2. дхамма̄нуссатикатха̄ван̣н̣ана̄
146. дхамма̄нуссатинти еттха падаттхо, сабха̄ваттхо ча а̄дито вуттойева̄ти там̣ ана̄маситва̄ бха̄вана̄видха̄намева дассетум̣ ‘‘дхамма̄нуссатим̣ бха̄ветука̄мена̄пӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. касма̄ панеттха буддха̄нуссатийам̣ вийа ‘‘авеччаппаса̄дасаманна̄гатена̄’’ти на вуттам̣. нану ета̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ чха ануссатийо арийаса̄вака̄нам̣ васена десанам̣ а̄рул̣ха̄ти? саччаметам̣, евам̣ сантепи ‘‘парисуддхасӣла̄дигун̣а̄нам̣ путхуджджана̄нампи иджджхантӣ’’ти дассанаттхам̣ ‘‘авеччаппаса̄дасаманна̄гатена̄’’ти идха на вуттам̣, арийаса̄вака̄нам̣ пана сукхена иджджхантӣти. татха̄пи па̄л̣ийам̣ а̄гататта̄ ча буддха̄нуссатиниддесе вуттанти дат̣т̣хаббам̣, айан̃ча вича̄ро парато а̄гамиссатева.
147. парийаттидхаммопӣти пи-саддена локуттарадхаммам̣ сампин̣д̣ети. итаресӯти сандит̣т̣хика̄дипадесу. локуттарадхаммова̄ти авадха̄ран̣ам̣ ниппарийа̄йена сандит̣т̣хика̄диаттхам̣ сандха̄йа вуттам̣, парийа̄йато панете парийаттидхаммепи самбхавантева. татха̄ хи парийаттидхаммо бахуссутена а̄гата̄гамена парамена сатинепаккена саманна̄гатена пан̃н̃авата̄ а̄дикалйа̄н̣ата̄дивисесато сайам̣ дат̣т̣хабботи сандит̣т̣хико. а̄чарийапайирупа̄сана̄йа вина̄ на лаббха̄ти че? локуттарадхаммепи сама̄не калйа̄н̣амиттасанниссайенева сиджджханато, татха̄ саттхусандассанепи. ‘‘сандит̣т̣хийа̄ джайатӣ’’ти айам̣ панаттхо титтхийаниммаддане ниппарийа̄йатова лаббхати, килесаджайе парийа̄йато парампара̄хетубха̄вато. ‘‘сандит̣т̣хам̣ арахатӣ’’ти айампи аттхо лаббхатева, саббасо сам̣килесадхамма̄нам̣ паха̄нам̣, вода̄надхамма̄нам̣ парибрӯханан̃ча уддисса паваттатта̄. айан̃ча аттхо ‘‘йе кхо твам̣, готами, дхамме джа̄неййа̄си, име дхамма̄ сара̄га̄йа сам̣ваттанти но вира̄га̄йа, сан̃н̃ога̄йа сам̣ваттанти но висан̃н̃ога̄йа, саупа̄да̄на̄йа сам̣ваттанти но анупа̄да̄на̄йа. екам̣сена, готами, дха̄реййа̄си ‘несо дхаммо, несо винайо, нетам̣ саттхуса̄сана’’’нти (чӯл̣ава. 406; а. ни. 8.53), ‘‘дхамма̄пи во, бхиккхаве, паха̄табба̄, пагева адхамма̄’’ти (ма. ни. 1.240) ча евама̄дӣхи суттападехи вибха̄ветаббо. ака̄лика̄дхигамупа̄йата̄йа ака̄лико. виджджама̄ната̄парисуддхата̄хи ехипассавидхим̣ арахатӣти ехипассико. тато ева ват̣т̣адуккханиттхаран̣аттхикехи аттано читте упанайанам̣, читтасса ва̄ таттха упанайанам̣ арахатӣти опанеййико. вимутта̄йатанасӣсе т̣хатва̄ паричайена саммадева аттхаведам̣, дхаммаведан̃ча лабхантехи паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣти. евам̣ сандит̣т̣хика̄дипадесу парийаттидхаммампи паккхипитва̄ манасика̄ро йуджджатева.
са̄ти га̄тха̄. самантабхадракатта̄ти саббабха̄гехи сундаратта̄. дхаммасса̄ти са̄санадхаммасса. кин̃ча̄пи авайававинимутто самуда̄йо на̄ма параматтхато кочи наттхи, йесу пана авайавесу самуда̄йарӯпена авеккхитесу ‘‘га̄тха̄’’ти саман̃н̃а̄, там̣ тато бхиннам̣ вийа катва̄ сам̣са̄мивоха̄рам̣ а̄ропетва̄ дассенто ‘‘пат̣хамена па̄дена а̄дикалйа̄н̣а̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘ека̄нусандхика’’нти идам̣ на̄тибахувибха̄гам̣ йатха̄нусандхина̄ ека̄нусандхикам̣ сандха̄йа вуттам̣, итарасса пана тенева десетаббадхаммавибха̄гена а̄димаджджхапарийоса̄набха̄га̄ лаббхантӣти. нида̄нена̄ти ка̄ладесадесакапариса̄диападисаналаккхан̣ена нида̄нагантхена. нигаманена̄ти ‘‘идамавоча̄’’тиа̄дикена (сам̣. ни. 1.249), ‘‘ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вутта’’нти (а. ни. 10.27) ва̄ йатха̄вуттаттханигаманена.
айам̣ катха̄ висесато суттапит̣акасам̣ван̣н̣ана̄ти катва̄ суттапит̣акавасена дхаммасса а̄дикалйа̄н̣а̄дикам̣ дассетва̄ ида̄ни суттапит̣акавинайапит̣ака̄нам̣ васена там̣ дассетум̣ ‘‘санида̄насауппаттикатта̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха санида̄насауппаттикатта̄ти йатха̄вуттанида̄нена санида̄ната̄йа, саат̣т̣хуппаттиката̄йа ча. венеййа̄нам̣ анурӯпатоти сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄, дхаммадесана̄йа ча там̣там̣сиккха̄падабха̄вена пан̃н̃а̄пийама̄насса венеййаджджха̄сайа̄нурӯпам̣ паваттийама̄насса анурӯпато. аттхасса̄ти десийама̄насса ча сӣла̄диаттхасса. ‘‘там̣ кисса хету (сам̣. ни. 1.249)? сеййатха̄пи, бхиккхаве’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 3.95) таттха таттха хетӯпама̄гахан̣ена хетуда̄харан̣айуттато.
евам̣ суттавинайавасена парийаттидхаммасса а̄димаджджхапарийоса̄накалйа̄н̣атам̣ дассетва̄ ида̄ни тӣн̣и пит̣ака̄ни екаджджхам̣ гахетва̄ там̣ дассетум̣ ‘‘сакалопӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха са̄санадхаммоти –
‘‘саббапа̄пасса акаран̣ам̣, кусаласса упасампада̄;
сачиттапарийодапанам̣, етам̣ буддха̄на са̄сана’’нти. (дха. па. 183; дӣ. ни. 2.90) –
евам̣ вуттасса саттхуса̄санасса пака̄сако парийаттидхаммо. сӣлена а̄дикалйа̄н̣о сӣламӯлакатта̄ са̄санасса. саматха̄дӣхи маджджхекалйа̄н̣о тесам̣ са̄санасампаттийа̄ вемаджджхабха̄вато. нибба̄нена парийоса̄накалйа̄н̣о тададхигамато уттарикаран̣ӣйа̄бха̄вато. са̄сане самма̄пат̣ипатти на̄ма пан̃н̃а̄йа хоти, тасса̄ ча сӣлам̣, сама̄дхи ча мӯланти а̄ха ‘‘сӣласама̄дхӣхи а̄дикалйа̄н̣о’’ти. пан̃н̃а̄ пана анубодхапат̣иведхавасена дувидха̄ти тадубхайампи ган̣ханто ‘‘випассана̄маггехи маджджхекалйа̄н̣о’’ти а̄ха. тасса ниппхатти пхалам̣, киччам̣ нибба̄насаччхикирийа̄, тато парам̣ каттаббам̣ наттхӣти дассенто а̄ха ‘‘пхаланибба̄нехи парийоса̄накалйа̄н̣о’’ти. пхалаггахан̣ена ва̄ саупа̄дисесанибба̄нама̄ха, итарена итарам̣, тадубхайан̃ча са̄санасампаттийа̄ оса̄нанти а̄ха ‘‘пхаланибба̄нехи парийоса̄накалйа̄н̣о’’ти.
буддхасса субодхита̄ самма̄самбуддхата̄, та̄йа а̄дикалйа̄н̣о таппабхаватта̄. саббасо сам̣килесаппаха̄нам̣ вода̄нам̣, па̄рипӯрӣ ча дхаммасудхаммата̄, та̄йа маджджхекалйа̄н̣о там̣сарӣратта̄. саттха̄ра̄ йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипатти сан̇гхасуппат̣ипатти, та̄йа парийоса̄накалйа̄н̣о, та̄йа са̄санасса локе суппатит̣т̣хитабха̄вато. танти са̄санадхаммам̣. татхатта̄йа̄ти йатхатта̄йа бхагавата̄ дхаммо десито, татхатта̄йа татхабха̄ва̄йа. со пана абхисамбодхи паччекабодхи са̄вакабодхӣти тивидхо, ито ан̃н̃атха̄ нибба̄на̄дхигамасса абха̄вато. таттха саббагун̣ехи аггабха̄вато, итарабодхидвайамӯлата̄йа ча пат̣хама̄йа бодхийа̄ а̄дикалйа̄н̣ата̄, гун̣ехи вемаджджхабха̄вато дутийа̄йа маджджхекалйа̄н̣ата̄, тадубхайа̄варата̄йа, тадоса̄ната̄йа ча са̄санадхаммасса татийа̄йа парийоса̄накалйа̄н̣ата̄ вутта̄.
есоти са̄санадхаммо. нӣваран̣авиккхамбханатоти вимутта̄йатанасӣсе т̣хатва̄ саддхаммам̣ сун̣антасса нӣваран̣а̄нам̣ виккхамбханасамбхавато. вуттам̣ хетам̣ –
‘‘йатха̄ йатха̄вусо, бхиккхуно саттха̄ ва̄ дхаммам̣ десети, ан̃н̃атаро ва̄ гарут̣т̣ха̄нийо сабрахмача̄рӣ, татха̄ татха̄ со таттха лабхати аттхаведам̣ лабхати дхаммаведа’’нти (а. ни. 5.26).
‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе арийаса̄вако охитасото дхаммам̣ сун̣а̄ти, пан̃часса нӣваран̣а̄ни тасмим̣ самайе пахӣна̄ни хонтӣ’’ти (сам̣. ни. 5.219) –
ча а̄ди. саматхавипассана̄сукха̄ваханатоти саматхасукхасса ча випассана̄сукхасса ча сампа̄данато. вуттампи четам̣ –
‘‘со вивиччева ка̄мехи вивичча акусалехи дхаммехи савитаккам̣ савича̄рам̣ вивекаджам̣ пӣтисукха’’нтиа̄ди (дӣ. ни. 1.279; ма. ни. 2.138).
татха̄ –
‘‘йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;
лабхатӣ пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄натам̣;
ама̄нусӣ ратӣ хоти, самма̄ дхаммам̣ випассато’’ти ча. (дха. па. 374, 373);
татха̄пат̣ипанноти йатха̄ саматхавипассана̄сукхам̣ а̄вахати, йатха̄ ва̄ саттха̄ра̄ анусит̣т̣хам̣, татха̄ пат̣ипанно са̄санадхаммо. та̄дибха̄ва̄ваханатоти чхал̣ан̇гупеккха̄васена ит̣т̣ха̄дӣсу та̄дибха̄васса локадхаммехи анупалепасса а̄ваханато. еса бхагава̄ вуттанайена тивидхакалйа̄н̣ам̣ дхаммам̣ десенто йам̣ са̄санабрахмачарийам̣, маггабрахмачарийан̃ча пака̄сети, там̣ йатха̄нурӯпам̣ аттхасампаттийа̄ са̄ттхам̣, бйан̃джанасампаттийа̄ сабйан̃джананти йоджана̄.
таттха ависесена тиссо сиккха̄, сакало ча тантидхаммо са̄санабрахмачарийам̣. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘катамеса̄нам̣ кхо, бханте, буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ брахмачарийам̣ начират̣т̣хитикам̣ ахосӣ’’тиа̄ди (па̄ра̄. 18). саббасиккха̄нам̣ ман̣д̣абхӯтасиккхаттайасан̇гахито арийамагго маггабрахмачарийам̣. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйа’’нти (маха̄ва. 23; сам̣. ни. 5.186). йатха̄нурӯпанти йатха̄рахам̣. сиккхаттайасан̇гахам̣ хи са̄санабрахмачарийам̣ аттхасампаттийа̄ са̄ттхам̣. маггабрахмачарийе ваттаббамева наттхи. аттхасампаттийа̄ти сампаннаттхата̄йа. сампаттиаттхо хи идха саха-саддо. итарам̣ пана йатха̄вуттенаттхена са̄ттхам̣, сабйан̃джанан̃ча. йе панеттха ‘‘вачанасабха̄вам̣ са̄ттхам̣, аттхасабха̄вам̣ сабйан̃джана’’нти вибхаджитва̄ ваданти, там̣ на сундарам̣, татха̄ вибхаттасса парийаттидхаммасса абха̄вато. саддаттха̄ хи абхиннарӯпа̄ вийа хутва̄ винийогам̣ гаччханти. татха̄ хи несам̣ локийа̄миссӣбха̄вам̣ пат̣иджа̄нанти. сатипи ва̄ бхеде ‘‘сабйан̃джана’’нти еттха йади тулйайого адхиппето ‘‘сапутто а̄гато’’тиа̄дӣсу вийа, евам̣ сати ‘‘аттхапат̣исаран̣а̄, бхиккхаве, хотха, ма̄ бйан̃джанапат̣исаран̣а̄’’ти аттхаппадха̄нава̄до ба̄дхито сийа̄, атха виджджама̄ната̄маттам̣ ‘‘саломако сапаккхако’’тиа̄дӣсу вийа бйан̃джанасампатти аггахита̄ сийа̄. тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайенева аттхо гахетаббо.
са̄ттхам̣ сабйан̃джананти еттха неттинайена̄пи аттхам̣ дассетум̣ ‘‘сан̇ка̄сана…пе… сабйан̃джана’’нти вуттам̣. таттха йадипи неттийам̣ бйан̃джанамукхена бйан̃джанаттхаггахан̣ам̣ хотӣти ‘‘аккхарам̣ пада’’нтиа̄дина̄ (нетти. 4 два̄дасапада) бйан̃джанапада̄ни пат̣хамам̣ уддит̣т̣ха̄ни, идха пана па̄л̣ийам̣ ‘‘са̄ттхам̣ сабйан̃джана’’нти а̄гататта̄ аттхапада̄нийева пат̣хамам̣ дассетум̣ ‘‘сан̇ка̄санапака̄сана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сан̇кхепато ка̄санам̣ дӣпанам̣ сан̇ка̄санам̣ ‘‘ман̃н̃ама̄но бхиккху баддхо ма̄расса, аман̃н̃ама̄но мутто’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 3.64) вийа. таттакена хи тена бхиккхуна̄ пат̣ивиддхам̣. тена̄ха ‘‘ан̃н̃а̄там̣ бхагава̄’’тиа̄ди. пат̣хамам̣ ка̄санам̣ пака̄санам̣. а̄дикаммасмим̣ хи айам̣ пасаддо ‘‘пан̃н̃апети пат̣т̣хапетӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.20) вийа. тиккхиндрийа̄пеккхам̣ четам̣ пададвайам̣ уддесабха̄вато. тиккхиндрийо хи сан̇кхепато пат̣хаман̃ча вуттаматтхам̣ пат̣ипаджджати. сам̣кхиттасса виттха̄равачанам̣, саким̣ вуттасса пуна вачанан̃ча виваран̣авибхаджана̄ни. йатха̄ ‘‘кусала̄ дхамма̄’’ти сан̇кхепато саким̣йева ча вуттасса аттхасса ‘‘катаме дхамма̄ кусала̄? йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читта’’нтиа̄дина̄ (дха. са. 1) виттха̄рато виваран̣авасена, вибхаджанавасена ча пуна вачанам̣. маджджхиминдрийа̄пеккхаметам̣ пададвайам̣ ниддесабха̄вато. виват̣асса виттха̄ратара̄бхидха̄нам̣, вибхаттасса ча пака̄рехи н̃а̄панам̣ венеййа̄нам̣ читтапаритосанам̣ утта̄нӣкаран̣апан̃н̃а̄пана̄ни. йатха̄ ‘‘пхассо хотӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 2) виват̣авибхаттасса аттхасса ‘‘катамо тасмим̣ самайе пхассо? йо тасмим̣ самайе пхассо пхусана̄ сампхусана̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 2) утта̄нӣкирийа̄, пан̃н̃а̄пана̄ ча. мудиндрийа̄пеккхаметам̣ пададвайам̣ пат̣иниддесабха̄вато. ‘‘пан̃н̃а̄панапат̣т̣хапанавиваран̣авибхаджанаутта̄нӣкаран̣апака̄санааттхападасама̄йогато’’типи па̄т̣хо.
катхам̣ пана̄йам̣ па̄т̣хавикаппо джа̄тоти? вуччате – неттипа̄л̣ийам̣ а̄гатанайена пуримапа̄т̣хо. таттха хи –
‘‘сан̇ка̄сана̄ пака̄сана̄,
виваран̣а̄ вибхаджанутта̄нӣкаммапан̃н̃атти;
етехи чхахи падехи,
аттхо камман̃ча ниддит̣т̣ха’’нти. (нетти. 4 два̄дасапада) –
десана̄ха̄райоджана̄йа ча етассеваттхасса ‘‘сан̇ка̄сана̄ пака̄сана̄’’тиа̄дина̄ а̄гатам̣. паччхимо пана ‘‘пан̃н̃апети пат̣т̣хапети виварати вибхаджати утта̄нӣкароти ‘пассатха̄’ти ча̄ха̄’’ти (сам̣. ни. 2.20) сутте а̄гатанайена бйан̃джанаматтакато. еван̃ча несам̣ двиннам̣ па̄т̣ха̄нам̣ висесо, на аттхато. татха̄ хи сан̇кхепато ‘‘пат̣хамам̣ н̃а̄панам̣ пан̃н̃а̄панам̣, пат̣хамамева т̣хапанам̣ пат̣т̣хапана’’нти има̄ни пада̄ни сан̇ка̄санапака̄санападехи аттхато ависит̣т̣ха̄ни. йан̃ча пуримапа̄т̣хе чхат̣т̣хам̣ падам̣ ‘‘пака̄рато н̃а̄пана’’нти пан̃н̃а̄панам̣ вуттам̣, там̣ дутийапа̄т̣хе пака̄санападена ‘‘ниббисесам̣ пака̄рато ка̄сана’’нти катва̄. йасма̄ н̃а̄панака̄сана̄ни аттха̄вабха̄санасабха̄вата̄йа абхинна̄ни, саббесан̃ча венеййа̄нам̣ читтасса тосанам̣, буддхийа̄ ча ниса̄нам̣ йа̄тха̄вато ваттхусабха̄ва̄вабха̄сане джа̄йатӣти. евам̣ аттхападарӯпатта̄ парийаттиаттхасса йатха̄вуттачхааттхападасама̄йогато са̄ттхам̣ са̄санам̣.
аккхарападабйан̃джана̄ка̄ранируттиниддесасампаттийа̄ти еттха учча̄ран̣авела̄йам̣ апарийосите паде ван̣н̣о аккхарам̣. ‘‘екаккхарам̣ падам̣ аккхара’’нти еке ‘‘а̄ евам̣ кира та’’нтиа̄дӣсу а̄-ка̄ра̄дайо вийа. ‘‘висуддхакаран̣а̄нам̣ манаса̄ десана̄ва̄ча̄йа аккхаран̣ато аккхара’’нти ан̃н̃е. вибхаттийантам̣ аттхан̃а̄панато падам̣. сан̇кхепато вуттам̣ пада̄бхихитам̣ аттхам̣ бйан̃джетӣти бйан̃джанам̣, ва̄кйам̣. ‘‘кирийа̄падам̣ абйайака̄ракависесанайуттам̣ ва̄кйа’’нти хи ваданти. пака̄рато ва̄кйавибха̄го а̄ка̄ро. а̄ка̄ра̄бхихитам̣ ниббачанам̣ нирутти. ниббачанавиттха̄ро ниссесупадесато ниддесо. етесам̣ аккхара̄дӣнам̣ бйан̃джанапада̄нам̣ сампаттийа̄ сампанната̄йа сабйан̃джанам̣.
татра̄йамасса аттхападасама̄його, бйан̃джанасампатти ча – аккхарехи сан̇ка̄сети, падехи пака̄сети, бйан̃джанехи виварати, а̄ка̄рехи вибхаджати, нируттӣхи утта̄нӣкароти, ниддесехи пан̃н̃апети, татха̄ аккхарехи уггха̄т̣етва̄ падехи винети уггхат̣итан̃н̃ум̣, бйан̃джанехи випан̃четва̄ а̄ка̄рехи винети випан̃читан̃н̃ум̣, нируттӣхи нетва̄ ниддесехи винети неййам̣. еван̃ча̄йам̣ дхаммо уггхат̣ийама̄но уггхат̣итан̃н̃ум̣ винети, випан̃чийама̄но випан̃читан̃н̃ум̣, ниййама̄но неййам̣. таттха уггхат̣ана̄ а̄ди, випан̃чана̄ маджджхе, найанаманте. евам̣ тӣсу ка̄лесу тидха̄ десито досаттайавидхамано гун̣аттайа̄вахо тивидхавенеййавинайаноти. евампи тивидхакалйа̄н̣ойам̣ дхаммо аттхабйан̃джанапа̄рипӯрийа̄ ‘‘са̄ттхо сабйан̃джано’’ти ведитаббо ‘‘парипун̣н̣о, парисуддхо’’ти ча.
аттхагамбхӣрата̄тиа̄дӣсу аттхо на̄ма тантиаттхо. дхаммо танти. пат̣иведхо тантийа̄, тантиаттхасса ча йатха̄бхӯта̄вабодхо. десана̄ манаса̄ ваваттха̄пита̄йа тантийа̄ десана̄. те панете аттха̄дайо йасма̄ саса̄дӣхи вийа маха̄самуддо мандабуддхӣхи дуккхога̄ха̄, алаббханеййапатит̣т̣ха̄ ча, тасма̄ гамбхӣра̄. атха ва̄ аттхо на̄ма хетупхалам̣. дхаммо хету. десана̄ пан̃н̃атти, йатха̄дхаммам̣ дхамма̄бхила̄по, ануломапат̣иломасан̇кхепавиттха̄ра̄дивасена ва̄ катханам̣. пат̣иведхо абхисамайо, аттха̄нурӯпам̣ дхаммесу, дхамма̄нурӯпам̣ аттхесу, пан̃н̃аттипатха̄нурӯпам̣ пан̃н̃аттӣсу авабодхо, тесам̣ тесам̣ ва̄ дхамма̄нам̣ пат̣ивиджджхитаббо салаккхан̣асан̇кха̄то авипарӣтасабха̄во. тепи чете аттха̄дайо йасма̄ анупачитакусаласамбха̄рехи дуппан̃н̃ехи саса̄дӣхи вийа маха̄самуддо дуккхога̄ха̄, алаббханеййапатит̣т̣ха̄ ча, тасма̄ гамбхӣра̄. тесу пат̣иведхасса̄пи аттхасаннисситатта̄ вуттам̣ ‘‘аттхагамбхӣрата̄пат̣иведхагамбхӣрата̄хи са̄ттха’’нти аттхагун̣адӣпанато. та̄сам̣ дхаммадесана̄нам̣ бйан̃джанасаннисситатта̄ вуттам̣ ‘‘дхаммагамбхӣрата̄десана̄гамбхӣрата̄хи сабйан̃джана’’нти та̄сам̣ бйан̃джанасампаттидӣпанато.
аттхесу пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ аттхапат̣исамбхида̄. аттхадхамманируттипат̣исамбхида̄су пабхедагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄ти имисса̄пи пат̣исамбхида̄йа аттхависайатта̄ а̄ха ‘‘аттхапат̣ибха̄напат̣исамбхида̄висайато са̄ттха’’нти, аттхасампаттийа̄ асати тадабха̄вато. дхаммоти танти. нируттӣти тантипада̄нам̣ ниддха̄ретва̄ вачанам̣. таттха пабхедагата̄ни н̃а̄н̣а̄ни дхамманируттипат̣исамбхида̄ти а̄ха ‘‘дхамманируттипат̣исамбхида̄висайато сабйан̃джананти, асати бйан̃джанасампаттийа̄ тадабха̄вато. париккхакаджанаппаса̄даканти еттха ити-саддо хетуаттхо. йасма̄ париккхакаджана̄нам̣ ким̣кусалагавесӣнам̣ паса̄да̄вахам̣, тасма̄ са̄ттхам̣. аттхасампаннанти пхалена хетуно анума̄нам̣ надӣпӯрена вийа упари вут̣т̣хиппаваттийа̄. са̄ттхаката̄ панасса пан̣д̣итаведанӣйата̄йа, са̄ парамагамбхӣрасан̣хасукхумабха̄вато ведитабба̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘гамбхӣро дуддасо’’тиа̄ди (маха̄ва. 8). локийаджанаппаса̄даканти сабйан̃джананти йасма̄ локийаджанасса паса̄да̄вахам̣, тасма̄ сабйан̃джанам̣. локийаджано хи бйан̃джанасампаттийа̄ туссати, идха̄пи пхалена хетуно анума̄нам̣. сабйан̃джаната̄ панасса саддхеййата̄йа, са̄ а̄дикалйа̄н̣а̄дибха̄вато ведитабба̄.
атха ва̄ пан̣д̣итаведанӣйато са̄ттха’’нти пан̃н̃а̄падат̣т̣ха̄ната̄йа аттхасампаннатам̣ а̄ха, тато париккхакаджанаппаса̄дакам̣. саддхеййато сабйан̃джананти саддха̄падат̣т̣ха̄ната̄йа бйан̃джанасампаннатам̣, тато локийаджанаппаса̄даканти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. гамбхӣра̄дхиппа̄йато са̄ттханти адхиппа̄йато ага̄дха̄па̄рата̄йа аттхасампаннам̣ ан̃н̃атха̄ тадабха̄вато. утта̄нападато сабйан̃джананти субодхасаддата̄йа бйан̃джанасампаннам̣, парамагамбхӣрассапи аттхасса венеййа̄нам̣ сувин̃н̃еййабха̄ва̄па̄данато. саббопеса пат̣хамасса аттхадвайасса пабхедо дат̣т̣хаббо, татха̄ чева таттха таттха сам̣ван̣н̣итам̣. татха̄ хеттха викаппасса, самуччайасса ва̄ аггахан̣ам̣. упанетаббасса̄ти паккхипитаббасса вода̄наттхасса авуттасса абха̄вато. сакалапарипун̣н̣абха̄вена̄ти саббабха̄гехи парипун̣н̣ата̄йа. апанетаббасса̄ти сам̣килесадхаммасса.
пат̣ипаттийа̄ти сӣлависуддхийа̄дисамма̄пат̣ипаттийа̄, таннимиттам̣. адхигамабйаттитоти саччапат̣иведхена адхигамавеййаттийасаббха̄вато са̄ттхам̣ капилавата̄ди вийа туччхам̣ нираттхакам̣ ахутва̄ аттхасампаннанти катва̄. парийаттийа̄ти парийаттидхаммапаричайена. а̄гамабйаттитоти дураккха̄тадхаммесу паричайам̣ каронтасса вийа саммохам̣ аджанетва̄ ба̄хусаччавеййаттийасаббха̄вато сабйан̃чанам̣. бйан̃джанасампаттийа̄ хи сати а̄гамабйаттӣти. сӣла̄дипан̃чадхаммаккхандхайуттатоти сӣла̄дӣхи пан̃чахи дхаммакот̣т̣ха̄сехи авирахитатта̄. кевалапарипун̣н̣ам̣ анавасесена самантато пун̣н̣ам̣ пӯритам̣. нирупаккилесатоти дит̣т̣хима̄на̄диупаккилеса̄бха̄вато. ниттхаран̣аттха̄йа̄ти ват̣т̣адуккхато ниссаран̣а̄йа. лока̄мисанирапеккхатоти катхан̃чипи тан̣ха̄санниссайасса аниссайанато.
евам̣ а̄дикалйа̄н̣ата̄диападесена саттху пуримавеса̄раджджадвайавасена дхаммасса сва̄ккха̄татам̣ вибха̄ветва̄ ида̄ни паччхимавеса̄раджджадвайавасена̄пи там̣ дассетум̣ ‘‘аттхавипалла̄са̄бха̄вато ва̄ сут̣т̣ху аккха̄тоти сва̄ккха̄то’’ти ватва̄ таматтхам̣ бйатирекамукхена вибха̄венто ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха випалла̄сама̄паджджатӣти тесам̣ дхамме ‘‘антара̄йика̄’’ти вуттадхамма̄нам̣ випа̄ка̄дӣнам̣ антара̄йикатта̄бха̄вато екам̣сена апа̄йӯпапаттихетута̄йа абха̄вато. ниййа̄никатта̄бха̄ватоти атаммайата̄бха̄вато, сам̣са̄рато ча ниййа̄ника̄ти вуттадхамма̄нам̣ екаччайан̃н̃акирийа̄пакатипурисантаран̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ тато ниййа̄никатта̄бха̄вато випарӣто ева хоти. тена̄ти аттхасса випалла̄са̄паджджанена. те ан̃н̃атиттхийа̄. татха̄бха̄ва̄натиккаманатоти каммантара̄йа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ антара̄йикабха̄васса арийамаггадхамма̄нам̣ ниййа̄никабха̄васса када̄чипи анативаттанато.
нибба̄на̄нурӯпа̄йа пат̣ипаттийа̄ти адхигантаббасса саббасан̇кхатавиниссат̣асса нибба̄насса анурӯпа̄йа саббасан̇кха̄раниссаран̣ӯпа̄йабхӯта̄йа сапуббабха̄га̄йа самма̄пат̣ипаттийа̄ аккха̄татта̄ти йоджана̄. пат̣ипада̄нурӯпасса̄ти саббадуккханиййа̄никабхӯта̄ а̄рамман̣акаран̣аматтена̄пи килесехи ана̄масанӣйа̄ йа̄дисӣ пат̣ипада̄, таданурӯпасса. супан̃н̃атта̄ти сӣла̄диккхандхаттайасан̇гахита̄ самма̄дит̣т̣хиа̄диппабхеда̄ миччха̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ паха̄йикабха̄вена сут̣т̣ху саммадева вихита̄. сам̣сандати килесамалависуддхита̄йа самети. евам̣ магганибба̄на̄нам̣ пат̣ипада̄пат̣ипаджджанӣйабха̄вехи ан̃н̃аман̃н̃а̄нурӯпата̄йа сва̄ккха̄татам̣ дассетва̄ ида̄ни тивидхасса̄пи локуттарадхаммасса паччекам̣ сва̄ккха̄татам̣ дассетум̣ ‘‘арийамагго четтха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха антадвайанти сассатуччхедам̣, ка̄масукхааттакиламатха̄нуйогам̣, лӣнуддхаччам̣, патит̣т̣ха̄на̄йӯхананти евам̣ пабхедам̣ антадвайам̣. анупагамма̄ти анупагантва̄, анупагаманахету ва̄. пат̣ипассаддхакилеса̄нӣти сут̣т̣ху вӯпасантакилеса̄ни, пат̣ипассаддхиппаха̄навасена саммадева пахӣнадоса̄ни. сассата̄дисабха̄вавасена̄ти ‘‘сассатан̃ча во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми аматан̃ча та̄н̣ан̃ча лен̣ан̃ча̄’’тиа̄дина̄ тесу тесу суттесу сассата̄дибха̄вакиттанавасена.
148. ‘‘ра̄га̄дӣнам̣ абха̄вам̣ каронтена арийапуггалена са̄мам̣ дат̣т̣хаббо’’ти имина̄ ‘‘арийамаггена мама ра̄га̄дайо пахӣна̄’’ти сайам̣ аттана̄ анан̃н̃анеййена дат̣т̣хабботи сандит̣т̣хи, сандит̣т̣хи ева сандит̣т̣хико.
тена тена арийаса̄вакена парасаддха̄йа парасса саддаханена паранеййена гантаббатам̣ хитва̄ н̃а̄петаббатам̣ паха̄йа паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена каран̣абхӯтена. пасаттха̄ дит̣т̣хи сандит̣т̣хи йатха̄ самбоджджхан̇го. арийамагго аттана̄ сампайутта̄йа сандит̣т̣хийа̄ килесе джайати, арийапхалам̣ та̄йа ева аттано ка̄ран̣абхӯта̄йа, нибба̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣ена аттано висайӣбхӯта̄йа сандит̣т̣хийа̄ килесе джайатӣти йоджана̄.
бха̄вана̄бхисамайавасена маггадхаммо. саччхикирийа̄бхисамайавасена нибба̄надхаммо. пхалампи хет̣т̣химам̣ сакада̄га̄мивипассана̄дӣнам̣ паччайабха̄вена упари магга̄дхигамасса упаниссайабха̄вато парийа̄йато ‘‘диссама̄но ват̣т̣абхайам̣ ниваттетӣ’’ти ваттаббатам̣ лабхати.
149. на̄сса ка̄лоти на̄сса а̄гаметаббо ка̄ло аттхи. йатха̄ хи локийакусаласса ‘‘упападждже, апарапарийа̄йе’’тиа̄дина̄ пхалада̄нам̣ пати а̄гаметаббо ка̄ло аттхи, на еваметасса̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘на пан̃ча̄ха̄’’тиа̄ди. пакат̣т̣хоти дӯро. пхалада̄нам̣ пати ка̄ло пакат̣т̣хо асса̄ти ка̄лико, ка̄лантарапхалада̄йӣ. тена̄ха ‘‘аттано пхалада̄не’’ти. паттоти упанӣто. иданти ‘‘ака̄лико’’ти падам̣.
150. видхинти видха̄нам̣, ‘‘ехи пасса̄’’ти евам̣паваттавидхивачанам̣. виджджама̄натта̄ти параматтхато упалаббхама̄натта̄. парисуддхатта̄ти килесамалавирахена саббатха̄ висуддхатта̄. аманун̃н̃ампи када̄чи пайоджанавасена йатха̄сабха̄ваппака̄санена дассетаббам̣ бхавеййа̄ти тадабха̄вам̣ дассенто а̄ха ‘‘манун̃н̃абха̄ваппака̄санена̄’’ти.
151. упанетабботи упанеййо, упанеййова опанеййикоти имасса аттхасса адхиппетатта̄ а̄ха ‘‘упанетабботи опанеййико’’ти. читте упанайанам̣ уппа̄дананти а̄ха ‘‘идам̣ сан̇кхате локуттарадхамме йуджджатӣ’’ти. читте упанайананти пана а̄рамман̣абхӯтасса дхаммасса а̄рамман̣абха̄вӯпанайане адхиппете асан̇кхатепи йуджджеййа ‘‘а̄рамман̣акаран̣асан̇кха̄там̣ упанайанам̣ арахатӣти опанеййико’’ти. аллӣйананти пхусанам̣. нибба̄нам̣ упанети арийапуггаланти адхиппа̄йо.
152. вин̃н̃ӯхӣти видӯхи, пат̣ивиддхасаччехӣти аттхо. те пана екам̣сато уггхат̣итан̃н̃ӯа̄дайо хонтӣти а̄ха ‘‘уггхат̣итан̃н̃ӯа̄дӣхӣ’’ти. ‘‘паччатта’’нти етасса ‘‘пати аттанӣ’’ти бхуммавасена аттхо гахетабботи а̄ха ‘‘аттани аттанӣ’’ти. ведитабботи вуттам̣, катхам̣ ведитабботи а̄ха ‘‘бха̄вито ме’’тиа̄ди. таттха ‘‘ме’’ти имина̄ ‘‘паччатта’’нти падена вуттаматтхам̣ анвайато дассетва̄ пуна бйатирекена дассетум̣ ‘‘на хӣ’’тиа̄ди вуттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева. ‘‘вин̃н̃ӯхӣ’’ти идам̣ антогадха̄вадха̄ран̣анти дассенто ‘‘ба̄ла̄нам̣ пана ависайо чеса̄’’ти а̄ха.
евам̣ а̄дикалйа̄н̣ата̄дина̄ ан̃н̃аман̃н̃асса анурӯпадесана̄йа дхаммасса сва̄ккха̄татам̣ дассетва̄ ида̄ни пуримасса пуримасса паччхимам̣ паччхимам̣ падам̣ ка̄ран̣авачананти дассенто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. таттха сандит̣т̣хикатта̄ти йасма̄ айам̣ дхаммо вуттанайена са̄мам̣ дат̣т̣хаббо, сандит̣т̣хийа̄ килесе виддхам̣сети, сандассанан̃ча арахати, тасма̄ сва̄ккха̄то дураккха̄те титтхийадхамме тадабха̄вато. имина̄ найена сесападесупи йатха̄рахам̣ аттхо дат̣т̣хаббо.
153. тассевантиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ буддха̄нуссатийам̣ вуттанайена ведитаббам̣.