намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса

висуддхимагга-маха̄т̣ӣка̄

(пат̣хамо бха̄го)

гантха̄рамбхакатха̄

саддхаммарам̣сима̄лӣ йо, винеййакамала̄каре;

вибодхеси маха̄моха-тамам̣ хантва̄на саббасо.

н̃а̄н̣а̄тисайабимбам̣ там̣, висуддхакарун̣а̄рун̣ам̣;

вандитва̄ нирупаклесам̣, буддха̄диччам̣ маходайам̣.

лока̄локакарам̣ дхаммам̣, гун̣арасмисамуджджалам̣;

арийасан̇гхан̃ча сампхуллам̣, висуддхакамала̄карам̣.

вандана̄джанитам̣ пун̃н̃ам̣, ити йам̣ ратанаттайе;

хатантара̄йо саббаттха, хутва̄хам̣ тасса теджаса̄.

сампаннасӣла̄ча̄рена, дхӣмата̄ сучивуттина̄;

аджджхесито да̄т̣ха̄на̄гаттхерена тхирачетаса̄.

висуддхачарито на̄тхо, йам̣ висуддхимануттарам̣;

патва̄ десеси карун̣а̄самусса̄хитама̄насо.

тасса̄ адхигамӯпа̄йо, висуддханайаман̣д̣ито;

висуддхимагго йо вутто, сувисуддхападаккамо.

сувисуддхам̣ асам̣кин̣н̣ам̣, нипун̣аттхавиниччхайам̣;

маха̄виха̄рава̄сӣнам̣, самайам̣ авиломайам̣.

тасса нисса̄йа пора̄н̣ам̣, катха̄маггам̣ ана̄кулам̣;

тантинайа̄нугам̣ суддхам̣, карисса̄маттхаван̣н̣анам̣.

ити а̄кан̇кхама̄насса, саддхаммасса чират̣т̣хитим̣;

вибхаджантасса тассаттхам̣, ниса̄майатха са̄дхавоти.

нида̄на̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

1. сва̄йам̣ висуддхимагго йам̣ суттападам̣ нисса̄йа пат̣т̣хапӣйати, там̣ та̄ва никкхипитва̄ тасса нида̄на̄диниддха̄ран̣амукхена на̄наппака̄рато аттхам̣ сам̣ван̣н̣етум̣ ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. дхаммам̣ сам̣ван̣н̣ентена хи а̄дито тасса нида̄нам̣ ваттаббам̣, тато пайоджанам̣ пин̣д̣аттхо падаттхо самбандхо адхиппа̄йо чодана̄ содханам̣ ваттаббам̣. татха̄ чева а̄чарийена пат̣ипаннам̣. еттха хи бхагавантам̣ кира̄тиа̄ди десана̄йа нида̄напайоджананиддха̄ран̣ам̣, висуддхимаггам̣ бха̄сиссантиа̄ди пин̣д̣аттханиддха̄ран̣ам̣, сӣле т̣хатва̄тиа̄ди падаттхасамбандха̄дхиппа̄йавибха̄вана̄, ким̣ сӣлантиа̄ди чодана̄, тато парам̣ содханам̣, сама̄дхипан̃н̃а̄катха̄супи есева найо. касма̄ панеттха виссаджджанага̄тха̄ а̄димхи никкхитта̄, на пуччха̄га̄тха̄. пуччха̄пуббика̄ хи виссаджджана̄ти? вуччате – тадаттхасса ман̇галабха̄вато, са̄санасса а̄дикалйа̄н̣а̄дибха̄вавибха̄ванато, бхайа̄диупаддаванива̄ран̣ена антара̄йавидхаманато, упари сам̣ван̣н̣етаббадхаммасан̇гахато ча̄ти ведитаббам̣.

еттха̄ха – касма̄ пана̄йам̣ висуддхимаггакатха̄ ваттхупуббика̄ а̄раддха̄, на саттхутхомана̄пуббика̄ти? вуччате – висум̣ асам̣ван̣н̣ана̄дибха̄вато. суман̇галавила̄синӣа̄дайо вийа хи дӣгханика̄йа̄дӣнам̣ на̄йам̣ висум̣ сам̣ван̣н̣ана̄, на пакаран̣антарам̣ ва̄ абхидхамма̄вата̄расумата̄вата̄ра̄ди вийа. та̄сам̣йева пана суман̇галавила̄синӣа̄дӣнам̣ висесабхӯта̄. тенева̄ха ‘‘маджджхе висуддхимагго’’тиа̄ди (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.гантха̄рамбхакатха̄; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.гантха̄рамбхакатха̄; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.гантха̄рамбхакатха̄; а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.гантха̄рамбхакатха̄). атха ва̄ тхомана̄пуббика̄пи ча̄йам̣ катха̄ на ваттхупуббика̄ва̄ти дат̣т̣хаббам̣. са̄сане хи ваттхукиттанам̣ на локе вийа кевалам̣ хоти, са̄санасампаттикиттанатта̄ пана саттху авипарӣтадхаммадесана̄бха̄вавибха̄ванена саттхугун̣асам̣киттанам̣ уллин̇гантамева паваттати. татха̄ хи ваккхати ‘‘етта̄вата̄ тиссо сиккха̄’’тиа̄ди. сота̄панна̄дибха̄васса ча ка̄ран̣анти еттха хи а̄ди-саддена саббасакада̄га̄миана̄га̄мино вийа саббепи араханто сан̇гайханти вибха̄гасса ануддхат̣атта̄. тена тин̣н̣ампи бодхисатта̄нам̣ ниббедхабха̄гийа̄ сӣла̄дайо идха ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄дивачанена сан̇гахита̄ти дат̣т̣хаббам̣. тин̣н̣ампи хи несам̣ чаримабхаве висесато сам̣са̄рабхайиккхан̣ам̣, йатха̄сакам̣ сӣле патит̣т̣ха̄йа саматхавипассанам̣ уссукка̄петва̄ тан̣ха̄джат̣а̄виджат̣анапат̣ипатти ча сама̄на̄ти. атха ва̄ ‘‘со имам̣ виджат̣айе джат̣а’’нти са̄дха̄ран̣авачанена са̄тисайам̣, ниратисайан̃ча тан̣ха̄джат̣а̄виджат̣анам̣ гахитам̣. таттха йам̣ ниратисайам̣ сава̄санаппаха̄ната̄йа. тена саттху паха̄насампада̄ киттита̄ хоти, таннимитта̄ н̃а̄н̣асампада̄ ча. тадубхайена на̄нантариката̄йа а̄нубха̄васампада̄дайопӣти. евампи тхомана̄пуббика̄йам̣ катха̄ти ведитаббам̣. атха ва̄ тхомана̄пуббика̄ ева̄йам̣ катха̄ти дат̣т̣хаббам̣, ‘‘саббадхаммесу аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄ро’’тиа̄дина̄ саттху тхоманам̣ пураккхатва̄ сам̣ван̣н̣ана̄йа а̄раддхатта̄. са̄ пана̄йам̣ йасма̄ пуччхантасса аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ бйа̄каран̣асаматтхата̄йа вибха̄ванавасена паваттита̄, а̄чин̣н̣ан̃четам̣ а̄чарийасса йадидам̣ сам̣ван̣н̣етаббадхамма̄нукӯлам̣ сам̣ван̣н̣ана̄рамбхе саттху абхиттхаванам̣. тасма̄ имина̄ ка̄ран̣ена еваметтха тхомана̄ паваттита̄ти. тхомана̄ка̄расса вуччама̄насса ка̄ран̣ам̣ уддхарантена пат̣хамам̣ виссаджджанага̄тхам̣ никкхипитва̄ тасса̄ нида̄начодана̄мукхена пуччха̄га̄тхам̣ сарӯпато ча аттхато ча дассетва̄ тасса̄ пуччха̄йа авипарӣтабйа̄каран̣асаматтхабха̄ва̄ваджотанам̣ бхагавато тхоманам̣ пураккхатва̄ йатха̄дхиппетадхаммасам̣ван̣н̣ана̄ ката̄. тена̄ха ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄ди. таттха га̄тха̄йа аттхо парато а̄ви бхависсати.

итӣтиа̄дӣсу итӣти айам̣ ити-саддо хету парисама̄пана̄дипадаттхавипарийа̄йапака̄ра̄вадха̄ран̣анидассана̄дианекаттхаппабхедо. татха̄ хеса ‘‘руппатӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ ‘рӯпа’нти вуччатӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 3.79) хетумхи а̄гато. ‘‘тасма̄тиха ме, бхиккхаве, дхаммада̄йа̄да̄ бхаватха, ма̄ а̄мисада̄йа̄да̄. аттхи ме тумхесу анукампа̄ ‘кинти ме са̄вака̄ дхаммада̄йа̄да̄ бхавеййум̣, но а̄мисада̄йа̄да̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.29) парисама̄пане. ‘‘ити ва̄ ити еварӯпа̄ наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄ пат̣ивирато’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.197) а̄диаттхе. ‘‘ма̄ган̣д̣ийоти тасса бра̄хман̣асса сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄мам̣ на̄макаммам̣ на̄мадхеййам̣ нирутти бйан̃джанам̣ абхила̄по’’тиа̄дӣсу (маха̄ни. 73, 75) падаттхавипарийа̄йе. ‘‘ити кхо, бхиккхаве, саппат̣ибхайо ба̄ло, аппат̣ибхайо пан̣д̣ито. саупаддаво ба̄ло, анупаддаво пан̣д̣ито. саупасагго ба̄ло, анупасагго пан̣д̣ито’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.124) пака̄ре. ‘‘аттхи идаппаччайа̄ джара̄маран̣анти ити пут̣т̣хена сата̄, а̄нанда, аттхӣтисса вачанӣйам̣, ким̣паччайа̄ джара̄маран̣анти ити че вадеййа, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти иччасса вачанӣйа’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.96) авадха̄ран̣е, саннит̣т̣ха̄нети аттхо. ‘‘аттхӣти кхо, качча̄на, айамеко анто, наттхӣти кхо, качча̄на, айам̣ дутийо анто’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.15; 3.90) нидассане. идха̄пи нидассане дат̣т̣хаббо, пака̄ретипи ваттум̣ ват̣т̣атева. пат̣хамо пана ити-саддо парисама̄пане дат̣т̣хаббо. хӣти авадха̄ран̣е. иданти а̄саннапаччаккхавачанам̣ йатха̄дхигатасса суттападасса абхимукхӣкаран̣ато.

вуттанти айам̣ вутта-саддо саупасагго, анупасагго ча ваппанава̄пасамӣкаран̣акесоха̄ран̣аджӣвитавуттипамуттабха̄вапа̄вачанапаваттитааджджхесанакатхана̄дӣсу диссати. татха̄ хи айам̣ –

‘‘га̄во тасса паджа̄йанти, кхетте вуттам̣ вирӯхати;

вутта̄нам̣ пхаламасна̄ти, йо митта̄нам̣ на дуббхатӣ’’ти. –

а̄дӣсу (джа̄. 2.22.19) ваппане а̄гато. ‘‘но ча кхо пат̣ивутта’’нтиа̄дӣсу (па̄ра̄. 289) ат̣т̣хадантака̄дӣхи ва̄пасамӣкаран̣е. ‘‘ка̄пат̣ико ма̄н̣аво дахаро вуттасиро’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.426) кесоха̄ран̣е. ‘‘панналомо парадаттавутто мигабхӯтена четаса̄ вихаратӣ’’тиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 332) джӣвитавуттийам̣. ‘‘сеййатха̄пи на̄ма пан̣д̣упала̄со бандхана̄ павутто абхаббо харитаттха̄йа̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.59; па̄ра̄. 92; па̄чи. 666; маха̄ва. 129) бандханато памуттабха̄ве. ‘‘йесамидам̣ етарахи пора̄н̣ам̣ мантападам̣ гӣтам̣ павуттам̣ самихита’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.285; ма. ни. 2.427; маха̄ва. 300) па̄вачанабха̄вена паваттите. локе пана ‘‘вутто гун̣о вутто па̄ра̄йано’’тиа̄дӣсу аджджхесане. ‘‘вуттам̣ кхо панетам̣ бхагавата̄ ‘дхаммада̄йа̄да̄ ме, бхиккхаве, бхаватха, ма̄ а̄мисада̄йа̄да̄’ти’’а̄дӣсу (ма. ни. 1.30) катхане. идха̄пи катхане ева дат̣т̣хаббо. тасма̄ ‘‘ити хи евамева идам̣ суттам̣ десита’’нти йатха̄никкхиттам̣ га̄тхам̣ деситабха̄вена нидассети. тасса̄ ва̄ десита̄ка̄рам̣ авадха̄рети.

касма̄ти хетумхи ниссаккам̣. пана̄ти вачана̄лан̇ка̄раматтам̣. убхайена̄пи ка̄ран̣ам̣ пуччхати. етанти йатха̄вуттам̣ суттападам̣ пачча̄масати. вуттанти пуччха̄нимиттам̣. тадаттхасса аттано буддхийам̣ випариваттама̄натам̣ упа̄да̄йа ‘‘ида’’нти ватва̄ пуна бхагавата̄ бха̄сита̄ка̄рам̣ сандха̄йа ‘‘ета’’нти вуттам̣. сакалена пана̄нена вачанена десана̄йа нида̄нам̣ джотитам̣ хоти. парато тасса̄ десакадесака̄лапат̣игга̄хаке вибха̄ветум̣ ‘‘бхагавантам̣ кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха кира̄ти ануссаванаттхе нипа̄то. тена вуччама̄нассаттхасса ану ану суййама̄натам̣ дӣпети. раттибха̄гети раттийа̄ екасмим̣ кот̣т̣ха̄се, маджджхимайа̄мети адхиппа̄йо. вессаван̣а̄дайо вийа апа̄кат̣ана̄мадхеййатта̄ ан̃н̃атаро. дево ева девапутто. сам̣сайасамуггха̄т̣аттханти вичикиччха̄салласамуддхаран̣аттхам̣ пуччхӣти йоджана̄. ‘‘сам̣сайасамуггха̄т̣аттха’’нти ча имина̄ пан̃часу пуччха̄су айам̣ виматиччхедана̄пуччха̄ти дассети. йена аттхена тан̣ха̄ ‘‘джат̣а̄’’ти вутта̄, тамева аттхам̣ дассетум̣ ‘‘джа̄линийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. са̄ хи ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритаппабхедо аттано авайавабхӯто ева джа̄ло етисса̄ аттхӣти ‘‘джа̄линӣ’’ти вуччати.

ида̄нисса̄ джат̣а̄ка̄рена паваттим̣ дассетум̣ ‘‘са̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есӯти тасса̄ паваттит̣т̣ха̄нама̄ха, рӯпа̄дичхал̣а̄рамман̣авинимуттасса тан̣ха̄висайасса абха̄вато. хет̣т̣хупарийавасена̄ти када̄чи рӯпа̄рамман̣е када̄чи йа̄ва дхамма̄рамман̣е када̄чи дхамма̄рамман̣е када̄чи йа̄ва рӯпа̄рамман̣ети евам̣ хет̣т̣ха̄, упари ча паваттивасена. десана̄ккамена четтха хет̣т̣хупарийата̄ дат̣т̣хабба̄. када̄чи ка̄мабхаве када̄чи рӯпабхаве када̄чи арӯпабхаве када̄чи ва̄ арӯпабхаве…пе… када̄чи ка̄мабхавети еваметтха хет̣т̣хупарийавасена паватти ведитабба̄. саббасан̇кха̄ра̄нам̣ кхан̣е кхан̣е бхиджджанасабха̄ватта̄ апара̄паруппатти еттха сам̣сиббананти а̄ха ‘‘пунаппунам̣ уппаджджанато’’ти. ‘‘сам̣сиббанат̣т̣хена̄’’ти идам̣ йена самбандхена джат̣а̄ вийа̄ти джат̣а̄ти джат̣а̄тан̣ха̄нам̣ упамӯпамеййата̄, там̣дассанам̣. айам̣ хеттха аттхо – йатха̄ джа̄лино вел̣угумбасса са̄кха̄, косасан̃чайа̄дайо ча аттана̄ аттано авайавехи сам̣сиббита̄ винаддха̄ ‘‘джат̣а̄’’ти вуччанти, евам̣ тан̣ха̄пи сам̣сиббанасабха̄вена̄ти, ‘‘сам̣сиббитат̣т̣хена̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, аттана̄ва аттано сам̣сиббитабха̄вена̄ти аттхо. айам̣ хи тан̣ха̄ косака̄ракими вийа аттана̄ва атта̄нампи сам̣сиббантӣ паваттати. тена̄ха бхагава̄ ‘‘рӯпатан̣ха̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисатӣ’’тиа̄ди (дӣ. ни. 2.400; ма. ни. 1.86; вибха. 203). име сатта̄ ‘‘мама ида’’нти париггахитам̣ ваттхум̣ аттаниббисесам̣ ман̃н̃ама̄на̄ аббхантаримам̣ каронти. аббхантараттхо ча антосаддоти сакапариккха̄ре уппаджджама̄на̄пи тан̣ха̄ ‘‘антоджат̣а̄’’ти вутта̄. паббаджитасса патта̄ди, гахат̣т̣хасса хаттхиа̄ди сакапариккха̄ро.

‘‘атта̄’’ти бхавати еттха абхима̄ноти аттабха̄во, упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣. сарӣранти кечи. мама аттабха̄во сундаро, асукасса вийа мама аттабха̄во бхавеййа̄ти ва̄ а̄дина̄ сакааттабха̄ва̄дӣсу тан̣ха̄йа уппаджджама̄на̄ка̄ро ведитаббо. аттано чаккха̄дӣни аджджхаттика̄йатана̄ни. аттано, паресан̃ча рӯпа̄дӣни ба̄хира̄йатана̄ни. паресам̣ сабба̄ни ва̄, сапарасантатипарийа̄панна̄ни ва̄ чаккха̄дӣни аджджхаттика̄йатана̄ни. татха̄ рӯпа̄дӣни ба̄хира̄йатана̄ни. париттамахаггатабхавесу паваттийа̄пи тан̣ха̄йа антоджат̣а̄бахиджат̣а̄бха̄во ведитаббо. ка̄мабхаво хи кассачипи килесасса авиккхамбхитатта̄ катхан̃чипи авимутто аджджхаттаггахан̣асса висесапаччайоти ‘‘аджджхаттам̣, анто’’ти ча вуччати. таббипарийа̄йато рӯпа̄рӯпабхаво ‘‘бахиддха̄, бахӣ’’ти ча. тена̄ха бхагава̄ ‘‘аджджхаттасам̣йоджано пуггало, бахиддха̄сам̣йоджано пуггало’’ти (а. ни. 2.37). висайабхедена, паваттиа̄ка̄рабхедена ча анекабхедабхиннампи тан̣хам̣ джат̣а̄бха̄васа̄ман̃н̃ена еканти гахетва̄ ‘‘та̄йа евам̣ уппаджджама̄на̄йа джат̣а̄йа̄’’ти вуттам̣. са̄ пана ‘‘паджа̄’’ти вуттасаттасанта̄напарийа̄панна̄ ева хутва̄ пунаппунам̣ там̣ джат̣ентӣ винандхантӣ паваттатӣти а̄ха ‘‘джат̣а̄йа джат̣ита̄ паджа̄’’ти. татха̄ хи параматтхато йадипи авайавабйатирекена самуда̄йо наттхи, екадесо пана самуда̄йо на̄ма на хотӣти авайавато самуда̄йам̣ бхиннам̣ катва̄ упамӯпамеййам̣ дассенто ‘‘йатха̄ на̄ма вел̣уджат̣а̄дӣхи…пе… сам̣сиббита̄’’ти а̄ха. имам̣ джат̣анти самбандхо. тӣсу дха̄тӯсу екампи асесетва̄ сам̣сиббанена тедха̄тукам̣ джат̣етва̄ т̣хитам̣. тенасса̄ маха̄висайатам̣, виджат̣анасса ча судуккарабха̄вама̄ха. ‘‘виджат̣етум̣ ко саматтхо’’ти имина̄ ‘‘виджат̣айе’’ти падам̣ саттиаттхам̣, на видхиа̄диаттханти дассети.

евам̣ ‘‘антоджат̣а̄’’тиа̄дина̄ пут̣т̣хо пана асса девапуттасса имам̣ га̄тхама̄ха̄ти самбандхо. ‘‘едисова имам̣ пан̃хам̣ виссаджджеййа̄’’ти саттха̄рам̣ гун̣ато дассенто ‘‘саббадхаммесу аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄ро’’тиа̄дима̄ха. таттха саббадхаммесӯти атӣта̄дибхедабхиннесу саббесу н̃еййадхаммесу. аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄роти анавасесан̃еййа̄варан̣аппаха̄нена ниссан̇гача̄ратта̄ навихатан̃а̄н̣апаваттико. етена тӣсу ка̄лесу аппат̣ихатан̃а̄н̣ата̄вибха̄ванена а̄дито тин̣н̣ам̣ а̄вен̣икадхамма̄нам̣ гахан̣енева тадекалаккхан̣ата̄йа тадавина̄бха̄вато ча бхагавато сеса̄вен̣икадхамма̄нампи гахитабха̄во ведитаббо. диббанти ка̄магун̣а̄дӣхи кӣл̣анти лал̣анти, тесу ва̄ вихаранти, виджайасаматтхата̄йогена паччаттхике виджетум̣ иччханти, иссарийадхана̄дисакка̄рада̄наггахан̣ам̣, там̣там̣аттха̄нуса̄санан̃ча каронта̄ вохаранти, пун̃н̃а̄тисайайога̄нубха̄ваппатта̄йа джутийа̄ джотанти, йатха̄дхиппетан̃ча висайам̣ аппат̣игха̄тена гаччханти, йатхиччхитаниппха̄дане ча сакконтӣти дева̄. атха ва̄ деванӣйа̄ там̣там̣бйасананиттхаран̣аттхикехи саран̣ам̣ пара̄йан̣анти гаманӣйа̄, абхиттхаванӣйа̄ ва̄, собха̄висесайогена каманӣйа̄ти ва̄ дева̄. те тивидха̄ – саммутидева̄ упапаттидева̄ висуддхидева̄ти. бхагава̄ пана ниратисайа̄йа абхин̃н̃а̄кӣл̣а̄йа уттамехи диббабрахмаарийавиха̄рехи сапарасанта̄нагатапан̃чавидхама̄равиджайиччха̄ниппхаттийа̄ читтиссарийасаттадхана̄дисамма̄пат̣ипатти авеччапаса̄дасакка̄рада̄наггахан̣асан̇кха̄тена, дхаммасабха̄вапуггаладжджха̄сайа̄нурӯпа̄нуса̄санӣсан̇кха̄тена ча воха̄ра̄тисайена парама̄йа пан̃н̃а̄сарӣраппабха̄сан̇кха̄та̄йа джутийа̄, анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄йа н̃а̄н̣асарӣрагатийа̄, ма̄равиджайасаббасаббан̃н̃угун̣апарахитаниппха̄данесу аппат̣ихата̄йа саттийа̄ ча саманна̄гататта̄ садевакена локена ‘‘саран̣а’’нти гаманӣйато, абхиттхаванӣйато, бхаттивасена каманӣйато ча саббе те деве техи гун̣ехи абхибхуййа т̣хитатта̄ тесам̣ дева̄нам̣ сет̣т̣хо уттамо девоти девадево. саббадевехи пӯджанӣйатаро девоти ва̄, висуддхидевабха̄васса ва̄ саббан̃н̃угун̣а̄лан̇ка̄расса ва̄ адхигататта̄ ан̃н̃есам̣ дева̄нам̣ атисайена девоти девадево.

апарима̄н̣а̄су локадха̄тӯсу апарима̄н̣а̄нам̣ сакка̄нам̣, маха̄брахма̄нан̃ча гун̣а̄бхибхаванато адхико атисайо атирекатаро ва̄ сакко брахма̄ ча̄ти сакка̄нам̣ атисакко брахма̄нам̣ атибрахма̄. н̃а̄н̣аппаха̄надесана̄висесесу садеваке локе кеначи авиккхамбханӣйат̣т̣ха̄ната̄йа куточипи утраста̄бха̄вато чатӯхи веса̄раджджехи виса̄радоти чатувеса̄раджджависа̄радо. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘самма̄самбуддхасса те пат̣иджа̄нато име дхамма̄ анабхисамбуддха̄ти татра вата мам̣ саман̣о ва̄…пе… веса̄раджджаппатто вихара̄мӣ’’ти (ма. ни. 1.150; а. ни. 4.8). т̣ха̄на̄т̣ха̄нан̃а̄н̣а̄дӣхи дасахи н̃а̄н̣абалехи саманна̄гататта̄ дасабаладхаро. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘идха татха̄гато т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато, ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄ди (а. ни. 10.21; вибха. 809). йам̣ кин̃чи н̃еййам̣ на̄ма, таттха саббаттхева ана̄ват̣ан̃а̄н̣ата̄йа ана̄варан̣ан̃а̄н̣о. тан̃ча саббам̣ самантато сабба̄ка̄рато хаттхатале а̄малакам̣ вийа паччаккхато дассанасаматтхена н̃а̄н̣ачаккхуна̄ саманна̄гататта̄ самантачаккху, саббан̃н̃ӯти аттхо. имехи пана двӣхи падехи паччхима̄ни две аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а̄ни гахита̄ни. бха̄гйавантата̄дӣхи ка̄ран̣ехи бхагава̄. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ парато буддха̄нуссатиниддесе (висуддхи. 1.123 а̄дайо) виттха̄рато а̄гамиссати.

еттха ча ‘‘саббадхаммесу аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄ро’’ти имина̄ тийаддха̄рул̣ха̄нам̣ пуччха̄нам̣ бхагавато бйа̄каран̣асаматтхата̄йа дассита̄йа ким̣ девата̄нампи пуччхам̣ бйа̄ка̄тум̣ саматтхо бхагава̄ти а̄сан̇ка̄йа танниваттанаттхам̣ ‘‘девадево’’ти вуттам̣. дева̄нам̣ атидево сакко дева̄наминдо девата̄нам̣ пан̃хам̣ виссаджджети, ‘‘тато имасса ко висесо’’ти чинтента̄нам̣ танниваттанаттхам̣ ‘‘сакка̄нам̣ атисакко’’ти вуттам̣. саккенапи пуччхитаматтхам̣ санан̇кума̄ра̄дайо брахма̄но виссадждженти, ‘‘тато имасса ко атисайо’’ти чинтента̄нам̣ танниваттанаттхам̣ ‘‘брахма̄нам̣ атибрахма̄’’ти вуттам̣. айам̣ часса висесо чатувеса̄раджджадасабалан̃а̄н̣ехи па̄кат̣о джа̄тоти дассанаттхам̣ ‘‘чату…пе… дхаро’’ти вуттам̣. има̄ни ча н̃а̄н̣а̄ни имасса н̃а̄н̣адвайасса адхигамена сахева сиддха̄нӣти дассанаттхам̣ ‘‘ана̄варан̣ан̃а̄н̣о самантачаккхӯ’’ти вуттам̣. тайидам̣ н̃а̄н̣адвайам̣ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄рӯпачайасиддха̄йа бхаггадосата̄йа сиддханти дассенто ‘‘бхагава̄’’ти авоча̄ти. еваметесам̣ пада̄нам̣ гахан̣е пайоджанам̣, анупубби ча ведитабба̄. йам̣ панетам̣ паччхимам̣ ана̄варан̣ан̃а̄н̣ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣анти н̃а̄н̣адвайам̣, там̣ аттхато абхиннам̣. екамева хи там̣ н̃а̄н̣ам̣ висайапаваттимукхена ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣абха̄вадассанаттхам̣ двидха̄ катва̄ вуттам̣. анавасесасан̇кхата̄сан̇кхатасаммутидхамма̄рамман̣ата̄йа саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, таттха̄варан̣а̄бха̄вато ниссан̇гача̄рамупа̄да̄йа ‘‘ана̄варан̣ан̃а̄н̣а’’нтипи вуттам̣. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ парато буддха̄нуссатиниддесе (висуддхи. 1.123 а̄дайо) ваккха̄ма.

2. маханте сӣлаккхандха̄дике есӣ гавесӣти махеси, бхагава̄. тена махесина̄. ван̣н̣айантоти виваранто виттха̄ренто. йатха̄бхӯтанти авипарӣтам̣. сӣла̄дибхедананти сӣласама̄дхипан̃н̃а̄дивибха̄гам̣. судуллабханти ат̣т̣хаккхан̣аваджджитена навамена кхан̣ена ладдхаббатта̄ сут̣т̣ху дуллабхам̣. сӣла̄дисан̇гаханти сӣла̄диккхандхаттайасан̇гахам̣. арийамагго хи тӣхи кхандхехи сан̇гахито саппадесатта̄ нагарам̣ вийа раджджена, на тайо кхандха̄ арийамаггена ниппадесатта̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘на кхо, а̄вусо виса̄кха, арийена ат̣т̣хан̇гикена маггена тайо кхандха̄ сан̇гахита̄; тӣхи ча кхо, а̄вусо виса̄кха, кхандхехи арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̇гахито’’ти (ма. ни. 1.462). килесачорехи апарипантханӣйата̄йа кхемам̣. антадвайапариваджджанато, ма̄йа̄дика̄йаван̇ка̄диппаха̄нато ча уджум̣. саббесам̣ сам̣килесадхамма̄нам̣ ма̄ран̣авасена гаманато паваттанато, нибба̄насса магганато, нибба̄наттхикехи маггитаббато ча маггам̣. висуддхийа̄ти нибба̄на̄йа, висуддхибха̄ва̄йа ва̄, арахатта̄йа̄ти аттхо.

йатха̄бхӯтам̣ аджа̄нанта̄ти евам̣ сӣлависуддхиа̄дивисуддхипарампара̄йа адхигантаббо еварӯпо евам̣киччако еваматтхоти йа̄тха̄вато анавабуджджханта̄. сакаласам̣килесато, сам̣са̄рато ча суддхим̣ вимуттим̣ ка̄менти паттхентӣти суддхика̄ма̄. апи-саддо самбха̄ване. тена на кевалам̣ сӣламаттена паритут̣т̣ха̄, атха кхо висуддхика̄ма̄пи сама̄на̄ти дассети. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. бха̄вана̄йа йуттапайуттата̄йа йогино ва̄йаманта̄пи висуддхим̣ уддисса пайогам̣ параккамам̣ каронта̄пи упа̄йасса анадхигататта̄ висуддхим̣ на̄дхигаччхантӣти йоджана̄. тесанти йогӣнам̣. ка̄ман̃ча̄йам̣ висуддхимагго самантабхаддакатта̄ саванадха̄ран̣апаричайа̄дипасута̄нам̣ саббесампи па̄моджджакаро, йогӣнам̣ пана са̄тисайам̣ памодахетӯти а̄ха ‘‘тесам̣ па̄моджджакаран̣а’’нти. ба̄хираканика̄йантараладдхӣхи асаммиссата̄йа сут̣т̣ху висуддхавиниччхайатта̄ сувисуддхавиниччхайам̣. маха̄виха̄рава̄сӣнанти аттано апассайабхӯтам̣ ника̄йам̣ дассети. десана̄найанисситанти дхаммасам̣ван̣н̣ана̄найасаннисситам̣. еттха ча ‘‘тесам̣ па̄моджджакаран̣а’’нтиа̄дина̄ саббасам̣килесамалависуддхата̄йа висуддхим̣ нибба̄нам̣ паттхента̄нам̣ йогӣнам̣ екам̣сена тада̄вахатта̄ па̄моджджакаро н̃а̄н̣уттарехи самма̄пат̣ипаннехи адхит̣т̣хитатта̄ сут̣т̣ху самма̄ висуддхавиниччхайо маха̄виха̄рава̄сӣнам̣ катха̄магготи дассети. саккаччам̣ ме бха̄сато саккаччам̣ ниса̄майатха̄ти йоджетаббам̣.

еттха ча ‘‘имисса̄ да̄ни га̄тха̄йа̄’’ти имина̄ висуддхимаггабха̄санасса ниссайам̣, ‘‘катхита̄йа махесина̄’’ти имина̄ тасса пама̄н̣абха̄вам̣, ‘‘йатха̄бхӯтам̣ аттхам̣ сӣла̄дибхедана’’нти имина̄ авипарӣтапин̣д̣аттхам̣, ‘‘судуллабхам̣…пе… йогино’’ти имина̄ нимиттам̣, ‘‘тесам̣ па̄моджджакаран̣а’’нти имина̄ пайоджанам̣, ‘‘ван̣н̣айанто аттхам̣, сувисуддхавиниччхайам̣ маха̄виха̄рава̄сӣнам̣ десана̄найанисситам̣, саккачча’’нти ча имина̄ каран̣аппака̄рам̣ дассетва̄ ‘‘висуддхика̄ма̄ саббепи, ниса̄майатха са̄дхаво’’ти имина̄ таттха саккаччасаване са̄дхуджане нийоджети. са̄дхукам̣ саванапат̣ибаддха̄ хи са̄санасампатти.

3. вачанаттхавибха̄ванена паведитависуддхимаггаса̄ман̃н̃аттхасса висуддхимаггакатха̄ вуччама̄на̄ абхиручим̣ уппа̄детӣти падаттхато висуддхимаггам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘таттха висуддхӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха таттха̄ти йадидам̣ ‘‘висуддхимаггам̣ бха̄сисса’’нти еттха висуддхимаггападам̣ вуттам̣, таттха. саббамалавирахитанти саббехи ра̄га̄дималехи, саббехи сам̣килесамалехи ча вирахитам̣ вивиттам̣. тато ева аччантапарисуддхам̣, саббада̄ саббатха̄ ча висуддханти аттхо. йатха̄вуттам̣ висуддхим̣ маггати гавесати адхигаччхати етена̄ти висуддхимагго. тена̄ха ‘‘магготи адхигамӯпа̄йо вуччатӣ’’ти. висуддхимагготи ча ниппарийа̄йена локуттарамагго ведитаббо, тадупа̄йатта̄ пана пуббабха̄гамагго, танниссайо катха̄пабандхо ча татха̄ вуччати.

сва̄йам̣ висуддхимагго саттха̄ра̄ десана̄вила̄сато, венеййаджджха̄сайато ча на̄на̄найехи десито, тесу айамеко найо гахитоти дассетум̣ ‘‘со пана̄йа’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха каттхачӣти кисмин̃чи сутте. випассана̄маттавасенева̄ти авадха̄ран̣ена саматхам̣ ниваттети. со хи тасса̄ пат̣ийогӣ, на сӣла̄ди. матта-саддена ча висесаниваттиаттхена сависесам̣ сама̄дхим̣ ниваттети. со упача̄раппана̄бхедо випассана̄йа̄никасса десана̄ти катва̄ на сама̄дхиматтам̣. на хи кхан̣икасама̄дхим̣ вина̄ випассана̄ самбхавати. випассана̄ти ча тивидха̄пи анупассана̄ ведитабба̄, на аничча̄нупассана̄ва. на хи аниччадассанаматтена сачча̄бхисамайо самбхавати. йам̣ пана га̄тха̄йам̣ аниччалаккхан̣ассева гахан̣ам̣ катам̣, там̣ йасса тадева сут̣т̣хутарам̣ па̄кат̣ам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, та̄дисасса васена. сопи хи итарам̣ лаккхан̣адвайам̣ вибхӯтатарам̣ катва̄ саммаситва̄ висесам̣ адхигаччхати, на аниччалаккхан̣амева.

саббе сан̇кха̄ра̄ти саббе тебхӯмакасан̇кха̄ра̄, те хи саммасанӣйа̄. аничча̄ти на ничча̄ аддхува̄ иттара̄ кхан̣абхан̇гура̄ти. пан̃н̃а̄йа̄ти випассана̄пан̃н̃а̄йа. пассати саммасати. атха паччха̄ удайаббайан̃а̄н̣а̄дӣнам̣ уппаттийа̄ уттарака̄лам̣. ниббиндати дуккхети тасмим̣йева аничча̄ка̄рато дит̣т̣хе ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄’’ти вутте тебхӯмаке кхандхапан̃чакасан̇кха̄те дуккхе ниббиндати ниббида̄н̃а̄н̣ам̣ пат̣илабхати. еса магго висуддхийа̄ти еса ниббида̄нупассана̄сан̇кха̄то вира̄га̄дӣнам̣ ка̄ран̣абхӯто нибба̄насса адхигамӯпа̄йо.

джха̄напан̃н̃а̄васена̄ти саматхавипассана̄васена. джха̄нанти четтха випассана̄йа па̄дакабхӯтам̣ джха̄нам̣ адхиппетам̣. йамхӣти йасмим̣ пуггале. джха̄нан̃ча пан̃н̃а̄ ча̄ти еттха̄йаматтхо – йо пуггало джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ там̣ уссукка̄пети. са ве нибба̄насантикети со бйаттам̣ нибба̄насса самӣпе екантато нибба̄нам̣ адхигаччхатӣти.

камманти маггачетана̄. са̄ хи апачайага̄мита̄йа сатта̄нам̣ суддхим̣ а̄вахати. виджджа̄ти самма̄дит̣т̣хи. сӣланти самма̄ва̄ча̄камманта̄. джӣвитамуттаманти самма̄а̄джӣво. дхаммоти авасеса̄ чатта̄ро арийамаггадхамма̄. атха ва̄ камманти самма̄каммантасса гахан̣ам̣. ‘‘йа̄ ча̄вусо виса̄кха, самма̄дит̣т̣хи, йо ча самма̄сан̇каппо, име дхамма̄ пан̃н̃а̄ккхандхе сан̇гахита̄’’ти (ма. ни. 1.462) вачанато. виджджа̄ти самма̄дит̣т̣хисамма̄сан̇каппа̄нам̣ гахан̣ам̣. дхаммоти сама̄дхи ‘‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто ахесу’’нтиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.378) вийа. таггахан̣енева ‘‘йо ча̄вусо виса̄кха, самма̄ва̄йа̄мо, йа̄ ча самма̄сати, йо ча самма̄сама̄дхи, име дхамма̄ сама̄дхиккхандхе сан̇гахита̄’’ти вачанато самма̄ва̄йа̄масатӣнампи гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. сӣланти самма̄ва̄ча̄джӣва̄нам̣. джӣвитамуттаманти еварӯпасса арийапуггаласса джӣвитам̣ уттамам̣ джӣвитанти еваметтха ат̣т̣хан̇гико арийамагго вуттоти ведитаббо.

сӣла̄дивасена̄ти сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вӣрийавасена. саббада̄ти сама̄да̄нато пабхути саббака̄лам̣. сӣласампанноти чатупа̄рисуддхисӣласампада̄йа сампанно саманна̄гато. пан̃н̃ава̄ти локийалокуттара̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гато. сусама̄хитоти там̣сампайуттена сама̄дхина̄ сут̣т̣ху сама̄хито. а̄раддхавӣрийоти акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа паггахитавӣрийо. пахитаттоти нибба̄нам̣ патипеситаттата̄йа ка̄йе ча джӣвите ча нирапеккхачитто. огханти ка̄могха̄дичатуббидхампи огхам̣, сам̣са̄рамахогхамева ва̄.

ека̄йаноти екамагго. маггапарийа̄йо хи идха айана-саддо, тасма̄ екапатхабхӯто айам̣, бхиккхаве, магго, на дведха̄патхабхӯтоти аттхо. екам̣ ва̄ нибба̄нам̣ айати гаччхатӣти ека̄йано, екена ва̄ ган̣асан̇ган̣икам̣ паха̄йа вивекат̣т̣хена айитаббо пат̣ипаджджитабботи ека̄йано, айанти тена̄ти ва̄ айано, екасса сет̣т̣хасса бхагавато айаноти ека̄йано, тена уппа̄дитатта̄, екасмим̣ ва̄ имасмим̣йева дхаммавинайе айаноти ека̄йано. сатта̄нам̣ висуддхийа̄ти ра̄га̄дималехи, абхиджджха̄висамалобха̄диупаккилесехи ча сатта̄нам̣ висуддхаттха̄йа висуджджханаттха̄йа. йадиданти нипа̄то, йе имети аттхо. пуббе саран̣алаккхан̣ена маггат̣т̣хена ча магготи вуттассева ка̄йа̄дивисайабхедена чатуббидхатта̄ ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти вуттам̣. саммаппадха̄на̄дӣсӯти еттха а̄ди-саддена аппама̄да̄бхиратиа̄дӣнам̣ сан̇гахо ведитаббо. аппама̄да̄бхиратиа̄дивасена̄пи хи каттхачи висуддхимагго десито. йатха̄ха –

‘‘аппама̄дарато бхиккху, пама̄де бхайадасси ва̄;

абхаббо париха̄на̄йа, нибба̄нассева сантике’’ти. (дха. па. 32);

4. татра̄ти тассам̣ га̄тха̄йам̣. упари вуччама̄на̄ га̄тха̄йа виттха̄расам̣ван̣н̣ана̄ ниддесапат̣иниддесат̣т̣ха̄нийа̄, тато сам̣кхиттатара̄ аттхаван̣н̣ана̄ уддесат̣т̣ха̄нийа̄ти а̄ха ‘‘айам̣ сан̇кхепаван̣н̣ана̄’’ти. йатха̄уддит̣т̣хасса хи аттхасса ниддесапат̣иниддеса̄ сукара̄, субодха̄ ча хонтӣти. сӣле патит̣т̣ха̄йа̄ти еттха сӣлети кусаласӣле. йадипи ‘‘катаме ча, тхапати, акусала̄ сӣла̄’’тиа̄дӣсу акусала̄ дхамма̄пи сӣланти а̄гата̄. вуччама̄на̄йа пана читтапан̃н̃а̄бха̄вана̄йа адхит̣т̣ха̄на̄йогйата̄йа кирийасӣла̄нампи асамбхаво, куто итаресанти кусаласӣламеветтха адхиппетам̣. сӣлам̣ парипӯрайама̄нотиа̄дӣсу парипӯрайама̄ноти парипа̄ленто, паривад̣д̣хенто ва̄, саббабха̄гехи сам̣варанто, авӣтиккаманто ча̄ти аттхо. татха̄бхӯто хи там̣ авиджаханто таттха патит̣т̣хито на̄ма хоти. ‘‘сӣле’’ти хи идам̣ а̄дха̄ре бхуммам̣. патит̣т̣ха̄йа̄ти дувидха̄ патит̣т̣ха̄ ниссайӯпаниссайабхедато. таттха упаниссайапатит̣т̣ха̄ локийа̄, итара̄ локуттара̄ абхиндитва̄ гахан̣е. бхиндитва̄ пана гахан̣е йатха̄ локийачиттуппа̄десу сахаджа̄та̄нам̣, пуримапаччхима̄нан̃ча васена ниссайӯпаниссайапатит̣т̣ха̄ самбхавати, евам̣ локуттаресу хет̣т̣химамаггапхаласӣлавасена упаниссайапатит̣т̣ха̄пи самбхавати. ‘‘патит̣т̣ха̄йа̄’’ти ча падасса йада̄ упаниссайапатит̣т̣ха̄ адхиппета̄, тада̄ ‘‘саддхам̣ упанисса̄йа̄’’тиа̄дӣсу (пат̣т̣ха̄. 1.1.423) вийа пуримака̄лакирийа̄васена аттхо ведитаббо. тена̄ха ‘‘пуббева кхо панасса ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ а̄джӣво супарисуддхо хотӣ’’ти (ма. ни. 3.431). йада̄ пана ниссайапатит̣т̣ха̄ адхиппета̄, тада̄ ‘‘чаккхун̃ча пат̣ичча̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.204; 3.421; сам̣. ни. 4.60) вийа сама̄нака̄лакирийа̄васена аттхо ведитаббо. самма̄ва̄ча̄дайо хи аттана̄ сампайутта̄нам̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ сахаджа̄тавасенева ниссайапаччайа̄ хонтӣти.

нарати нетӣти наро, пурисо. йатха̄ хи пат̣хамапакатибхӯто сатто, итара̄йа пакатийа̄ сет̣т̣хат̣т̣хена пури учче т̣ха̄не сети паваттатӣти ‘‘пурисо’’ти вуччати, евам̣ найанат̣т̣хена ‘‘наро’’ти вуччати. путтабха̄тубхӯтопи хи пуггало ма̄туджет̣т̣хабхагинӣнам̣ нетут̣т̣ха̄не тит̣т̣хати, пагева итаро итара̄сам̣. нарена йогато, нарасса айанти ва̄ на̄рӣ, иттхӣ. са̄пи четтха ка̄мам̣ тан̣ха̄джат̣а̄виджат̣анасаматтхата̄ аттхи, падха̄намева пана саттам̣ дассенто ‘‘наро’’ти а̄ха йатха̄ ‘‘саттха̄ деваманусса̄на’’нти (дӣ. ни. 1.157, 255). ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана авибха̄гена пуггалапарийа̄йо айанти дассетум̣ ‘‘нароти сатто’’ти вуттам̣. сапан̃н̃оти випа̄кабхӯта̄йа саха пан̃н̃а̄йа паваттатӣти сапан̃н̃о. та̄йа хи а̄дито пат̣т̣ха̄йа санта̄навасена бахулам̣ паваттама̄на̄йа айам̣ сатто сависесам̣ ‘‘сапан̃н̃о’’ти ваттаббатам̣ арахати. випа̄капан̃н̃а̄пи хи санта̄нависесанена бха̄вана̄пан̃н̃уппаттийа̄ упаниссайо хоти ахетукадвихетука̄нам̣ тадабха̄вато. сампаджан̃н̃асан̇кха̄та̄йа ча там̣там̣киччака̄рика̄йа пан̃н̃а̄йа васена ‘‘сапан̃н̃о’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана нипака-саддена па̄риха̄рикапан̃н̃а̄ гайхатӣти випа̄капан̃н̃а̄васеневеттха аттхо вутто. каммаджатихетукапат̣исандхипан̃н̃а̄йа̄ти каммаджа̄йа тихетукапат̣исандхийам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти евам̣ тихетука-саддо пат̣исандхи-саддена самбандхитаббо, на пан̃н̃а̄-саддена. на хи пан̃н̃а̄ тихетука̄ аттхи. пат̣исандхито пабхути паваттама̄на̄ пан̃н̃а̄ ‘‘пат̣исандхийам̣ пан̃н̃а̄’’ти вутта̄ там̣мӯлакатта̄, на пат̣исандхиккхан̣е паватта̄ ева.

чинтети а̄рамман̣ам̣ упаниджджха̄йатӣти читтам̣, сама̄дхи. со хи са̄тисайам̣ упаниджджха̄накиччо. на хи витакка̄дайо вина̄ сама̄дхина̄ таматтхам̣ са̄дхенти, сама̄дхи пана техи вина̄пи са̄дхетӣти. пагун̣абалавабха̄ва̄па̄данена паччайехи читам̣, татха̄ санта̄нам̣ чинотӣтипи читтам̣, сама̄дхи. пат̣хамаджджха̄на̄дивасена читтавичиттата̄йа, иддхивидха̄дичиттакаран̣ена ча сама̄дхи читтанти вина̄пи паропадесенасса читтапарийа̄йо лаббхатева. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана читта-саддо вин̃н̃а̄н̣е нирул̣хоти катва̄ вуттам̣ ‘‘читтасӣсена хеттха сама̄дхи ниддит̣т̣хо’’ти. йатха̄сабха̄вам̣ пака̄рехи джа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄. са̄ йадипи кусала̄дибхедато бахувидха̄. ‘‘бха̄вайа’’нти пана вачанато бха̄ветабба̄ идха̄дхиппета̄ти там̣ дассетум̣ ‘‘випассана’’нти вуттам̣. ‘‘бха̄вайа’’нти ча идам̣ паччекам̣ йоджетаббам̣ ‘‘читтан̃ча бха̄вайам̣, пан̃н̃ан̃ча бха̄вайа’’нти. тайидам̣ двайам̣ ким̣ локийам̣, уда̄ху локуттаранти? локуттаранти дат̣т̣хаббам̣ уккат̣т̣ханиддесато. там̣ хи бха̄вайама̄но арийамаггаккхан̣е тан̣ха̄джат̣ам̣ самуччхедавасена виджат̣етӣти вуччати, на локийам̣. на̄нантарийабха̄вена панеттха локийа̄пи гахита̄ва хонти локийасаматхавипассана̄йа вина̄ тадабха̄вато. саматхайа̄никасса хи упача̄раппана̄ппабхедам̣ сама̄дхим̣ итарасса кхан̣икасама̄дхим̣, убхайесампи вимоккхамукхаттайам̣ вина̄ на када̄чипи локуттара̄дхигамо самбхавати. тена̄ха ‘‘сама̄дхин̃чева випассанан̃ча бха̄вайама̄но’’ти. таттха йада̄ локийа̄ саматхавипассана̄ адхиппета̄, тада̄ ‘‘бха̄вайа’’нти идам̣ бха̄вана̄кирийа̄йа хетубха̄вакатханам̣, бха̄вана̄хетӯти аттхо. там̣бха̄вана̄хетука̄ хи виджат̣анакирийа̄ти. йада̄ пана локуттара̄ адхиппета̄, тада̄ кевалам̣ ваттама̄набха̄ваниддесо. тадубхайабха̄вана̄самака̄ламева хи тан̣ха̄джат̣а̄виджат̣анам̣.

‘‘а̄та̄пӣ нипако’’ти идам̣ йатха̄вуттабха̄вана̄йа упака̄ракадхаммакиттанам̣. каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйун̃джантасса хи вӣрийам̣ сати сампаджан̃н̃анти име тайо дхамма̄ бахӯпака̄ра̄. вӣрийӯпаттхаддхан̃хи каммат̣т̣ха̄нам̣ сатисампаджан̃н̃а̄нупа̄литам̣ на парипатати, упари ча висесам̣ а̄вахати. патит̣т̣ха̄сиддхийа̄ четтха саддха̄сиддхи, саддхӯпаниссайатта̄ сӣласса, вӣрийа̄дисиддхийа̄ ча. на хи саддхеййаваттхум̣ асаддахантасса йатха̄вуттавӣрийа̄дайо самбхаванти, татха̄ сама̄дхипи. йатха̄ хи хетубха̄вато вӣрийа̄дӣхи саддха̄сиддхи, евам̣ пхалабха̄вато техи сама̄дхисиддхи. вӣрийа̄дӣсу хи сампаджджама̄несу сама̄дхи сампаннова хоти асама̄хитасса тадабха̄вато. катхам̣ панеттха сатисиддхи? нипакаггахан̣ато. тиккхависадабха̄ваппатта̄ хи сати ‘‘непакка’’нти вуччати. йатха̄ха ‘‘парамена сатинепаккена саманна̄гато’’ти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘непаккам̣ пан̃н̃а̄’’ти айаматтхо дассито. таггахан̣енева сатипи гахита̄ва хоти. на хи сативирахита̄ пан̃н̃а̄ аттхӣти. апаре пана ‘‘сапан̃н̃о’’ти имина̄ва па̄риха̄рикапан̃н̃а̄пи гайхатӣти ‘‘нипако’’ти падасса ‘‘сато’’ти аттхам̣ ваданти. йадипи килеса̄нам̣ паха̄нам̣ а̄та̄панам̣, там̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнампи аттхева. а̄таппасаддо вийа пана а̄та̄пасаддо вӣрийейева нирул̣хоти а̄ха ‘‘а̄та̄пӣти вӣрийава̄’’ти. атха ва̄ пат̣ипаккхаппаха̄не сампайуттадхамма̄нам̣ аббхуссаханавасена паваттама̄насса вӣрийасса са̄тисайам̣ тада̄та̄пананти вӣрийамева татха̄ вуччати, на ан̃н̃е дхамма̄. а̄та̄пӣти ча̄йамӣка̄ро пасам̣са̄йа, атисайасса ва̄ дӣпако. вӣрийава̄ти ва̄-саддопи тадаттхо ева дат̣т̣хаббо. тена саммаппадха̄насаман̇гита̄ вутта̄ хоти. тена̄ха ‘‘килеса̄нам̣ а̄та̄панапарита̄панат̣т̣хена̄’’ти. а̄та̄панаггахан̣ена четтха а̄рамбха дха̄тума̄ха а̄дито вӣрийа̄рамбхоти катва̄, парита̄панаггахан̣ена никкамапараккамадха̄туйо саббасо пат̣ипаккхато никкхантатам̣, упарӯпари висесаппаттин̃ча упа̄да̄йа. нипайати висосети пат̣ипаккхам̣, тато ва̄ атта̄нам̣ нипа̄ти раккхатӣти нипако, сампаджа̄но. каммат̣т̣ха̄насса парихаран̣е нийутта̄ти па̄риха̄рика̄.

абхиккама̄дӣни саббакичча̄ни са̄ттхакасампаджан̃н̃а̄дивасена париччхиджджа нетӣти саббакиччапарин̣а̄йика̄. каммат̣т̣ха̄насса ва̄ уггахо парипуччха̄ бха̄вана̄рамбхо манасика̄равидхи, таттха ча саккаччака̄рита̄ са̄таччака̄рита̄ саппа̄йака̄рита̄ нимиттакусалата̄ пахитаттата̄ антара̄асан̇кочо индрийасаматтапат̣ипа̄дана̄ вӣрийасамата̄па̄данам̣ вӣрийасамата̄йоджананти евама̄дӣнам̣ саббесам̣ кичча̄нам̣ парин̣а̄йика̄ саббакиччапарин̣а̄йика̄. бхайам̣ иккхатӣти бхиккхӯти са̄дха̄ран̣ато бхиккхулаккхан̣акатханена пат̣ипаттийа̄ва бхиккхубха̄во, на бхиккхакабхиннапат̣адхара̄дибха̄вена̄ти дассети. евам̣ хи катакичча̄нам̣ са̄ман̣ера̄дӣнам̣, пат̣ипанна̄нан̃ча апаббаджита̄нампи сан̇гахо като хоти. идха пана пат̣ипаджджанакавасена аттхо ведитаббо. бхиндати па̄паке акусале дхаммети ва̄ бхиккху. со имам̣ виджат̣айети йо наро саппан̃н̃о сӣле патит̣т̣ха̄йа а̄та̄пӣ нипако читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайанти вутто, со бхиккху имам̣ тан̣ха̄джат̣ам̣ виджат̣айети самбандхо. ида̄ни тампи виджат̣анам̣ вел̣угумбавиджат̣анена упаметва̄ дассетум̣ га̄тха̄йа йатха̄вутте сӣла̄дидхамме ‘‘имина̄ ча сӣлена̄’’тиа̄дина̄ пачча̄масати. таттха йасма̄ йога̄вачарасанта̄нагата̄ на̄на̄ккхан̣ика̄ миссака̄ сӣла̄дидхамма̄ га̄тха̄йа гахита̄, тасма̄ те екаччам̣ ган̣ханто ‘‘чхахи дхаммехи саманна̄гато’’ти а̄ха. на хи те чха дхамма̄ екасмим̣ санта̄не екасмим̣ кхан̣е лаббханти. йасма̄ ча пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена га̄тха̄ бха̄сита̄, тасма̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄намева упамам̣ дассенто ‘‘сеййатха̄пи на̄ма пурисо’’тиа̄дима̄ха. таттха суниситанти сут̣т̣ху ниситам̣, ативийа тикхин̣анти аттхо. саттхасса ниса̄насила̄йам̣ ниситатарабха̄вакаран̣ам̣, ба̄хубалена часса уккхипананти убхайампетам̣ аттха̄паннам̣ катва̄ упама̄ вутта̄ти тадубхайам̣ упамеййе дассенто ‘‘сама̄дхисила̄йам̣ суниситам̣…пе… пан̃н̃а̄хаттхена уккхипитва̄’’ти а̄ха. сама̄дхигун̣ена хи пан̃н̃а̄йа тиккхабха̄во. тена̄ха бхагава̄ ‘‘сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти (сам̣. ни. 3.5; 4.99; 5.1071; нетти. 40; ми. па. 2.1.14). вӣрийан̃часса̄ упаттхамбхакам̣ пагган̣ханато. виджат̣еййа̄ти виджат̣етум̣ саккун̣еййа. вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄йа хи ваттама̄на̄йа йога̄вачаро тан̣ха̄джат̣ам̣ виджат̣етум̣ саматтхо на̄ма. виджат̣анам̣ четтха самуччхедавасена паха̄нанти а̄ха ‘‘сан̃чхиндеййа сампада̄леййа̄’’ти. даккхин̣ам̣ арахатӣти даккхин̣еййо, агго ча со даккхин̣еййо ча̄ти аггадаккхин̣еййо, агга̄ ва̄ даккхин̣а̄ аггадаккхин̣а̄, там̣ арахатӣти аггадаккхин̣еййо.

5. татра̄ти тассам̣ га̄тха̄йам̣. айанти ‘‘наро’’ти ча ‘‘бхиккхӯ’’ти ча вутто йога̄вачаро. пуна татра̄ти тассам̣ пан̃н̃а̄йам̣. асса̄ти бхиккхуно. каттари четам̣ са̄мивачанам̣, анена̄ти аттхо. каран̣ӣйам̣ наттхи висеса̄дха̄насса тихетукапат̣исандхипан̃н̃а̄йа абха̄вато. тена̄ха ‘‘пуримакамма̄нубха̄венева хисса са̄ сиддха̄’’ти. тена̄ти йогина̄. бха̄вана̄йам̣ сататапаваттитавӣрийата̄йа са̄таччака̄рина̄. пан̃н̃а̄васена̄ти йатха̄вуттанепаккасан̇кха̄тапан̃н̃а̄васена. йам̣ кин̃чи каттаббам̣, тасса саббасса сампаджа̄навасенева каран̣асӣло, таттха ва̄ сампаджа̄нака̄ро етасса аттхи, сампаджа̄насса ва̄ асаммохасса ка̄рако уппа̄дакоти сампаджа̄нака̄рӣ, тена сампаджа̄нака̄рина̄. атра̄ти ассам̣ га̄тха̄йам̣. сӣла̄дисампа̄дане вӣрийасса тесам̣ ан̇габха̄вато там̣ висум̣ аггахетва̄ ‘‘сӣласама̄дхипан̃н̃а̄мукхена̄’’ти вуттам̣.

‘‘висуддхимаггам̣ дассетӣ’’ти авибха̄гато десана̄йа пин̣д̣аттхам̣ ватва̄ пуна там̣ вибха̄гато дассетум̣ ‘‘етта̄вата̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха етта̄вата̄ти еттака̄йа десана̄йа. сиккха̄ти сиккхитаббат̣т̣хена сиккха̄. сиккханам̣ четтха а̄севанам̣ дат̣т̣хаббам̣. сӣла̄дидхаммехи сам̣варан̣а̄дивасена а̄севанто те сиккхатӣти вуччати. са̄сананти пат̣ипаттиса̄санам̣. упаниссайо балавака̄ран̣ам̣. ваджджанам̣ анупагаманам̣. севана̄ бха̄вана̄. пат̣ипаккхоти паха̄йакапат̣ипаккхо. йадипи га̄тха̄йам̣ ‘‘сӣле’’ти са̄ман̃н̃ато вуттам̣, на ‘‘адхисӣле’’ти. там̣ пана тан̣ха̄джат̣а̄виджат̣анасса патит̣т̣ха̄бхӯтам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘сӣлена адхисӣласиккха̄ пака̄сита̄’’ти. бхавага̄ми хи сӣлам̣ сӣламева, вибхавага̄ми сӣлам̣ адхисӣласиккха̄. са̄ман̃н̃аджотана̄ хи висесе аватит̣т̣хатӣти. еса найо сесасиккха̄супи.

сӣлена̄ти адхисӣласиккха̄бхӯтена сӣлена. там̣ хи анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ата̄йа са̄санасса а̄дикалйа̄н̣атам̣ пака̄сети, на йаманийама̄диматтам̣. тена вуттам̣ ‘‘сӣлан̃ча сувисуддхам̣, саббапа̄пасса акаран̣а’’нти ча. кусала̄нанти маггакусала̄нам̣. кусала̄нанти ва̄ анаваджджа̄нам̣. тена арийапхаладхамма̄нампи сан̇гахо сиддхо хоти. саббапа̄пасса акаран̣анти саббасса̄пи са̄ваджджасса акирийа̄ анаджджха̄паджджанам̣. етена ча̄риттава̄риттабхедасса саббасса сӣласса гахан̣ам̣ катам̣ хоти. каттабба̄каран̣ампи хи са̄ваджджамева̄ти. а̄дивачанатоти га̄тха̄йам̣ вуттасама̄дхипан̃н̃а̄нам̣ а̄димхи вачанато. а̄дибха̄во часса таммӯлакатта̄ уттаримануссадхамма̄нам̣. а̄дӣнам̣ ва̄ вачанам̣ а̄дивачанам̣. а̄дисаддена четтха ‘‘сӣлам̣ сама̄дхи пан̃н̃а̄ ча, вимутти ча ануттара̄’’ти (дӣ. ни. 2.186) евама̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сӣласса висуддхатта̄ виппат̣иса̄ра̄дихетӯнам̣ дӯрӣкаран̣ато авиппат̣иса̄ра̄дигун̣а̄вахам̣. ‘‘авиппат̣иса̄ра̄дигун̣а̄вахатта̄’’ти етена на кевалам̣ сӣласса калйа̄н̣ата̄ва вибха̄вита̄, атха кхо а̄дибха̄вопӣти дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хисса сутте (пари. 366) авиппат̣иса̄ра̄дӣнам̣ вимуттин̃а̄н̣апарийоса̄на̄нам̣ парампарапаччайата̄ вутта̄. сама̄дхина̄ти адхичиттасиккха̄бхӯтена сама̄дхина̄. сакалам̣ са̄санам̣ сан̇гахетва̄ паватта̄йа га̄тха̄йа а̄дипадена а̄димхи пат̣ипаджджитаббасса сӣласса, татийападена парийоса̄не пат̣ипаджджитабба̄йа пан̃н̃а̄йа гахитатта̄ маджджхе пат̣ипаджджитаббо сама̄дхи па̄рисесато дутийападена гайхатӣти ‘‘кусаласса упасампада̄тиа̄дивачанато хи сама̄дхи са̄санасса маджджхе’’ти вуттам̣, на кусаласаддасса сама̄дхипарийа̄йатта̄. пуббӯпаниссайавато хи сама̄хитата̄диат̣т̣хан̇гасаманна̄гамена абхинӣха̄раккхамата̄ сама̄дхисса иддхивидха̄дигун̣а̄вахаттам̣, аггамаггапан̃н̃а̄йа адхигата̄йа йадаттхам̣ паббаджати, там̣ парийоситанти пан̃н̃а̄ са̄санасса парийоса̄нам̣. тена̄ха бхагава̄ ‘‘сиккха̄нисам̣самидам̣, бхиккхаве, брахмачарийам̣ вуссати саддха̄дхипатеййам̣ пан̃н̃уттарам̣ вимуттиса̄ра’’нти (а. ни. 4.245). сакам̣ читтам̣ сачиттам̣, сачиттасса саббасо килеса̄нам̣ самуччхинданена висодханам̣ сачиттапарийода̄панам̣. евам̣ пана пан̃н̃а̄кичче маттхакаппатте уттари каран̣ӣйа̄бха̄вато са̄санасса пан̃н̃уттарата̄ ведитабба̄. та̄дибха̄ва̄ваханатоти йа̄дисо ит̣т̣хесу, ла̄бха̄дӣсу ча анунайа̄бха̄вато, та̄дисо анит̣т̣хесу, ала̄бха̄дӣсу ча пат̣игха̄бха̄вато. тато ева ва̄ йа̄дисо ана̄па̄тхагатесу ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу, та̄дисо а̄па̄тхагатесупӣти та̄дӣ. тасса бха̄во та̄дибха̄во, тасса а̄ваханато. ва̄тена̄ти ва̄тахету. на самӣратӣти на чалати. на самин̃джантӣти на пханданти, куто чалананти адхиппа̄йо.

татха̄ти йатха̄ сӣла̄дайо адхисӣласиккха̄дӣнам̣ пака̄сака̄, татха̄ тевиджджата̄дӣнам̣ упаниссайасса̄ти тесам̣ пака̄сана̄ка̄рӯпасам̣ха̄раттхо татха̄-саддо. йасма̄ сӣлам̣ висуджджхама̄нам̣ сатисампаджан̃н̃абалена, каммассакатан̃а̄н̣абалена ча сам̣килесамалато висуджджхати па̄рипӯрин̃ча гаччхати, тасма̄ сӣласампада̄ сиджджхама̄на̄ упаниссайасампаттибха̄вена сатибалам̣, н̃а̄н̣абалан̃ча паччупат̣т̣хапетӣти тасса̄ виджджаттайӯпаниссайата̄ ведитабба̄ сабха̄гахетусампа̄данато. сатинепаккена хи пуббенива̄савиджджа̄сиддхи, сампаджан̃н̃ена саббакиччесу судит̣т̣хака̄рита̄паричайена чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄нубандха̄йа дутийавиджджа̄сиддхи, вӣтиккама̄бха̄вена сам̣килесаппаха̄насаббха̄вато виват̣т̣ӯпаниссайата̄васена аджджха̄сайасуддхийа̄ татийавиджджа̄сиддхи. пуретарам̣ сиддха̄нам̣ сама̄дхипан̃н̃а̄нам̣ па̄рипӯрим̣ вина̄ сӣласса а̄саваккхайан̃а̄н̣ӯпаниссайата̄ суккхавипассакакхӣн̣а̄савехи дӣпетабба̄. сама̄дхипан̃н̃а̄ вийа абхин̃н̃а̄пат̣исамбхида̄нам̣ сӣлам̣ на сабха̄гахетӯти катва̄ вуттам̣ ‘‘на тато пара’’нти. ‘‘сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти (сам̣. ни. 3.5; 4.99; нетти. 40; ми. па. 2.1.14) вачанато сама̄дхисампада̄ чхал̣абхин̃н̃ата̄йа упаниссайо. пан̃н̃а̄ вийа пат̣исамбхида̄нам̣ сама̄дхи на сабха̄гахетӯти вуттам̣ ‘‘на тато пара’’нти. ‘‘йога̄ ве джа̄йате бхӯрӣ’’ти (дха. па. 282) вачанато пуббайогена, гарува̄садесабха̄са̄каосаллауггахапарипуччха̄дӣхи ча парибха̄вита̄ пан̃н̃а̄сампатти пат̣исамбхида̄пабхедасса упаниссайо паччекабодхисамма̄самбодхийопи пан̃н̃а̄сампаттисанниссайа̄ти пан̃н̃а̄йа анадхигантаббасса висесасса абха̄вато, тасса̄ ча пат̣исамбхида̄пабхедасса екантикака̄ран̣ато хет̣т̣ха̄ вийа ‘‘на тато пара’’нти аватва̄ ‘‘на ан̃н̃ена ка̄ран̣ена̄’’ти вуттам̣.

еттха ча ‘‘сӣласампаттин̃хи нисса̄йа̄’’ти вуттатта̄ йасса сама̄дхивиджамбханабхӯта̄ анавасеса̄ чха абхин̃н̃а̄ на иджджханти, тасса уккат̣т̣хапариччхедавасена на сама̄дхисампада̄ аттхӣти. сатипи виджджа̄нам̣ абхин̃н̃екадесабха̄ве сӣласампаттисамуда̄гата̄ ева тиссо виджджа̄ гахита̄. йатха̄ хи пан̃н̃а̄сампаттисамуда̄гата̄ чатассо пат̣исамбхида̄ упаниссайасампаннасса маггенева иджджханти, маггаккхан̣е ева та̄сам̣ пат̣илабхитаббато, евам̣ сӣласампаттисамуда̄гата̄ тиссо виджджа̄ сама̄дхисампаттисамуда̄гата̄ ча чха абхин̃н̃а̄ упаниссайасампаннасса маггенева иджджхантӣти магга̄дхигаменева та̄сам̣ адхигамо ведитаббо. паччекабуддха̄нам̣, самма̄самбуддха̄нан̃ча паччекабодхисамма̄самбодхисамадхигамасадиса̄ хи имесам̣ арийа̄нам̣ име висеса̄дхигама̄ти. винайасутта̄бхидхаммесу самма̄пат̣ипаттийа̄ тевиджджата̄дӣнам̣ упаниссайата̄пи йатха̄вуттавидхина̄ ведитабба̄.

сампаннасӣласса ка̄масевана̄бха̄вато сӣлена пат̣хамантавиваджджанам̣ вуттам̣. йебхуййена хи сатта̄ ка̄махету па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена̄пи асуддхапайога̄ хонти. джха̄насукхала̄бхино ка̄йакиламатхасса самбхаво ева наттхӣти сама̄дхина̄ дутийантавиваджджанам̣ вуттам̣ джха̄насамут̣т̣ха̄напан̣ӣтарӯпапхут̣ака̄йатта̄. пан̃н̃а̄йа̄ти маггапан̃н̃а̄йа. уккат̣т̣ханиддесена хи екам̣сато арийамаггова маджджхима̄ пат̣ипатти на̄ма. евам̣ сантепи локийапан̃н̃а̄васенапи антадвайавиваджджанам̣ вибха̄ветаббам̣.

сӣлам̣ там̣саман̇гино ка̄масугатӣсуйева ниббатта̄панато чатӯхи апа̄йехи вимуттийа̄ ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘сӣлена апа̄йасаматиккаманупа̄йо пака̄сито хотӣ’’ти. на хи па̄н̣а̄типа̄та̄дипат̣ивирати дуггатипарикилесам̣ а̄вахати. сама̄дхи там̣саман̇гино махаггатабхӯмийам̣йева ниббатта̄панена сакалака̄мабхавато вимочетӣти вуттам̣ ‘‘сама̄дхина̄ ка̄мадха̄тусаматиккаманупа̄йо пака̄сито хотӣ’’ти. на хи ка̄ма̄вачаракаммасса анубалаппада̄йӣнам̣ ка̄маччханда̄дӣнам̣ виккхамбхакам̣ джха̄нам̣ ка̄мадха̄тупарикилеса̄вахам̣ хоти. на четтха упача̄раджджха̄нам̣ нидассетаббам̣, аппана̄сама̄дхисса адхиппетатта̄. на̄пи ‘‘сӣленева атиккамитаббасса апа̄йабхавасса сама̄дхина̄ атиккамитаббата̄’’ти вачанока̄со. сугатибхавампи атиккамантасса дуггатисаматиккамане ка̄ катха̄ти. саббабхавасаматиккаманупа̄йоти ка̄мабхава̄дӣнам̣ наваннампи бхава̄нам̣ саматиккаманупа̄йо сӣласама̄дхӣхи атикканта̄пи бхава̄ анатикканта̄ ева, ка̄ран̣асса апахӣнатта̄. пан̃н̃а̄йа панасса суппахӣнатта̄ те саматикканта̄ ева.

тадан̇гаппаха̄навасена̄ти дӣпа̄локенева тамасса пун̃н̃акирийаваттхугатена тена тена кусалан̇гена тасса тасса акусалан̇гасса паха̄навасена. сама̄дхина̄ виккхамбханаппаха̄навасена̄ти упача̄раппана̄бхедена сама̄дхина̄ паваттинива̄ран̣ена гхат̣аппаха̄ренева джалатале сева̄ласса тесам̣ тесам̣ нӣваран̣а̄дидхамма̄нам̣ паха̄навасена. пан̃н̃а̄йа̄ти арийамаггапан̃н̃а̄йа. самуччхедаппаха̄навасена̄ти чатуннам̣ арийамагга̄нам̣ бха̄витатта̄ там̣там̣маггавато аттано санта̄не ‘‘дит̣т̣хигата̄нам̣ паха̄на̄йа̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 277) вуттасса самудайапаккхийасса килесаган̣асса аччантам̣ аппаваттисан̇кха̄тасамуччхинданаппаха̄навасена.

килеса̄нам̣ вӣтиккамапат̣ипаккхоти сам̣килесадхамма̄нам̣, каммакилеса̄нам̣ ва̄ йо ка̄йавачӣдва̄ресу вӣтиккамо аджджха̄ча̄ро, тасса пат̣ипаккхо сӣлена пака̄сито хоти, авӣтиккамасабха̄ватта̄ сӣласса. ока̄са̄да̄навасена килеса̄нам̣ читте кусалаппаваттим̣ парийа̄дийитва̄ ут̣т̣ха̄нам̣ парийут̣т̣ха̄нам̣. там̣ сама̄дхи виккхамбхетӣти а̄ха ‘‘сама̄дхина̄ парийут̣т̣ха̄напат̣ипаккхо пака̄сито хотӣ’’ти, сама̄дхисса парийут̣т̣ха̄наппаха̄йакатта̄. аппахӣнабха̄вена санта̄не ану ану сайанато ка̄ран̣ала̄бхе уппаттираха̄ анусайа̄, те пана анурӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ ладдха̄ уппаджджана̄раха̄ тха̄магата̄ ка̄мара̄га̄дайо сатта килеса̄ ведитабба̄. те арийамаггапан̃н̃а̄йа саббасо пахӣйантӣти а̄ха ‘‘пан̃н̃а̄йа анусайапат̣ипаккхо пака̄сито хотӣ’’ти.

ка̄йадуччарита̄ди дут̣т̣ху чаритам̣, килесехи ва̄ дӯситам̣ чаританти дуччаритам̣, тамева йаттха уппаннам̣, там̣ санта̄нам̣ сам̣килесети виба̄дхати, упата̄пети ча̄ти сам̣килесо, тасса висодханам̣ сӣлена тадан̇гавасена паха̄нам̣ вӣтиккамапат̣ипаккхатта̄ сӣласса. тан̣ха̄сам̣килесасса висодханам̣ виккхамбханавасена паха̄нам̣ парийут̣т̣ха̄напат̣ипаккхатта̄ сама̄дхисса, тан̣ха̄йа часса уджувипаччаникабха̄вато. дит̣т̣хисам̣килесасса висодханам̣ самуччхедавасена паха̄нам̣ анусайапат̣ипаккхатта̄ пан̃н̃а̄йа, дит̣т̣хигата̄нан̃ча айа̄тха̄вага̄хӣнам̣ йа̄тха̄вага̄хинийа̄ пан̃н̃а̄йа уджувипаччаникабха̄вато.

ка̄ран̣анти упаниссайапаччайо. сӣлесу парипӯрака̄рӣти маггабрахмачарийасса а̄дибхӯтатта̄ а̄дибрахмачарийака̄нам̣ па̄ра̄джикасан̇гха̄дисесасан̇кха̄та̄нам̣ маха̄сӣласиккха̄пада̄нам̣ авӣтиккаманато кхудда̄нукхуддака̄нам̣ а̄паджджане сахаса̄ва техи вут̣т̣ха̄нена сӣлесу йам̣ каттаббам̣, там̣ парипӯрам̣ саматтхам̣ каротӣти сӣлесу парипӯрака̄рӣ. татха̄ сакада̄га̄мӣти ‘‘сӣлесу парипӯрака̄рӣ’’ти етам̣ упасам̣харати татха̄-саддена. ете хи две арийа̄ сама̄дхипа̄рипантхика̄нам̣ ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ пан̃н̃а̄па̄рипантхикасса саччапат̣иччха̄дакамохасса саббасо асамӯхататта̄ сама̄дхим̣, пан̃н̃ан̃ча бха̄вента̄пи сама̄дхипан̃н̃а̄су йам̣ каттаббам̣, там̣ маттасо пама̄н̣ена падесаматтамева каронтӣти сама̄дхисмим̣, пан̃н̃а̄йа ча маттасо ка̄рино ‘‘сӣлесу парипӯрака̄рино’’иччева вуччанти. ана̄га̄мӣ пана ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ самуччхиннатта̄ сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рӣ. араха̄ саббасо саммохасса сусамӯхататта̄ пан̃н̃а̄йа парипӯрака̄рӣ.

вуттам̣ хетам̣ бхагавата̄ (а. ни. 3.87) –

‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху сӣлесу парипӯрака̄рӣ хоти, сама̄дхисмим̣ маттасо ка̄рӣ, пан̃н̃а̄йа маттасо ка̄рӣ. со йа̄ни та̄ни кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни, та̄ни а̄паджджатипи вут̣т̣ха̄типи. там̣ кисса хету? на хи меттха, бхиккхаве, абхаббата̄ вутта̄. йа̄ни ча кхо та̄ни сиккха̄пада̄ни а̄дибрахмачарийака̄ни брахмачарийаса̄руппа̄ни, таттха дхувасӣло ча хоти т̣хитасӣло ча, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. со тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о. идха пана, бхиккхаве, бхиккху сӣлесу…пе… со тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мӣ хоти. сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кароти. идха пана, бхиккхаве, бхиккху сӣлесу парипӯрака̄рӣ хоти, сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рӣ, пан̃н̃а̄йа маттасо ка̄рӣ. со йа̄ни та̄ни…пе… сиккхати сиккха̄падесу. со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣…пе… ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. идха пана, бхиккхаве, бхиккху сӣлесу парипӯрака̄рӣ хоти, сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рӣ, пан̃н̃а̄йа парипӯрака̄рӣ. со йа̄ни та̄ни кхудда̄нукхуддака̄ни…пе… сиккхати сиккха̄падесу. со а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… упасампаджджа вихаратӣ’’ти.

‘‘катха’’нти пуччхитва̄ сиккха̄дике вибхаджитва̄ вуттамеваттхам̣ нигаметум̣ ‘‘ева’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха ан̃н̃е ча̄ти тайо вивека̄, тӣн̣и кусаламӯла̄ни, тӣн̣и вимоккхамукха̄ни, тӣн̣и индрийа̄нӣти евама̄дайо, сиккхаттика̄дӣхи ан̃н̃е ча гун̣аттика̄. еварӯпа̄ти йа̄дисака̄ сиккхаттика̄дайо идха сӣла̄дӣхи пака̄сита̄ хонти, едиса̄.

еттха хи виват̣т̣асаннисситасса сӣласса идха̄дхиппетатта̄ сӣлена ка̄йавивеко пака̄сито хоти, сама̄дхина̄ читтавивеко, пан̃н̃а̄йа упадхививеко. татха̄ сӣлена адосо кусаламӯлам̣ пака̄ситам̣ хоти, титиккхаппадха̄ната̄йа, апарӯпагха̄тасабха̄вата̄йа ча сӣласса. сама̄дхина̄ алобхо кусаламӯлам̣, лобхапат̣ипаккхато, алобхападха̄ната̄йа ча сама̄дхисса. пан̃н̃а̄йа пана амохойева. сӣлена ча анимиттавимоккхамукхам̣ пака̄ситам̣ хоти. адосаппадха̄нам̣ хи сӣласампадам̣ нисса̄йа досе а̄дӣнавадассино аничча̄нупассана̄ сукхенева иджджхати, аничча̄нупассана̄ ча анимиттавимоккхамукхам̣. сама̄дхина̄ аппан̣ихитавимоккхамукхам̣. пан̃н̃а̄йа сун̃н̃атавимоккхамукхам̣. алобхаппадха̄нам̣ хи ка̄маниссаран̣ам̣ сама̄дхисампадам̣ нисса̄йа ка̄месу а̄дӣнавадассино дуккха̄нупассана̄ сукхенева иджджхати, дуккха̄нупассана̄ ча аппан̣ихитавимоккхамукхам̣. пан̃н̃а̄сампадам̣ нисса̄йа анатта̄нупассана̄ сукхенева иджджхати, анатта̄нупассана̄ ча сун̃н̃атавимоккхамукхам̣. татха̄ сӣлена анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣ пака̄ситам̣ хоти. там̣ хи сӣлесу парипӯрака̄рино ат̣т̣хамакасса индрийам̣. сама̄дхина̄ ан̃н̃индрийам̣. там̣ хи уккам̣сагатам̣ сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рино ана̄га̄мино, аггамаггат̣т̣хасса ча индрийам̣. пан̃н̃а̄йа ан̃н̃а̄та̄виндрийам̣ пака̄ситам̣ хоти. тадуппаттийа̄ хи араха̄ пан̃н̃а̄йа парипӯрака̄рӣти. имина̄ найена ан̃н̃е ча еварӯпа̄ гун̣аттика̄ сӣла̄дӣхи пака̄сетабба̄.

1. сӣланиддесаван̣н̣ана̄

сӣласарӯпа̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

6. еванти вуттаппака̄рена. анекагун̣асан̇га̄хакена̄ти адхисӣласиккха̄дӣнам̣, ан̃н̃есан̃ча анекесам̣ гун̣а̄нам̣ сан̇га̄хакена. сӣласама̄дхипан̃н̃а̄мукхена̄ти ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’тиа̄дӣсу (дха. па. 277; тхерага̄. 676; нетти. 5) вийа випассана̄матта̄димукхена сан̇кхепато адесетва̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄мукхена деситопи, саттатим̣са̄йапи ва̄ бодхипаккхийадхамма̄нам̣ висуддхимаггантогадхатта̄ таттха сӣласама̄дхипан̃н̃а̄ мукхам̣ памукхам̣ катва̄ деситопи. етена сӣласама̄дхипан̃н̃а̄су авасесабодхипаккхийадхамма̄нам̣ сабха̄вато, упака̄рато ча антогадхабха̄во дӣпитоти ведитаббам̣. атисан̇кхепадеситойева хоти сабха̄вавибха̄га̄дито авибха̄витатта̄. на̄ланти на парийаттам̣ на саматтхам̣. саббесанти на̄тисан̇кхепана̄тивиттха̄раручӣнампи, випан̃читан̃н̃унеййа̄нампи ва̄. сан̇кхепадесана̄ хи сам̣кхиттаручӣнам̣, уггхат̣итан̃н̃ӯнам̣йева ча упака̄ра̄йа хоти, на панитаресам̣. асса висуддхимаггасса. пуччханат̣т̣хена пан̃ха̄, кирийа̄ каран̣ам̣ каммам̣, пан̃ха̄ва каммам̣ пан̃ха̄каммам̣, пуччханапайого.

ким̣ сӣланти сарӯпапуччха̄. кенат̣т̣хена сӣланти кена аттхена сӣланти вуччати, ‘‘сӣла’’нти падам̣ кам̣ абхидхеййам̣ нисса̄йа паваттанти аттхо. тайидам̣ сӣлам̣ сабха̄вато, киччато, упат̣т̣ха̄на̄ка̄рато, а̄саннака̄ран̣ато ча катхам̣ джа̄нитаббанти а̄ха ‘‘ка̄насса лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄нӣ’’ти. пат̣ипатти на̄ма дит̣т̣ха̄нисам̣се ева хотӣти а̄ха ‘‘кима̄нисам̣са’’нти. кативидханти пабхедапуччха̄. вибха̄гаванта̄нам̣ хи сабха̄вавибха̄ванам̣ вибха̄гадассанамукхенева хотӣти. вода̄нам̣ висуддхи. са̄ ча сам̣килесамалавимутти. там̣ иччхантена йасма̄ упа̄йакосаллаттхина̄ анупа̄йакосаллам̣ вийа сам̣килесо джа̄нитабботи а̄ха ‘‘ко часса сам̣килесо’’ти.

татра̄ти тасмим̣, тасса ва̄ пан̃ха̄каммасса. виссаджджананти виваран̣ам̣. пуччхито хи аттхо авибха̄витатта̄ нигӯл̣хо мут̣т̣хийам̣ като вийа тит̣т̣хати. тасса виваран̣ам̣ виссаджджанам̣ вибхӯтабха̄вака̄ран̣ато. па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхӣти еттха па̄н̣оти воха̄рато сатто, параматтхато джӣвитиндрийам̣. тасса сарасенева патанасабха̄васса антаре ева атива па̄танам̣ атипа̄то, сан̣икам̣ патитум̣ адатва̄ сӣгхам̣ па̄тананти аттхо, атиккамма ва̄ саттха̄дӣхи абхибхавитва̄ па̄танам̣ атипа̄то, па̄н̣агха̄то. а̄дисаддена адинна̄да̄на̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. техи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи дуссӣлйакаммехи. вирамантасса̄ти сама̄да̄навиративасена, сампаттавиративасена ча орамантасса. ваттапат̣ипаттинти упаджджха̄йаватта̄диваттакаран̣ам̣. четана̄дайо дхамма̄ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ па̄л̣ивасена вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘вуттан̃хета’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха четайатӣти четана̄, аттана̄ сампайуттадхаммехи саддхим̣ а̄рамман̣е абхисандахатӣти аттхо. четана̄йа анукӯлавасенева хи там̣сампайутта̄ дхамма̄ а̄рамман̣е паваттанти. четана̄ ка̄мам̣ кусалаттикаса̄дха̄ран̣а̄, идха пана сӣлачетана̄ адхиппета̄ти катва̄ ‘‘кусала̄’’ти ведитабба̄. четаси нийуттам̣ четасикам̣, читтасампайуттанти аттхо. четана̄йа сатипи четасикатте ‘‘четана̄ сӣла’’нти висум̣ гахитатта̄ тадан̃н̃амева виратианабхиджджха̄дикам̣ четасикам̣ сӣлам̣ дат̣т̣хаббам̣ гобалӣбаддан̃а̄йена. сам̣варан̣ам̣ сам̣варо. йатха̄ акусала̄ дхамма̄ читте на отаранти, татха̄ пидаханам̣. авӣтиккамо вӣтиккамасса пат̣ипаккхабхӯта̄ авӣтиккамавасена паваттачиттачетасика̄. таттха четана̄ сӣлам̣ на̄ма̄тиа̄ди йатха̄вуттасса суттападасса виваран̣ам̣. вирамантасса четана̄ти виратисампайуттам̣ падха̄набхӯтам̣ четанама̄ха. пӯрентасса четана̄ти ваттапат̣ипаттиа̄йӯхинӣ. вирамантасса виратӣти виратийа̄ падха̄набха̄вам̣ гахетва̄ вуттам̣.

еттха хи йада̄ ‘‘тивидха̄, бхиккхаве, ка̄йасан̃четана̄ кусалам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄ди (катха̄. 539) вачанато па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄ таббиративисит̣т̣ха̄ четана̄ татха̄паватта̄ падха̄набха̄вена па̄н̣а̄типа̄та̄дипат̣ивиратиса̄дхика̄ хоти, тада̄ там̣сампайутта̄ виратианабхиджджха̄дайо ча четана̄паккхика̄ ва̄, аббоха̄рика̄ ва̄ти имаматтхам̣ сандха̄йа четана̄сӣлам̣ вуттам̣. йада̄ пана па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи сан̇кочам̣ а̄паджджантасса тато вираман̣а̄ка̄рена паваттама̄на̄ четана̄висит̣т̣ха̄ вирати, анабхиджджха̄дайо ча таттха таттха падха̄набха̄вена киччаса̄дхика̄ хонти, тада̄ там̣сампайутта̄ четана̄ виратиа̄дипаккхика̄ ва̄ хоти, аббоха̄рика̄ ва̄ти имаматтхам̣ сандха̄йа четасикасӣлам̣ вуттам̣.

ида̄ни сутте а̄гатанайена кусалакаммапатхавасена четана̄четасикасӣла̄ни вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. паджахантасса̄ти сама̄да̄навасена ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа на карисса̄мӣ’’ти сампаттаваттхука̄нипи анаджджха̄чаран̣ена паджахантасса. сатта каммапатхачетана̄ти па̄н̣а̄типа̄та̄дипаха̄наса̄дхика̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта кусалакаммапатхачетана̄. абхиджджха̄дивасена йам̣ парада̄рагамана̄ди карӣйати, тасса паха̄йака̄ анабхиджджха̄дайо сӣланти а̄ха ‘‘четасикам̣ сӣлам̣ на̄ма анабхиджджха̄…пе… самма̄дит̣т̣хидхамма̄’’ти. йатха̄ хи абхиджджха̄бйа̄па̄давасена миччха̄ча̄рапа̄н̣а̄типа̄та̄дайо карӣйанти, евам̣ миччха̄дит̣т̣хивасена̄пи те путтамукхадассана̄диаттхам̣ карӣйанти. тесан̃ча паджаханака̄ анабхиджджха̄дайоти. па̄тимоккхасам̣варо ча̄риттава̄риттавибха̄гам̣ винайапарийа̄паннам̣ сиккха̄падасӣлам̣. сатисам̣варо маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ а̄раккха̄, са̄ ча татха̄паватта̄ сатийева. н̃а̄н̣асам̣варо пан̃н̃а̄. кхантисам̣варо адхива̄сана̄, са̄ ча татха̄паватта̄ адосападха̄на̄ кхандха̄, адосо ева ва̄. вӣрийасам̣варо ка̄мавитакка̄дӣнам̣ виноданавасена паваттам̣ вӣрийам̣. па̄тимоккхасам̣варасатисам̣вара̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато а̄ви бхависсати.

сота̄нӣти тан̣ха̄дит̣т̣хиавиджджа̄дуччаритаавасит̣т̣хакилесасота̄ни. ‘‘сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯмӣ’’ти ватва̄ ‘‘пан̃н̃а̄йете пидхиййаре’’ти вачанена сота̄нам̣ сам̣варо пидаханам̣ самуччхеданам̣ н̃а̄н̣анти вин̃н̃а̄йати.

идаматтхикатам̣ манаси катва̄ йена н̃а̄н̣ена йонисо паччавеккхитва̄ паччайа̄ пат̣исевӣйанти. там̣ паччайапат̣исеванампи н̃а̄н̣асабха̄ватта̄ еттхева н̃а̄н̣асам̣варе ева самодха̄нам̣ сан̇гахам̣ гаччхати. кхамати адхива̄сетӣти кхамо. уппаннанти тасмим̣ тасмим̣ а̄рамман̣е джа̄там̣ ниббаттам̣. ка̄мавитакканти ка̄мӯпасам̣хитам̣ витаккам̣. на̄дхива̄сетӣти читтам̣ а̄ропетва̄ аббхантаре на ва̄сети. а̄джӣвапа̄рисуддхипӣти буддхапат̣икут̣т̣хам̣ миччха̄джӣвам̣ паха̄йа анаваджджена паччайапарийесанена сиджджханакам̣ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлампи еттхева вӣрийасам̣варе ева самодха̄нам̣ гаччхати вӣрийаса̄дханатта̄. еттха ча йатха̄ н̃а̄н̣ам̣ тан̣ха̄дисота̄нам̣ паваттинива̄ран̣ато пидаханат̣т̣хена сам̣варан̣ато сам̣варо ча, парато паваттанакагун̣а̄нам̣ а̄дха̄ра̄дибха̄вато сӣланат̣т̣хена сӣлам̣, евам̣ кханти анадхива̄санена уппаджджанакакилеса̄нам̣ адхива̄санена сам̣варан̣ато сам̣варо ча, кхаманахету уппаджджанакагун̣а̄нам̣ а̄дха̄ра̄дибха̄вато сӣланат̣т̣хена сӣлам̣, вӣрийам̣ винодетабба̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ виноданена сам̣варан̣ато сам̣варо ча, виноданахету уппаджджанакагун̣а̄нам̣ а̄дха̄ра̄дибха̄вато сӣланат̣т̣хена сӣланти ведитаббам̣. йатха̄ пана па̄тимоккхасӣла̄ди тасса тасса па̄падхаммасса паваттитум̣ аппада̄навасена сам̣варан̣ам̣ пидаханам̣, там̣ упа̄да̄йа сам̣варо, евам̣ асама̄диннасӣласса а̄гатаваттхуто вираман̣ампӣти а̄ха ‘‘йа̄ ча па̄пабхӣрука̄нам̣…пе… сам̣варасӣланти ведитабба’’нти. на вӣтиккамати етена̄ти авӣтиккамо. татха̄паватто кусалачиттуппа̄до.

7. авасесесу пана пан̃хесу. сама̄дха̄нам̣ сан̣т̣хапанам̣. дуссӣлйавасена хи паватта̄ ка̄йакамма̄дайо сампати, а̄йатин̃ча ахитадуккха̄ваха̄, на самма̄ т̣хапита̄ти асан̣т̣хапита̄ виппакин̣н̣а̄ висат̣а̄ ча на̄ма хонти, сусӣлйавасена пана паватта̄ таббипарийа̄йато сан̣т̣хапита̄ авиппакин̣н̣а̄ ависат̣а̄ ча на̄ма хонти йатха̄ там̣ оккхиттачаккхута̄ аба̄хуппача̄лана̄ди. тена̄ха ‘‘ка̄йакамма̄дӣнам̣ сусӣлйавасена авиппакин̣н̣ата̄ти аттхо’’ти. етена сама̄дхикиччато сӣланам̣ висесети. тасса хи сама̄дха̄нам̣ сампайуттадхамма̄нам̣ авиккхепахетута̄. идам̣ ка̄йакамма̄дӣнам̣ сан̣т̣хапанам̣ сам̣йаманам̣. упадха̄ран̣ам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ мӯлабха̄во. татха̄ хисса а̄дичаран̣а̄дибха̄во вутто. тена патхавӣдха̄тукиччато сӣланам̣ висеситам̣ хоти. са̄ хи сахаджа̄тарӯпадхамма̄нам̣ сандха̄ран̣авасена паваттати. идам̣ пана анаваджджадхамма̄нам̣ мӯла̄дхит̣т̣ха̄набха̄вена. тена̄ха ‘‘кусала̄нам̣ дхамма̄на’’нтиа̄ди. таттха кусаладхамма̄ на̄ма сапуббабха̄га̄ махаггата̄нуттара̄ дхамма̄. ан̃н̃е пана а̄чарийа̄. сират̣т̣хоти йатха̄ сираси чхинне саббо аттабха̄во винассати, евам̣ сӣле бхинне саббам̣ гун̣асарӣрам̣ винассати. тасма̄ тасса уттаман̇гат̣т̣хо сӣлат̣т̣хо. ‘‘сиро сӣса’’нти ва̄ ваттаббе нируттинайена ‘‘сӣла’’нти вуттанти адхиппа̄йо. сӣталат̣т̣хо парил̣а̄хавӯпасаманат̣т̣хо. тена та-ка̄расса лопам̣ катва̄ нируттинайенева ‘‘сӣла’’нти вуттанти дассети. татха̄ хидам̣ пайогасампа̄дитам̣ саббакилесапарил̣а̄хавӯпасамакарам̣ хоти. евама̄дина̄ти а̄ди-саддена сайанти акусала̄ етасмим̣ сати апавит̣т̣ха̄ хонтӣти сӣлам̣, супанти ва̄ тена вихатусса̄ха̄ни саббадуччарита̄нӣти сӣлам̣, саббесам̣ ва̄ кусаладхамма̄нам̣ павеса̄рахаса̄ла̄ти сӣланти евама̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

8. ‘‘сӣланат̣т̣хена сӣла’’нти пуббе саддаттхуддха̄рена пака̄ситопи бха̄ваттхо ева̄ти а̄ха ‘‘сӣланам̣ лаккхан̣ам̣ тасса̄’’ти. на хи тасса четана̄дибхедабхиннасса анавасесато сан̇га̄хако тато ан̃н̃о аттхо аттхи, йо лаккхан̣абха̄вена вуччеййа. нану ча анекабхедасан̇га̄хакам̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣ на̄ма сийа̄, на висесалаккхан̣анти ануйогам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘санидассанаттам̣ рӯпасса, йатха̄ бхиннассанекадха̄’’ти.

йатха̄ хи нӣла̄дивасена анекабхедабхиннасса̄пи рӯпа̄йатанасса санидассанаттам̣ висесалаккхан̣ам̣ тадан̃н̃адхамма̄са̄дха̄ран̣ато. на аниччата̄ди вийа, руппанам̣ вийа ва̄ са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣, евамидха̄пи дат̣т̣хаббам̣. ким̣ панетам̣ санидассанаттам̣ на̄ма? дат̣т̣хаббата̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣асса гочарабха̄во. тасса пана рӯпа̄йатанато анан̃н̃аттепи ан̃н̃ехи дхаммехи рӯпа̄йатанам̣ висесетум̣ ан̃н̃ам̣ вийа катва̄ саха нидассанена санидассананти вуччати. дхаммасабха̄васа̄ман̃н̃ена хи екӣбхӯтесу дхаммесу йо на̄наттакаро сабха̄во, со ан̃н̃ам̣ вийа катва̄ упачаритум̣ йутто. евам̣ хи аттхависеса̄вабодхо хотӣти. атха ва̄ ‘‘саха нидассанена̄’’ти еттха таббха̄ваттхо саха-саддо йатха̄ нандира̄гасахагата̄ти (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 14; пат̣и. ма. 2.30).

дуссӣлйавиддхам̣санарасанти ка̄йикаасам̣вара̄дибхедасса дуссӣлйасса видхаманакиччам̣. анаваджджарасанти ага̄райхасампаттикам̣ агарахитаббабха̄вена сампаджджанакам̣, аваджджапат̣ипаккхабха̄вена ва̄ сампаджджанакам̣. лаккхан̣а̄дӣсӯти лаккхан̣араса̄дӣсу вуччама̄несу киччамева, сампатти ва̄ расоти вуччати, на раса̄йатанараса̄дӣти адхиппа̄йо. кечи пана ‘‘киччамева̄’’ти авадха̄ран̣ам̣ тасса итарарасато балавабха̄вадассанаттханти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣, киччамева, сампатти ева ва̄ расоти имасса аттхасса адхиппетатта̄.

сочеййапаччупат̣т̣ха̄нанти ка̄йа̄дӣхи сучибха̄вена паччупат̣т̣ха̄ти. гахан̣абха̄ванти гахетаббабха̄вам̣. тена упат̣т̣ха̄на̄ка̄рат̣т̣хена паччупат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣, пхалат̣т̣хена пана авиппат̣иса̄рапаччупат̣т̣ха̄нам̣, сама̄дхипаччупат̣т̣ха̄нам̣ ва̄. сӣлам̣ хи сампатийева авиппат̣иса̄рам̣ паччупат̣т̣ха̄пети, парампара̄йа сама̄дхим̣. имасса пана а̄нисам̣сапхаласса а̄нисам̣сакатха̄йам̣ ваккхама̄натта̄ идха аггахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. кечи пана пхаласса аниччхитатта̄ идха аггахан̣анти ваданти, тадайуттам̣ пхаласса анекавидхатта̄, локийа̄дисӣласса̄пи вибхаджийама̄натта̄. татха̄ хи ваккхати ‘‘ниссита̄нисситавасена̄’’тиа̄ди (висуддхи. 1.10). йатха̄ патхавӣдха̄туйа̄ камма̄ди дӯрака̄ран̣ам̣, сесабхӯтаттайам̣ а̄саннака̄ран̣ам̣, йатха̄ ча ваттхасса тантава̄йатуривемасала̄ка̄ди дӯрака̄ран̣ам̣, тантаво а̄саннака̄ран̣ам̣, евам̣ сӣласса саддхаммассавана̄ди дӯрака̄ран̣ам̣, хириоттаппамасса а̄саннака̄ран̣анти дассенто а̄ха ‘‘хироттаппан̃ча пана̄’’тиа̄ди. хироттаппе хӣтиа̄ди тасса а̄саннака̄ран̣абха̄васа̄дханам̣. таттха уппаджджати сама̄да̄навасена, тит̣т̣хати авӣтиккамавасена̄ти ведитаббам̣.

сӣла̄нисам̣сакатха̄ван̣н̣ана̄

9. авиппат̣иса̄ра̄дӣти еттха виппат̣иса̄рапат̣ипаккхо кусалачиттуппа̄до авиппат̣иса̄ро. со пана висесато ‘‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йасса ме супарисуддхам̣ сӣла’’нти аттано сӣласса паччавеккхан̣авасена паваттоти ведитаббо. а̄ди-саддена па̄моджджабхогасампаттикиттисадда̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. авиппат̣иса̄раттха̄нӣти авиппат̣иса̄раппайоджана̄ни. кусала̄нӣти анаваджджа̄ни. авиппат̣иса̄ра̄нисам̣са̄нӣти авиппат̣иса̄руддайа̄ни. етена авиппат̣иса̄ро на̄ма сӣласса уддайаматтам̣, сам̣вад̣д̣хитасса руккхасса чха̄йа̄пуппхасадисам̣. ан̃н̃о ева пана̄нена ниппха̄детаббо сама̄дхиа̄дигун̣оти дассети.

сӣлавато сӣласампада̄йа̄ти парисуддхам̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ сӣласса сампа̄данена сӣлавато, та̄йа ева сӣласампада̄йа. аппама̄да̄дхикаран̣анти аппама̄дака̄ран̣а̄. бхогаккхандханти бхогара̄сим̣. калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхатӣти ‘‘итипи сӣлава̄, итипи калйа̄н̣адхаммо’’ти сундаро тхутигхосо ут̣т̣хахати, локам̣ паттхарати. виса̄радоти аттани кин̃чи гарахитаббам̣ упавадитаббам̣ апассанто вигатаса̄раджджо ниббхайо. аман̇кубхӯтоти авилаккхо. асаммӯл̣хоти ‘‘акатам̣ вата ме калйа̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 3.248) виппат̣иса̄ра̄бха̄вато, кусалакамма̄дӣнам̣йева ча тада̄ упат̣т̣ха̄нато амӯл̣хо пасаннама̄насо ева ка̄лам̣кароти. ка̄йасса бхеда̄ти упа̄диннаккхандхапаричча̄га̄, джӣвитиндрийасса упаччхеда̄. парам̣ маран̣а̄ти чутито уддхам̣. сугатинти сундарам̣ гатим̣. тена мануссагатипи сан̇гайхати. сагганти девагатим̣. са̄ хи рӯпа̄дӣхи висайехи сут̣т̣ху агготи сагго, локийати еттха ул̣а̄рам̣ пун̃н̃апхаланти локоти ча вуччати.

а̄кан̇кхеййа чети йади иччхеййа. пийо ча ассанти пийа̄йитаббо пийачаккхӯхи пасситаббо пеманийо бхавеййанти аттхо. мана̄поти сабрахмача̄рӣнам̣ манавад̣д̣ханако, тесам̣ ва̄ манена паттаббо, меттачиттена пхаритабботи вуттам̣ хоти. гарӯти гарут̣т̣ха̄нийо па̄са̄н̣ачхаттасадисо. бха̄ванӣйоти ‘‘аддха̄ айама̄йасма̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти, пассам̣ пассатӣ’’ти самбха̄ванӣйо. сӣлесвевасса парипӯрака̄рӣти чатупа̄рисуддхисӣлесу ева парипӯрака̄рӣ асса, анӯнака̄рӣ парипӯран̣а̄ка̄рена саманна̄гато бхавеййа. ‘‘а̄дина̄ найена̄’’ти етена ‘‘аджджхаттам̣ четосаматхамануйутто анира̄катаджджха̄но випассана̄йа саманна̄гато брӯхета̄ сун̃н̃а̄га̄ра̄на’’нти (ма. ни. 1.65) евама̄дике сӣлатхоманасутта̄гате саттараса сӣла̄нисам̣се сан̇ган̣ха̄ти.

ида̄ни на кеваламиме ева авиппат̣иса̄ра̄дайо, атха кхо ан̃н̃епи бахӯ сӣла̄нисам̣са̄ виджджантӣти те дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха са̄санети имасмим̣ сакалалокийалокуттарагун̣а̄вахе саттхуса̄сане. а̄ча̄ракулапутта̄нам̣ йам̣ сӣлам̣ вина̄ патит̣т̣ха̄ ават̣т̣ха̄нам̣ наттхи, тасса евам̣ маха̄нубха̄васса сӣласса а̄нисам̣са̄нам̣ париччхедам̣ парима̄н̣ам̣ ко ваде ко ваттум̣ саккун̣еййа̄ти аттхо. етена саббесам̣йева локийалокуттара̄нам̣ гун̣а̄нам̣ сӣламева мӯлабхӯтанти дассетва̄ тато парампи малависодханена, парил̣а̄хавӯпасаманена, сучигандхава̄йанена, сагганибба̄на̄дхигамӯпа̄йабха̄вена, собха̄лан̇ка̄раса̄дханата̄йа бхайавидхаманена, киттипа̄моджджаджанена ча сӣласадисам̣ ан̃н̃ам̣ сатта̄нам̣ хитасукха̄вахам̣ наттхӣти дассенто ‘‘на ган̇га̄’’тиа̄дика̄ га̄тха̄ абха̄си.

таттха сарабхӯти ека̄ надӣ, ‘‘йам̣ локе сарабхӯ’’ти ваданти. ниннага̄ ва̄чираватӣти ‘‘ачираватӣ’’ти евам̣на̄мика̄ надӣ, ва̄ти саббаттха ва̄-саддо анийаматтхо. тена авутта̄ годха̄варӣчандабха̄га̄дика̄ сан̇ган̣ха̄ти. па̄н̣анат̣т̣хена па̄н̣ӣнам̣ сатта̄нам̣ йам̣ малам̣ сӣладжалам̣ висодхайати, там̣ малам̣ висодхетум̣ на саккун̣анти ган̇га̄дайо надийоти пат̣хамага̄тха̄йа на-ка̄рам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. ха̄ра̄ти мутта̄ха̄ра̄. ман̣айоти вел̣урийа̄диман̣айо. арийанти висуддхам̣. сӣласамут̣т̣ха̄но киттисаддо гандхо манохарабха̄вато, диса̄су абхибйа̄панато ча ‘‘сӣлагандхо’’ти вутто. со хи пат̣ива̄тепи паваттати. тена̄ха бхагава̄ ‘‘сатан̃ча гандхо пат̣ива̄таметӣ’’ти (дха. па. 54; а. ни. 3.80; ми. па. 5.4.1). доса̄нам̣ балам̣ на̄ма ваттхуджджха̄ча̄ро, там̣ тесам̣ ка̄тум̣ адентам̣ сӣлам̣ доса̄нам̣ балам̣ гха̄тетӣти ведитаббам̣.

сӣлаппабхедакатха̄ван̣н̣ана̄

10. ‘‘кативидха’’нти еттха видха-саддо кот̣т̣ха̄сапарийа̄йо ‘‘екавидхена рӯпасан̇гахо’’тиа̄дӣсу вийа, пака̄раттхо ва̄, катиппака̄рам̣ киттака̄ сӣласса пака̄рабхеда̄ти аттхо. сӣланалаккхан̣ена̄ти сӣланасан̇кха̄тена сабха̄вена.

чаранти тена сӣлесу парипӯрака̄ритам̣ упагаччхантӣти чариттам̣, чариттамева ча̄риттам̣. ва̄ритато тена атта̄нам̣ та̄йанти раккхантӣти ва̄риттам̣. адхико сама̄ча̄ро абхисама̄ча̄ро, таттха нийуттам̣, со ва̄ пайоджанам̣ етасса̄ти а̄бхисама̄ча̄рикам̣. а̄ди брахмачарийасса̄ти а̄дибрахмачарийам̣, тадева а̄дибрахмачарийакам̣. вирамати ета̄йа, сайам̣ ва̄ вирамати, вираман̣ам̣ ва̄ вирати, на виратӣти авирати. ниссайатӣти нисситам̣, на нисситанти анисситам̣. парийанто етасса аттхӣти парийантам̣, ка̄лена парийантам̣ ка̄лапарийантам̣, йатха̄париччхинно ва̄ ка̄ло парийанто етасса̄ти ка̄лапарийантам̣. йа̄ва па̄н̣анам̣ джӣванам̣ кот̣и етасса̄ти а̄па̄н̣акот̣икам̣. аттано паччайехи локе нийуттам̣, таттха ва̄ видитанти локийам̣. локам̣ уттаратӣти локуттарам̣.

паччайато, пхалато ча маджджхимапан̣ӣтехи нихӣнам̣, тесам̣ ва̄ гун̣ехи парихӣнанти хӣнам̣. аттано паччайехи падха̄набха̄вам̣ нӣтанти пан̣ӣтам̣. убхиннамева вемаджджхе бхавам̣ маджджхимам̣. атта̄дхипатито а̄гатам̣ атта̄дхипатеййам̣. сесапададвайепи есева найо. тан̣ха̄йа, дит̣т̣хийа̄ ва̄ пара̄мат̣т̣хам̣ падхам̣ситанти пара̄мат̣т̣хам̣. таппат̣иккхепато апара̄мат̣т̣хам̣. пат̣иппассаддхакилесам̣ пат̣иппассаддхам̣. сиккха̄су джа̄там̣, секкхасса иданти ва̄ секкхам̣. паринит̣т̣хитасиккха̄киччата̄йа асеккхадхаммапарийа̄паннам̣ асеккхам̣. тадубхайапат̣иккхепена невасеккхана̄секкхам̣. ха̄нам̣ бхаджати, ха̄набха̄го ва̄ етасса аттхӣти ха̄набха̄гийам̣. сесесупи есева найо. аппапарима̄н̣атта̄ парийантавантам̣, па̄рисуддхивантан̃ча сӣлам̣ парийантапа̄рисуддхисӣлам̣. анаппапарима̄н̣атта̄ апарийантам̣, па̄рисуддхивантан̃ча сӣлам̣ апарийантапа̄рисуддхисӣлам̣. саббасо пун̣н̣ам̣, па̄рисуддхивантан̃ча сӣлам̣ парипун̣н̣апа̄рисуддхисӣлам̣.

11. вуттанайена̄ти ‘‘сӣланат̣т̣хена сӣла’’нтиа̄дина̄ (висуддхи. 1.7) хет̣т̣ха̄ вуттена найена. идам̣ каттаббанти пан̃н̃аттасиккха̄падапӯран̣анти идам̣ а̄бхисама̄ча̄рикам̣ каттаббам̣ пат̣ипаджджитаббанти евам̣ пан̃н̃аттасса сиккха̄падасӣласса пӯран̣ам̣. сиккха̄падасӣлам̣ хи пӯренто сиккха̄падампи пӯрети па̄лети на̄ма. сиккха̄ ева ва̄ сиккхитаббато, пат̣ипаджджитаббато ча сиккха̄падам̣. тасса пӯран̣антипи йоджетаббам̣. идам̣ на каттаббанти пат̣иккхиттасса акаран̣анти идам̣ дуччаритам̣ на каттаббанти бхагавата̄ пат̣иккхиттасса акаран̣ам̣ вираман̣ам̣. чаранти тасминти тасмим̣ сӣле там̣саман̇гино чарантӣти сӣласса адхикаран̣атам̣ вибха̄венто тесам̣ паваттит̣т̣ха̄набха̄вам̣ дассети. тена̄ха ‘‘сӣлесу парипӯрака̄рита̄йа паваттантӣ’’ти. ва̄ританти идам̣ на каттаббанти пат̣иккхиттам̣ акаппийам̣. та̄йантӣти акаран̣енева та̄йанти. тена̄ти ва̄риттасӣлама̄ха. ва̄рети ва̄ саттха̄ еттха, етена ва̄ти ва̄ритам̣, сиккха̄падам̣. там̣ авикопенто та̄йанти тена̄ти ва̄риттам̣. саддха̄вӣрийаса̄дхананти саддха̄йа, ут̣т̣ха̄навӣрийена ча са̄дхетаббам̣. на хи асаддхо, кусӣто ча ваттапат̣ипаттим̣ парипӯрети, саддхо ева саттха̄ра̄ пат̣иккхитте ан̣уматтепи вадждже бхайадасса̄вӣ сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯти а̄ха ‘‘саддха̄са̄дханам̣ ва̄ритта’’нти.

адхисӣласиккха̄парийа̄паннатта̄ абхивисит̣т̣хо сама̄ча̄роти абхисама̄ча̄роти а̄ха ‘‘уттамасама̄ча̄ро’’ти. абхисама̄ча̄рова а̄бхисама̄ча̄рикам̣, йатха̄ венайикоти (а. ни. 8.11; па̄ра̄. 8) адхиппа̄йо. абхисама̄ча̄ро уккат̣т̣ханиддесато маггасӣлам̣, пхаласӣлан̃ча, там̣ а̄раббха уддисса тадаттхам̣ таппайоджанам̣ пан̃н̃аттам̣ а̄бхисама̄ча̄рикам̣. супарисуддха̄ни тӣн̣и ка̄йакамма̄ни, чатта̄ри вачӣкамма̄ни, супарисуддхо а̄джӣвоти идам̣ а̄джӣват̣т̣хамакам̣. таттха ка̄мам̣ а̄джӣвахетукато саттавидхадуччаритато вирати самма̄а̄джӣвоти сопи саттавидхо хоти, самма̄джӣвата̄са̄ман̃н̃ена пана там̣ екам̣ катва̄ вуттам̣. атха ва̄ тивидхакуханаваттхусанниссайато миччха̄джӣвато виратим̣ екаджджхам̣ катва̄ вутто ‘‘а̄джӣво супарисуддхо’’ти. сет̣т̣хачарийабха̄вато магго ева брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣, тасса. а̄дибха̄вабхӯтанти а̄димхи бха̄ветаббатам̣ ниппха̄детаббатам̣ бхӯтам̣ паттам̣ а̄дибха̄вабхӯтам̣. кин̃ча̄пи десана̄нуккамена самма̄дит̣т̣хи а̄ди, пат̣ипаттиккамена пана а̄джӣват̣т̣хамакасӣлам̣ а̄дӣти. тасса сампаттийа̄ти а̄бхисама̄ча̄рикасса сампаджджанена парипӯран̣ена а̄дибрахмачарийакам̣ сампаджджати. йо хи лахука̄нипи аппаса̄ваджджа̄ни париваджджети, со гарука̄ни маха̄са̄ваджджа̄ни бахва̄дӣнава̄ни париваджджессатӣти ваттаббамева наттхӣти. суттам̣ пана етаматтхам̣ бйатирекавасена вибха̄вети. таттха дхамманти сӣлам̣. там̣ хи упаригун̣ависеса̄нам̣ дха̄ран̣ат̣т̣хена дхаммоти вуччати.

виратисӣласса итарасӣлена сатипи сампайога̄дике асаммиссаката̄дассанаттхам̣ ‘‘вераман̣иматта’’нти вуттам̣.

‘‘ниссита̄нисситавасена̄’’ти еттха лаббхама̄наниссайам̣ та̄ва дассетум̣ ‘‘ниссайо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тан̣ха̄чаритена ниссайитаббато тан̣ха̄ва тан̣ха̄ниссайо. татха̄ дит̣т̣хиниссайо. дит̣т̣хичарито хи асатипи дит̣т̣хийа̄ тан̣ха̄вирахе дит̣т̣хинисситова паваттати. девоти чатумаха̄ра̄джасаккасуйа̄ма̄дипа̄кат̣адевама̄ха. деван̃н̃атароти апа̄кат̣ам̣. тан̣хам̣ ева нисситанти тан̣ха̄нисситам̣. тан̣ха̄йа нисситанти ча кечи ваданти. тесам̣ ‘‘две ниссайа̄’’тиа̄дина̄ вируджджхати. суддхидит̣т̣хийа̄ти ‘‘ити сам̣са̄расуддхи бхависсатӣ’’ти евам̣ паваттадит̣т̣хийа̄, локуттарам̣ сӣланти адхиппа̄йо. тассева̄ти локуттарассева самбха̄рабхӯтам̣ ка̄ран̣абхӯтам̣, виват̣т̣ӯпаниссайанти аттхо.

ка̄лапариччхедам̣ катва̄ти ‘‘иман̃ча раттим̣, иман̃ча дива’’нтиа̄дина̄ (а. ни. 8.41) вийа ка̄лавасена париччхедам̣ катва̄. ка̄лапариччхедам̣ акатва̄ сама̄диннампи антара̄виччхиннам̣ сампаттавиративасена йа̄ваджӣвам̣ паваттитампи а̄па̄н̣акот̣икам̣ на хотӣти дассетум̣ ‘‘йа̄ваджӣвам̣ сама̄дийитва̄ татхева паваттита’’нти вуттам̣.

ла̄бхайасан̃а̄тиан̇гаджӣвитавасена̄ти ла̄бхайаса̄нам̣ ануппанна̄нам̣ уппа̄данавасена, уппанна̄нам̣ раккхан̣авасена чева вад̣д̣ханавасена ча н̃а̄тиан̇гаджӣвита̄нам̣ авина̄санавасена. ким̣ со вӣтиккамиссатӣти йо вӣтиккама̄йа читтампи на уппа̄дети, со ка̄йава̄ча̄хи вӣтиккамиссатӣти ким̣ идам̣, наттхетанти аттхо. пат̣иккхепе хи айам̣ ким̣-саддо.

а̄рамман̣абха̄вена ван̣о вийа а̄саве ка̄ма̄сава̄дике паггхаратӣти сампайогабха̄ва̄бха̄вепи саха̄савехӣти са̄савам̣. тебхӯмакадхаммаджа̄танти сӣлам̣ таппарийа̄паннанти а̄ха ‘‘са̄савам̣ сӣлам̣ локийа’’нти. бхавависеса̄ сампаттибхава̄. винайоти винайапарийатти, таттха ва̄ а̄гатасиккха̄пада̄ни. па̄моджджам̣ тарун̣апӣти. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ сапаччайана̄марӯпадассанам̣, тададхит̣т̣ха̄на̄ ва̄ тарун̣авипассана̄. ниббида̄ти ниббида̄н̃а̄н̣ам̣. тена балававипассанама̄ха. вира̄го магго. вимутти арахаттапхалам̣. вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ паччавеккхан̣а̄. катха̄ти винайакатха̄. мантана̄ти винайавича̄ран̣а̄. упаниса̄ти йатха̄вуттака̄ран̣апарампара̄сан̇кха̄то упаниссайо. локуттарам̣ маггапхалачиттасампайуттам̣ а̄джӣват̣т̣хамакасӣлам̣. таттха маггасӣлам̣ бхаваниссаран̣а̄вахам̣ хоти, паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса ча бхӯми, пхаласӣлам̣ пана паччавеккхан̣а̄н̃а̄н̣ассева бхӯми.

12. хӣна̄дхимуттивасена чханда̄дӣнампи хӣната̄. пан̣ӣта̄дхимуттивасена пан̣ӣтата̄. тадубхайавемаджджхата̄васена маджджхимата̄. йатхева хи каммам̣ а̄йӯханавасена хӣна̄дибхедабхиннам̣ хоти, евам̣ чханда̄дайопи паваттиа̄ка̄равасена. со ча несам̣ паваттиа̄ка̄ро адхимуттибхедена̄ти дат̣т̣хаббам̣. йасака̄мата̄йа̄ти киттисилока̄бхиратийа̄, парива̄риччха̄йа ва̄. ‘‘катхам̣ на̄ма ма̄дисо ӣдисам̣ кареййа̄’’ти па̄паджигуччха̄йа арийабха̄вам̣ нисса̄йа. анупаккилит̣т̣ханти аттуккам̣санапаравамбхана̄хи, ан̃н̃ехи ча упаккилесехи анупаккилит̣т̣хам̣. бхавабхогаттха̄йа̄ти бхавасампаттиаттхан̃чева бхогасампаттиаттхан̃ча. аттано вимоккхаттха̄йа паваттитанти са̄вакапаччекабодхисаттасӣлама̄ха. саббасатта̄нам̣ вимоккхаттха̄йа̄ти саббасатта̄нам̣ сам̣са̄рабандханато вимочанаттха̄йа. па̄рамита̄сӣлам̣ маха̄бодхисаттасӣлам̣. йа̄ карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахита̄ маха̄бодхим̣ а̄раббха паватта̄ парамуккам̣сагатасочеййасаллекха̄ десака̄ласатта̄дивикаппарахита̄ сӣлапа̄рамита̄.

ананурӯпанти аса̄руппам̣. атта̄ ева гару адхипати етасса̄ти аттагару, ладжджа̄дхико. атта̄дхипатито а̄гатам̣ атта̄дхипатеййам̣. локо адхипати гару етасса̄ти лока̄дхипати, оттаппа̄дхико. дхаммо на̄ма̄йам̣ маха̄нубха̄во екантаниййа̄нико, со ча пат̣ипаттийа̄ва пӯджетаббо. тасма̄ ‘‘нам̣ сӣласампада̄йа пӯджесса̄мӣ’’ти евам̣ дхаммамахаттам̣ пӯджетука̄мена.

пара̄мат̣т̣хатта̄ти пара̄бхававасена а̄мат̣т̣хатта̄. тан̣ха̄дит̣т̣хийо хи ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄, имина̄ ме сӣлена сам̣са̄расуддхи бхависсатӣ’’ти паваттасса сӣлам̣ пара̄масантийо там̣ пара̄бхавам̣ па̄пенти маггасса анупаниссайабха̄вакаран̣ато. путхуджджанакалйа̄н̣акасса̄ти путхуджджанесу калйа̄н̣акасса. со хи путхуджджанова хутва̄ калйа̄н̣ехи сӣла̄дӣхи саманна̄гато. пара̄масанакилеса̄нам̣ виккхамбханато, самуччхинданато ча техи на пара̄мат̣т̣ханти апара̄мат̣т̣хам̣. тасса тасса килесадаратхасса пат̣иппассамбханато вӯпасаманато пат̣иппассаддхам̣.

катапат̣икамманти вут̣т̣ха̄надесана̄хи йатха̄дхаммам̣ катапат̣ика̄рам̣. евам̣ хи там̣ сӣлам̣ пат̣ипа̄катикамева хоти. тена̄ха ‘‘там̣ висуддха’’нти. ‘‘катапат̣икамма’’нти имина̄ ча ‘‘на пуневам̣ карисса’’нти адхит̣т̣ха̄нампи сан̇гахитанти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘аччхамам̣сам̣ ну кхо, сӯкарамам̣сам̣ ну кхо’’тиа̄дина̄ ваттхумхи ва̄, ‘‘па̄читтийам̣ ну кхо, дуккат̣ам̣ ну кхо’’тиа̄дина̄ а̄паттийа̄ ва̄, ‘‘майа̄ там̣ ваттху вӣтиккантам̣ ну кхо, на ну кхо вӣтикканта’’нтиа̄дина̄ аджджха̄ча̄ре ва̄ вематикасса сам̣сайа̄паннасса. висодхетаббам̣ йатха̄дхаммам̣ пат̣икаммена. вимати ева вематикам̣, тасмим̣ вематике сати, виматийа̄ уппанна̄йа̄ти аттхо. вимати пат̣ивинетабба̄ти сайам̣ ва̄ там̣ ваттхум̣ вича̄ретва̄, винайадхаре ва̄ пуччхитва̄ кан̇кха̄ винодетабба̄. никкан̇кхена пана каппийам̣ че ка̄таббам̣, акаппийам̣ че чхад̣д̣етаббам̣. тена̄ха ‘‘иччасса пха̄су бхависсатӣ’’ти.

‘‘чатӯхи арийамаггехӣ’’тиа̄дина̄ маггапхалапарийа̄паннам̣ сӣлам̣ маггапхаласампайуттам̣ вуттам̣. самуда̄йесу паваттавоха̄ра̄ авайавесупи паваттантӣти. сесанти саббам̣ локийасӣлам̣.

пакатипӣти сабха̄вопи. сукхасӣло сакхило сукхасам̣ва̄со. тена парийа̄йена̄ти пакатиаттхава̄чакаттхена. екаччам̣ абйа̄катам̣ сӣлам̣ идха̄дхиппетасӣлена екасан̇гаханти акусалассева̄йуджджама̄натам̣ дассетум̣ ‘‘таттха акусала’’нтиа̄ди вуттам̣. татха̄ хи секкхаттикам̣ идха гахитам̣, идха на упанӣтам̣ кусалаттиканти адхиппа̄йо. вуттанайенева̄ти вуттенева найена кусалаттикам̣ аггахетва̄ хӣнаттика̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ тика̄нам̣ васена асса сӣласса тивидхата̄ ведитабба̄.

13. йодха̄ти йо идха. ваттхувӣтиккамети а̄паттийа̄ ваттхуно вӣтиккамане аджджха̄ча̄ре. ка̄масан̇каппа̄дайо нава маха̄витакка̄ миччха̄сан̇каппа̄. еварӯпасса̄ти едисасса. тасса хи сӣлаванте анупасан̇камитва̄ дуссӣле севантасса тато ева тесам̣ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанена пан̣н̣аттивӣтиккаме адосадасса̄вино миччха̄сан̇каппабахулата̄йа маначчхат̣т̣ха̄ни индрийа̄ни араккхато сӣлам̣ екам̣сенева ха̄набха̄гийам̣ хоти, на т̣хитибха̄гийам̣, куто висеса̄дибха̄гийата̄. сӣласампаттийа̄ти сӣлапа̄рипӯрийа̄ чатупа̄рисуддхисӣлена. агхат̣антасса уттарӣти уттари висеса̄дхигама̄йа ава̄йамантасса. т̣хитибха̄гийам̣ сӣлам̣ бхавати асама̄дхисам̣ваттанийатта̄. сампа̄дите хи сама̄дхисмим̣ сӣласса сама̄дхисам̣ваттанийата̄ ниччхийати. сама̄дхаттха̄йа̄ти саматхавасена сама̄дха̄наттха̄йа. ниббиданти випассанам̣. балававипассана̄дассанаттхам̣ ниббида̄гахан̣ам̣ та̄вата̄пи сӣласса ниббедхабха̄гийабха̄васиддхито.

йа̄ни ча сиккха̄пада̄ни несам̣ раккхитабба̄нӣти самбандхо, та̄ни пана аса̄дха̄ран̣апан̃н̃аттито ан̃н̃а̄ни. несанти ‘‘раккхитабба̄нӣ’’ти падам̣ апеккхитва̄ каттари са̄мивачанам̣, техи бхиккхӯхӣти аттхо. сати ва̄ усса̄хети уссаккитва̄ сӣла̄ни раккхитум̣ усса̄хе сати. даса̄ти са̄ман̣ерехи раккхитаббасӣлама̄ха гхат̣ика̄ра̄дӣнам̣ вийа. ат̣т̣ха̄ти начча̄дима̄ла̄дивераман̣им̣ екам̣ катва̄ саббапаччхимаваджджа̄ни ат̣т̣ха.

авӣтиккамоти пан̃чаннам̣ сӣла̄нам̣ авӣтиккамо. пакатисӣланти сабха̄васӣлам̣. татрӯпапаттинийатам̣ хи сӣлам̣ уттаракурука̄нам̣. марийа̄да̄ча̄риттанти тасса тасса са̄ваджджасса акаран̣е марийа̄дабхӯтам̣, таттха таттха кула̄дӣсу пуббапурисехи т̣хапитам̣ ча̄риттам̣. куладесапа̄сан̣д̣адхаммо хи ‘‘а̄ча̄расӣла’’нти адхиппетам̣. таттха куладхаммо та̄ва бра̄хман̣а̄дӣнам̣ амаджджапа̄на̄ди, десадхаммо екаччаджанападава̄сӣнам̣ ахим̣сана̄ди, па̄сан̣д̣адхаммо титтхийа̄нам̣ йаманийама̄ди. титтхийаматам̣ хи дит̣т̣хипа̄сена, тан̣ха̄па̄сена ча д̣ети паваттати, па̄сам̣ ва̄ ба̄дхам̣ арийавинайасса д̣етӣти ‘‘па̄сан̣д̣а’’нти вуччати. ‘‘пакатийа̄ сӣлаватӣ хотӣ’’ти (дӣ. ни. 2.20) вачанато бодхисаттама̄ту пан̃часиккха̄падасӣлам̣ парипун̣н̣амева. идам̣ пана уккам̣сагатам̣ бодхисаттапитарипи читтуппа̄даматтенапи асам̣килит̣т̣хам̣ ‘‘дхаммата̄сӣла’’нти вуттам̣. ка̄магун̣ӯпасам̣хитанти ка̄макот̣т̣ха̄сесу асса̄дӯпасам̣хитам̣ ка̄масса̄дагадхитам̣. дхаммата̄сӣланти дхаммата̄йа ка̄ран̣анийа̄мена а̄гатам̣ сӣлам̣. сӣлапа̄рамим̣ хи парамуккам̣сам̣ па̄петва̄ куччхигатасса маха̄бодхисаттасса сӣлатеджена гун̣а̄нубха̄вена бодхисаттама̄ту сарасенева парамасаллекхаппаттам̣ сӣлам̣ хоти. маха̄кассапа̄дӣнанти а̄ди-саддена бхадда̄дике сан̇ган̣ха̄ти. те кира сучирам̣ ка̄лам̣ супарисуддхасӣла̄ ева хутва̄ а̄гата̄. тена̄ха ‘‘суддхасатта̄на’’нти. та̄су та̄су джа̄тӣсӯти сӣлавара̄джамахим̣сара̄джа̄диджа̄тӣсу. пуббе пуримаджа̄тийам̣ сиддхо хету етасса̄ти пуббахетукасӣлам̣. идам̣ пана пакатисӣла̄дисама̄да̄нена вина̄ авӣтиккамалаккхан̣ам̣ сампаттавиратисан̇гахам̣ дат̣т̣хаббам̣.

йам̣ бхагавата̄ евам̣ вуттам̣ сӣланти самбандхо. идха̄ти ваккхама̄насӣлапарипӯракасса пуггаласса санниссайабхӯтаса̄санапаридӣпанам̣, ан̃н̃аса̄санасса ча татха̄бха̄вапат̣иседханам̣. вуттам̣ хетам̣ ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о…пе… сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти (дӣ. ни. 2.214; ма. ни. 1.139; а. ни. 4.241). бхиккхӯти тасса сӣласса парипӯракапуггалапаридӣпанам̣. па̄тимоккхасам̣варасам̣вутоти идамасса па̄тимоккхасӣле патит̣т̣хитабха̄вапаридӣпанам̣. вихаратӣти идамасса таданурӯпавиха̄расаман̇гибха̄вапаридӣпанам̣. а̄ча̄рагочарасампанноти идам̣ па̄тимоккхасам̣варасса, упариадхигантаббагун̣а̄нан̃ча упака̄ракадхаммапаридӣпанам̣. ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣти идам̣ па̄тимоккхато ачаванабха̄вапаридӣпанам̣. сама̄да̄йа̄ти сиккха̄пада̄нам̣ анавасесато а̄да̄напаридӣпанам̣. сиккхатӣти сиккха̄йа саман̇гибха̄вапаридӣпанам̣. сиккха̄падесӯти сиккхитаббадхаммапаридӣпанам̣. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ парато а̄ви бхависсати.

соти па̄тимоккхасам̣варасӣле патит̣т̣хитабхиккху. тена йа̄дисасса индрийасам̣варасӣлам̣ иччхитаббам̣, там̣ дассети. чаккхуна̄ти йато со сам̣варо, там̣ дассети. рӯпанти йаттха со сам̣варо, там̣ дассети. дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣти сам̣варасса упа̄йам̣ дассети. йатва̄дхикаран̣а…пе… анва̄ссавеййунти сам̣варасса пат̣ипаккхам̣ таттха а̄дӣнавам̣ дассети. сам̣вара̄йа пат̣ипаджджатӣти пагева сатийа̄ упат̣т̣хапетаббатам̣ дассети. раккхати чаккхундрийанти сатийа̄ упат̣т̣ха̄панамева чаккхундрийасса а̄раккха̄ти дассети. чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣти татха̄бхӯта̄ сатийеветтха сам̣вароти дассети. вӣтиккамасса васена̄ти самбандхо. чханнам̣ сиккха̄пада̄нанти ‘‘а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ асантам̣ абхӯтам̣ уттаримануссадхаммам̣ уллапатӣ’’тиа̄дина̄ а̄гата̄нам̣ чханнам̣ па̄ра̄джика̄дипат̣исам̣йутта̄нам̣ сиккха̄пада̄нам̣. са̄мантаджаппана̄дина̄ тивидхена куханаваттхуна̄ вимха̄панам̣ кухана̄. атта̄нам̣, да̄йакам̣ ва̄ уккхипитва̄ йатха̄ со кин̃чи дада̄ти, евам̣ катханам̣ лапана̄. нимиттам̣ вуччати паччайада̄насан̃н̃уппа̄дакам̣ ка̄йавачӣкаммам̣, тена нимиттена чарати, нимиттам̣ ва̄ каротӣти немиттико, тасса бха̄во немиттиката̄. гандха̄дайо вийа ла̄бха̄йа паресам̣ аккосана̄дина̄ ниписатӣти ниппесо, ниппесова ниппесико, тасса бха̄во ниппесиката̄. махиччхата̄йа аттана̄ ладдхала̄бхена парато ла̄бхапарийесана̄ ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсаната̄. евама̄дӣнанти а̄ди-саддена ануппийабха̄н̣ита̄ча̄т̣укамйата̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. пат̣исан̇кха̄нена паччавеккхан̣а̄йа парисуддхо асам̣килит̣т̣хо пат̣исан̇кха̄напарисуддхо. чатта̄ро паччайа̄ парибхун̃джӣйанти етена̄ти чатупаччайапарибхого, татха̄паватта̄ анаваджджачетана̄.

па̄тимоккхасам̣варасӣлаван̣н̣ана̄

14. татра̄ти тесу па̄тимоккхасам̣вара̄дӣсу. а̄дито пат̣т̣ха̄йа̄ти ‘‘идха бхиккхӯ’’тиа̄дина̄ (вибха. 508; дӣ. ни. 1.194) а̄гатадесана̄йа а̄дито пабхути. виниччхайакатха̄ти таттха сам̣сайавидхаманена виниччхайа̄ваха̄ катха̄. пат̣хамасса аттхасса саббаса̄дха̄ран̣атта̄ аса̄дха̄ран̣ам̣ паббаджита̄вен̣икам̣ парийа̄йам̣ дассенто ‘‘чхиннабхиннапат̣адхара̄дита̄йа ва̄’’ти а̄ха. евам̣ хисса парипун̣н̣апа̄тимоккхасам̣варайогйата̄ дассита̄ хоти. бхиннапат̣адхара̄дибха̄во ча на̄ма далиддасса̄пи ниггахитасса хотӣти тато висесетум̣ ‘‘саддха̄паббаджито’’ти ватва̄ пат̣ипаттийа̄ йогйабха̄вадассанаттхам̣ ‘‘кулапутто’’ти вуттам̣. а̄ча̄ракулапутто ва̄ хи пат̣ипаджджитум̣ саккоти джа̄тикулапутто ва̄. сиккха̄падасӣланти ча̄риттава̄риттаппабхедам̣ сиккха̄падавасена пан̃н̃аттам̣ сӣлам̣. йоти анийаманиддесо йо кочи пуггало. нанти винайапарийа̄паннам̣ сӣлам̣. танти пуггалам̣. моккхети сахака̄рика̄ран̣абха̄вато. апа̄йе бхава̄ни а̄па̄йика̄ни. а̄ди-саддена тадан̃н̃ам̣ саббасам̣са̄радуккхам̣ сан̇ган̣ха̄ти. сам̣варан̣ам̣ ка̄йавачӣдва̄ра̄нам̣ пидаханам̣. йена те сам̣вута̄ пихита̄ хонти, со сам̣варо. йасма̄ пана со саттаннам̣ а̄паттиккхандха̄нам̣ авӣтиккамо вӣтиккамапат̣ипаккхоти катва̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ка̄йикава̄часикасса авӣтиккамассетам̣ на̄ма’’нти. па̄тимоккхасам̣варена сам̣вутоти па̄тимоккхасам̣варена пихитака̄йавачӣдва̄ро. татха̄бхӯто ча йасма̄ там̣ упето тена ча саман̇гӣ на̄ма хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘упагато саманна̄гатоти аттхо’’ти.

апаро найо – килеса̄нам̣ балавабха̄вато, па̄пакирийа̄йа сукарабха̄вато, пун̃н̃акирийа̄йа ча дуккарабха̄вато бахуккхаттум̣ апа̄йесу патанасӣлоти па̄тӣ, путхуджджано. аниччата̄йа ва̄ бхава̄дӣсу каммавегаккхитто гхат̣ийантам̣ вийа анават̣т̣ха̄нена париббхаманато гаманасӣлоти па̄тӣ, маран̣авасена ва̄ тамхи тамхи саттаника̄йе аттабха̄васса па̄танасӣлоти па̄тӣ, саттасанта̄но, читтамева ва̄. там̣ па̄тинам̣ сам̣са̄радуккхато моккхетӣти па̄тимоккхам̣. читтасса хи вимоккхена сатто ‘‘вимутто’’ти вуччати. вуттам̣ хи ‘‘читтавода̄на̄ висуджджхантӣ’’ти, ‘‘анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти (маха̄ва. 28) ча. атха ва̄ авиджджа̄дина̄ хетуна̄ сам̣са̄ре патати гаччхати паваттатӣти па̄тӣ, ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣сарата’’нти (сам̣. ни. 2.124) хи вуттам̣. тасса па̄тино саттасса тан̣ха̄дисам̣килесаттайато моккхо етена̄ти па̄тимоккхам̣. ‘‘кан̣т̣хека̄л̣о’’тиа̄дӣнам̣ вийасса сама̄сасиддхи ведитабба̄. атха ва̄ па̄тети винипа̄тети дуккхети па̄ти, читтам̣. вуттам̣ хи ‘‘читтена нӣйати локо, читтена парикассатӣ’’ти (сам̣. ни. 1.62). тасса па̄тино моккхо етена̄ти па̄тимоккхам̣, патати ва̄ етена апа̄йадуккхе, сам̣са̄радуккхе ча̄ти па̄тӣ, тан̣ха̄дисам̣килесо. вуттам̣ хи ‘‘тан̣ха̄ джанети пурисам̣ (сам̣. ни. 1.55-57), тан̣ха̄дутийо пурисо’’ти (итиву. 15, 105; а. ни. 4.9; маха̄ни. 191; чӯл̣ани. па̄ра̄йана̄нугӣтига̄тха̄ниддеса) ча а̄ди. тато па̄тито моккхоти па̄тимоккхам̣. атха ва̄ патати еттха̄ти па̄тӣни, чха аджджхаттикаба̄хира̄ни а̄йатана̄ни. вуттам̣ хи ‘‘чхасу локо самуппанно, чхасу куббати сантхава’’нти (сам̣. ни. 1.70; су. ни. 171). тато чхааджджхаттикаба̄хира̄йатанасан̇кха̄тато па̄тито моккхоти па̄тимоккхам̣. атха ва̄ па̄то винипа̄то асса аттхӣти па̄тӣ, сам̣са̄ро. тато моккхоти па̄тимоккхам̣, атха ва̄ саббалока̄дхипатибха̄вато дхаммиссаро бхагава̄ ‘‘патӣ’’ти вуччати. муччати етена̄ти моккхо, патино моккхо тена пан̃н̃аттатта̄ти патимоккхо, патимоккхо ева па̄тимоккхам̣. саббагун̣а̄нам̣ ва̄ мӯлабха̄вато уттамат̣т̣хена пати ча со йатха̄вуттенаттхена моккхо ча̄ти патимоккхо, патимоккхо ева па̄тимоккхам̣. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘па̄тимоккханти мукхаметам̣ памукхамета’’нти (маха̄ва. 135) виттха̄ро.

атха ва̄ па-ити пака̄ре, атӣ-ти аччантаттхе нипа̄то, тасма̄ пака̄рехи аччантам̣ моккхетӣти па̄тимоккхам̣. идам̣ хи сӣлам̣ сайам̣ тадан̇гавасена, сама̄дхисахитам̣ пан̃н̃а̄сахитан̃ча виккхамбханавасена, самуччхедавасена ча аччантам̣ моккхети мочетӣти па̄тимоккхам̣, пати пати моккхоти ва̄ патимоккхо, тамха̄ тамха̄ вӣтиккамадосато паччекам̣ моккхоти аттхо, патимоккхо ева па̄тимоккхам̣. моккхоти ва̄ нибба̄нам̣, тасса моккхасса пат̣ибимбабхӯтоти патимоккхо. сӣласам̣варо хи сӯрийасса арун̣уггаманам̣ вийа нибба̄насса удайабхӯто таппат̣ибха̄го вийа йатха̄рахам̣ килесанибба̄панато, патимоккхойева па̄тимоккхам̣. атха ва̄ моккхам̣ пати ваттати, моккха̄бхимукханти ва̄ патимоккхам̣, патимоккхамева па̄тимоккханти еваметтха па̄тимоккха-саддасса аттхо ведитаббо. ирийатӣти аттабха̄вам̣ паваттети. ‘‘вихаратӣ’’ти имина̄ па̄тимоккхасам̣варасӣле т̣хитасса бхиккхуно ирийа̄патхавиха̄ро дассито. па̄л̣ийанти джха̄навибхан̇гапа̄л̣ийам̣ (вибха. 508 а̄дайо).

таттха ка̄мам̣ саман̣ача̄рам̣, саман̣агочаран̃ча дассетум̣ ‘‘а̄ча̄рагочарасампанно’’ти вуттам̣, йатха̄ пана маггам̣ а̄чиккханто ‘‘ва̄мам̣ мун̃ча, даккхин̣ам̣ ган̣ха̄’’ти ваджджетаббапуббакам̣ гахетаббам̣ вадеййа, йатха̄ ва̄ сасӣсанха̄нена пахӣнаседамаладжалликасса ма̄ла̄гандхавилепана̄дивибхӯсанасам̣видха̄нам̣ йуттарӯпам̣, евам̣ пахӣнапа̄падхаммасса калйа̄н̣адхаммасама̄його йуттарӯпоти ‘‘аттхи а̄ча̄ро, аттхи ана̄ча̄ро’’ти двайам̣ уддиситва̄ ана̄ча̄рам̣ та̄ва вибхаджитум̣ ‘‘таттха катамо ана̄ча̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ка̄йико вӣтиккамоти тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣. ва̄часико вӣтиккамоти чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣. ка̄йикава̄часикоти тадубхайам̣.

евам̣ а̄джӣват̣т̣хамакасӣласса вӣтиккамо дассито. ида̄ни ма̄насам̣ ана̄ча̄рам̣ дассетум̣ ‘‘саббампи дуссӣлйам̣ ана̄ча̄ро’’ти ватва̄ таттха екаччийам̣ дассенто ‘‘идхекаччо вел̣уда̄нена ва̄’’тиа̄дима̄ха. таттха вел̣уда̄нена̄ти паччайуппа̄данаттхена вел̣уда̄нена. паттада̄на̄дӣсупи есева найо. вел̣ӯти манусса̄нам̣ пайоджана̄вахо йо кочи вел̣удан̣д̣о. паттам̣ гандхика̄дӣнам̣ гандхапаливет̣хана̄диаттхам̣ ва̄, та̄лана̄л̣икера̄дипаттам̣ ва̄. пуппхам̣ йам̣ кин̃чи манусса̄нам̣ пайоджана̄вахам̣. татха̄ пхалам̣. сина̄нам̣ сирӣсачун̣н̣а̄динха̄нийачун̣н̣ам̣. маттика̄пи еттхева сан̇гахам̣ гаччхати. дантакат̣т̣хам̣ йам̣ кин̃чи мукхасодханаттхам̣ дантапонам̣. ча̄т̣укамйата̄ атта̄нам̣ да̄сам̣ вийа нӣчат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ парасса кхалитавачанам̣ сан̣т̣хапетва̄ пийака̄мата̄йа паггайхавачанам̣. муггасӯпйата̄ти муггасӯпасамата̄ сачча̄ликена джӣвитакаппанам̣. йатха̄ хи муггасӯпе паччанте бахӯ мугга̄ паччанти, катипайа̄ на паччанти, евам̣ сачча̄ликена джӣвитакаппане баху аликам̣ хоти, аппакам̣ саччанти. парибхат̣атӣти парибхат̣о, паресам̣ да̄раке парихаранто. парибхат̣асса каммам̣ па̄рибхат̣йам̣, са̄ ева па̄рибхат̣йата̄, алан̇каран̣а̄дина̄ кулада̄ракапарихаран̣ассетам̣ на̄мам̣. тесам̣ тесам̣ гихӣнам̣ га̄мантарадесантара̄дӣсу са̄санапат̣иса̄санахаран̣ам̣ джан̇гхапесаникам̣. ан̃н̃атаран̃н̃атарена̄ти етесам̣ ва̄ вел̣уда̄на̄дӣнам̣ веджджакаммабхан̣д̣а̄га̄рикакаммапин̣д̣апат̣ипин̣д̣акаммасан̇гхуппа̄дачетийуппа̄дапат̣т̣хапана̄дӣнам̣ ва̄ миччха̄джӣвена джӣвитакаппанакакамма̄нам̣ йена кеначи. буддхапат̣икут̣т̣хена̄ти буддхехи гарахитена пат̣исиддхена. миччха̄джӣвена̄ти на самма̄а̄джӣвена. айам̣ вуччати ана̄ча̄роти айам̣ саббопи ‘‘ана̄ча̄ро’’ти катхӣйати. а̄ча̄раниддесо вуттапат̣ипаккханайенева ведитаббо.

гочараниддесепи пат̣хамам̣ агочарасса вачане ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. гочароти пин̣д̣апа̄та̄дӣнам̣ аттха̄йа упасан̇камитум̣ йуттат̣т̣ха̄нам̣. айуттат̣т̣ха̄нам̣ агочаро. весийа̄ гочаро асса̄ти весийа̄гочаро, миттасантхававасена упасан̇камитаббат̣т̣ха̄нанти аттхо. весийа̄ на̄ма рӯпӯпаджӣвинийо, та̄ миттасантхававасена на упасан̇камитабба̄, саман̣абха̄васса антара̄йакаратта̄, парисуддха̄сайасса̄пи гарахахетуто, тасма̄ даккхин̣а̄да̄навасена сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ва упасан̇камитабба̄. видхава̄ вуччанти матапатика̄, павуттхапатика̄ ва̄. тхуллакума̄рика̄ти махаллика̄ анивит̣т̣хакума̄рийо, пан̣д̣ака̄ти напум̣сака̄. те хи уссаннакилеса̄ авӯпасантапарил̣а̄ха̄ лока̄мисасаннисситакатха̄бахула̄, тасма̄ на упасан̇камитабба̄. бхиккхунийо на̄ма уссаннабрахмачарийа̄. татха̄ бхиккхӯпи. тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висабха̄гаваттхубха̄вато сантхававасена упасан̇камане катипа̄хенева брахмачарийантара̄йо сийа̄, тасма̄ на упасан̇камитабба̄. гила̄напуччхана̄дивасена упасан̇камане сатока̄рина̄ бхавитаббам̣. па̄на̄га̄ранти сура̄па̄нагхарам̣. там̣ сон̣д̣аджанехи авивиттам̣ хоти. таттха техи сон̣д̣ата̄дивасена на упасан̇камитаббам̣ брахмачарийантара̄йакаратта̄. сам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхӣтиа̄дӣсу ра̄джа̄но на̄ма йе раджджамануса̄санти. ра̄джамаха̄матта̄ ра̄джиссарийасадиса̄йа иссарийаматта̄йа саманна̄гата̄. титтхийа̄ти випарӣтадассана̄ ба̄хиракапарибба̄джака̄. титтхийаса̄вака̄ти тесу дал̣хабхатта̄ паччайада̄йака̄. анануломикена сам̣саггена̄ти тиссаннам̣ сиккха̄нам̣ анануломикена паччанӣкабхӯтена сам̣саггена сам̣сат̣т̣хо вихарати, йена брахмачарийантара̄йам̣ ва̄ саллекхапариха̄ним̣ ва̄ па̄пун̣а̄ти.

ида̄ни апаренапи парийа̄йена агочарам̣ дассетум̣ ‘‘йа̄ни ва̄ пана та̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ассаддха̄нӣти буддха̄дӣсу саддха̄вирахита̄ни. тато ева аппасанна̄ни, каммакаммапхаласаддха̄йа ва̄ абха̄вена ассаддха̄ни. ратанаттайаппаса̄да̄бха̄вена аппасанна̄ни. аккосакапарибха̄сака̄нӣти аккосаваттхӯхи аккосака̄ни чева бхайадассанена сантаджджанака̄ни ча. аттхам̣ на иччханти анаттхамева иччхантӣти анаттхака̄ма̄ни. хитам̣ на иччханти ахитамева иччхантӣти ахитака̄ма̄ни. пха̄су на иччханти апха̄сум̣йева иччхантӣти апха̄сукака̄ма̄ни. йогаккхемам̣ ниббхайам̣ на иччханти, айогаккхемамева иччхантӣти айогаккхемака̄ма̄ни. бхиккхӯнанти еттха са̄ман̣ера̄нампи сан̇гахо. бхиккхунӣнанти еттха сиккхама̄наса̄ман̣ерӣнам̣. саббесам̣ хи са̄саника̄нам̣ анаттхака̄мата̄дӣпанападамидам̣ вачанам̣. татха̄рӯпа̄ни кула̄нӣти та̄диса̄ни кхаттийакула̄дӣни. севатӣти нисса̄йа джӣвати. бхаджатӣти упасан̇камати. пайирупа̄сатӣти пунаппунам̣ упагаччхати. айам̣ вуччатӣти айам̣ весийа̄дико, ра̄джа̄дико, ассаддхакула̄дико ча там̣ там̣ севантасса типпака̄ропи айутто гочароти агочаро. еттха хи весийа̄дико пан̃чака̄магун̣аниссайато агочаро. йатха̄ха ‘‘ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо? йадидам̣ пан̃ча ка̄магун̣а̄’’ти (сам̣. ни. 5.372). ра̄джа̄дико саман̣адхаммасса анупаниссайато, ла̄бхасакка̄ра̄санивичакканиппотханадит̣т̣хивипаттихетуто ча. ассаддхакула̄дико саддха̄ха̄ничиттасанта̄са̄вахато агочаро.

гочараниддесе ‘‘на весийа̄гочаро’’тиа̄дӣни вуттапат̣ипаккхавасена ведитабба̄ни. опа̄набхӯта̄нӣти удапа̄набхӯта̄ни бхиккхусан̇гхасса, бхиккхунӣсан̇гхасса ча чатумаха̄патхе кхатапоккхаран̣ӣ вийа йатха̄сукхам̣ ога̄ханаккхама̄ни. ка̄са̄вападжджота̄нӣти бхиккхӯнам̣, бхиккхунӣнан̃ча ниваттхапа̄рутака̄са̄ва̄нам̣йева пабха̄хи екобха̄са̄ни. исива̄тапат̣ива̄та̄нӣти гехам̣ пависанта̄нам̣, никкхаманта̄нан̃ча бхиккхубхиккхунӣсан̇кха̄та̄нам̣ исӣнам̣ чӣварава̄тена чева самин̃джанапаса̄ран̣а̄диджанитасарӣрава̄тена ча пат̣ива̄та̄ни пава̄йита̄ни виниддхутакиббиса̄ни ва̄.

ида̄ни ниддесе а̄гатанайена̄пи а̄ча̄рагочаре дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. еттха̄ти етасмим̣ па̄тимоккхасӣланиддесе. имина̄пи найена̄ти ида̄ни вуччама̄навидхина̄пи. сан̇гхагатоти сан̇гхасаннипа̄там̣ гато. ачиттӣка̄ракатоти акатачиттӣка̄ро, акатага̄равоти аттхо. гхат̣т̣айантоти сарӣрена, чӣварена ва̄ гхам̣санто. пуратопи тит̣т̣хати ачиттӣка̄ракатоти самбандхитаббам̣. т̣хитакопӣти упари тит̣т̣ханто вийа а̄саннатарат̣т̣ха̄не т̣хитакопи бхан̣ати. ба̄ха̄виккхепакоти ба̄хум̣ виккхипанто. анупа̄хана̄нанти ана̄даре са̄мивачанам̣. саупа̄ханоти упа̄хана̄рул̣хо. тхере бхиккхӯ анупакхаджджа̄ти тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ анупависитва̄ тесам̣ а̄саннатарат̣т̣ха̄нам̣ упагантва̄. кат̣т̣хам̣ паккхипати аггикун̣д̣е. воккамма̄ти пассато атиккамитва̄. гӯл̣ха̄ни сабха̄вато пат̣иччханна̄ни са̄н̣ипа̄ка̄ра̄дина̄ пат̣иччха̄дита̄ни. ана̄пуччха̄ти ана̄пуччхитва̄. асса̄ти ана̄ча̄расса.

апича бхиккхӯтиа̄ди саббассева бхиккхуно а̄ча̄радассанавасена паваттам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣, на ниддесапа̄л̣и. саддха̄сӣласутача̄га̄дигун̣ахетуко гарубха̄во гарукаран̣ам̣ ва̄ га̄раво, саха га̄равена̄ти сага̄раво. гарут̣т̣ха̄нийесу га̄раваса̄раджджа̄дивасена пат̣исса̄йана̄ патисса̄, саппатиссавапат̣ипатти. саха патисса̄йа̄ти саппатиссо. сависесам̣ хириманата̄йа, оттаппибха̄вена ча хироттаппасампанно. секхийадхаммапа̄рипӯривасена суниваттхо супа̄руто. па̄са̄дикена̄ти паса̄да̄вахена, иттхамбхӯталаккхан̣е четам̣ каран̣авачанам̣. есева найо ито паресупи чхасу падесу. абхиккантена̄ти абхиккамена. ирийа̄патхасампанноти сампаннаирийа̄патхо. тена сесаирийа̄патха̄нампи па̄са̄дикатама̄ха. индрийесу гуттадва̄роти чаккхундрийа̄дӣсу чхасу два̄ресу сусам̣вихита̄раккхо. бходжане маттан̃н̃ӯти парибхун̃джитаббато бходжанасан̃н̃ите чатуббидхепи паччайе парийесанапат̣иггахан̣апарибхога̄дивасена саббасо пама̄н̣ан̃н̃ӯ. джа̄гарийамануйуттоти пуббаратта̄парараттам̣ бха̄вана̄манасика̄расан̇кха̄там̣ джа̄гарийам̣ са̄таччака̄рита̄васена ану ану йутто таттха йуттапайутто. сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гатотиа̄ди йатха̄вуттасса а̄ча̄расса самбха̄радассанам̣. таттха аппиччхоти нииччхо. сантут̣т̣хоти йатха̄ла̄бха̄дивасена сантосена тут̣т̣хо. саккаччака̄рӣти а̄дарака̄рӣ. гаручиттӣка̄рабахулоти гарут̣т̣ха̄нийесу гарукаран̣абахуло. айам̣ вуччати а̄ча̄роти айам̣ сага̄равата̄ди аттхака̄мехи а̄чаритаббато а̄ча̄ро.

сӣла̄дӣнам̣ гун̣а̄нам̣ упаниссайабхӯто упаниссайагочаро. сатисан̇кха̄то читтасса а̄раккхабхӯто ева гочаро а̄раккхагочаро. каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄то читтасса упанибандханат̣т̣ха̄набхӯто гочаро упанибандхагочаро. аппиччхата̄дӣхи дасахи виват̣т̣аниссита̄йа катха̄йа ваттхубхӯтехи гун̣ехи саманна̄гато дасакатха̄ваттхугун̣асаманна̄гато. тато ева калйа̄н̣о сундаро миттоти калйа̄н̣амитто. тасса лаккхан̣ам̣ парато а̄гамиссати. ассутам̣ суттагеййа̄дим̣. сун̣а̄тӣти сутамайам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппа̄дети. сутам̣ парийода̄петӣти тамева йатха̄сутам̣ ависадата̄йа апарийода̄там̣ пунаппунам̣ парипуччхана̄дина̄ висодхети ниджджат̣ам̣ нигумбам̣ кароти. таттха ча йе кан̇кхат̣т̣ха̄нийа̄ дхамма̄, тесу сам̣сайам̣ чхинданто кан̇кхам̣ витарати. каммакаммапхалесу, ратанаттайе ча самма̄дит̣т̣хийа̄ уджукаран̣ена дит̣т̣хим̣ уджум̣ кароти. тато ева ча дувидха̄йапи саддха̄сампада̄йа читтам̣ паса̄дети. атха ва̄ йатха̄сутам̣ дхаммам̣ парийодапетва̄ таттха̄гате рӯпа̄рӯпадхамме париггахетва̄ сапаччайам̣ на̄марӯпам̣ паригган̣ханто саттадит̣т̣хиван̇кавидхаманена дит̣т̣хим̣ уджум̣ кароти. дхамма̄нам̣ паччайапаччайуппанната̄маттадассанена тӣсупи аддха̄су кан̇кхам̣ витарати. тато парам̣ ча удайаббайан̃а̄н̣а̄дивасена випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арийабхӯмим̣ оккаманто авеччапаса̄дена ратанаттайе читтам̣ паса̄дети. татха̄бхӯтова тасса калйа̄н̣амиттасса анусиккханена саддха̄дӣхи гун̣ехи на ха̄йати, ан̃н̃адаттху вад̣д̣хатева. тена̄ха ‘‘йасса ва̄’’тиа̄ди.

антарагхаранти антаре антаре гхара̄ни еттха, там̣ етасса̄ти ва̄ ‘‘антарагхара’’нти ладдхана̄мам̣ гочарага̄мам̣ павит̣т̣хо. таттха гхаре гхаре бхиккха̄парийесана̄йа вӣтхим̣ пат̣ипанно. оккхиттачаккхӯти хет̣т̣ха̄кхиттачаккху. киттакена пана оккхиттачаккху хотӣти а̄ха ‘‘йугаматтадасса̄вӣ’’ти. сусам̣вутоти сам̣йато. йатха̄ панеттха сусам̣вуто на̄ма хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘на хаттхим̣ олокенто’’тиа̄ди вуттам̣.

йаттха̄ти йесу сатипат̣т̣ха̄несу. читтам̣ бха̄вана̄читтам̣. упанибандхатӣти упанетва̄ нибандхати. вуттан̃хетам̣ –

‘‘йатха̄ тхамбхе нибандхеййа, ваччхам̣ дамам̣ наро идха;

бандхеййевам̣ сакам̣ читтам̣, сатийа̄рамман̣е дал̣ха’’нти. (висуддхи. 1.217; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.374; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.107; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.165; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.163);

сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ упанибандхагочарабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘вуттан̃хета’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха сако петтико висайоти аттано питу самма̄самбуддхасса сантако, тена дит̣т̣хо дассито ча висайо.

ан̣уппама̄н̣есӯти парама̄н̣уппама̄н̣есу. асан̃чиччаа̄паннасекхийаакусалачиттуппа̄да̄дибхедесӯти асан̃чичча а̄паннасекхийесу акусалачиттуппа̄да̄дибхедесӯти евам̣ асан̃чиччаггахан̣ам̣ секхийависесанам̣ дат̣т̣хаббам̣. секхийаггахан̣ена четтха ваттаккхандхака̄дӣсу (чӯл̣ава. 356 а̄дайо) а̄гатаватта̄дӣнампи гахан̣ам̣. тепи хи сиккхитаббат̣т̣хена ‘‘секхийа̄’’ти иччхита̄. татха̄ хи ма̄тика̄йам̣ па̄ра̄джика̄дӣнам̣ вийа секхийа̄нам̣ париччхедо на като. еван̃ча катва̄ ‘‘асан̃чичча а̄паннасекхийа̄’’ти асан̃чиччаггахан̣ам̣ саматтхитам̣ хоти. на хи ма̄тика̄йам̣ а̄гатесу пан̃часаттатийа̄ секхийесу носан̃н̃а̄вимоккхо на̄ма аттхи, асан̃чиччаггахан̣енева четтха асатиаджа̄нана̄нампи сан̇гахо като. кечи панеттха асин̃чичча а̄паннаггахан̣ена ачиттака̄паттийо гахита̄ти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣, гарука̄паттӣсупи ка̄сан̃чи ачиттакабха̄васаббха̄вато, адхит̣т̣ха̄на̄викаммасса, десана̄викаммассева ва̄ саббалахукасса ваджджасса идха̄дхиппетатта̄. тена̄ха ‘‘йа̄ни та̄ни ваджджа̄ни аппаматтака̄ни ораматтака̄ни лахука̄ни лахусаммата̄нӣ’’тиа̄ди. а̄дисаддена па̄тимоккхасам̣варависуддхаттхам̣ анатиккаманӣйа̄нам̣ ана̄паттигаманӣйа̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. бхайадассанасӣлоти парама̄н̣уматтам̣ ваджджам̣ ат̣т̣хасат̣т̣хийоджанасатасахассуббедхасинерупаббатасадисам̣ катва̄ дассанасабха̄во, саббалахукам̣ ва̄ дуббха̄ситаматтам̣ па̄ра̄джикасадисам̣ катва̄ дассанасабха̄во. йам̣ кин̃чӣти мӯлапан̃н̃аттианупан̃н̃аттисаббаттхапан̃н̃аттипадесапан̃н̃аттиа̄дибхедам̣ йам̣ кин̃чи сиккхитаббам̣ пат̣ипаджджитаббам̣ пӯретаббам̣ сӣлам̣. самма̄ а̄да̄йа̄ти саммадева саккаччам̣, саббасо ча а̄дийитва̄. айам̣ пана а̄ча̄рагочарасампада̄ ким̣ па̄тимоккхасӣле парийа̄панна̄, уда̄ху апарийа̄панна̄ти? парийа̄панна̄. йади евам̣ касма̄ пуна вутта̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди.

индрийасам̣варасӣлаван̣н̣ана̄

15. индрийасам̣варасӣлам̣ па̄тимоккхасам̣варасӣласса самбха̄рабхӯтам̣, тасмим̣ сатийева иччхитаббанти вуттам̣ ‘‘соти па̄тимоккхасам̣варасӣле т̣хито бхиккхӯ’’ти. сампа̄дите хи етасмим̣ па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ сугуттам̣ сураккхитамева хоти, сусам̣вихитакан̣т̣акавати вийа сассанти. ка̄ран̣авасена̄ти аса̄дха̄ран̣ака̄ран̣асса васена. аса̄дха̄ран̣ака̄ран̣авасена хи пхалам̣ ападисӣйати, йатха̄ йаван̇куро бхерисаддоти. ниссайавоха̄рена ва̄ етам̣ нисситавачанам̣, йатха̄ ман̃ча̄ уккут̣т̣хим̣ каронтӣти. рӯпанти рӯпа̄йатанам̣. чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ти еттха йади чаккху рӯпам̣ пассеййа, ан̃н̃авин̃н̃а̄н̣асаман̇гинопи пассеййум̣, на четам̣ аттхи, касма̄? ачетанатта̄ чаккхусса. тена̄ха ‘‘чаккху рӯпам̣ на пассати ачиттакатта̄’’ти. атха вин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпам̣ пассеййа, тирокут̣т̣а̄дигатампи нам̣ пассеййа аппат̣игхабха̄вато, идампи наттхи саббасса вин̃н̃а̄н̣асса дассана̄бха̄вато. тена̄ха ‘‘читтам̣ на пассати ачаккхукатта̄’’ти. таттха йатха̄ чаккхусаннисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ пассати, на йам̣ кин̃чи. тан̃ча кеначи кут̣т̣а̄дина̄ антарите на уппаджджати, йаттха а̄локасса вибандхо. йаттха пана на вибандхо пхаликагаббхапат̣ала̄дике, таттха антаритепи уппаджджатева. евам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄дхит̣т̣хитам̣ чаккху пассати, на йам̣ кин̃чӣти вин̃н̃а̄н̣а̄дхит̣т̣хитам̣ чаккхум̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄’’ти.

два̄ра̄рамман̣асан̇гхат̣т̣ети два̄расса а̄рамман̣ена сан̇гхат̣т̣е сати, чаккхусса рӯпа̄рамман̣е а̄па̄тхагатети адхиппа̄йо. паса̄даваттхукена читтена̄ти чаккхупаса̄даваттхукена таннисса̄йа паваттена вин̃н̃а̄н̣ена, йам̣ ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣а’’нти вуччати. пассатӣти олокети. чаккхупаса̄дасанниссайе хи вин̃н̃а̄н̣е а̄лока̄нуггахитам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ санниссайагун̣ена обха̄сенте там̣саман̇гипуггало ‘‘рӯпам̣ пассатӣ’’ти вуччати. обха̄санан̃четтха а̄рамман̣асса йатха̄сабха̄вато вибха̄ванам̣, йам̣ ‘‘паччаккхато гахан̣а’’нти вуччати. усуна̄ лаккхасса ведхе сиджджханте тасса самбха̄рабхӯтена дхануна̄ виджджхатӣти вачанам̣ вийа вин̃н̃а̄н̣ена рӯпадассане сиджджханте чаккхуна̄ рӯпам̣ пассатӣти ӣдисӣ сасамбха̄ракатха̄ на̄меса̄ хоти. сасамбха̄ра̄ катха̄ сасамбха̄ракатха̄, дассанасса ка̄ран̣асахита̄ти аттхо. сасамбха̄расса ва̄ дассанасса катха̄ сасамбха̄ракатха̄. тасма̄ти йасма̄ кевалена чаккхуна̄, кевалена ва̄ вин̃н̃а̄н̣ена рӯпадассанам̣ наттхи, тасма̄.

иттхипурисанимиттам̣ ва̄ти еттха иттхисанта̄нанисситарӯпамукхена гайхама̄нам̣ сан̣т̣ха̄нам̣ тханамам̣са̄висадата̄ ниммассумукхата̄ кесабандханаваттхаггахан̣ам̣ ависадат̣т̣ха̄нагамана̄ди ча саббам̣ ‘‘иттхӣ’’ти сан̃джа̄нанасса ка̄ран̣абха̄вато иттхинимиттам̣. вуттавипарийа̄йато пурисанимиттам̣ ведитаббам̣. субханимитта̄дикам̣ ва̄ти еттха ра̄гуппаттихетубхӯто ит̣т̣ха̄ка̄ро субханимиттам̣. а̄ди-саддена пат̣игханимитта̄дӣнам̣ сан̇гахо. со пана досуппаттиа̄дихетубхӯто анит̣т̣ха̄диа̄ка̄ро ведитаббо. ка̄ман̃четтха па̄л̣ийам̣ абхиджджха̄доманасса̄ва сарӯпато а̄гата̄, упеккха̄нимиттасса̄пи пана сан̇гахо иччхитаббо, асамапеккханена уппаджджанакамохасса̄пи асам̣варабха̄вато. татха̄ хи ваккхати ‘‘мут̣т̣хасаччам̣ ва̄ ан̃н̃а̄н̣ам̣ ва̄’’ти. упеккха̄нимиттанти четтха ан̃н̃а̄н̣упеккха̄йа ваттхубхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣, тан̃часса асамапеккханавасена ведитаббам̣. евам̣ сан̇кхепато ра̄гадосамоха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ ‘‘субханимитта̄дика’’нти вуттам̣. тена̄ха ‘‘килесаваттхубхӯтам̣ нимитта’’нти. дит̣т̣хаматтейева сан̣т̣ха̄тӣти ‘‘дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсатӣ’’ти (уда̄. 10) сутте вуттанайена ван̣н̣а̄йатане чаккхувин̃н̃а̄н̣ена, вӣтхичиттехи ча гахитаматтейева тит̣т̣хати, на тато парам̣ кин̃чи субха̄диа̄ка̄рам̣ парикаппети. па̄кат̣абха̄вакаран̣атоти парибйаттабха̄вакаран̣ато вибхӯтабха̄вакаран̣ато. висабха̄гаваттхуно хи хаттха̄диавайавесу субха̄дито парикаппентасса апара̄парам̣ таттха уппаджджама̄на̄ килеса̄ парибйатта̄ хонтӣти те тесам̣ анубйан̃джана̄ на̄ма. те пана йасма̄ татха̄ татха̄ саннивит̣т̣ха̄нам̣ бхӯтупа̄да̄йарӯпа̄нам̣ саннивеса̄ка̄ро. на хи там̣ мун̃читва̄ параматтхато хаттха̄ди на̄ма кочи аттхи. тасма̄ вуттам̣ ‘‘хаттхапа̄да…пе… а̄ка̄рам̣ на ган̣ха̄тӣ’’ти. ким̣ пана ган̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘йам̣ таттха бхӯтам̣, тадева ган̣ха̄тӣ’’ти. йам̣ тасмим̣ сарӣре виджджама̄нам̣ кесалома̄ди бхӯтупа̄да̄йаматтам̣ ва̄, тадева йа̄тха̄вато ган̣ха̄ти. таттха асубха̄ка̄рагахан̣асса нидассанам̣ дассенто ‘‘четийапаббатава̄сӣ’’тиа̄дина̄ маха̄тиссаттхераваттхум̣ а̄хари.

таттха суман̣д̣итапаса̄дхита̄ти сут̣т̣ху ман̣д̣ита̄ паса̄дхита̄ ча. а̄бхаран̣а̄дӣхи а̄ха̄римехи ман̣д̣анам̣. сарӣрасса уччха̄дана̄дивасена пат̣исан̇кхаран̣ам̣ паса̄дхананти ваданти, а̄бхаран̣ехи, пана ваттха̄лан̇ка̄ра̄дӣхи ча алан̇каран̣ам̣ паса̄дханам̣. ӯнат̣т̣ха̄напӯран̣ам̣ ман̣д̣анам̣. випаллаттхачитта̄ти ра̄гавасена випарӣтачитта̄. олокентоти тхеро каммат̣т̣ха̄наманасика̄ренева гаччханто саддакан̣т̣акатта̄ пуббабха̄гаманасика̄расса хаситасадда̄нуса̄рена ‘‘кимета’’нти олокенто. асубхасан̃н̃анти ат̣т̣хикасан̃н̃ам̣. ат̣т̣хикакаммат̣т̣ха̄нам̣ хи тхеро тада̄ парихарати. арахаттам̣ па̄пун̣ӣти тхеро кира тасса̄ хасантийа̄ дантат̣т̣хидассаненева пуббабха̄габха̄вана̄йа субха̄витатта̄ пат̣ибха̄ганимиттам̣, са̄тисайан̃ча упача̄раджджха̄нам̣ лабхитва̄ йатха̄т̣хитова таттха пат̣хамаджджха̄нам̣ адхигантва̄ там̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ маггапарампара̄йа а̄саваккхайам̣ па̄пун̣и. пуббасан̃н̃ам̣ ануссарӣти пуббакам̣ йатха̄раддхам̣ ка̄лена ка̄лам̣ ануйун̃джийама̄нам̣ ат̣т̣хикакаммат̣т̣ха̄нам̣ ануссари саманна̄хари. анумагганти анупатхам̣ тасса̄ пада̄нупадам̣. тхерасса кира бха̄вана̄йа пагун̣абха̄вато дантат̣т̣хидассаненева тасса̄ сакаласарӣрам̣ ат̣т̣хикасан̇гха̄табха̄вена упат̣т̣ха̄си. на там̣ ‘‘иттхӣ’’ти ва̄ ‘‘пурисо’’ти ва̄ сан̃джа̄ни. тена̄ха ‘‘на̄бхиджа̄на̄ми…пе… маха̄патхе’’ти.

‘‘йасса чаккхундрийа̄сам̣варасса хетӯ’’ти ватва̄ пуна ‘‘тасса чаккхундрийасса сатикава̄т̣ена пидаханаттха̄йа̄’’ти вуттам̣, на асам̣варасса̄ти. йадидам̣ йам̣ чаккхундрийа̄сам̣варасса хету абхиджджха̄дианва̄ссаванам̣ дасситам̣, там̣ асам̣вутачаккхундрийассева хету паваттам̣ дасситанти катва̄ вуттам̣. чаккхудва̄рикасса хи абхиджджха̄дианва̄ссаванасса там̣два̄рикавин̃н̃а̄н̣асса вийа чаккхундрийам̣ падха̄нака̄ран̣ам̣. чаккхундрийасса асам̣вутатте сати те анва̄ссавантӣти асам̣варийама̄начаккхундрийахетуко со асам̣варо татха̄ вуттоти. йатва̄дхикаран̣анти хи йасса чаккхундрийасса ка̄ран̣а̄ти аттхо. кӣдисасса ча ка̄ран̣а̄ти? асам̣вутасса, кин̃ча асам̣вутам̣? йасса чаккхундрийа̄сам̣варасса хету абхиджджха̄дайо анва̄ссаванти, тасса сам̣вара̄йа̄ти айаметтха йоджана̄.

джаванаккхан̣е пана саче дуссӣлйам̣ ва̄тиа̄ди пуна авачанаттхам̣ идхева саббам̣ вуттанти чхасу два̄ресу йатха̄самбхавам̣ ведитаббам̣. на хи пан̃чадва̄ре ка̄йавачӣдуччаритасан̇кха̄там̣ дуссӣлйам̣ аттхи, тасма̄ дуссӣлйа̄сам̣варо манодва̄равасена, сеса̄сам̣варо чхадва̄равасена йоджетаббо. мут̣т̣хасачча̄дӣнам̣ хи сатипат̣ипаккха̄кусаладхамма̄дибха̄вато сийа̄ пан̃чадва̄ре уппатти, на твева ка̄йикава̄часикавӣтиккамабхӯтасса дуссӣлйасса таттха уппатти, пан̃чадва̄рикаджавана̄нам̣ авин̃н̃аттиджанакатта̄. дуссӣлйа̄дайо четтха пан̃ча асам̣вара̄ сӣласам̣вара̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ сам̣вара̄нам̣ пат̣ипаккхабха̄вена вутта̄. тасмим̣ сатӣти тасмим̣ асам̣варе сати.

йатха̄ кинти йена пака̄рена джаване уппаджджама̄но асам̣варо ‘‘чаккхундрийе асам̣варо’’ти вуччати, там̣ нидассанам̣ кинти аттхо. йатха̄тиа̄дина̄ нагарадва̄ре асам̣варе сати там̣самбандха̄нам̣ гхара̄дӣнам̣ асам̣вутата̄ вийа джаване асам̣варе сати там̣самбандха̄нам̣ два̄ра̄дӣнам̣ асам̣вутата̄ти евам̣ ан̃н̃а̄сам̣варе ан̃н̃а̄сам̣вутата̄ са̄ман̃н̃амева нидассети, на пубба̄параса̄ман̃н̃ам̣, антобахиса̄ман̃н̃ам̣ ва̄. сати ва̄ два̄рабхаван̇га̄дике пуна уппаджджама̄нам̣ джаванам̣ ба̄хирам̣ вийа катва̄ нагарадва̄расама̄нам̣ вуттам̣, итаран̃ча антонагаре гхара̄дисама̄нам̣. паччайабха̄вена хи пуриманиппханнам̣ джаванака̄ле асантампи бхаван̇га̄ди чаккха̄ди вийа пхаланиппхаттийа̄ сантам̣йева на̄ма хоти. на хи дхарама̄нам̣йева ‘‘санта’’нти вуччати. ‘‘ба̄хирам̣ вийа катва̄’’ти ча параматтхато джаванасса ба̄хирабха̄ве, итарасса ча аббхантарабха̄ве асатипи ‘‘пабхассарамидам̣, бхиккхаве, читтам̣, тан̃ча кхо а̄гантукехи упаккилит̣т̣ха’’нтиа̄ди (а. ни. 1.49) вачанато а̄гантукабхӯтасса када̄чи када̄чи уппаджджама̄насса джаванасса ба̄хирабха̄во, таббидхурасабха̄васса итарасса аббхантарабха̄во екена парийа̄йена хотӣти катва̄ вуттам̣. джаване ва̄ асам̣варе уппанне тато парам̣ два̄рабхаван̇га̄дӣнам̣ асам̣варахетубха̄ва̄паттито. асам̣варасса хи уппаттийа̄ два̄рабхаван̇га̄дӣнам̣ тасса хетубха̄во пан̃н̃а̄йатӣти. нагарадва̄расадисена джаванена пависитва̄ дуссӣлйа̄дичора̄нам̣ два̄рабхаван̇га̄дӣсу мусанам̣ кусалабхан̣д̣авина̄санам̣ катхитам̣. йасмим̣ хи два̄ре асам̣варо уппаджджати, со таттха два̄ра̄дӣнам̣ сам̣варӯпаниссайабха̄вам̣ упаччхиндантойева паваттатӣти. два̄рабхаван̇га̄дӣнам̣ джаванена саха самбандхо екасантатипарийа̄паннато дат̣т̣хаббо.

еттха ча чаккхудва̄ре рӯпа̄рамман̣е а̄па̄тхагате нийамита̄дивасена кусала̄кусаладжаване саттаккхаттум̣ уппаджджитва̄ бхаван̇гам̣ отин̣н̣е таданурӯпамева манодва̄рикаджаване тасмим̣йева̄рамман̣е саттаккхаттум̣йева уппаджджитва̄ бхаван̇гам̣ отин̣н̣е пуна тасмим̣йева два̄ре тадева̄рамман̣ам̣ нисса̄йа ‘‘иттхӣ пурисо’’тиа̄дина̄ ваваттхапентам̣ паса̄дараджджана̄дивасена саттаккхаттум̣ джаванам̣ джавати. евам̣ паваттама̄нам̣ джаванам̣ сандха̄йа ‘‘джаване дуссӣлйа̄дӣсу уппаннесу тасмим̣ асам̣варе сати два̄рампи агутта’’нтиа̄ди вуттам̣.

тасмим̣ пана джаване. сӣла̄дӣсӯти сӣласам̣варасатисам̣варан̃а̄н̣асам̣варакхантисам̣варавӣрийасам̣варесу уппаннесу. йатха̄ хи пагева сатиа̄раккхам̣ анупат̣т̣хапентасса дуссӣлйа̄дӣнам̣ уппатти, евам̣ пагева сатиа̄раккхам̣ упат̣т̣хапентасса сӣла̄дӣнам̣ уппатти ведитабба̄. садда̄дӣсупи йатха̄рахам̣ нимитта̄нубйан̃джана̄ни ведитабба̄ни. сотавин̃н̃а̄н̣ена хи саддам̣ сутва̄ ‘‘иттхисаддо’’ти ва̄ ‘‘пурисасаддо’’ти ва̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄дикам̣ ва̄ килесаваттхубхӯтам̣ нимиттам̣ на ган̣ха̄ти, сутаматте ева сан̣т̣ха̄ти. йо ча гӣтасадда̄дикасса килеса̄нам̣ ану ану бйан̃джанато ‘‘анубйан̃джана’’нти ладдхавоха̄ро мандата̄ра̄дивасена ваваттхито чхаджджа̄дибхедабхинно а̄ка̄ро, тампи на ган̣ха̄тӣти. евам̣ гандха̄дӣсупи йатха̄рахам̣ ваттаббам̣. манодва̄ре пана са̄ваджджанабхаван̇гам̣ манодва̄рам̣ тасмим̣ два̄ре дхамма̄рамман̣е а̄па̄тхагате там̣ джаванаманаса̄ва вин̃н̃а̄йа виджа̄нитва̄тиа̄дина̄ йоджетаббам̣. килесо анубандхо етасса̄ти килеса̄нубандхо, со ева нимитта̄дига̄хо, тато париваджджаналаккхан̣ам̣ килеса̄нубандханимитта̄дигга̄хапариваджджаналаккхан̣ам̣. а̄ди-саддена анубйан̃джанам̣ сан̇ган̣ха̄ти.

а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлаван̣н̣ана̄

16. вуттети идхева уддесавасена пуббе вутте. татха̄ хи ‘‘а̄джӣвахету пан̃н̃атта̄нам̣ чханнам̣ сиккха̄пада̄на’’нти падуддха̄рам̣ катва̄ та̄ни па̄л̣ивасенева дассетум̣ ‘‘йа̄ни та̄нӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха йа̄ни та̄ни евам̣ пан̃н̃атта̄ни чха сиккха̄пада̄нӣти самбандхо. а̄джӣвахетӯти джӣвиканимиттам̣, ‘‘ева̄хам̣ паччайехи акиламанто джӣвисса̄мӣ’’ти адхиппа̄йена. а̄джӣвака̄ран̣а̄ти тассева вевачанам̣. па̄пиччхоти па̄пика̄йа асантагун̣асамбха̄ваниччха̄йа саманна̄гато. иччха̄пакатоти иччха̄йа апакато упаддуто, абхибхӯто ва̄. асантанти авиджджама̄нам̣. абхӯтанти ануппаннам̣. ануппаннатта̄ хи тасса там̣ асантанти пуримасса паччхимам̣ ка̄ран̣авачанам̣. уттаримануссадхамманти уттариманусса̄нам̣ уккат̣т̣хапуриса̄нам̣ дхаммам̣, мануссадхаммато ва̄ уттари уккат̣т̣хам̣. уллапатӣти уггата̄йуко лапати. сӣлам̣ хи бхиккхуно а̄йу, там̣ тасса татха̄лапанасамака̄ламева вигаччхати. тена̄ха ‘‘а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти па̄ра̄джикасан̇кха̄та̄ а̄патти асса, па̄ра̄джикасан̃н̃итасса ва̄ вӣтиккамасса а̄паджджанам̣ уллапананти аттхо. сан̃чариттам̣ сама̄паджджатӣти сан̃чаран̣абха̄вам̣ а̄паджджати, иттхийа̄ ва̄ пурисаматим̣, пурисасса ва̄ иттхиматим̣ а̄рочетӣти адхиппа̄йо. ‘‘имесам̣ чханнам̣ сиккха̄пада̄нам̣ вӣтиккамасса васена̄’’ти самбандхо хет̣т̣ха̄ дассито ева.

кухана̄тиа̄дӣсӯти хет̣т̣ха̄ уддит̣т̣хапа̄л̣ийа̄ва падуддха̄ро. айам̣ па̄л̣ӣти айам̣ вибхан̇ге (вибха. 861) а̄гата̄ ниддесапа̄л̣и.

17. чӣвара̄дипаччайа̄ лаббхантӣти ла̄бха̄. те ева саккаччам̣ а̄даравасена диййама̄на̄ сакка̄ра̄. паттхат̣айасата̄ киттисаддо. там̣ ла̄бхан̃ча сакка̄ран̃ча киттисаддан̃ча. саннисситасса̄ти еттха тан̣ха̄ниссайо адхиппетоти а̄ха ‘‘паттхайантасса̄’’ти. асантагун̣адӣпанака̄масса̄ти асанте аттани авиджджама̄не саддха̄дигун̣е самбха̄ветука̄масса. асантагун̣асамбха̄ваната̄лаккхан̣а̄, пат̣иггахан̣е ча аматтан̃н̃ута̄лаккхан̣а̄ хи па̄пиччхата̄. иччха̄йа апакатасса̄ти па̄пика̄йа иччха̄йа самма̄а̄джӣвато апето катоти апакато. татха̄бхӯто ча а̄джӣвӯпаддавена упаддутоти катва̄ а̄ха ‘‘упаддутасса̄ти аттхо’’ти.

куханамева паччайуппа̄данасса ваттхӯти куханаваттху. тивидхампетам̣ таттха а̄гатам̣ тасса ниссайабхӯта̄йа има̄йа па̄л̣ийа̄ дассетунти еваматтхо дат̣т̣хаббо. тадаттхикассева̄ти техи чӣвара̄дӣхи аттхикассева. пат̣иккхипанена̄ти чӣвара̄дӣнам̣ пат̣иккхипанахету. асса̄ти бхавеййа. пат̣иггахан̣ена ча̄ти ча-саддена пуббе вуттам̣ пат̣иккхипанам̣ самуччиноти.

бхиййокамйатанти бахука̄матам̣. йанти кирийа̄пара̄масанам̣, тасма̄ ‘‘дха̄реййа̄’’ти еттха йадетам̣ сан̇гха̄т̣им̣ катва̄ дха̄ран̣ам̣, етам̣ саман̣асса са̄руппанти йоджана̄. па̄пан̣ика̄нӣти а̄пан̣ато чхад̣д̣ита̄ни. нантака̄нӣти антарахита̄ни чол̣акхан̣д̣а̄ни. уччинитва̄ти ун̃чханена чинитва̄ сан̇гахетва̄. ун̃чха̄чарийа̄йа̄ти ун̃чха̄чарийа̄йа ладдхена. гила̄насса паччайабхӯта̄ бхесаджджасан̇кха̄та̄ джӣвитапариккха̄ра̄ гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄. пӯтимуттанти пура̄н̣асса, апура̄н̣асса ча саббасса гомуттассетам̣ на̄мам̣. пӯтимуттена̄ти пӯтибха̄вена муттена парехи чхад̣д̣итена, пӯтибхӯтена ва̄ гомуттена. дхутава̄доти паресампи дхутагун̣ава̄дӣ. саммукхӣбха̄ва̄ти саммукхато виджджама̄натта̄, лаббхама̄ната̄йа̄ти аттхо.

атта̄нам̣ уттаримануссадхамма̄дхигамасса са̄манте катва̄ джаппанам̣ са̄мантаджаппанам̣. махесаккхоти маха̄нубха̄во, уттаримануссадхамма̄дхигамена̄ти адхиппа̄йо. ‘‘митто’’ти са̄ман̃н̃ато ватва̄ пуна там̣ висесети ‘‘сандит̣т̣хо самбхатто’’ти. дит̣т̣хаматто хи митто сандит̣т̣хо. дал̣хабхаттико самбхатто. саха̄йоти саха а̄йанако, сакха̄ти аттхо. саттападино хи ‘‘сакха̄’’ти вуччанти. виха̄ро па̄ка̄рапариччхинно сакало а̄ва̄со. ад̣д̣хайого дӣгхапа̄са̄до, гарул̣асан̣т̣ха̄напа̄са̄дотипи ваданти. па̄са̄до чатурассапа̄са̄до. хаммийам̣ мун̣д̣аччхаданапа̄са̄до. кӯт̣а̄га̄рам̣ двӣхи кан̣н̣ика̄хи каттаббапа̄са̄до. ат̣т̣о пат̣ира̄джӯнампи пат̣иба̄ханайогйо чатупан̃чабхӯмако пат̣иссайависесо. ма̄л̣о екакӯт̣асан̇гахито анекакон̣аванто пат̣иссайависесо. уддан̣д̣о агаббхика̄ екадва̄ра̄ дӣгхаса̄ла̄ти ваданти. апаре пана бхан̣анти – виха̄ро на̄ма дӣгхамукхапа̄са̄до. ад̣д̣хайого екапассена чхаданакасена̄санам̣. тасса кира екапассе бхитти уччатара̄ хоти, итарапассе нӣча̄, тена там̣ екапассачхаданакам̣ хоти. па̄са̄до а̄йатачатурассапа̄са̄до. хаммийам̣ мун̣д̣аччхаданам̣ чандикан̇ган̣айуттам̣. гуха̄ кевала̄ паббатагуха̄. лен̣ам̣ два̄рабаддхам̣. кӯт̣а̄га̄рам̣ йо кочи кан̣н̣ика̄баддхапа̄са̄до. ат̣т̣о бахалабхиттигехам̣. йасса гопа̄насийо аггахетва̄ ит̣т̣хака̄хи ева чхаданам̣ хоти. ат̣т̣а̄лака̄ка̄рена карӣйатӣтипи ваданти. ма̄л̣о ват̣т̣а̄ка̄рена катасена̄санам̣. уддан̣д̣о еко пат̣иссайависесо. йо ‘‘бхан̣д̣аса̄ла̄, удосита’’нтипи вуччати. упат̣т̣ха̄наса̄ла̄ саннипатанат̣т̣ха̄нам̣.

куччхитараджабхӯта̄йа па̄пиччхата̄йа нираттхакам̣ ка̄йавачӣвиппханданигган̣ханам̣ кораджам̣, там̣ етасса аттхӣти кораджико, кохан̃н̃ена сам̣йатака̄йо, ативийа, абхин̣хам̣ ва̄ кораджико кораджикакораджико. атипарисан̇китоти кечи. ативийа кухо кухакакухако, са̄тисайавимха̄пакоти аттхо. ативийа лапо лапанако лапакалапако. мукхасамбха̄викоти кораджикакораджика̄дибха̄вена паваттавачанехи аттано мукхаматтена ан̃н̃ехи самбха̄вико. со еварӯпо еварӯпата̄йа ева атта̄нам̣ парам̣ вийа катва̄ ‘‘айам̣ саман̣о’’тиа̄дӣни катхети. гамбхӣрантиа̄ди тасса̄ катха̄йа уттаримануссадхаммапат̣ибаддхата̄йа вуттам̣.

самбха̄вана̄дхиппа̄йакатена̄ти ‘‘катхам̣ ну кхо мам̣ джано ‘арийо’ти ва̄ ‘висесала̄бхӣ’ти ва̄ самбха̄веййа̄’’ти имина̄ адхиппа̄йена катена. гаманам̣ сан̣т̣хапетӣти висесала̄бхӣнам̣ гаманам̣ вийа аттано гаманам̣ саккаччам̣ т̣хапети, сато сампаджа̄нова гаччханто вийа хоти. пан̣идха̄йа̄ти ‘‘араха̄ти мам̣ джа̄нантӯ’’ти читтам̣ сан̣т̣хапетва̄, паттхетва̄ ва̄. сама̄хито вийа̄ти джха̄насама̄дхина̄ сама̄хито вийа. а̄па̄тхакаджджха̄йӣти манусса̄нам̣ а̄па̄тхат̣т̣ха̄не сама̄дхисама̄панно вийа нисӣданто а̄па̄тхаке джанасса па̄кат̣ат̣т̣ха̄не джха̄йӣ. ирийа̄патхасан̇кха̄танти ирийа̄патхасан̣т̣хапанасан̇кха̄там̣.

паччайапат̣исеванасан̇кха̄тена̄ти айонисо уппа̄дита̄нам̣ паччайа̄нам̣ пат̣исевананти евам̣ катхитена, тена ва̄ паччайапат̣исеванена сан̇кха̄таббена катхитаббена. ан̃н̃ам̣ вийа катва̄ аттано самӣпе бхан̣анам̣ са̄мантаджаппитам̣. а̄-ка̄расса рассаттам̣ катва̄ ‘‘ат̣т̣хапана̄’’ти вуттам̣. куханам̣ кухо, тасса айана̄ паватти куха̄йана̄, кухасса ва̄ пуггаласса айана̄ гати кирийа̄ куха̄йана̄. кухети, кухена ва̄ итоти кухито, кухако.