаттхико. соко хи идха доманассасӣсена вутто. сабха̄гависабха̄гата̄йа̄ти еттха саттесу дуккха̄панайанака̄мата̄ка̄расса карун̣а̄сабха̄гасса тесу дуккхӯпанайана̄ка̄ро вихеса̄сабха̄во висабха̄готи та̄йа сабха̄гависабха̄гата̄йа са̄ ота̄рам̣ лабхама̄на̄ чиренева лабхеййа̄ти пурисасса дӯре т̣хитасапатто вийа карун̣а̄йа дӯрапаччаттхика̄ вутта̄.

сампаттидассанасабха̄гата̄йа̄ти йесу саттесу бхога̄дисампаттидассанамукхена мудита̄ паваттати, тесу таннимиттамева айонисо а̄бхоге сати ‘‘чаккхувин̃н̃еййа̄нам̣ рӯпа̄на’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 3.306) вуттасоманассамукхена паха̄со уппаджджеййа, со ча мудита̄йа а̄саннапаччаттхико. паха̄со хи идха соманассасӣсена вутто. сабха̄гависабха̄гата̄йа̄ти бхога̄дисампаттӣхи мудитесу саттесу памодана̄ка̄расса мудита̄сабха̄гасса таттха анабхирамана̄ка̄ра̄ арати висабха̄га̄ти та̄йа сабха̄гависабха̄гата̄йа са̄ ота̄рам̣ лабхама̄на̄ чиренева лабхеййа̄ти пурисасса дӯре т̣хитасапатто вийа мудита̄йа дӯрапаччаттхика̄ вутта̄. памудито ча̄тиа̄ди мудита̄йа сиддха̄йа айампи арати на хотӣти ладдхаббагун̣адассанавасена вуттам̣, на идха̄дхиппетааратиниггахадассанавасена. ка̄йачиттавивекапат̣ипаккха̄йа ва̄ аратийа̄ виккхамбхита̄йа мудита̄йа пат̣ипаккха̄ арати сувиккхамбханеййа̄ хотӣти дассанаттхам̣ екадесена арати дассита̄ти дат̣т̣хаббам̣. адхикусаладхаммесӯти саматхавипассана̄дхаммесу.

ба̄лакарадхаммайогато ба̄ласса. аттахитапарахитабйа̄мӯл̣хата̄йа мӯл̣хасса. путхӯнам̣ килеса̄дӣнам̣ джанана̄дӣхи ка̄ран̣ехи путхуджджанасса. килесодхӣнам̣ маггодхӣхи аджитатта̄ анодхиджинасса, одхиджина̄ ва̄ секкха̄ одхисова килеса̄нам̣ джитатта̄. тена имасса одхиджитабха̄вам̣ пат̣иккхипати. саттамабхава̄дито уддхам̣ паваттанавипа̄касса аджитатта̄ авипа̄каджинасса, випа̄каджина̄ ва̄ араханто аппат̣исандхикатта̄. тенасса асеккхаттам̣ пат̣иккхипати. анека̄дӣнаве саббесампи па̄падхамма̄нам̣ мӯлабхӯте саммохе а̄дӣнава̄нам̣ адассанасӣлата̄йа ана̄дӣнавадасса̄вино. а̄гама̄дхигама̄бха̄ва̄ ассутавато. едисо екам̣сена андхапутхуджджано на̄ма хотӣти тасса андхапутхуджджанабха̄вадассанаттхам̣ пунапи ‘‘путхуджджанасса̄’’ти вуттам̣. еварӯпа̄ти вутта̄ка̄рена саммохапуббика̄. рӯпам̣ са̄ на̄тиваттатӣти рӯпа̄нам̣ саматиккамана̄йа ка̄ран̣ам̣ на хоти, рӯпа̄рамман̣е килесе на̄тиваттатӣти адхиппа̄йо. соманассадоманассарахитам̣ ан̃н̃а̄н̣амева ан̃н̃а̄н̣упеккха̄. досагун̣а̄вича̄ран̣авасена сабха̄гатта̄ти йатха̄ брахмавиха̄рупеккха̄ метта̄дайо вийа саттесу хитӯпасам̣ха̄ра̄дивасена гун̣адосе авича̄рентӣ кевалам̣ аджджхупеккханавасенева паваттати, евам̣ ан̃н̃а̄н̣упеккха̄ саттесу виджджама̄нампи гун̣адосам̣ ачинтентӣ кевалам̣ аджджхупеккханавасенева паваттатӣти досагун̣а̄вича̄ран̣авасена сабха̄га̄. тасма̄ са̄ лахум̣ ота̄рам̣ лабхатӣти брахмавиха̄рупеккха̄йа а̄саннапаччаттхика̄ вутта̄. сабха̄гависабха̄гата̄йа̄ти ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу маджджхатта̄ка̄расса упеккха̄сабха̄гасса таттха ануродхавиродхапаваттиа̄ка̄ра̄ ра̄гапат̣игха̄ висабха̄га̄ти та̄йа сабха̄гависабха̄гата̄йа те ота̄рам̣ лабхама̄на̄ чиренева лабхеййунти пурисасса дӯре т̣хитасапатто вийа упеккха̄брахмавиха̄расса дӯрапаччаттхика̄ вутта̄.

266. каттука̄мата̄ чхандо а̄ди ‘‘чхандамӯлака̄ кусала̄ дхамма̄’’ти (а. ни. 8.83) вачанато, атха ва̄ саттесу хитесита̄дуккха̄панайанака̄мата̄дина̄ анаваджджа̄бхипаттхана̄васена паваттанато ‘‘каттука̄мата̄ чхандо а̄дӣ’’ти вуттам̣. упеккха̄брахмавиха̄ропи хи саттесу анира̄катахитаччхандойева ‘‘таттха абйа̄ват̣ата̄ апан̣н̣акапат̣ипада̄’’ти аджджхупеккхана̄ка̄рена паваттати ма̄та̄ вийа сакиччапасуте путте. нӣваран̣а̄дӣти а̄ди-саддена тадекат̣т̣хакилеса̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. каттхачи саттаггахан̣ампи сан̇кха̄раггахан̣амева хоти пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа йатха̄ ‘‘саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄’’ти (а. ни. 10.27; кху. па̄. 4.1), на евамидха̄ти а̄ха ‘‘пан̃н̃аттидхаммавасена еко ва̄ сатто анеке ва̄ сатта̄ а̄рамман̣а’’нти. пан̃н̃аттидхаммавасена̄ти пан̃н̃аттисан̇кха̄тадхаммавасена. ка̄ман̃четтха ‘‘сукхита̄ хонтӯ’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 2.23) бха̄вана̄йам̣ сукха̄диггахан̣ампи лаббхати. там̣ пана ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти (дха. па. 255; тхерага̄. 676; нетти. 5) випассана̄йа аниччалаккхан̣агахан̣ам̣ вийа аппадха̄набхӯтам̣, саттапан̃н̃атти ева падха̄набха̄вена гайхатӣти дат̣т̣хаббам̣. упача̄ре ва̄ патте а̄рамман̣авад̣д̣ханам̣ таттха̄пи сӣма̄самбхедасиддхитоти адхиппа̄йо.

екама̄ва̄сам̣ париччхиндитва̄ти еттха ‘‘сатте метта̄йа пхарисса̄мӣ’’ти евам̣ н̃а̄н̣ена париччхедам̣ катва̄ ека̄ раччха̄ париччхиндитабба̄ти йоджана̄. раччха̄гахан̣ена раччха̄ва̄сино сатта̄ гахита̄ йатха̄ екам̣ дисанти. евам̣ саббаттха.

267. касин̣а̄нам̣ ниссандоти касин̣аджджха̄на̄нам̣ ниссандапхаласадиса̄ а̄руппа̄ арӯпаджджха̄на̄ни, касин̣аджджха̄на̄нам̣ па̄рипӯрийа̄ва сиджджханато. техи вина̄ асиджджханатоти кечи. сама̄дхиниссандоти рӯпаджджха̄насама̄дхӣнам̣, хет̣т̣хима̄нам̣ тин̣н̣ам̣ арӯпаджджха̄насама̄дхӣнан̃ча ниссандо пат̣ипа̄т̣ийа̄ те адхигантва̄ва пат̣илабхитаббато. випассана̄ниссандо випассана̄нубха̄вена ладдхаббато, випассана̄васенева ча сама̄паджджитаббато. саматхавипассана̄ниссандо ниродхасама̄патти. йатха̄ха ‘‘двӣхи балехи саманна̄гататта̄’’тиа̄ди (висуддхи. 2.868). ‘‘пуримабрахмавиха̄раттайаниссандо’’ти имина̄ метта̄дивасена тӣн̣и джха̄на̄ни адхигантва̄ т̣хитассева упеккха̄брахмавиха̄ро, на итарасса̄ти дассети. тамеваттхам̣ упама̄йа па̄кат̣атарам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.

268. сийа̄ти вуччама̄на̄ка̄рена сийа̄ кассачи паривитакко. еттха̄ти етесу метта̄дӣсу брахмавиха̄рата̄ ведитабба̄, итаракаммат̣т̣ха̄на̄ни аттахитапат̣ипаттиматта̄ни. има̄ни пана ‘‘саббе сатта̄ сукхита̄ хонтӯ’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 2.22) парахитапат̣ипаттибхӯта̄ни. тасма̄ саттесу самма̄ пат̣ипаттибха̄вена сет̣т̣ха̄ ете виха̄ра̄. брахма̄ноти упапаттибрахма̄но. те хи идха джха̄набха̄вана̄йа винӣваран̣ачитта̄ хутва̄ брахмалоке уппанна̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ винӣваран̣ачитта̄ва хонти. тасма̄ ‘‘ниддосачитта̄ вихарантӣ’’ти ваданти. брахма̄ноти ва̄ сакалабуддхагун̣ахетубхӯта̄нам̣ да̄напа̄рамита̄дӣнам̣ буддхакарадхамма̄нам̣ парипӯран̣авасена брӯхитагун̣а̄ маха̄сатта̄ бодхисатта̄. те хи саббасатта̄нам̣ хитесанена, ахита̄панайанена, сампаттипамоданена, саббаттха виваджджита̄гатигаманамаджджхаттабха̄ва̄дхит̣т̣ха̄нена ча ниддосачитта̄ вихаранти. еванти йатха̄ те упапаттибрахма̄но, маха̄бодхисаттабрахма̄но ва̄, евам̣ етехи брахмавиха̄рехи сампайутта̄ саман̇гӣбхӯта̄.

269. чатассова̄тиа̄дипан̃хасса̄ти чатассотиа̄дикасса тивидхасса пан̃хасса. висуддхимагга̄диваса̄ти еттха бйа̄па̄дасам̣килеса̄дито висуджджханупа̄йо висуддхимагго. а̄ди-саддена хитӯпасам̣ха̄ра̄диманасика̄рависеса̄ сан̇гахита̄. а̄сам̣ метта̄дӣнам̣. аппама̄н̣ети пама̄н̣арахите. йена̄ти йена ка̄ран̣ена. танти тасма̄. да-ка̄ро падасандхикаро.

бйа̄па̄дабахуласса висуддхимагготи а̄нетва̄ самбандхитаббам̣, уджувипаччанӣкабха̄ватоти адхиппа̄йо. еса найо сесесупи. паккхапа̄тавасена ана̄бхуджанамана̄бхого маджджхатта̄ка̄роти адхиппа̄йо. йва̄йам̣ чатуббидхо саттесу манасика̄ро вутто, тамева упама̄йа дассетум̣ ‘‘йасма̄ ча йатха̄ ма̄та̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха вуттасса̄пи хитӯпасам̣ха̄ра̄диаттхасса упамеййабха̄вам̣ упанетва̄ дассетум̣ аттхупанайанаттхо ‘‘йасма̄ ча̄’’ти ча-саддо. парийа̄йети ва̄ре, тасмим̣ тасмим̣ киччавасена париваттанаккамети аттхо. абйа̄ват̣а̄ти ануссукка̄. татха̄ти йатха̄ ма̄та̄ дахара̄дӣсу путтесу, татха̄ саббасаттесу метта̄дивасена метта̄йана̄дивасикена бхавитаббанти йоджана̄. тасма̄ти йасма̄ саббепи сам̣килесадхамма̄ йатха̄рахам̣ досамохара̄гапаккхийа̄, техи ча висуджджханупа̄йо аппаман̃н̃а̄, хитӯпасам̣ха̄ра̄дивасена чатуббидхо ча саттесу манасика̄ро, тасма̄ висуддхимагга̄диваса̄ чатассова аппаман̃н̃а̄. чатассопи ета̄ бха̄ветука̄мена на екеканти адхиппа̄йо. сати хи саббасан̇гахе камена бхавитаббам̣. хитесита̄ метта̄йананти а̄ха ‘‘евам̣ паттхитахита̄на’’нти. самбха̄ветва̄ ва̄ти ‘‘има̄йа пат̣ипаттийа̄ айам̣ нирайа̄дӣсу ниббаттеййа̄’’ти парикаппетва̄ ва̄. дуккха̄панайана̄каа̄раппаваттивасена пат̣ипаджджитаббанти самбандхо. тато паранти тато хита̄ка̄раппаваттиа̄дито парам̣. каттабба̄бха̄ватоти чатуттхасса пака̄расса каттаббасса абха̄вато. айам̣ камоти айам̣ има̄сам̣ аппаман̃н̃а̄нам̣ йебхуййена паваттанаккамоти катва̄ вуттам̣, на ‘‘имина̄ва камена ета̄сам̣ паватти, на ан̃н̃атха̄’’ти. метта̄дӣнам̣ хи тиссаннам̣ бха̄вана̄нам̣ каманийамо наттхи, йам̣ ва̄ там̣ ва̄ пат̣хамам̣ бха̄ветум̣ лаббха̄, десана̄ккамавасена ва̄ евам̣ вуттам̣.

екасаттасса̄пӣти екасса̄пи саттасса. аппат̣ибха̄ганимиттатта̄ париччхедаггахан̣ам̣ наттхи, на ча саммутисаччавасена паваттам̣ саттаггахан̣ам̣ париччхиннарӯпа̄диггахан̣ам̣ хотӣти аппана̄ппаттийа̄ апара̄ма̄сасаттаггахан̣амуддхабхӯта̄нам̣ метта̄дӣнам̣ екасатта̄рамман̣а̄нампи аппама̄н̣агочарата̄ вутта̄. евам̣ пама̄н̣ам̣ аггахетва̄ти йатха̄ уддхума̄така̄дӣсу атирекуддхума̄така̄дибха̄ваппатте падесе нимиттам̣ гайхати, евам̣ пама̄н̣ам̣ аггахетва̄. сакалапхаран̣авасена̄ти ниравасесапхаран̣авасена.

270. ниссаран̣атта̄ти еттха йам̣ йасса ниссаран̣ам̣, там̣ тасса уджупат̣ипаккхабхӯтамева хоти. йатха̄ ка̄ма̄нам̣ неккхаммам̣, рӯпа̄нам̣ а̄руппа̄, сан̇кха̄ра̄нам̣ нибба̄нам̣, евам̣ доманассасахита̄нам̣ бйа̄па̄давихим̣са̄ратӣнам̣ ниссаран̣абхӯта̄ метта̄карун̣а̄мудита̄ на соманассарахита̄ хонти. ниссаран̣аггахан̣енева ча пуббабха̄гийа̄нам̣ та̄сам̣ упеккха̄сампайогопи анун̃н̃а̄тоти дат̣т̣хаббам̣ аниссаран̣абха̄вато. татха̄ хи ат̣т̣хавӣсатийа̄ читтуппа̄десу карун̣а̄мудита̄нам̣ паваттим̣ а̄чарийа̄ иччханти. на хи брахмавиха̄рупеккха̄ упеккха̄веданам̣ вина̄ ваттати па̄рисуддхиупеккха̄ вийа. на хи када̄чи па̄рисуддхиупеккха̄ веданупеккхам̣ вина̄ ваттатӣти.

271. са̄тасахагатанти сукхасахагатам̣. тасма̄ти йасма̄ ‘‘тато твам̣ бхиккхӯ’’тиа̄дика̄йа (а. ни. 8.63) десана̄йа чатуннампи аппаман̃н̃а̄нам̣ савитакка̄дибха̄во вийа упеккха̄сахагатабха̄вопи вин̃н̃а̄йати, тасма̄. чатассопи аппаман̃н̃а̄ чатуккапан̃чакаджджха̄ника̄ти чодакасса адхиппа̄йо. еван̃хи сатӣти йади мӯласама̄дхимхи вуттаматтхам̣ анантарам̣ вуттата̄йа брахмавиха̄ресу паккхипати, евам̣ санте ка̄йа̄нупассана̄дайопи чатуккапан̃чакаджджха̄ника̄ сийум̣, на пана хонти випассана̄васена деситатта̄ти адхиппа̄йо, хонту ка̄йа̄нупассана̄дайо а̄на̄па̄набха̄вана̄васена чатуккапан̃чакаджджха̄ника̄ти вадеййа̄ти а̄сан̇канто а̄ха ‘‘ведана̄дӣсӯ’’тиа̄ди. бйан̃джаначчха̄йа̄маттам̣ гахетва̄ти ‘‘метта̄ ме четовимутти бха̄вита̄ бхависсатӣ’’тиа̄дӣхи бйан̃джанехи пака̄сито ева читтасама̄дхи ‘‘аджджхаттам̣ ме читтам̣ т̣хитам̣ бхависсатӣ’’тиа̄дӣхипи бйан̃джанехи пака̄ситоти бйан̃джанато лаббхама̄насама̄дхиччха̄йа̄маттам̣ гахетва̄ убхайаттха лаббхама̄нам̣ адхиппа̄йам̣ аггахетва̄ти аттхо. суттаттхам̣ хи ан̃н̃атха̄ ваданто айатха̄ва̄дита̄йа саттха̄рам̣ апаваданто на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘ма̄ бхагавантам̣ аббха̄чиккхӣ’’ти.

272. ‘‘тайимам̣ досам̣ парихаритука̄мена на саббам̣ суттам̣ нӣтаттхамева, тасма̄ гарукулато адхиппа̄йо маггитаббо’’ти дассенто ‘‘гамбхӣрам̣ хӣ’’тиа̄дим̣ ватва̄ таттха а̄дито пат̣т̣ха̄йа адхиппа̄йам̣ дассетум̣ ‘‘айан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. а̄йа̄чита̄ дхаммадесана̄ етена̄ти а̄йа̄читадхаммадесано, там̣ а̄йа̄читадхаммадесанам̣. евамева̄ти гарахане нипа̄то, муда̄ ева̄ти аттхо. аджджхаттанти гочараджджхатте, каммат̣т̣ха̄на̄рамман̣ети аттхо. йасма̄ читтекаггата̄ на̄ма сасантатипарийа̄панна̄ хоти, тасма̄ аттхаван̣н̣ана̄йам̣ ‘‘нийакаджджхаттавасена̄’’ти вуттам̣. читтам̣ т̣хитам̣ бхависсатӣти бахиддха̄ авиккхиппама̄нам̣ екаггабха̄ве т̣хитам̣ бхависсати. тато ева сусан̣т̣хитам̣, сут̣т̣ху сама̄хитанти аттхо. уппанна̄ти авиккхамбхита̄. па̄пака̄ти ла̄мака̄. акусала̄ дхамма̄ти ка̄маччханда̄дайо акосалласамбхӯтат̣т̣хена акусала̄ дхамма̄. читтам̣ парийа̄да̄йа паваттитум̣ ока̄са̄да̄нена кусалачиттам̣ кхепетва̄ на ча т̣хассантӣти йоджана̄. имина̄ йатха̄вуттасса сама̄дха̄насса ка̄ран̣ама̄ха.

читтекаггата̄маттоти бха̄ванамануйуттена пат̣иладдхаматтам̣ на̄тисубха̄витам̣ сама̄дха̄нам̣. там̣ пана упари вуччама̄на̄нам̣ сама̄дхивисеса̄нам̣ мӯлака̄ран̣абха̄вато ‘‘мӯласама̄дхӣ’’ти вутто. сва̄йам̣ читтекаггата̄матто ‘‘аджджхаттамева читтам̣ сан̣т̣хапеми санниса̄деми екодим̣ кароми сама̄даха̄мӣ’’тиа̄дӣсу вийа кхан̣икасама̄дхи адхиппето. йатхева хи ан̃н̃аттха̄пи ‘‘а̄раддхам̣ кхо пана ме, бхиккхаве, вӣрийам̣ ахоси асаллӣнам̣…пе… сама̄хитам̣ читтам̣ екагга’’нти (а. ни. 8.11; па̄ра̄. 11) ватва̄ ‘‘вивиччева ка̄мехӣ’’тиа̄дивачанато (а. ни. 8.11) пат̣хамам̣ вуттачиттекаггата̄ ‘‘кхан̣икасама̄дхӣ’’ти вин̃н̃а̄йати, евамидха̄пӣти. со ева сама̄дхӣти мӯласама̄дхима̄ха.

асса̄ти бхиккхуно, асса ва̄ мӯласама̄дхисса. бха̄вананти вад̣д̣ханам̣. айам̣ сама̄дхӣти ча мӯласама̄дхийева адхиппето. евам̣ бха̄витоти йатха̄ аран̣исахитена уппа̄дито агги гомайачун̣н̣а̄дӣхи вад̣д̣хито гомайаггиа̄дибха̄вам̣ паттопи аран̣исахитена уппа̄дитамӯлаггӣтвева вуччати, евамидха̄пи мӯласама̄дхи ева метта̄дивасена вад̣д̣хитоти катва̄ вуттам̣.

ан̃н̃есупи а̄рамман̣есу патхавӣкасин̣а̄дӣсу. таттха йатха̄ метта̄бха̄вана̄пуббан̇гамена бха̄вана̄найена патхавӣкасин̣а̄дӣсу савитакка̄дибха̄вавасена чатуккапан̃чакаджджха̄насампа̄панавидхина̄ мӯласама̄дхисса бха̄вана̄ вутта̄, евам̣ карун̣а̄дибха̄вана̄пуббан̇гамам̣ патхавӣкасин̣а̄дӣсупи бха̄вана̄видхим̣ дассетва̄ паччха̄ ка̄йа̄нупассана̄дипуббан̇гамам̣ бха̄вана̄видхим̣ дассенто а̄саваккхайа̄йа дхаммам̣ десеси. тена вуттам̣ ‘‘карун̣а̄ ме четовимуттӣ’’тиа̄ди. йади евам̣ дхамма̄нупассана̄парийоса̄на̄йа десана̄йа арахатта̄дхигама̄йа каммат̣т̣ха̄насса катхитатта̄ пуна ‘‘тато твам̣, бхиккху, имам̣ сама̄дхим̣ савитаккампӣ’’тиа̄ди (а. ни. 8.63) касма̄ вуттанти? дхамма̄нупассана̄йа маттхакаппаттидассанаттхам̣. са̄ хи сан̇кха̄рупеккха̄бха̄вена ваттама̄на̄ йатха̄вуттаджджха̄надхамме саммасантӣ висесато маттхакаппатта̄ на̄ма хоти. пхаласама̄паттибхӯмидассанаттхам̣ вуттанти кечи.

пуна йато кхо тетиа̄ди арахаттаппаттито уддхам̣ ладдхаббапха̄сувиха̄радассанам̣. таттха гаггхасӣти гамиссаси. тасма̄ти йасма̄ ‘‘савитаккампӣ’’тиа̄дика̄ десана̄ метта̄дӣнам̣ а̄рамман̣ато ан̃н̃асмим̣ а̄рамман̣е сама̄дхим̣ сандха̄йа вутта̄, на аппаман̃н̃а̄, тасма̄. ‘‘татхева̄’’тиа̄дина̄ гантхантаренапи тамеваттхам̣ саматтхети. таттха татхева̄ти тикачатуккаджджха̄навасенева. абхидхаммети читтуппа̄дакан̣д̣е (дха. са. 251 а̄дайо), аппаман̃н̃а̄вибхан̇га̄дӣсу (вибха. 684 а̄дайо) ча таттха таттха абхидхаммаппадесесу.

273. субхапарама̄дивасена̄ти субха-саддо ‘‘субхантева адхимутто хотӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.212; а. ни. 8.66) евам̣ вуттасубхавимоккхам̣ сандха̄йа вутто уттарападалопена. парама-саддо уккам̣саттхо. субхо субхавимоккхо парамо уккам̣со парама̄ кот̣и етисса̄ти субхапарама̄, метта̄четовимутти, тато парам̣ та̄йа са̄дхетаббам̣ наттхӣти аттхо. аса̄дха̄ран̣асса аттхасса адхиппетатта̄ випассана̄сукха̄дайо идха анавасара̄. итаретарависит̣т̣ха̄пете висеса̄, пагева парехи. тена̄ха ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асадисо а̄нубха̄вависесо ведитаббо’’ти. висесетва̄ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висит̣т̣хам̣ катва̄.

тасса тасса упаниссайатта̄ти субхавимоккха̄дикасса тасса тасса вимоккхасса пакатӯпаниссайавасена упаниссайапаччайабха̄вато. ида̄ни таматтхам̣ па̄кат̣атарам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘метта̄виха̄рисса̄’’тиа̄ди вуттам̣. асса метта̄виха̄рисса читтам̣ упасам̣харатоти самбандхо. аппат̣иккӯлапаричайа̄ти метта̄бха̄вана̄васена саттасан̃н̃ите йаттха каттхачи а̄рамман̣е аппат̣иккӯла̄ка̄ренева гахан̣асса паричитатта̄. тасса сан̇кха̄рабхӯтампи йам̣ кин̃чи а̄рамман̣ам̣ аппат̣иккӯла̄ка̄ренева паччупатит̣т̣хати, пагева сабха̄вато. ‘‘аппат̣иккӯла’’нти таттхасса читтам̣ абхиративасена нира̄сан̇кам̣ паваттати, паччанӣкадхаммехи ча сукхена, сут̣т̣ху ча вимуччати, йатасса джха̄насса вимоккхапарийа̄йо вутто. тена̄ха ‘‘аппат̣иккӯлесӯ’’тиа̄ди. йатха̄вутто ча аттхо анаттхачаран̣а̄диадхиппа̄йена сачетане а̄рамман̣е а̄гха̄там̣ уппа̄дентасса пат̣иккӯлапаричайа̄ ачетанепи ва̄та̄тапа̄дике а̄гха̄туппаттийа̄ вибха̄ветаббо. на тато паранти тато субхавимоккхато парам̣ кассачи вимоккхасса упаниссайо на хотӣти аттхо.

абхихананти етена̄ти абхигха̄то, дан̣д̣о абхигха̄то йасса там̣ дан̣д̣а̄бхигха̄там̣, там̣ а̄ди йасса там̣ дан̣д̣а̄бхигха̄та̄ди, дан̣д̣а̄бхигха̄та̄ди рӯпам̣ нимиттам̣ йасса там̣ дан̣д̣а̄бхигха̄та̄дирӯпанимиттам̣. ким̣ пана танти а̄ха ‘‘саттадуккха’’нти, дан̣д̣аппаха̄ра̄диджанитам̣ караджарӯпахетукам̣ сатта̄нам̣ уппаджджанакадуккханти аттхо. рӯпе а̄дӣнаво супаривидито хоти карун̣а̄виха̄рисса рӯпанимиттатта̄, дуккхасса карун̣а̄йа ча парадуккха̄саханарасатта̄ти адхиппа̄йо. таттха а̄ка̄се. читтам̣ паккхандати саббасо рӯпа̄нам̣ абха̄во виварамапагамоти.

тена тена̄тиа̄дӣсу айам̣ йоджана̄ – тена тена бхогасампаттиа̄дина̄ па̄моджджака̄ран̣ена памудита̄нам̣ сатта̄нам̣ уппаннапа̄моджджавин̃н̃а̄н̣ам̣ саманупассантасса йогино ‘‘са̄дху вата̄йам̣ сатто памодатӣ’’ти мудита̄йа паваттисамбхавато памудитавин̃н̃а̄н̣асса дассанена вин̃н̃а̄н̣аггахан̣апаричитам̣ читтам̣ хотӣти.

ануккама̄дхигатанти а̄ка̄сакасин̣авадждже йаттха каттхачи касин̣е рӯпа̄вачараджджха̄на̄дхигама̄нуккамена рӯпавира̄габха̄вана̄йа адхигатам̣. а̄ка̄санимиттам̣ гочаро етасса̄ти а̄ка̄санимиттагочарам̣, тасмим̣ а̄ка̄санимиттагочаре пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣е. читтам̣ упасам̣харатоти дутийа̄руппа̄дхигама̄йа бха̄вана̄читтам̣ нентасса, татха̄ бха̄вайатоти аттхо. таттха̄ти тасмим̣ пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣е. читтанти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатаначиттам̣. паккхандатӣти анупависати вимоккхабха̄вена аппети.

а̄бхога̄бха̄ватоти ‘‘сукхита̄ хонтӯ’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 2.23) сукха̄сӣсана̄дивасена а̄бхуджана̄бха̄вато. сатта̄нам̣ сукха̄сӣсана̄дивасена паваттама̄на̄ метта̄дибха̄вана̄ва параматтхаггахан̣амукхена сатте а̄рамман̣ам̣ кароти, упеккха̄бха̄вана̄ пана татха̄ аппаваттитва̄ кевалам̣ аджджхупеккханавасенева сатте а̄рамман̣ам̣ каротӣти а̄ха ‘‘упеккха̄виха̄рисса сукхадуккха̄дипараматтхагга̄хавимукхабха̄вато авиджджама̄наггахан̣адуккхам̣ читтам̣ хотӣ’’ти. нану ча ‘‘каммассака̄ сатта̄, те касса ручийа̄ сукхита̄ ва̄ бхависсантӣ’’тиа̄дина̄ пат̣иккхепавасенапи параматтхаггахан̣амукхенева упеккха̄брахмавиха̄ропи сатте а̄рамман̣ам̣ каротӣти? саччаметам̣, там̣ пана бха̄вана̄йа пуббабха̄ге, маттхакаппаттийам̣ пана кевалам̣ аджджхупеккханавасенева сатте а̄рамман̣ам̣ каротӣти сависесам̣ параматтхато авиджджама̄не ева висайе тасса паватти. авиджджама̄наггахан̣адуккхата̄ ча аджджхупеккханавасена аппана̄ппаттийа̄ апара̄ма̄сасаттаггахан̣амуддхабхӯтата̄йа ведитабба̄. сесам̣ вуттанайамева.