4. патхавӣкасин̣аниддесаван̣н̣ана̄

51. пха̄су хотӣти а̄ва̄сасаппа̄йа̄дила̄бхена манасика̄рапха̄сута̄ бха̄вана̄нукӯлата̄ хоти. парисодхентена̄ти тесам̣ тесам̣ ган̣т̣хит̣т̣ха̄на̄нам̣ чхинданавасена висодхентена. акиламантойева̄ти акилантака̄йо ева. сати хи ка̄йакиламатхе сийа̄ каммат̣т̣ха̄наманасика̄расса антара̄йоти адхиппа̄йо. ган̣т̣хит̣т̣ха̄нанти аттхато, адхиппа̄йато ча дуббиниведхата̄йа ган̣т̣хибхӯтам̣ т̣ха̄нам̣. чхиндитва̄ти йа̄тха̄вато аттхасса, адхиппа̄йасса ча вибха̄ванена чхиндитва̄, вибхӯтам̣ супа̄кат̣ам̣ катва̄ти адхиппа̄йо. сувисуддханти сут̣т̣ху висуддхам̣, нигумбам̣ ниджджат̣анти аттхо.

ананурӯпавиха̄раван̣н̣ана̄

52. ан̃н̃атарена̄ти ан̃н̃атарена̄пи, пагева анекехӣти адхиппа̄йо. махантабха̄во махаттам̣. татха̄ сесесу. сон̣д̣ава̄ сон̣д̣ӣ. татха̄ пан̣н̣антиа̄дӣсу. бодхиан̇ган̣а̄дӣсу ка̄таббам̣ идха ‘‘ватта’’нти адхиппетанти а̄ха ‘‘па̄нӣйагхат̣ам̣ ва̄ ритта’’нти. нит̣т̣хита̄йа̄ти павит̣т̣хапавит̣т̣ха̄нам̣ да̄нена париккхӣн̣а̄йа. джин̣н̣авиха̄репи йатра бхиккхӯ евам̣ ваданти ‘‘а̄йасма̄, йатха̄сукхам̣ саман̣адхаммам̣ кароту, майам̣ пат̣иджаггисса̄ма̄’’ти. еварӯпе виха̄таббанти айампи найо лаббхати, вуттанайатта̄ пана на вутто.

маха̄патхавиха̄рети маха̄патхасамӣпе виха̄ре. бха̄джанада̄рудон̣ика̄дӣнӣти раджанабха̄джана̄ни, раджанаттха̄йа да̄ру, да̄румайадон̣ика̄, раджанапачанат̣т̣ха̄нам̣, дхованапхалаканти евама̄дӣни. са̄каха̄рика̄ти са̄каха̄ринийо иттхийо. висабха̄гасаддо ка̄магун̣ӯпасам̣хито гӣтасаддоти ваданти, кевалопи иттхисаддо висабха̄гасаддо ева. татра̄ти пуппхаванте виха̄ре. та̄дисойева̄ти ‘‘таттхасса каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄’’тиа̄дина̄ йа̄дисо пан̣н̣аванте виха̄ре упаддаво вутто, та̄дисойева. ‘‘пуппхаха̄рика̄йо пуппхам̣ очинантийо’’ти пана ваттаббам̣. айамидха висесо.

паттханӣйети таттха васантесу самбха̄вана̄васена упасан̇камана̄дина̄ паттхетаббе. тена̄ха ‘‘лен̣асаммате’’ти. даккхин̣а̄гирӣти магадхависайе даккхин̣а̄гирӣти ваданти.

висабха̄га̄рамман̣а̄ни ит̣т̣ха̄ни, анит̣т̣ха̄ни ча. анит̣т̣ха̄нам̣ хи дассанаттхам̣ ‘‘гхат̣ехи нигхам̣сантийо’’тиа̄ди вуттам̣. даббӯпакаран̣айогга̄ руккха̄ даббӯпакаран̣аруккха̄.

йо пана виха̄ро. кхаланти дхан̃н̃акаран̣ат̣т̣ха̄нам̣. га̄во рундханти ‘‘сассам̣ кха̄дим̣сӯ’’ти. удакава̄ранти кеда̄ресу сасса̄нам̣ да̄таббаудакава̄рам̣. айампӣти маха̄сан̇гхабхогопи виха̄ро. ва̄рийама̄на̄ каммат̣т̣ха̄никена бхиккхуна̄.

самуддаса̄муддиканадӣнисситам̣ удакапат̣т̣анам̣. маха̄нагара̄нам̣ а̄йадва̄рабхӯтам̣ ат̣авимукха̄динисситам̣ тхалапат̣т̣анам̣. аппасанна̄ хонти. тенасса таттха пха̄сувиха̄ро на хотӣти адхиппа̄йо. ман̃н̃ама̄на̄ ра̄джаманусса̄.

самосаран̣ена̄ти ито чито сан̃чаран̣ена. папа̄тети папа̄тасӣсе т̣хатва̄ га̄йи ‘‘гӣтасаддена идха̄гатам̣ папа̄те па̄тетва̄ кха̄дисса̄мӣ’’ти. вегена гахетва̄ти вегена̄гантва̄ ‘‘кухим̣ йа̄сӣ’’ти кхандхе гахетва̄.

йаттха̄ти йасмим̣ виха̄ре, виха̄раса̄манта̄ ва̄ на сакка̄ хоти калйа̄н̣амиттам̣ ладдхум̣, таттха виха̄ре со ала̄бхо маха̄досоти йоджана̄.

пантханинти пантхе нӣто паваттитоти пантханӣ, магганиссито виха̄ро. там̣ пантханим̣. сон̣д̣инти сон̣д̣исахито виха̄ро сон̣д̣ӣ, там̣ сон̣д̣им̣. татха̄ пан̣н̣антиа̄дӣсу. нагаранисситам̣ нагаранти вуттам̣ уттарападалопена йатха̄ ‘‘бхӣмасено бхӣмо’’ти. да̄руна̄ти да̄рунисситена саха. висабха̄гена̄ти йо висабха̄гехи вусӣйати, висабха̄га̄нам̣ ва̄ нива̄со, со виха̄ро висабха̄го. тена висабха̄гена саддхим̣. паччантанисситан̃ча сӣма̄нисситан̃ча асаппа̄йан̃ча паччантасӣма̄саппа̄йам̣. йаттха митто на лаббхати, тампӣти саббаттха т̣ха̄на-садда̄пеккха̄йа напум̣саканиддесо. ити вин̃н̃а̄йа̄ти ‘‘бха̄вана̄йа ананурӯпа̄нӣ’’ти евам̣ виджа̄нитва̄.

анурӯпавиха̄раван̣н̣ана̄

53. айам̣ анурӯпо на̄ма̄ти айам̣ виха̄ро бха̄вана̄йа анурӯпо на̄ма. на̄тидӯранти гочарат̣т̣ха̄нато ад̣д̣хага̄вутато орабха̄гата̄йа на атидӯрам̣. на̄чча̄саннанти паччхимена пама̄н̣ена гочарат̣т̣ха̄нато пан̃чадханусатиката̄йа на атиа̄саннам̣. та̄йа ча пана на̄тидӯрана̄чча̄санната̄йа, гочарат̣т̣ха̄нам̣ париссайа̄дирахитамаггата̄йа ча гаманасса ча а̄гаманасса ча йуттарӯпатта̄ гамана̄гаманасампаннам̣. дивасабха̄ге маха̄джанасам̣кин̣н̣ата̄бха̄вена дива̄ аппа̄кин̣н̣ам̣. абха̄ваттхо хи айам̣ аппа-саддо ‘‘аппиччхо’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.336) вийа. раттийам̣ джана̄ла̄пасадда̄бха̄вена раттим̣ аппасаддам̣. саббада̄пи джанасаннипа̄таниггхоса̄бха̄вена аппаниггхосам̣. аппакасирена̄ти акасирена сукхенева. сӣла̄дигун̣а̄нам̣ тхирабха̄ваппаттийа̄ тхера̄. суттагеййа̄ди баху сутам̣ етесанти бахуссута̄. ва̄чуггатакаран̣ена, саммадева гарӯнам̣ сантике а̄гамитабха̄вена ча а̄гато парийаттидхаммасан̇кха̄то а̄гамо етесанти а̄гата̄гама̄. сутта̄бхидхаммасан̇кха̄тасса дхаммасса дха̄ран̣ена дхаммадхара̄. винайасса дха̄ран̣ена винайадхара̄. тесам̣йева дхаммавинайа̄нам̣ ма̄тика̄йа дха̄ран̣ена ма̄тика̄дхара̄. таттха таттха дхаммапарипуччха̄йа парипуччхати. аттхапарипуччха̄йа парипан̃хати вӣмам̣сати вича̄рети. идам̣, бханте, катхам̣ имасса ко аттхоти парипуччханапарипан̃ха̄ка̄радассанам̣. авиват̣ан̃чева па̄л̣ийа̄ аттхам̣ падесантарапа̄л̣идассанена а̄гамато виваранти. анутта̄нӣкатан̃ча йуттивибха̄ванена утта̄нӣкаронти. кан̇кхат̣т̣ха̄нийесу дхаммесу сам̣сайуппаттийа̄ хетута̄йа ган̣т̣хит̣т̣ха̄набхӯтесу па̄л̣ипадесесу йа̄тха̄вато виниччхайада̄нена кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. еттха ча ‘‘на̄тидӯрам̣, на̄чча̄саннам̣, гамана̄гаманасампанна’’нти екам̣ ан̇гам̣, ‘‘дива̄ аппа̄кин̣н̣ам̣, раттим̣ аппасаддам̣ аппаниггхоса’’нти екам̣, ‘‘аппад̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса’’нти екам̣, ‘‘тасмим̣ кхо пана сена̄сане вихарантасса…пе… париккха̄ра̄’’ти екам̣, ‘‘тасмим̣ кхо пана сена̄сане тхера̄…пе… кан̇кхам̣ пат̣ивинодентӣ’’ти екам̣. евам̣ пан̃ча ан̇га̄ни ведитабба̄ни.

кхуддакапалибодхаван̣н̣ана̄

54. кхуддакапалибодхупаччхеде пайоджанам̣ парато а̄гамиссати. аггал̣аанува̄тапарибхан̣д̣ада̄на̄дина̄ дал̣хӣкаммам̣ ва̄. тантаччхеда̄дӣсу туннакаммам̣ ва̄ ка̄таббам̣.

бха̄вана̄видха̄наван̣н̣ана̄

55. саббакаммат̣т̣ха̄навасена̄ти ануккамена ниддисийама̄насса чатта̄лӣсавидхасса саббасса каммат̣т̣ха̄насса васена. пин̣д̣апа̄тапат̣иккантена̄ти пин̣д̣апа̄тапарибхогато пат̣иниваттена, пин̣д̣апа̄табхутта̄вина̄ онӣтапаттапа̄н̣ина̄ти аттхо. бхаттасаммадам̣ пат̣ивинодетва̄ти бходжананимиттам̣ париссамам̣ винодетва̄. а̄ха̄ре хи а̄сайам̣ павит̣т̣хаматте тасса а̄гантуката̄йа йебхуййена сийа̄ сарӣрасса кочи париссамо, там̣ вӯпасаметва̄. тасмим̣ хи авӯпасанте сарӣракхедена читтам̣ екаггатам̣ на лабхеййа̄ти. павивиттети джанавивитте. сукханисиннена̄ти паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа нисаджджа̄йа сукханисиннена. вуттан̃хетанти йам̣ ‘‘ката̄йа ва̄’’тиа̄дина̄ патхавийа̄ нимиттаггахан̣ам̣ идха вуччати, вуттам̣ хетам̣ пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄йам̣.

ида̄ни там̣ ат̣т̣хакатха̄па̄л̣им̣ дассенто ‘‘патхавӣкасин̣ам̣ угган̣ханто’’тиа̄дима̄ха. таттха̄йам̣ сан̇кхепаттхо – патхавӣкасин̣ам̣ угган̣хантоти уггаханимиттабха̄вена патхавӣкасин̣ам̣ ган̣ханто а̄дийанто, уггаханимиттабхӯтам̣ патхавӣкасин̣ам̣ уппа̄дентоти аттхо. уппа̄данан̃четтха татха̄нимиттасса упат̣т̣ха̄панам̣ дат̣т̣хаббам̣. патхавийанти ваккхама̄нависесе патхавӣман̣д̣але. нимиттам̣ ган̣ха̄тӣти таттха чаккхуна̄ а̄да̄сатале мукханимиттам̣ вийа бха̄вана̄н̃а̄н̣ена ваккхама̄нависесам̣ патхавӣнимиттам̣ ган̣ха̄ти. ‘‘патхавийа’’нти ватва̄пи ман̣д̣ала̄пеккха̄йа напум̣саканиддесо. катети ваккхама̄навидхина̄ абхисан̇кхатети аттхо. ва̄-саддо анийаматтхо. акатети па̄катике кхаламан̣д̣ала̄дике патхавӣман̣д̣але. са̄нтакети саантаке ева, сапариччхеде ева̄ти аттхо. са̄вадха̄ран̣ан̃хетам̣ вачанам̣. татха̄ хи тена ниваттитам̣ дассетум̣ ‘‘но анантаке’’ти вуттам̣. сакот̣ийетиа̄дӣнипи тассева вевачана̄ни. суппаматте ва̄тиа̄дӣсу суппасара̄ва̄ни самаппама̄н̣а̄ни иччхита̄ни. кечи пана ваданти ‘‘сара̄ваматтам̣ видаттхичатуран̇гулам̣ хоти, суппаматтам̣ тато адхикаппама̄н̣анти. киттимам̣ касин̣аман̣д̣алам̣ хет̣т̣химапариччхедена сара̄ваматтам̣, упаримапариччхедена суппаматтам̣, на тато адхо, уддхам̣ ва̄ти париттаппама̄н̣абхедасан̇ган̣ханаттхам̣ ‘суппаматте ва̄ сара̄ваматте ва̄’ти вутта’’нти. йатха̄упат̣т̣хите а̄рамман̣е екан̇гуламаттампи вад̣д̣хитам̣ аппама̄н̣амева̄ти вуттова̄йаматтхо. кечи пана ‘‘чхаттаматтампи касин̣аман̣д̣алам̣ ка̄табба’’нти ваданти.

со там̣ нимиттам̣ суггахитам̣ каротӣти со йога̄вачаро там̣ патхавӣман̣д̣алам̣ суггахитам̣ нимиттам̣ кароти. йада̄ чаккхум̣ уммӣлетва̄ олокетва̄ таттха нимиттам̣ гахетва̄ ниммӣлетва̄ а̄ваджджентасса уммӣлетва̄ олокитаккхан̣е вийа упат̣т̣ха̄ти, тада̄ суггахитам̣ кароти на̄ма. атхеттха сатим̣ сӯпат̣т̣хитам̣ катва̄ абахигатена ма̄насена пунаппунам̣ саллаккхенто сӯпадха̄ритам̣ упадха̄рети на̄ма. евам̣ упадха̄ритам̣ пана нам̣ пунаппунам̣ а̄вадждженто манаси каронто тамева̄раббха а̄севанам̣ бха̄ванам̣ бахулам̣ паваттенто суваваттхитам̣ ваваттхапети на̄ма. тасмим̣ а̄рамман̣ети евам̣ суггахитакаран̣а̄дина̄ саммадева упат̣т̣хите тасмим̣ патхавӣкасин̣асан̃н̃ите а̄рамман̣е. читтам̣ упанибандхатӣти аттано читтам̣ упача̄раджджха̄нам̣ упанетва̄ нибандхати ан̃н̃а̄рамман̣ато виниваттам̣ кароти. аддха̄ има̄йа̄тиа̄ди а̄нисам̣садасса̄вита̄дассанам̣.

ида̄ни йатха̄дасситасса ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хасса аттхаппака̄санена саддхим̣ бха̄вана̄видхим̣ вибха̄ветука̄мо акате та̄ва нимиттаггахан̣ам̣ дассенто ‘‘таттха йена атӣтабхавепӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха таттха̄ти тасмим̣ ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хе. чатуккапан̃чакаджджха̄на̄нӣти чатуккапан̃чаканайавасена вадати. пун̃н̃аватоти бха̄вана̄майапун̃н̃авато. упаниссайасампаннасса̄ти та̄дисенева упаниссайена саманна̄гатасса. кхаламан̣д̣алети ман̣д̣ала̄ка̄ре дхан̃н̃акаран̣ат̣т̣ха̄не. там̣т̣ха̄наппама̄н̣амева̄ти олокитат̣т̣ха̄наппама̄н̣амева.

авира̄дхетва̄ти авираджджхитва̄ вуттавидхина̄ ева. нӣлапӣталохитаода̄тасамбхедавасена̄ти нӣла̄диван̣н̣а̄хи маттика̄хи паччекам̣, екаджджхан̃ча сам̣саггавасена. ган̇га̄вахети ган̇га̄соте. сӣхал̣адӣпе кира ра̄ван̣аган̇га̄ на̄ма надӣ, тасса̄ сотена чхиннатат̣ат̣т̣ха̄не маттика̄ арун̣аван̣н̣а̄. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ган̇га̄вахе маттика̄садиса̄йа арун̣аван̣н̣а̄йа̄’’ти. арун̣аван̣н̣а̄йа арун̣анибха̄йа, арун̣аппабха̄ван̣н̣а̄йа̄ти аттхо.

евам̣ касин̣адосе дассетва̄ ида̄ни касин̣акаран̣а̄дике сеса̄ка̄ре дассетум̣ ‘‘тан̃ча кхо’’тиа̄ди вуттам̣. сам̣ха̄риманти сам̣харитаббам̣ гахетва̄ чаран̣айоггам̣. татрат̣т̣хаканти йатра катам̣, таттхева тит̣т̣ханакам̣. вуттаппама̄н̣анти ‘‘суппаматте ва̄ сара̄ваматте ва̄’’ти вуттаппама̄н̣ам̣. ват̣т̣анти ман̣д̣аласан̣т̣ха̄нам̣. парикаммака̄лети нимиттуггахан̣а̄йа бха̄вана̄ка̄ле. етадева̄ти йам̣ видаттхичатуран̇гулавиттха̄рам̣, етадева пама̄н̣ам̣ сандха̄йа ‘‘суппаматтам̣ ва̄ сара̄ваматтам̣ ва̄’’ти вуттам̣. суппам̣ хи на̄тимахантам̣, сара̄ван̃ча махантам̣ ча̄т̣ипидха̄наппахонаканти самаппама̄н̣ам̣ хоти.

56. тасма̄ти париччхедаттха̄йа вуттатта̄. евам̣ вуттапама̄н̣ам̣ париччхеданти йатха̄вуттаппама̄н̣ам̣ видаттхичатуран̇гулавиттха̄рам̣ париччхедам̣ катва̄, евам̣ вуттаппама̄н̣ам̣ ва̄ касин̣аман̣д̣алам̣ висабха̄гаван̣н̣ена париччхедам̣ катва̄. руккхапа̄н̣ика̄ти кучандана̄дируккхапа̄н̣ика̄ арун̣аван̣н̣асса висабха̄гаван̣н̣ам̣ самут̣т̣хапети. тасма̄ там̣ аггахетва̄ти вуттам̣. пакатируккхапа̄н̣ика̄ пана па̄са̄н̣апа̄н̣ика̄гатика̄ва. ниннуннатат̣т̣ха̄на̄бха̄вена бхерӣталасадисам̣ катва̄. тато дӯратаретиа̄ди йатха̄вуттато падесато, пӣт̣хато ча ан̃н̃асмим̣ а̄дӣнавадассанам̣. касин̣адоса̄ти хаттхапа̄н̣ипада̄дайо идха касин̣адоса̄.

вуттанайенева̄ти ‘‘ад̣д̣хатеййахаттхантаре падесе, видаттхичатуран̇гулапа̄даке пӣт̣хе’’ти ча вуттавидхина̄ва. ка̄месу а̄дӣнаванти ‘‘ка̄ма̄ на̄мете ат̣т̣хикан̇калӯпама̄ нирасса̄дат̣т̣хена, тин̣уккӯпама̄ анудаханат̣т̣хена, ан̇га̄рака̄сӯпама̄ маха̄бхита̄пат̣т̣хена, супинакӯпама̄ иттарапаччупат̣т̣ха̄нат̣т̣хена, йа̄читакӯпама̄ та̄вака̄ликат̣т̣хена, руккхапхалӯпама̄ саббан̇гапаччан̇гапалибхан̃джанат̣т̣хена, асисӯнӯпама̄ адхикут̣т̣анат̣т̣хена, саттисӯлӯпама̄ винивиджджханат̣т̣хена, саппасирӯпама̄ сапат̣ибхайат̣т̣хена̄’’тиа̄дина̄ (па̄чи. ат̣т̣ха. 417; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.234) ‘‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄’’тиа̄дина̄ (па̄чи. 417; ма. ни. 1.234; 2.42) ‘‘ка̄масукхан̃ча на̄метам̣ бахупариссайам̣, са̄сан̇кам̣, сабхайам̣, сам̣килит̣т̣хам̣, мӣл̣хапарибхогасадисам̣, хӣнам̣, гаммам̣, потхуджджаникам̣, анарийам̣, анаттхасам̣хита’’нтиа̄дина̄ ча анека̄ка̄равока̄рам̣ ваттхука̄макилесака̄месу а̄дӣнавам̣ досам̣ паччавеккхитва̄. ка̄маниссаран̣ети ка̄ма̄нам̣ ниссаран̣абхӯте, техи ва̄ ниссат̣е. аггамаггасса па̄дакабха̄вена саббадуккхасаматиккамасса упа̄йабхӯте. неккхаммети джха̄не. джа̄та̄бхила̄сена сан̃джа̄таччхандена. ‘‘самма̄самбуддхо вата бхагава̄ авипарӣтадхаммадесанатта̄, сва̄ккха̄то дхаммо екантаниййа̄никатта̄, суппат̣ипанно сан̇гхо йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджанато’’ти евам̣ буддхадхаммасан̇гхагун̣а̄нуссаран̣ена ратанаттайависайам̣ пӣтипа̄моджджам̣ джанайитва̄. неккхаммам̣ пат̣ипаджджати ета̄йа̄ти неккхаммапат̣ипада̄, саупача̄расса джха̄насса, випассана̄йа, маггасса, нибба̄насса ча адхигамака̄ран̣анти аттхо. пуббе пана пат̣хамаджджха̄намева неккхамманти вуттатта̄ вутта̄васеса̄ саббепи неккхаммадхамма̄. йатха̄ха –

‘‘паббаджджа̄ пат̣хамам̣ джха̄нам̣, нибба̄нам̣ ча випассана̄;

саббепи кусала̄ дхамма̄, ‘неккхамма’нти павуччаре’’ти. (итиву. ат̣т̣ха. 109);

павивекасукхарасасса̄ти читтавивека̄дививекаджасса сукхарасасса. еваметехи пан̃чахи падехи ‘‘а̄нисам̣садасса̄вӣ’’тиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхо дасситоти дат̣т̣хаббам̣. самена а̄ка̄рена̄ти атиуммӣланаатиманда̄лочана̄ни ваджджетва̄ на̄тиуммӣланана̄тиманда̄лочанасан̇кха̄тена самена а̄лочана̄ка̄рена. нимиттам̣ ган̣хантена̄ти патхавӣкасин̣е чаккхуна̄ гахитанимиттам̣ манаса̄ ган̣хантена. бха̄ветаббанти татха̄паваттам̣ нимиттаггахан̣ам̣ вад̣д̣хетаббам̣ а̄севитаббам̣ бахулӣка̄таббам̣.

чаккху киламати атисукхумам̣, атибха̄суран̃ча рӯпагатам̣ упаниджджха̄йато вийа. ативибхӯтам̣ хоти аттано сабха̄ва̄вибха̄вато. татха̄ ча ван̣н̣ато ва̄ лаккхан̣ато ва̄ упатит̣т̣хеййа. тена вуттам̣ ‘‘тенасса нимиттам̣ нуппаджджатӣ’’ти. авибхӯтам̣ хоти гаджаниммӣланена пеккхантасса рӯпагатам̣ вийа. читтан̃ча лӣнам̣ хоти дассане мандабйа̄па̄рата̄йа косаджджапа̄тато. тена̄ха ‘‘евампи нимиттам̣ нуппаджджатӣ’’ти. а̄да̄сатале мукханимиттадассина̄ вийа̄ти йатха̄ а̄да̄сатале мукханимиттадассӣ пурисо на таттха атига̄л̣хам̣ уммӣлати, на̄пи атимандам̣, на а̄да̄саталасса ван̣н̣ам̣ паччавеккхати, на̄пи лаккхан̣ам̣ манаси кароти. атха кхо самена а̄ка̄рена олокенто аттано мукханимиттамева пассати, евамева айампи патхавӣкасин̣ам̣ самена а̄ка̄рена олокенто нимиттаггахан̣аппасутойева хоти, тена вуттам̣ ‘‘самена а̄ка̄рена̄’’тиа̄ди. на ван̣н̣о паччавеккхитабботи йо таттха патхавӣкасин̣е арун̣аван̣н̣о, со на чинтетаббо. чаккхувин̃н̃а̄н̣ена пана гахан̣ам̣ на сакка̄ нива̄ретум̣. теневеттха ‘‘на олокетаббо’’ти аватва̄ паччавеккхан̣аггахан̣ам̣ катам̣. на лаккхан̣ам̣ манаси ка̄таббанти йам̣ таттха патхавӣдха̄туйа̄ тхаддхалаккхан̣ам̣, там̣ на манаси ка̄таббам̣.

дисва̄ гахетаббатта̄ ‘‘ван̣н̣ам̣ амун̃читва̄’’ти ватва̄пи ван̣н̣авасенеттха а̄бхого на ка̄таббо, со пана ван̣н̣о ниссайагатико ка̄табботи дассенто а̄ха ‘‘ниссайасаван̣н̣ам̣ катва̄’’ти. ниссайена сама̄на̄ка̄расанниссито со ван̣н̣о та̄йа патхавийа̄ сама̄нагатикам̣ катва̄, ван̣н̣ена сахева ‘‘патхавӣ’’ти манаси ка̄таббанти аттхо. уссадавасена пан̣н̣аттидхаммети патхавӣдха̄туйа̄ уссаннабха̄вена саттито адхикабха̄вена сасамбха̄рапатхавийам̣ ‘‘патхавӣ’’ти йо локавоха̄ро, тасмим̣ пан̣н̣аттидхамме читтам̣ пат̣т̣хапетва̄ ‘‘патхавӣ, патхавӣ’’ти манаси ка̄таббам̣. йади локавоха̄рена пан̣н̣аттиматте читтам̣ т̣хапетаббам̣, на̄мантаравасенапи патхавӣ манаси ка̄табба̄ бхавеййа̄ти, хоту, ко досоти дассенто ‘‘махӣ мединӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха йамиччхатӣти йам̣ на̄мам̣ ваттум̣ иччхати, там̣ ваттаббам̣. тан̃ча кхо йадасса сан̃н̃а̄нукӯлам̣ хоти йам̣ на̄мам̣ асса йогино пуббе таттха гахитасан̃н̃а̄васена анукӯлам̣ пачурата̄йа, пагун̣ата̄йа ва̄ а̄гаччхати, там̣ ваттаббам̣. ваттаббанти ча пат̣хамасаманна̄ха̄ре кассачи вачӣбхедопи хотӣти катва̄ вуттам̣, а̄чарийена ва̄ ваттаббатам̣ сандха̄йа. ким̣ ва̄ бахуна̄, па̄кат̣абха̄войеветтха пама̄н̣анти дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. ка̄лена уммӣлетва̄ ка̄лена ниммӣлетва̄ти кин̃чи ка̄лам̣ чаккхум̣ уммӣлетва̄ нимиттаггахан̣авасена патхавӣман̣д̣алам̣ олокетва̄ пуна кин̃чи ка̄лам̣ чаккхум̣ ниммӣлетва̄ а̄ваджджитаббам̣. йена̄ка̄рена олокетва̄ гахитам̣, тена̄ка̄рена пуна там̣ саманна̄харитаббам̣.

57. а̄па̄тхама̄гаччхатӣти манодва̄рикаджавана̄нам̣ гочарабха̄вам̣ упагаччхати. тасса уггаханимиттасса. на тасмим̣ т̣ха̄не нисӣдитаббам̣. касма̄? йади уггаханимитте джа̄тепи патхавӣман̣д̣алам̣ олокетва̄ бха̄вети, пат̣ибха̄ганимиттуппатти на сийа̄. самӣпат̣т̣хена ча на олокетум̣ на сакка̄. тена вуттам̣ ‘‘аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ пависитва̄’’тиа̄ди. ниссаддабха̄ва̄йа екапат̣аликӯпа̄хана̄гахан̣ам̣, париссайавиноданаттхам̣ каттарадан̣д̣аггахан̣ам̣. саче нассати, атха̄нена бха̄ветаббанти самбандхо. ваккхама̄несу асаппа̄йесу кеначидева асаппа̄йена ка̄ран̣абхӯтена. нимиттам̣ а̄да̄йа̄ти йатха̄джа̄там̣ уггаханимиттам̣ гахетва̄. саманна̄харитаббанти а̄ваджджитаббам̣ нимиттанти адхиппа̄йо, самма̄ ва̄ ану ану а̄харитаббам̣ каммат̣т̣ха̄нанти аттхо. такка̄хатам̣ витакка̄хатанти такканато, сависесам̣ такканато ча ‘‘такко, витакко’’ти ча евам̣ ладдхана̄мена бха̄вана̄читтасампайуттена самма̄сан̇каппена а̄хананапарийа̄хананакиччена апара̄парам̣ ваттама̄нена каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄хатам̣, парийа̄хатан̃ча ка̄таббам̣, балаппаттавитакко манасика̄ро бахулам̣ паваттетабботи аттхо. евам̣ каронтасса̄ти евам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ такка̄хатам̣ витакка̄хатам̣ каронтасса. йатха̄ бха̄вана̄ пуббена̄парам̣ висесам̣ а̄вахати, евам̣ ануйун̃джантасса. ануккамена̄ти бха̄вана̄нуккамена. йада̄ саддха̄дӣни индрийа̄ни сувисада̄ни тиккха̄ни паваттанти, тада̄ ассаддхийа̄дӣнам̣ дӯрӣбха̄вена са̄тисайатха̄маппаттехи саттахи балехи ладдхӯпаттхамбха̄ни витакка̄дӣни ка̄ма̄вачара̄нева джха̄нан̇га̄ни бахӯни хутва̄ па̄тубхаванти. тато ева тесам̣ уджувипаччанӣкабхӯта̄ ка̄маччханда̄дайо саддхим̣ тадекат̣т̣хехи па̄падхаммехи видӯрӣ бхаванти, пат̣ибха̄ганимиттуппаттийа̄ саддхим̣ там̣ а̄раббха упача̄раджджха̄нам̣ уппаджджати. тена вуттам̣ ‘‘нӣваран̣а̄ни виккхамбхантӣ’’тиа̄ди. таттха саннисӣдантӣти саммадева сӣданти, упасамантӣти аттхо.

имасса̄ти пат̣ибха̄ганимиттасса. ан̇гулипадапа̄н̣ипада̄дико касин̣адосо. а̄да̄саман̣д̣алӯпама̄дӣхи уггаханимиттато пат̣ибха̄ганимиттасса супарисуддхатам̣, сан̣хасукхуматан̃ча дассети. тан̃ча кхо пат̣ибха̄ганимиттам̣ нева ван̣н̣авантам̣ на сан̣т̣ха̄навантам̣ апараматтхасабха̄ватта̄. ӣдисанти ван̣н̣асан̣т̣ха̄навантам̣. тилаккхан̣аббха̄хатанти уппа̄да̄дилаккхан̣аттайа̄нупавит̣т̣хам̣, аниччата̄дилаккхан̣аттайан̇китам̣ ва̄. йади на панетам̣ та̄дисам̣ ван̣н̣а̄дивантам̣, катхам̣ джха̄насса а̄рамман̣абха̄воти а̄ха ‘‘кевалан̃хӣ’’тиа̄ди. сан̃н̃аджанти бха̄вана̄сан̃н̃а̄джанитам̣, бха̄вана̄сан̃н̃а̄йа сан̃джа̄таматтам̣. на хи асабха̄васса куточи самут̣т̣ха̄нам̣ аттхи. тена̄ха ‘‘упат̣т̣ха̄на̄ка̄раматта’’нти.

58. виккхамбхита̄нева саннисинна̄ва, на пана тадаттхам̣ усса̄хо ка̄табботи адхиппа̄йо. ‘‘упача̄расама̄дхина̄’’ти вутте итаропи сама̄дхи аттхӣти аттхато а̄паннанти тампи дассетум̣ ‘‘дувидхо хи сама̄дхӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. двӣха̄ка̄рехӣти джха̄надхамма̄нам̣ пат̣ипаккхадӯрӣбха̄во, тхирабха̄ваппатти ча̄ти имехи двӣхи ка̄ран̣ехи. ида̄ни та̄ни ка̄ран̣а̄ни аваттха̄мукхена дассетум̣ ‘‘упача̄рабхӯмийам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. упача̄рабхӯмийанти упача̄ра̄ваттха̄йам̣. йадипи тада̄ джха̄нан̇га̄ни пат̣утара̄ни махаггатабха̄ваппатта̄ни на уппаджджанти, тесам̣ пана пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ виккхамбханена читтам̣ сама̄дхийати. тена̄ха ‘‘нӣваран̣аппаха̄нена читтам̣ сама̄хитам̣ хотӣ’’ти. пат̣ила̄бхабхӯмийанти джха̄насса адхигама̄ваттха̄йам̣. тада̄ хи аппана̄патта̄нам̣ джха̄надхамма̄нам̣ уппаттийа̄ читтам̣ сама̄дхийати. тена̄ха ‘‘ан̇гапа̄тубха̄вена̄’’ти. читтам̣ сама̄хитам̣ хотӣти самбандхо.

на тха̄маджа̄та̄нӣти на джа̄татха̄ма̄ни, на бха̄вана̄балам̣ патта̄нӣти аттхо. читтанти джха̄начиттам̣. кевалампи раттим̣ кевалампи дивасам̣ тит̣т̣хатӣти сама̄паттивелам̣ сандха̄йа̄ха. упача̄рабхӯмийам̣ нимиттавад̣д̣ханам̣ йуттанти катва̄ вуттам̣ ‘‘нимиттам̣ вад̣д̣хетва̄’’ти. ладдхапариха̄нӣти ладдхаупача̄раджджха̄напариха̄ни. нимитте авинассанте тада̄рамман̣аджха̄нампи апарихӣнамева хоти, нимитте пана а̄раккха̄бха̄вена винат̣т̣хе ладдхам̣ ладдхам̣ джха̄нампи винассати тада̄йаттавуттито. тена̄ха ‘‘а̄раккхамхӣ’’тиа̄ди.

саттасаппа̄йаван̣н̣ана̄

59. ‘‘тха̄варан̃ча хотӣ’’ти ватва̄ йатха̄ тха̄варам̣ хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘сати упат̣т̣ха̄ти, читтам̣ сама̄дхийатӣ’’ти вуттам̣. йатха̄ладдхан̃хи нимиттам̣ таттха сатим̣ сӯпат̣т̣хитам̣ катва̄ екаггатам̣ виндантасса тхирам̣ на̄ма хоти, сураккхитан̃ча. сати-ггахан̣ена четтха сампаджан̃н̃ам̣, сама̄дхиггахан̣ена вӣрийан̃ча сан̇гахитам̣ хоти на̄нантарийабха̄вато. таттха̄ти тесу а̄ва̄сесу. тӣн̣и тӣн̣ӣти екекасмим̣ а̄ва̄се авуттхаавуттхат̣т̣ха̄не васананийа̄мена тайо тайо дивасе васитва̄.

уттарена ва̄ даккхин̣ена ва̄ти вуттам̣ гамана̄гамане сӯрийа̄бхимукхабха̄ванива̄ран̣аттханти. сахассадхануппама̄н̣ам̣ дийад̣д̣хакосам̣.

дваттим̣са тираччха̄накатха̄ти ра̄джакатха̄дике (дӣ. ни. 1.17; ма. ни. 2.223; сам̣. ни. 5.1080; а. ни. 10.69; па̄чи. 508) сандха̄йа̄ха. та̄ хи па̄л̣ийам̣ сарӯпато ана̄гата̄пи аран̃н̃апаббатанадӣдӣпакатха̄ ити-саддена сан̇гахетва̄ саггамоккха̄нам̣ тираччха̄набха̄вато ‘‘дваттим̣са тираччха̄накатха̄’’ти вутта̄. дасакатха̄ваттхунисситанти ‘‘аппиччхата̄, сантут̣т̣хи, павивеко, асам̣сагго, вӣрийа̄рамбхо, сӣла, сама̄дхи, пан̃н̃а̄, вимутти, вимуттин̃а̄н̣адассана’’нти има̄ни аппиччхакатха̄дӣнам̣ ваттхӯни, таннисситам̣ бхассам̣ саппа̄йам̣.

атираччха̄накатхикоти натираччха̄накатхико, тираччха̄накатха̄ видхурам̣ дхаммикам̣ каммат̣т̣ха̄напат̣исам̣йуттамева катхам̣ катхетӣти адхиппа̄йо. сӣла̄дигун̣асампанноти сӣласама̄дхиа̄дигун̣асампанно. йо хи сама̄дхикаммат̣т̣ха̄нико, сама̄дхикаммат̣т̣ха̄насса ва̄ па̄рам̣ патто, со имасса йогино саппа̄йо. тена̄ха ‘‘йам̣ нисса̄йа̄’’тиа̄ди. ка̄йадал̣хӣбахулоти ка̄йасса сантаппанапосанаппасуто. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехакам̣ бхун̃джитва̄ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихаратӣ’’ти (дӣ. ни. 3.320; ма. ни. 1.186; а. ни. 5.206).

бходжанам̣ йебхуййена мадхурамбиларасавасена сатта̄нам̣ упайогам̣ гаччхати дадхиа̄дӣсу татха̄ дассанато. кат̣ука̄дираса̄ пана кевалам̣ абхисан̇кха̄рака̄ ева̄ти а̄ха ‘‘кассачи мадхурам̣, кассачи амбилам̣ саппа̄йам̣ хотӣ’’ти.

йасмим̣ ирийа̄патхе а̄дха̄рабхӯте, ваттама̄не ва̄, йасмим̣ ва̄ ирийа̄патхе паваттама̄насса. нимитта̄севанабахуласса̄ти нимитте а̄севана̄бахуласса пат̣ибха̄ганимитте висайабхӯте бха̄вана̄манасика̄рам̣ бахулам̣ а̄севантасса, нимиттасса ва̄ гочара̄севанавасена а̄севана̄бахуласса. йена хи бха̄вентасса бха̄вана̄севана̄, тена гочара̄севана̄пи иччхитабба̄ти.

дасавидхааппана̄косаллаван̣н̣ана̄

60. на хоти аппана̄. йена видхина̄ аппана̄йам̣ кусало хоти, со дасавидхо видхи аппана̄косаллам̣, танниббаттам̣ ва̄ н̃а̄н̣ам̣. ваттхувисадакирийатоти ваттхӯнам̣ висадабха̄вакаран̣ато аппана̄косаллам̣ иччхитаббанти самбандхо. евам̣ сесесупи.

61. читтачетасика̄нам̣ хи паваттит̣т̣ха̄набха̄вато сарӣрам̣, таппат̣ибаддха̄ни чӣвара̄дӣни ча идха ‘‘ваттхӯнӣ’’ти адхиппета̄ни. та̄ни йатха̄ читтасса сукха̄ваха̄ни хонти, татха̄ каран̣ам̣ тесам̣ висадабха̄вакаран̣ам̣. тена вуттам̣ ‘‘аджджхаттикаба̄хира̄на’’нтиа̄ди. сарӣрам̣ ва̄ти ва̄-саддо ат̣т̣ха̄наппайутто, сарӣрам̣ седамалаггахитам̣ ва̄ ан̃н̃ена ва̄ авассутакиччена виба̄дхитанти адхиппа̄йо. сена̄санам̣ ва̄ти ва̄-саддена патта̄дӣнампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. нану ча̄йам̣ найо кхуддакапалибодхупаччхедена сан̇гахито, пуна касма̄ вуттоти? саччам̣ сан̇гахито, со ча кхо бха̄вана̄йа а̄рамбхака̄ле. идха пана а̄раддхакаммат̣т̣ха̄насса упача̄раджджха̄не т̣хатва̄ аппана̄парива̄сам̣ васантасса ка̄лантаре джа̄те татха̄пат̣ипатти аппана̄косалла̄йа вутта̄. ависаде сати, висайабхӯте ва̄. катхам̣ бха̄ванамануйун̃джантасса та̄ни висайо? антарантара̄ паваттанакачиттуппа̄давасеневам̣ вуттам̣. те хи читтуппа̄да̄ читтекаггата̄йа апарисуддхабха̄ва̄йа сам̣ваттанти. читтачетасикесу ниссайа̄дипаччайабхӯтесу. н̃а̄н̣ампӣти пи-саддо сампин̣д̣ане. тена ‘‘на кевалам̣ там̣ ваттхуйева, атха кхо тасмим̣ апарисуддхе н̃а̄н̣ампи апарисуддхам̣ хотӣ’’ти дасситам̣. там̣сампайутта̄нам̣ пана апарисуддхата̄ авуттасиддха̄, н̃а̄н̣асса ча висум̣ гахан̣ам̣ аппана̄йа бахука̄ратта̄. татха̄ хи джха̄нам̣ ‘‘дандха̄бхин̃н̃ам̣, кхиппа̄бхин̃н̃а’’нти н̃а̄н̣амукхена ниддит̣т̣хам̣. ниссайаниссайопи ниссайотвева вуччатӣти а̄ха ‘‘дӣпакапалликават̣т̣итела̄ни нисса̄йа̄’’ти. н̃а̄н̣е ависаде випассана̄бха̄вана̄ вийа сама̄дхибха̄вана̄пи паридуббала̄ хотӣти дассетум̣ ‘‘апарисуддхена н̃а̄н̣ена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха каммат̣т̣ха̄нанти саматхакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄ха. вуд̣д̣хим̣ ан̇гапа̄тубха̄вена, вирӯл̣хим̣ гун̣абха̄вена, вепуллам̣ саббасо васибха̄ваппаттийа̄ ведитаббам̣. висаде пана̄ти суккапаккхо, тасса вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо.

62. самабха̄вакаран̣анти киччато анӯна̄дхикабха̄вакаран̣ам̣. йатха̄паччайам̣ саддхеййаваттхусмим̣ адхимоккхакиччасса пат̣утарабха̄вена, пан̃н̃а̄йа ависадата̄йа, вӣрийа̄дӣнам̣ ча ситхилата̄дина̄ саддхиндрийам̣ балавам̣ хоти. тена̄ха ‘‘итара̄ни манда̄нӣ’’ти. татоти тасма̄ саддхиндрийасса балавабха̄вато, итаресан̃ча мандатта̄. косаджджапаккхе патитум̣ адатва̄ сампайуттадхамма̄нам̣ пагган̣ханам̣ анубалаппада̄нам̣ паггахо, паггахова киччам̣, паггахакиччам̣ ка̄тум̣ на саккотӣти самбандхитаббам̣. а̄рамман̣ам̣ упагантва̄ т̣ха̄нам̣, аниссаджджанам̣ ва̄ упат̣т̣ха̄нам̣, виккхепапат̣ипаккхо. йена ва̄ сампайутта̄ авиккхитта̄ хонти, со авиккхепо. рӯпагатам̣ вийа чаккхуна̄ йена йа̄тха̄вато висайасабха̄вам̣ пассати, там̣ дассанакиччам̣ ка̄тум̣ на саккоти балавата̄ саддхиндрийена абхибхӯтатта̄. сахаджа̄тадхаммесу хи индат̣т̣хам̣ ка̄рента̄нам̣ сахапаваттама̄на̄нам̣ дхамма̄нам̣ екарасата̄васенева аттхасиддхи, на ан̃н̃атха̄. тасма̄ти вуттамеваттхам̣ ка̄ран̣абха̄вена пачча̄масати. танти саддхиндрийам̣. дхаммасабха̄вапаччавеккхан̣ена̄ти йасса саддхеййаваттхуно ул̣а̄рата̄дигун̣е адхимуччанасса са̄тисайаппаваттийа̄ саддхиндрийам̣ балавам̣ джа̄там̣, тасса паччайапаччайуппанна̄дивибха̄гато йа̄тха̄вато вӣмам̣санена. еван̃хи евам̣дхаммата̄найена сабха̄варасато париггайхама̄не савиппха̄ро адхимоккхо на хоти, ‘‘айам̣ имесам̣ дхамма̄нам̣ сабха̄во’’ти париджа̄нанавасена пан̃н̃а̄бйа̄па̄расса са̄тисайатта̄. дхурийадхаммесу хи йатха̄ саддха̄йа балавабха̄ве пан̃н̃а̄йа мандабха̄во хоти, евам̣ пан̃н̃а̄йа балавабха̄ве саддха̄йа мандабха̄во хотӣти. тена вуттам̣ ‘‘там̣ дхаммасабха̄вапаччавеккхан̣ена ха̄петабба’’нти.

татха̄ аманасика̄рена̄ти йена̄ка̄рена бха̄ванамануйун̃джантасса саддхиндрийам̣ балавам̣ хоти, тена̄ка̄рена бха̄вана̄йа анануйун̃джанатоти вуттам̣ хоти. идха дувидхена саддхиндрийасса балавабха̄во, аттано ва̄ паччайависесато киччуттарийена, вӣрийа̄дӣнам̣ ва̄ мандакиччата̄йа. таттха пат̣хамавикаппе ха̄панавидхи дассито, дутийавикаппе пана йатха̄ манаси карото вӣрийа̄дӣнам̣ мандакиччата̄йа саддхиндрийам̣ балавам̣ джа̄там̣, татха̄ аманасика̄рена вӣрийа̄дӣнам̣ пат̣укиччабха̄ва̄вахена манасика̄рена саддхиндрийам̣ техи самарасам̣ каронтена ха̄петаббам̣. имина̄ найена сесиндрийесупи ха̄панавидхи ведитаббо.

ваккалиттхераваттхӯти со хи а̄йасма̄ саддха̄дхимуттата̄йа ката̄дхика̄ро саттху рӯпака̄йадассанаппасуто ева хутва̄ вихаранто саттха̄ра̄ ‘‘ким̣ те, ваккали, имина̄ пӯтика̄йена дит̣т̣хена? йо кхо, ваккали, дхаммам̣ пассати, со мам̣ пассатӣ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 3.87) овадитва̄ каммат̣т̣ха̄не нийоджитопи там̣ анануйун̃джанто пан̣а̄мито атта̄нам̣ винипа̄тетум̣ папа̄тат̣т̣ха̄нам̣ абхирухи. атха нам̣ саттха̄ йатха̄нисиннова обха̄сам̣ висадждженто атта̄нам̣ дассетва̄ –

‘‘па̄моджджабахуло бхиккху, пасанно буддхаса̄сане;

адхигаччхе падам̣ сантам̣, сан̇кха̄рӯпасамам̣ сукха’’нти. (дха. па. 381) –

га̄тхам̣ ватва̄ ‘‘ехи ваккалӣ’’ти а̄ха. со тена аматенева абхиситто хат̣т̣хатут̣т̣хо хутва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапеси. саддха̄йа пана балавабха̄вато випассана̄вӣтхим̣ на отари. там̣ н̃атва̄ бхагава̄ индрийасаматам̣ пат̣ипа̄денто каммат̣т̣ха̄нам̣ содхетва̄ ада̄си. со саттха̄ра̄ диннанайена випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ ‘‘ваккалиттхераваттху четтха нидассана’’нти.

итаракиччабхеданти упат̣т̣ха̄на̄дикиччависесам̣. пассаддха̄дӣти а̄ди-саддена сама̄дхиупеккха̄самбоджджхан̇га̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. ха̄петаббанти йатха̄ саддхиндрийасса балавабха̄во дхаммасабха̄вапаччавеккхан̣ена ха̄йати, евам̣ вӣрийиндрийасса адхиматтата̄ пассаддхиа̄дибха̄вана̄йа ха̄йати, сама̄дхипаккхийатта̄ тасса̄. татха̄ хи са̄ сама̄дхиндрийасса адхиматтатам̣ косаджджапа̄тато раккхантӣ вӣрийа̄дибха̄вана̄ вийа вӣрийиндрийасса адхиматтатам̣ уддхаччапа̄тато раккхантӣ екам̣сато ха̄пети. тена вуттам̣ ‘‘пассаддха̄дибха̄вана̄йа ха̄петабба’’нти.

сон̣аттхерасса ваттхӯти (маха̄ва. 243) сукума̄расса сон̣аттхерасса ваттху. со хи а̄йасма̄ саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ сӣтаване вихаранто ‘‘мама сарӣрам̣ сукхума̄лам̣, на ча сакка̄ сукхенева сукхам̣ адхигантум̣, ка̄йам̣ киламетва̄пи саман̣адхаммо ка̄таббо’’ти т̣ха̄начан̇камамева адхит̣т̣ха̄йа падха̄намануйун̃джанто па̄даталесу пхот̣есу ут̣т̣хитесупи веданам̣ аджджхупеккхитва̄ дал̣хам̣ вӣрийам̣ каронто ачча̄раддхавӣрийата̄йа висесам̣ ниббаттетум̣ на̄саккхи. саттха̄ таттха гантва̄ вӣн̣ова̄дена овадитва̄ вӣрийасамата̄йоджанавидхим̣ дассенто каммат̣т̣ха̄нам̣ содхетва̄ гиджджхакӯт̣ам̣ гато. тхеропи саттха̄ра̄ диннанайена вӣрийасаматам̣ йодженто випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахатте патит̣т̣ха̄си. тена вуттам̣ ‘‘сон̣аттхерасса ваттху дассетабба’’нти.

сесесупӣти сатисама̄дхипан̃н̃индрийесупи. екасса̄ти екекасса. са̄ман̃н̃аниддесова̄йам̣ дат̣т̣хаббо. евам̣ пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣ паччекам̣ адхиматтата̄йа пана ха̄панавасена саматам̣ дассетва̄ ида̄ни таттха йесам̣ висесато аса̄дха̄ран̣ато, са̄дха̄ран̣ато ча самата̄ иччхитабба̄, там̣ дассетум̣ ‘‘висесато пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. еттха̄ти етесу пан̃часу индрийесу. саматанти саддха̄пан̃н̃а̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анӯна̄надхикабха̄вам̣. татха̄ сама̄дхивӣрийа̄нам̣. йатха̄ хи саддха̄пан̃н̃а̄нам̣ висум̣ висум̣ дхурийадхаммабхӯта̄нам̣ киччато ан̃н̃аман̃н̃а̄нативаттанам̣ висесато иччхитаббамева, йато несам̣ самадхурата̄йа аппана̄ сампаджджатӣти, евам̣ сама̄дхивӣрийа̄нам̣ косаджджауддхаччапаккхика̄нам̣ самарасата̄йа сати ан̃н̃аман̃н̃ӯпаттхамбханато сампайуттадхамма̄нам̣ антадвайапа̄та̄бха̄вена саммадева аппана̄ иджджхати.

‘‘балавасаддхо хӣ’’тиа̄ди нидассанавасена вуттам̣. тассаттхо – йо балаватийа̄ саддха̄йа саманна̄гато ависадан̃а̄н̣о, со муддхаппасанно хоти, на авеччаппасанно. татха̄ хи со аваттхусмим̣ пасӣдати сеййатха̄пи титтхийаса̄вака̄. кера̄т̣икапаккханти са̄т̣хеййапаккхам̣ бхаджати. саддха̄хӣна̄йа пан̃н̃а̄йа атидха̄ванто ‘‘деййаваттхупаричча̄гена вина̄ читтуппа̄даматтенапи да̄намайам̣ пун̃н̃ам̣ хотӣ’’тиа̄дӣни парикаппети хетупат̣ирӯпакехи ван̃чито. евам̣бхӯто пана суккхатаккавилуттачитто пан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ на̄дийати, сан̃н̃аттим̣ на гаччхати. тена̄ха ‘‘бхесаджджасамут̣т̣хито вийа рого атекиччхо хотӣ’’ти. йатха̄ четтха саддха̄пан̃н̃а̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃авирахо на аттха̄вахо анаттха̄вахо ча, евамидха̄пи сама̄дхивӣрийа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃авирахо на авиккхепа̄вахо виккхепа̄вахо ча̄ти ведитаббам̣. косаджджам̣ абхибхавати, тена аппанам̣ на па̄пун̣а̄тӣти адхиппа̄йо. уддхаччам̣ абхибхаватӣти еттха̄пи есева найо. тадубхайанти там̣ саддха̄пан̃н̃а̄двайам̣, сама̄дхивӣрийадвайан̃ча. самам̣ ка̄таббанти самарасам̣ ка̄таббам̣.

сама̄дхикаммикасса̄ти саматхакаммат̣т̣ха̄никасса. еванти евам̣ санте, саддха̄йа тесам̣ балавабха̄ве сатӣти аттхо. саддахантоти ‘‘патхавӣ патхавӣ’’ти манасикаран̣аматтена катхам̣ джха̄нуппаттӣти ачинтетва̄ ‘‘аддха̄ самма̄самбуддхена вуттавидхи иджджхиссатӣ’’ти саддаханто саддхам̣ джаненто. окаппентоти а̄рамман̣ам̣ анупависитва̄ вийа адхимуччанавасена окаппенто паккханданто. екаггата̄ балаватӣ ват̣т̣ати сама̄дхипадха̄натта̄ джха̄насса. убхиннанти сама̄дхипан̃н̃а̄нам̣, сама̄дхикаммикасса сама̄дхино адхиматтата̄пи иччхитабба̄ти а̄ха ‘‘самата̄йапӣ’’ти, самабха̄вена̄пӣти аттхо. аппана̄ти идха̄дхиппетааппана̄. татха̄ хи ‘‘хотийева̄’’ти са̄сан̇кам̣ вадати, локуттараппана̄ пана тесам̣ самабха̄венева иччхита̄. йатха̄ха – ‘‘саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти (пат̣и. ма. 2.1, 5).

йади висесато саддха̄пан̃н̃а̄нам̣, сама̄дхивӣрийа̄нан̃ча самата̄ иччхита̄, катхам̣ сатӣти а̄ха ‘‘сати пана саббаттха балаватӣ ват̣т̣атӣ’’ти. саббаттха̄ти лӣнуддхаччапаккхесу пан̃часу индрийесу. уддхаччапаккхийе ган̣ханто ‘‘саддха̄вӣрийапан̃н̃а̄на’’нти а̄ха. ан̃н̃атха̄пӣти ча гахетабба̄ сийа̄. татха̄ хи ‘‘косаджджапаккхена сама̄дхина̄’’ иччева вуттам̣, на ‘‘пассаддхисама̄дхиупеккха̄хӣ’’ти. са̄ сати. саббесу ра̄джакаммесу нийутто саббакаммико. тена ка̄ран̣ена саббаттха иччхитаббаттхена. а̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣. саббаттха нийутта̄ саббаттхика̄, саббена ва̄ лӣнуддхаччапаккхийена боджджхан̇гаггахан̣ена аттхетабба̄ саббаттхийа̄, саббаттхийа̄ва саббаттхика̄. читтанти кусалачиттам̣. тасса хи сати пат̣исаран̣ам̣ пара̄йан̣ам̣ аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа. тена̄ха ‘‘а̄раккхапаччупат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄ди.

63. читтекаггата̄нимиттасса̄ти читтекаггата̄йа нимиттасса, читтекаггата̄сан̇кха̄тасса ча нимиттасса. читтасса хи сама̄хита̄ка̄рам̣ саллаккхетва̄ саматханимиттам̣ раккхантойева касин̣анимиттам̣ раккхати. тасма̄ патхавӣкасин̣а̄дикасса̄ти а̄ди-саддена на кевалам̣ пат̣ибха̄ганимиттассева, атха кхо саматханимиттасса̄пи гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. танти раккхан̣акосаллам̣. идха аппана̄косаллакатха̄йам̣ ‘‘нимиттакосалла’’нти адхиппетам̣, каран̣абха̄вана̄косалла̄нам̣ пагева сиддхатта̄ти адхиппа̄йо.

64. атиситхилавӣрийата̄дӣхӣти а̄ди-саддена памоданасам̣веджанавипарийа̄йе сан̇ган̣ха̄ти. лӣнанти сан̇кучитам̣ косаджджапаккхапатитам̣. читтанти бха̄вана̄читтам̣. дхаммавичайасамбоджджхан̇га̄дайо бха̄ветӣти еттха ‘‘тайо’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. йатха̄ пана те бха̄ветабба̄, там̣ сайамева ваккхати.

париттанти аппакам̣. уджджа̄летука̄моти падӣпетука̄мо. удакава̄там̣ дадеййа̄ти удакамиссам̣ ва̄там̣ упанеййа. ака̄лоти нака̄ло, айуттака̄ло ва̄. сатиа̄дидхаммаса̄маггисан̇кха̄та̄йа бодхийа̄ буджджхати ета̄йа̄ти катва̄, там̣саман̇гино ва̄ буджджхатӣти бодхино йогино ан̇ганти боджджхан̇го, пасаттхо, сундаро ва̄ боджджхан̇го самбоджджхан̇го. ка̄йачиттадаратхавӯпасамалаккхан̣а̄ пассаддхийева самбоджджхан̇го пассаддхисамбоджджхан̇го, тасса пассаддхисамбоджджхан̇гасса. сама̄дхисамбоджджхан̇га̄дӣсупи есева найо. айам̣ пана висесо – сама̄дхисса та̄ва падаттхалаккхан̣а̄ни хет̣т̣ха̄ а̄гата̄нева. упапаттито иккхатӣти упеккха̄. са̄ пана̄йам̣ аттхато татрамаджджхаттупеккха̄ва идха боджджхан̇гупеккха̄ ведитабба̄. дусамут̣т̣ха̄пайанти самут̣т̣ха̄петум̣ уппа̄детум̣ асаккун̣еййам̣. дхамма̄нам̣, дхаммесу ва̄ вичайо дхаммавичайо, пан̃н̃а̄ти аттхо. вӣрасса бха̄во, каммам̣ ва̄, видхина̄ ва̄ ӣретаббам̣ паваттетаббанти вӣрийам̣, усса̄хо. пӣн̣ети ка̄йам̣, читтам̣ ча сантаппетӣти пӣти.

йам̣ йам̣ сакам̣ йатха̄сакам̣, аттано аттаноти аттхо. а̄ха̄равасена̄ти паччайавасена. бха̄вана̄ти уппа̄дана̄, вад̣д̣хана̄ ча. кусала̄кусала̄ти косалласамбхӯтат̣т̣хена кусала̄, таппат̣ипаккхато акусала̄. йе акусала̄, те са̄ваджджа̄. йе кусала̄, те анаваджджа̄. акусала̄ хӣна̄, итаре пан̣ӣта̄. кусала̄пи ва̄ хӣнехи чханда̄дӣхи а̄раддха̄ хӣна̄, итаре пан̣ӣта̄. кан̣ха̄ти ка̄л̣ака̄ читтасса апабхассарабха̄вакаран̣а̄, сукка̄ти ода̄та̄ читтасса пабхассарабха̄вакаран̣а̄. кан̣ха̄бхиджа̄тихетуто ва̄ кан̣ха̄, сукка̄бхиджа̄тихетуто сукка̄. те ева саппат̣ибха̄га̄. кан̣ха̄ хи уджувипаччанӣката̄йа суккехи саппат̣ибха̄га̄. татха̄ сукка̄пи итарехи. атха ва̄ кан̣ха̄ ча сукка̄ ча саппат̣ибха̄га̄ ча кан̣хасуккасаппат̣ибха̄га̄. сукха̄ хи ведана̄ дуккха̄йа ведана̄йа саппат̣ибха̄га̄, дуккха̄ ча ведана̄ сукха̄йа саппат̣ибха̄га̄ти. ануппаннасса̄ти аниббаттасса. уппа̄да̄йа̄ти уппа̄данаттха̄йа. уппаннасса̄ти ниббаттасса. бхиййобха̄ва̄йа̄ти пунаппунабха̄ва̄йа. вепулла̄йа̄ти випулабха̄ва̄йа. бха̄вана̄йа̄ти вад̣д̣хийа̄. па̄рипӯрийа̄ти парипӯран̣аттха̄йа.

таттха̄ти ‘‘аттхи бхиккхаве’’тиа̄дина̄ дасситапа̄т̣хе. сабха̄васа̄ман̃н̃алаккхан̣апат̣иведхавасена̄ти екаджджхам̣ катва̄ гахан̣е анаваджджасукхавипа̄ка̄дикасса висум̣ висум̣ пана пхусана̄дикасса сабха̄валаккхан̣асса, аничча̄дикасса са̄ман̃н̃алаккхан̣асса ча пат̣ивиджджханавасена. паваттаманасика̄роти кусала̄дӣнам̣ там̣там̣сабха̄валаккхан̣а̄дикасса йа̄тха̄вато авабуджджханавасена уппаннаджаваначиттуппа̄до. со хи авипарӣтаманасика̄рата̄йа ‘‘йонисоманасика̄ро’’ти вутто. тада̄бхогата̄йа а̄ваджджана̄пи таггатика̄ва. руппаналаккхан̣а̄дикампи идха са̄ман̃н̃алаккхан̣енева сан̇гахитанти дат̣т̣хаббам̣. кусалакирийа̄йа а̄диа̄рамбхавасена паваттавӣрийам̣ дхитисабха̄вата̄йа ‘‘дха̄тӯ’’ти вуттанти а̄ха ‘‘а̄рамбхадха̄тӯти пат̣хамавӣрийам̣ вуччатӣ’’ти. ладдха̄севанам̣ вӣрийам̣ балаппаттам̣ хутва̄ пат̣ипаккхам̣ видхаматӣти а̄ха ‘‘косаджджато никкхантатта̄ тато балаватара’’нти. адхиматта̄дхиматтатара̄нам̣ пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ видхаманасаматтхам̣ пат̣упат̣утара̄дибха̄ваппаттам̣ хотӣти вуттам̣ ‘‘парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманато татопи балаватара’’нти. тит̣т̣хати паваттати еттха̄ти т̣ха̄нийа̄, пӣтисамбоджджхан̇гасса т̣ха̄нийа̄ пӣтисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нийа̄. т̣ха̄таббо ва̄ т̣ха̄нийо, пӣтисамбоджджхан̇го т̣ха̄нийо етесӯти пӣтисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нийа̄, апара̄парам̣ ваттама̄на̄ пӣтисамбоджджхан̇гасампайутта̄ дхамма̄. йасма̄ пана тесу пӣтийева пӣтисамбоджджхан̇гасса висесака̄ран̣ам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘пӣтийа̄ ева етам̣ на̄ма’’нти. уппа̄дакаманасика̄роти йатха̄ манаси карото ануппанно пӣтисамбоджджхан̇го уппаджджати, уппанно ча вад̣д̣хати, татха̄ паваттаманасика̄ро.

парипуччхаката̄ти парийога̄хетва̄ пуччхакабха̄во. пан̃чапи хи ника̄йе уггахетва̄ а̄чарийе парийупа̄ситва̄ тасса тасса аттхам̣ парипуччхантасса, те ва̄ саха ат̣т̣хакатха̄йа парийога̄хетва̄ йам̣ йам̣ таттха ган̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, там̣ там̣ ‘‘идам̣, бханте, катхам̣, имасса ко аттхо’’ти пуччхантасса дхаммавичайасамбоджджхан̇го уппаджджатӣти. ваттхувисадакирийа̄ индрийасаматтапат̣ипа̄дана̄ сан̇кхепато, виттха̄рато ча пака̄сита̄ ева. таттха пана сама̄дхисам̣ваттанийабха̄вена а̄гата̄, идха пан̃н̃а̄сам̣ваттанийабха̄вена. йадаггена хи сама̄дхисам̣ваттаника̄, тадаггена пан̃н̃а̄сам̣ваттаника̄ сама̄дхисса н̃а̄н̣апаччупат̣т̣ха̄нато. ‘‘сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти (сам̣. ни. 4.99; 5.1071) вуттам̣. дуппан̃н̃апуггалапариваджджана̄ на̄ма дуппан̃н̃а̄нам̣ мандабуддхӣнам̣ бхаттаниккхиттака̄камам̣саниккхиттасунакхасадиса̄нам̣ момӯхапуггала̄нам̣ дӯрато париччаджана̄. пан̃н̃авантапуггаласевана̄ на̄ма пан̃н̃а̄йа ката̄дхика̄ра̄нам̣ саччапат̣иччасамуппа̄да̄дӣсу кусала̄нам̣ арийа̄нам̣, випассана̄каммика̄нам̣ ва̄ маха̄пан̃н̃а̄нам̣ ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇каманам̣. гамбхӣран̃а̄н̣ачарийапаччавеккхан̣а̄ти гамбхӣран̃а̄н̣ехи чаритабба̄нам̣ кхандха̄йатанадха̄та̄дӣнам̣, саччапаччайа̄ка̄ра̄дидӣпана̄нам̣ ва̄ сун̃н̃ата̄пат̣исам̣йутта̄нам̣ суттанта̄нам̣ паччавеккхан̣а̄. тададхимуттата̄ти пан̃н̃а̄дхимуттата̄, пан̃н̃а̄йа ниннапон̣апаббха̄рата̄ти аттхо.

апа̄йа̄дӣти а̄ди-саддена джа̄тиа̄дим̣ атӣте ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, ана̄гате ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, паччуппанне а̄ха̄рапарийет̣т̣химӯлакан̃ча дуккхам̣ сан̇ган̣ха̄ти. вӣрийа̄йаттасса локийалокуттарависесасса адхигамо ева а̄нисам̣со, тасса дассанасӣлата̄ вӣрийа̄йатта…пе… дассита̄. сапуббабха̄го нибба̄нага̄мимагго гаманавӣтхи гантабба̄ пат̣ипаджджитабба̄ пат̣ипада̄ти катва̄. да̄йака̄нам̣ махаппхалабха̄вакаран̣ена пин̣д̣а̄пача̄йаната̄ти паччайада̄йака̄нам̣ аттани ка̄расса аттано самма̄пат̣ипаттийа̄ махаппхалака̄рабха̄васса каран̣ена пин̣д̣асса бхиккха̄йа пат̣ипӯджана̄. итаратха̄ти а̄мисапӯджа̄йа. кусӣтапуггалапариваджджаната̄ти аласа̄нам̣ бха̄вана̄йа на̄маматтампи аджа̄нанта̄нам̣ ка̄йадал̣хӣбахула̄нам̣ йа̄вадаттхам̣ бхун̃джитва̄ сеййасукха̄диануйун̃джанака̄нам̣ тираччха̄накатхика̄нам̣ пуггала̄нам̣ дӯрато париччаджана̄. а̄раддхавӣрийапуггаласеваната̄ти ‘‘дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа̄’’тиа̄дина̄ (вибха. 519; а. ни. 3.16) бха̄вана̄рамбхавасена а̄раддхавӣрийа̄нам̣ дал̣хапараккама̄нам̣ пуггала̄нам̣ ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камана̄. саммаппадха̄напаччавеккхан̣ата̄ти чатуббидхасаммаппадха̄на̄нубха̄васса паччавеккхан̣ата̄. тададхимуттата̄ти тасмим̣ вӣрийасамбоджджхан̇ге адхимутти саббирийа̄патхесу ниннапон̣апаббха̄рата̄. еттха ча тхинамиддхавиноданакусӣтапуггалапариваджджанаа̄раддхавӣрийапуггаласеванатададхимуттата̄ пат̣ипаккхавидхаманапаччайӯпасам̣ха̄равасена, апа̄йа̄дибхайапаччавеккхан̣а̄дайо самуттеджанавасена вӣрийасамбоджджхан̇гасса уппа̄дака̄ дат̣т̣хабба̄.

буддха̄дӣсу паса̄дасинеха̄бха̄вена тхусакхарахадайа̄ лӯкхапуггала̄, таббипарийа̄йена синиддхапуггала̄ ведитабба̄. буддха̄дӣнам̣ гун̣апаридӣпана̄ сампаса̄данӣйасутта̄дайо (дӣ. ни. 3.141 а̄дайо) паса̄данӣйасуттанта̄. имехи а̄ка̄рехӣти йатха̄вуттехи кусала̄дӣнам̣ сабха̄васа̄ман̃н̃алаккхан̣апат̣ивиджджхана̄диа̄ка̄рехи чева парипуччхаката̄диа̄ка̄рехи ча. ете дхаммети ете кусала̄дӣсу йонисоманасика̄ра̄дике чева дхамматтхан̃н̃ута̄дике ча.

65. ачча̄раддхавӣрийата̄дӣхӣти ативийа паггахитавӣрийата̄дӣхи. а̄ди-саддена сам̣веджанапамодана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. уддхатанти сама̄дхиа̄дӣнам̣ мандата̄йа авӯпасантам̣. дувӯпасамайанти вӯпасаметум̣ сама̄дха̄тум̣ асаккун̣еййам̣.

там̣ а̄ка̄рам̣ саллаккхетва̄ти йена̄ка̄рена асса йогино пассаддхи сама̄дхи упеккха̄ти име пассаддхиа̄дайо дхамма̄ пуббе йатха̄рахам̣ тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле уппаннапубба̄, там̣ читтатам̣сампайуттадхамма̄нам̣ пассаддха̄ка̄рам̣, сама̄хита̄ка̄рам̣, аджджхупеккхита̄ка̄ран̃ча упалаккхетва̄ упадха̄ретва̄. тӣсупи падесӯти ‘‘аттхи, бхиккхаве, ка̄йаппассаддхӣ’’тиа̄дина̄ а̄гатесу тӣсупи ва̄кйесу, техи ва̄ пака̄ситесу тӣсу дхаммакот̣т̣ха̄сесу. йатха̄сама̄хита̄ка̄рам̣ саллаккхетва̄ гайхама̄но саматхо ева саматханимиттанти а̄ха ‘‘саматханимиттанти ча саматхассеветамадхивачана’’нти. на̄на̄рамман̣е париббхаманена вивидхам̣ аггам̣ етасса̄ти бйагго, виккхепо. татха̄ хи со анават̣т̣ха̄нарасо, бхантата̄паччупат̣т̣ха̄но ча вутто. екаггата̄бха̄вато бйаггапат̣ипаккхоти абйагго, сама̄дхи. со ева нимиттанти пуббе вийа ваттаббам̣. тена̄ха ‘‘авиккхепат̣т̣хена ча тассева абйагганимиттанти адхивачана’’нти.

сарӣра̄ваттхам̣ н̃атва̄ маттасо парибхутто пан̣ӣта̄ха̄ро ка̄йалахута̄дӣнам̣ самут̣т̣ха̄панена пассаддхийа̄ паччайо хоти, татха̄ утусаппа̄йам̣, ирийа̄патхасаппа̄йан̃ча севитам̣, пайого ча ка̄йико паваттитоти а̄ха ‘‘пан̣ӣтабходжанасеваната̄’’тиа̄ди. пайогасамата̄дӣнам̣ абха̄вена садаратхака̄йачитта̄ пуггала̄ са̄раддхапуггала̄. вуттавипарийа̄йена пассаддхака̄йа̄ пуггала̄ ведитабба̄.

нирасса̄дасса̄ти бха̄ванасса̄дарахитасса. бха̄вана̄ хи вӣтхипат̣ипанна̄ пуббена̄парам̣ висесаватӣ паваттама̄на̄ читтасса асса̄дам̣ упасамасукхам̣ а̄вахати, тадабха̄вато нирасса̄дам̣ читтам̣ хоти. саддха̄сам̣вегавасена̄ти саддха̄васена, сам̣вегавасена ча. сампахам̣саната̄ти саммадева пахам̣саната̄ сам̣веджанапуббакапаса̄дуппа̄данена бха̄вана̄ читтасса тосана̄. самма̄паваттасса̄ти лӣнуддхаччавирахена, саматхавӣтхипат̣ипаттийа̄ ча самам̣, сависесан̃ча паваттийа̄ саммадева паваттасса бха̄вана̄читтасса. аджджхупеккханата̄ти паггаханиггахасампахам̣санесу абйа̄ват̣ата̄. джха̄навимоккхапаччавеккхан̣ата̄ти пат̣хама̄дӣни джха̄на̄ни паччанӣкадхаммехи сут̣т̣ху вимуттата̄дина̄ тейева вимоккха̄ тесам̣ ‘‘евам̣ бха̄вана̄, евам̣ сама̄паджджана̄, евам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣, евам̣ вут̣т̣ха̄нам̣, евам̣ сам̣килесо, евам̣ вода̄на’’нти пати пати авеккхан̣а̄.

саттамаджджхаттата̄ти саттесу пийат̣т̣ха̄нийесупи гахат̣т̣хапаббаджитесу маджджхатта̄ка̄ро аджджхупеккхана̄. сан̇кха̄рамаджджхаттата̄ти аджджхаттикесу чаккха̄дӣсу, ба̄хиресу паттачӣвара̄дӣсу маджджхатта̄ка̄ро аджджхупеккхана̄. саттасан̇кха̄ра̄нам̣ мама̄йанам̣ саттасан̇кха̄ракела̄йанам̣. имеха̄ка̄рехӣти имехи йатха̄вуттехи ка̄йачитта̄нам̣ пассаддха̄ка̄расаллаккхан̣а̄диа̄ка̄рехи чева саппа̄йа̄ха̄расевана̄диа̄ка̄рехи ча. ете дхаммети ете пассаддхиа̄дидхамме.

66. пан̃н̃а̄пайогамандата̄йа̄ти пан̃н̃а̄бйа̄па̄расса аппабха̄вена. йатха̄ хи да̄насӣла̄ни алобха̄досаппадха̄на̄ни, евам̣ бха̄вана̄ амохаппадха̄на̄ висесато аппана̄ваха̄. таттха йада̄ пан̃н̃а̄ на балаватӣ хоти, тада̄ бха̄вана̄читтасса анабхисан̇кхато вийа а̄ха̄ро пурисасса абхиручим̣ на джанети, тена там̣ нирасса̄дам̣ хоти. йада̄ ча бха̄вана̄ пуббена̄парам̣ висеса̄ваха̄ на хоти саммадева авӣтхипат̣ипаттийа̄, тада̄ упасамасукхасса ала̄бхена читтам̣ нирасса̄дам̣ хоти. тадубхайам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пан̃н̃а̄пайогамандата̄йа̄’’тиа̄ди. нанти читтам̣. джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣а̄ни йатха̄рахам̣ сугатийам̣, дуггатийан̃ча хонтӣти тадан̃н̃амева пан̃чавидхабандхана̄дикхуппипа̄са̄диан̃н̃аман̃н̃авиба̄дхана̄дихетукам̣ апа̄йадуккхам̣ дат̣т̣хаббам̣. тайидам̣ саббам̣ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ паччуппаннабхаванисситам̣ гахитанти атӣте, ана̄гате ча ка̄ле ват̣т̣амӯлакадуккха̄ни висум̣ гахита̄ни. йе пана сатта̄ а̄ха̄рӯпаджӣвино, таттха ча ут̣т̣ха̄напхалӯпаджӣвино, тесам̣ ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣ джӣвитадуккхам̣ ат̣т̣хамам̣ сам̣вегаваттху вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

асса̄ти читтасса. алӣнантиа̄дӣсу косаджджапаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ анадхиматтата̄йа алӣнам̣. уддхаччапаккхика̄нам̣ дхамма̄нам̣ анадхиматтата̄йа ануддхатам̣. пан̃н̃а̄пайогасампаттийа̄, упасамасукха̄дхигамена ча анирасса̄дам̣. пуббена̄парам̣ сависесам̣ тато ева а̄рамман̣е самаппаваттам̣, саматхавӣтхипат̣ипаннан̃ча. таттха алӣната̄йа паггахе, ануддхатата̄йа ниггахе, анирасса̄дата̄йа сампахам̣сане на бйа̄па̄рам̣ а̄паджджати. алӣна̄нуддхатата̄йа хи а̄рамман̣е самаппаваттам̣ анирасса̄дата̄йа саматхавӣтхипат̣ипаннам̣. самаппаваттийа̄ ва̄ алӣнам̣ ануддхатам̣, саматхавӣтхипат̣ипаттийа̄ анирасса̄данти дат̣т̣хаббам̣.

неккхаммапат̣ипаданти джха̄напат̣ипаттим̣. сама̄дхиадхимуттата̄ти сама̄дхиниббаттане джха̄на̄дхигаме йуттаппайуттата̄. са̄ пана йасма̄ сама̄дхим̣ гарум̣ катва̄ таттха ниннапон̣апаббха̄рабха̄вена паваттийа̄ хоти, тасма̄ ‘‘сама̄дхигарӯ’’тиа̄ди вуттам̣.

67. пат̣иладдхе нимиттасмим̣ евам̣ хи сампа̄дайато аппана̄косаллам̣ имам̣ аппана̄ сампаваттатӣти самбандхо. са̄ти аппана̄. хитва̄ хӣти хи-саддо хетуаттхо. йасма̄ т̣ха̄наметам̣ на виджджати, тасма̄ читтаппаваттиа̄ка̄рам̣ бха̄вана̄читтасса лӣнуддхата̄дивасена паваттиа̄ка̄рам̣ саллаккхайам̣ упадха̄ренто. саматам̣ вӣрийассева вӣрийасса сама̄дхина̄ самарасатам̣йева йоджайетха. катхам̣ пана йоджайетха̄ти а̄ха ‘‘ӣсакампӣ’’тиа̄ди. таттха лайанти лӣнабха̄вам̣, сан̇кочанти аттхо. йантанти гаччхантам̣, пагган̣хетхева самабха̄ва̄йа̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘ачча̄раддхам̣ ниседхетва̄ самамева паваттайе’’ти. катхам̣ пана самамева паваттайети а̄ха ‘‘рен̣умхӣ’’тиа̄ди. йатха̄ти рен̣уа̄дӣсу йатха̄ мадхукара̄дӣнам̣ паватти упама̄бха̄вена ат̣т̣хакатха̄йам̣ саммаван̣н̣ита̄, евам̣ лӣнуддхатабха̄вехи мочайитва̄ вӣрийасамата̄йоджанена нимитта̄бхимукхам̣ ма̄насам̣ пат̣ипа̄дайе пат̣ибха̄ганимитта̄бхимукхам̣ бха̄вана̄читтам̣ сампа̄деййа̄ти аттхо.

нимитта̄бхимукхапат̣ипа̄данаван̣н̣ана̄

68. татра̄ти тасмим̣ ‘‘рен̣умхӣ’’тиа̄дина̄ вуттага̄тха̄двайе. аттхадӣпана̄ упамӯпамеййаттхавибха̄вана̄. ачхекоти акусало. паккхандоти дха̄витум̣ а̄раддхо. викасанаккхан̣ейева сарасам̣ кусумапара̄гам̣ хоти, паччха̄ ва̄та̄дӣхи парипатати, вирасам̣ ва̄ хоти. тасма̄ ниваттане рен̣у кхӣйатӣти а̄ха ‘‘кхӣн̣е рен̣умхи сампа̄пун̣а̄тӣ’’ти. пуппхара̄синти руккхаса̄кха̄су нисситам̣ пуппхасан̃чайам̣.

саллакаттаантева̄сикесӯти саллакаттаа̄чарийасса антева̄сикесу. удакатха̄лагатети удакатха̄лийам̣ т̣хапите. саттхакамманти сира̄ведхана̄дисаттхакаммам̣. пхуситумпи уппалапаттанти самбандхо. самена̄ти пуримака̄ вийа гарум̣, мандан̃ча пайогам̣ акатва̄ самаппама̄н̣ена пайогена. таттха̄ти уппалапатте. парийода̄тасиппоти сувисуддхасиппо ниппханнасиппо.

маккат̣акасуттанти лӯтасуттам̣. нийа̄мако на̄ва̄са̄ратхӣ. лан̇ка̄ранти килан̃джа̄димайам̣ на̄ва̄кат̣аса̄ракам̣. телена ачхад̣д̣енто на̄л̣им̣ пӯретӣти сара̄ва̄дигатена телена ачхад̣д̣енто сукхумаччхиддакам̣ телана̄л̣им̣ пӯрети. евамева̄ти йатха̄ те а̄дито вуттамадхукарасаллакаттаантева̄сисутта̄кад̣д̣хаканийа̄макателапӯрака̄ вегена пайогам̣ каронти, евамева йо бхиккху ‘‘сӣгхам̣ аппанам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти га̄л̣хам̣ вӣрийам̣ кароти, йо маджджхе вуттамадхукара̄дайо вийа вӣрийам̣ на кароти, име двепи вӣрийасамата̄бха̄вена аппанам̣ па̄пун̣итум̣ на сакконти. йо пана аваса̄не вуттамадхукара̄дайо вийа самаппайого, айам̣ аппанам̣ па̄пун̣итум̣ саккоти вӣрийасамата̄йогатоти упама̄сам̣санданам̣ ведитаббам̣. тена вуттам̣ ‘‘еко бхиккхӯ’’тиа̄ди. лӣнам̣ бха̄вана̄читтанти адхиппа̄йо.

пат̣хамаджджха̄накатха̄ван̣н̣ана̄

69. еванти вуттаппака̄рена. вӣрийасамата̄йоджанавасена вӣтхипат̣ипаннам̣ бха̄вана̄ма̄насам̣ пат̣ибха̄ганимиттейева т̣хапанавасена нимитта̄бхимукхам̣ пат̣ипа̄дайато асса йогино. иджджхиссатӣти самиджджхиссати, уппаджджиссатӣти аттхо. ануйогавасена̄ти бха̄вана̄васена. сеса̄нӣти сеса̄ни тӣн̣и, чатта̄ри ва̄. пакатичиттехӣти па̄катикехи ка̄ма̄вачарачиттехи. балава…пе… читтекаггата̄ни бха̄вана̄балена пат̣утарасабха̄ваппаттийа̄. парикамматта̄ти пат̣исан̇кха̄ракатта̄. йади а̄саннатта̄ упача̄рата̄, готрабхуно ева упача̄расаман̃н̃а̄ сийа̄ти а̄ха ‘‘самӣпача̄ритта̄ ва̄’’ти. аначча̄саннопи хи на̄тидӯрапаваттӣ самӣпача̄рӣ на̄ма хоти. аппанам̣ упечча чарантӣти упача̄ра̄ни. ито пуббе парикамма̄нанти на̄на̄ваджджанавӣтхийам̣ парикамма̄нам̣. еттха̄ти етесу парикаммупача̄ра̄нуломасан̃н̃итесу. саббантиманти татийам̣, чатуттхам̣ ва̄. париттаготта̄бхибхаванатоти париттасса готтасса абхибхаванато. гам̣та̄йатӣти хи готтам̣, ‘‘паритта’’нти паваттама̄нам̣ абхидха̄нам̣, буддхин̃ча екам̣сикависайата̄йа раккхатӣти париттаготтам̣. йатха̄ хи буддхи а̄рамман̣абхӯтена аттхена вина̄ на паваттати, евам̣ абхидха̄нам̣ абхидхеййабхӯтена. тасма̄ со та̄ни та̄йати раккхатӣти вуччати. там̣ пана махаггата̄нуттаравидхурам̣ ка̄матан̣ха̄йа гочарабхӯтам̣ ка̄ма̄вачарадхамма̄нам̣ а̄вен̣икарӯпам̣ дат̣т̣хаббам̣. махаггатаготтепи имина̄ найена аттхо ведитаббо. бха̄ванатоти уппа̄данато.

ависесена саббесам̣ сабба̄ саман̃н̃а̄ти пат̣хаманайо гахитаггахан̣ам̣ хотӣти а̄ха ‘‘аггахитаггахан̣ена̄’’тиа̄ди. на̄на̄ваджджанапарикаммамева парикамманти адхиппа̄йена ‘‘пат̣хамам̣ ва̄ упача̄ра’’нтиа̄ди вуттам̣. чатуттхам̣ аппана̄читтам̣, пан̃чамам̣ ва̄ аппана̄читтам̣ пуббе вуттанайена саче чатуттхам̣ готрабху хотӣти аттхо. пан̃чамам̣ ва̄ти ва̄-саддо анийаме. сва̄йам̣ анийамо имина̄ ка̄ран̣ена̄ти дассетум̣ ‘‘тан̃ча кхо кхиппа̄бхин̃н̃адандха̄бхин̃н̃авасена̄’’ти вуттам̣. таттха кхиппа̄бхин̃н̃асса чатуттхам̣ аппети, дандха̄бхин̃н̃асса пан̃чамам̣. касма̄ пана чатуттхам̣, пан̃чамам̣ ва̄ аппети, на тато паранти а̄ха ‘‘тато парам̣ джаванам̣ пататӣ’’ти. тато пан̃чамато парам̣ чхат̣т̣хам̣, саттаман̃ча джаванам̣ патантам̣ вийа хоти париккхӣн̣аджаватта̄ти адхиппа̄йо.

йатха̄ аладдха̄севанам̣ пат̣хамаджаванам̣ дуббалатта̄ готрабхум̣ на уппа̄дети, ладдха̄севанам̣ пана балавабха̄вато дутийам̣, татийам̣ ва̄ готрабхум̣ уппа̄дети, евам̣ ладдха̄севаната̄йа балавабха̄вато чхат̣т̣хам̣, саттамампи аппетӣти тхерасса адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘тасма̄ чхат̣т̣хепи саттамепи аппана̄ хотӣ’’ти. танти тхерасса вачанам̣. суттасутта̄нуломаа̄чарийава̄дехи анупаттхамбхитатта̄ вуттам̣ ‘‘аттаноматиматта’’нти. ‘‘пурима̄ пурима̄ кусала̄ дхамма̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.12) пана суттападамака̄ран̣ам̣ а̄севанапаччайала̄бхасса балавабха̄ве анекантикатта̄. татха̄ хи аладдха̄севана̄пи пат̣хамачетана̄ дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄ хоти, ладдха̄севана̄ дутийачетана̄ йа̄ва чхат̣т̣хачетана̄ апара̄парийаведанӣйа̄. чатуттхапан̃чамесуйева̄тиа̄ди вуттассеваттхасса йуттидассанамукхена нигаманаттхам̣ вуттам̣. таттха йади чхат̣т̣хасаттамам̣ джаванам̣ патитам̣ на̄ма хоти париккхӣн̣аджаватта̄, катхам̣ саттамаджаваначетана̄ упападжджаведанӣйа̄, а̄нантарийа̄ ча хотӣти? на̄йам̣ висесо а̄севанапаччайала̄бхена балаппаттийа̄. кин̃чарахи кирийа̄ваттха̄висесато. кирийа̄ваттха̄ хи а̄рамбхамаджджхапарийоса̄навасена тивидха̄. таттха ча парийоса̄на̄ваттха̄йа саннит̣т̣ха̄пакачетана̄бха̄вена упападжджаведанӣйа̄дита̄ хоти, на балавабха̄вена̄ти дат̣т̣хаббам̣. пат̣исандхийа̄ анантарапаччайабха̄вино випа̄касанта̄насса анантарапаччайабха̄вена татха̄ абхисан̇кхататта̄ти ча ваданти. тасма̄ чхат̣т̣хасаттама̄нам̣ папа̄та̄бхимукхата̄йа париккхӣн̣аджавата̄ на сакка̄ нива̄ретум̣. татха̄ хи ‘‘йатха̄ хи пурисо’’тиа̄ди вуттам̣.

са̄ ча пана аппана̄. аддха̄напариччхедоти ка̄лапариччхедо. со панеттха саттасу т̣ха̄несу каттхачи апарима̄н̣ачиттаккхан̣ата̄йа, каттхачи атииттаракхан̣ата̄йа наттхӣти вутто. на хеттха сампун̣н̣аджаванавӣтхи аддха̄ лаббхати. тенева̄ха ‘‘еттха магга̄нантарапхала’’нтиа̄ди. сесат̣т̣ха̄несӯти пат̣хамаппана̄, локийа̄бхин̃н̃а̄, маггаккхан̣о, ниродха̄ вут̣т̣хахантасса пхалаккхан̣оти етесу чатӯсу т̣ха̄несу.

етта̄вата̄ти еттакена бха̄вана̄ккамена еса йога̄вачаро пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. евам̣ вихарата̄ ча анена тадева пат̣хамам̣ джха̄нам̣ адхигатам̣ хоти патхавӣкасин̣анти самбандхо.

70. таттха̄ти тасмим̣ джха̄напа̄т̣хе. вивиччитва̄ти висум̣ хутва̄. тена̄ха ‘‘вина̄ хутва̄ апаккамитва̄’’ти, паджаханавасена апасаккитва̄ти аттхо. вивиччева ка̄мехӣти еттха ‘‘вивичча̄’’ти имина̄ вивечанам̣ джха̄наккхан̣е ка̄ма̄нам̣ абха̄ваматтам̣ вуттам̣. ‘‘вивиччева̄’’ти пана имина̄ екам̣сато ка̄ма̄нам̣ вивечетаббата̄дӣпанена таппат̣ипаккхата̄ джха̄насса, ка̄мавивекасса ча джха̄на̄дхигамӯпа̄йата̄ дассита̄ хотӣти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘пат̣хамам̣ джха̄на’’нтиа̄дим̣ ватва̄ тамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘катха’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘андхака̄ре сати падӣпобха̄со вийа̄’’ти етена йатха̄ падӣпобха̄са̄бха̄вена раттийам̣ андхака̄ра̄бхибхаво, евам̣ джха̄на̄бха̄вена саттасантатийам̣ ка̄ма̄бхибхавоти дассети.

етанти пуббападейева авадха̄ран̣авачанам̣. на кхо пана евам̣ дат̣т̣хаббам̣ ‘‘ка̄мехи ева̄’’ти авадха̄ран̣асса акататта̄. ниссаранти ниггаччханти етена, еттха ва̄ти ниссаран̣ам̣. ке ниггаччханти? ка̄ма̄, тесам̣ ка̄ма̄нам̣ ниссаран̣ам̣ паха̄нам̣ танниссаран̣ам̣, тато. катхам̣ пана сама̄не виккхамбхане ка̄ма̄намеветам̣ ниссаран̣ам̣, на бйа̄па̄да̄дӣнанти чоданам̣ йуттито, а̄гамато ча содхетум̣ ‘‘ка̄мадха̄тӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ка̄мадха̄тусаматиккаманатоти сакалассапи ка̄мабхавасса саматиккамапат̣ипада̄бха̄вато. тена имасса джха̄насса ка̄мапарин̃н̃а̄бха̄вама̄ха. ка̄мара̄гапат̣ипаккхатоти ваккхама̄навибха̄гасса килесака̄масса паччаттхикабха̄вато. тена йатха̄ метта̄ бйа̄па̄дасса, карун̣а̄ вихим̣са̄йа, евамидам̣ джха̄нам̣ ка̄мара̄гасса уджувипаччанӣкабхӯтанти дассети. еваматтано паваттийа̄, випа̄каппаваттийа̄ ча ка̄мара̄гато, ка̄мадха̄туто ча виниваттасабха̄ватта̄ идам̣ джха̄нам̣ висесато ка̄ма̄намева ниссаран̣ам̣. сва̄йаматтхо па̄т̣хагато ева̄ти а̄ха ‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄ди. ка̄ман̃четаматтхам̣ дӣпетум̣ пуримападейева авадха̄ран̣ам̣ гахитам̣, уттарападепи пана там̣ гахетаббамева татха̄ аттхасамбхаватоти дассетум̣ ‘‘уттарападепӣ’’тиа̄ди вуттам̣. итоти ка̄маччхандато. еса нийамо. са̄дха̄ран̣авачанена̄ти ависесавачанена. тадан̇гавиккхамбханасамуччхедаппат̣ипассаддхиниссаран̣авивека̄ тадан̇гавивека̄дайо. читтака̄йаупадхививека̄ читтавивека̄дайо. тайо ева идха джха̄накатха̄йам̣ дат̣т̣хабба̄ самуччхедавивека̄дӣнам̣ асамбхавато.

ниддесети маха̄ниддесе (маха̄ни. 1, 7). таттха хи ‘‘удда̄нато две ка̄ма̄ – ваттхука̄ма̄ килесака̄ма̄ ча̄’’ти уддиситва̄ ‘‘таттха катаме ваттхука̄ма̄? мана̄пийа̄ рӯпа̄…пе… мана̄пийа̄ пхот̣т̣хабба̄’’тиа̄дина̄ ваттхука̄ма̄ ниддит̣т̣ха̄. те пана ка̄мӣйантӣти ка̄ма̄ти ведитабба̄. таттхева̄ти ниддесе ева. вибхан̇гети джха̄навибхан̇ге (вибха. 564). паттхана̄ка̄рена паватто дуббало лобхо чханданат̣т̣хена чхандо, тато балава̄ ран̃джанат̣т̣хена ра̄го, татопи балаватаро бахалара̄го чхандара̄го. нимитта̄нубйан̃джана̄ни сан̇каппети етена̄ти сан̇каппо, татха̄паватто лобхо, тато балава̄ ран̃джанат̣т̣хена ра̄го, сан̇каппанавасенева паватто татопи балаватаро сан̇каппара̄готи. сва̄йам̣ пабхедо екассева лобхасса паваттиа̄ка̄равасена, аваттха̄бхедавасена ча ведитаббо йатха̄ ‘‘ваччхо даммо балӣбаддо’’ти. име килесака̄ма̄. ка̄ментӣти ка̄ма̄, ка̄менти етехӣти ва̄.

еван̃хи сатӣти евам̣ убхайесампи ка̄ма̄нам̣ сан̇гахе сати. ваттхука̄мехипӣти ‘‘ваттхука̄мехи вивиччева̄’’типи аттхо йуджджатӣти евам̣ йуджджама̄наттхантарасамуччайаттхо пи-саддо, на килесака̄масамуччайаттхо. касма̄? имасмим̣ аттхе килесака̄мехи вивекасса дутийападена вуттатта̄. тена̄ти ваттхука̄мавивекена. ка̄йавивеко вутто хоти путтада̄ра̄дипариггахавивекадӣпанато. пуримена̄ти ка̄йавивекена. еттха̄ти ‘‘вивиччева ка̄мехи, вивичча акусалехи дхаммехӣ’’ти етасмим̣ пададвайе, ито ва̄ ниддха̄рите вивекадвайе. акусала-саддена йадипи килесака̄ма̄, сабба̄кусала̄пи ва̄ гахита̄, саббатха̄ пана килесака̄мехи вивеко вуттоти а̄ха ‘‘дутийена килесака̄мехи вивекавачанато’’ти. дутийена̄ти ча читтавивекена̄ти аттхо. етесанти йатха̄вутта̄нам̣ двиннам̣ пада̄нам̣, ниддха̄ран̣е четам̣ са̄мивачанам̣. тан̣ха̄дисам̣килеса̄нам̣ ваттхуно паха̄нам̣ сам̣килесаваттхуппаха̄нам̣. лолабха̄во на̄ма таттха таттха рӯпа̄дӣсу тан̣хуппа̄до, тасса хету ваттхука̄ма̄ ева ведитабба̄. ба̄лабха̄во авиджджа̄, дуччинтитачинтита̄ди ва̄, тасса айонисоманасика̄ро, саббепи ва̄ акусала̄ дхамма̄ хету. ка̄магун̣а̄дхигамахетупи па̄н̣а̄типа̄та̄диасуддхапайого хотӣти таббивекена пайогасуддхи вибха̄вита̄. тан̣ха̄сам̣килесасодханена, виват̣т̣ӯпаниссайасам̣вад̣д̣ханена ча аджджха̄сайависодханам̣ а̄сайапосанам̣. ка̄месӯти ниддха̄ран̣е бхуммам̣.

анекабхедоти ка̄ма̄савака̄мара̄гасам̣йоджана̄дивасена, рӯпатан̣ха̄дивасена ча анекаппабхедо. ка̄маччхандойева̄ти ка̄масабха̄войева чхандо, на каттукамйата̄чхандо, на̄пи кусалаччхандоти адхиппа̄йо. джха̄напат̣ипаккхатоти джха̄насса пат̣ипаккхабха̄вато там̣хету таннимиттам̣ висум̣ вутто. акусалабха̄васа̄ман̃н̃ена аггахетва̄ висум̣ сарӯпена гахито. йади килесака̄мова пуримападе вутто, катхам̣ бахувачананти а̄ха ‘‘анекабхедато’’тиа̄ди.

ан̃н̃есампи дит̣т̣хима̄наахирика̄ноттаппа̄дӣнам̣, там̣сахитапхасса̄дӣнан̃ча. упари вуччама̄на̄ни джха̄нан̇га̄ни упариджха̄нан̇га̄ни, тесам̣ аттано паччанӣка̄нам̣ пат̣ипаккхабха̄вадассанато таппаччанӣканӣваран̣авачанам̣. нӣваран̣а̄ни хи джха̄нан̇гапаччанӣка̄ни тесам̣ паваттинива̄ран̣ато. сама̄дхи ка̄маччхандасса пат̣ипаккхо ра̄гаппан̣идхийа̄ уджувипаччанӣкабха̄вато, на̄на̄рамман̣ехи палобхитасса париббхамантасса читтасса сама̄дха̄нато ча. пӣти бйа̄па̄дасса пат̣ипаккха̄ па̄моджджена сама̄найогаккхематта̄. витакко тхинамиддхасса пат̣ипаккхо йонисо сан̇каппанавасена савиппха̄рапаваттито. сукхам̣ авӯпасама̄нута̄пасабха̄васса уддхаччакуккуччасса пат̣ипаккхам̣ вӯпасантасӣталасабха̄ватта̄. вича̄ро вичикиччха̄йа пат̣ипаккхо а̄рамман̣е анумаджджанавасена пан̃н̃а̄пат̣ирӯпасабха̄ватта̄. маха̄качча̄наттхерена деситам̣ пит̣ака̄нам̣ сам̣ван̣н̣ана̄ пет̣акам̣, тасмим̣ пет̣аке.

пан̃чака̄магун̣абхедависайасса̄ти рӯпа̄дипан̃чака̄магун̣ависесависайасса. а̄гха̄таваттхубхеда̄дивисайа̄нанти бйа̄па̄давивекавачанена ‘‘анаттхам̣ ме ачарӣ’’ти (дӣ. ни. 3.340; а. ни. 9.29; вибха. 960) а̄диа̄гха̄таваттхубхедависайасса досасса, моха̄дхикехи тхинамиддха̄дӣхи вивекавачанена пат̣иччха̄данавасена дуккха̄дипуббанта̄дибхедависайасса мохасса виккхамбханавивеко вутто. ка̄мара̄габйа̄па̄датадекат̣т̣хатхинамиддха̄дивиккхамбхакан̃четам̣ сабба̄кусалапат̣ипаккхасабха̄ватта̄. саббакусала̄нам̣ тена сабха̄вена сабба̄кусалаппаха̄йакам̣ хоти, хонтампи ка̄мара̄га̄дивиккхамбханасабха̄вамева хоти там̣сабха̄ватта̄ти ависесетва̄ нӣваран̣а̄кусаламӯла̄дӣнам̣ ‘‘виккхамбханавивеко вутто хотӣ’’ти а̄ха.

71. йатха̄паччайам̣ паваттама̄на̄нам̣ сабха̄вадхамма̄нам̣ наттхи ка̄чи васаваттита̄ти васаваттибха̄ванива̄ран̣аттхам̣ ‘‘витакканам̣ витакко’’ти вуттам̣. тайидам̣ ‘‘витакканам̣ ӣдисамида’’нти а̄рамман̣асса парикаппананти а̄ха ‘‘ӯхананти вуттам̣ хотӣ’’ти. йасма̄ читтам̣ витаккабалена а̄рамман̣ам̣ абхинирул̣хам̣ вийа хоти, тасма̄ со а̄рамман̣а̄бхиниропаналаккхан̣о вутто. йатха̄ хи кочи ра̄джаваллабхам̣, там̣самбандхинам̣ миттам̣ ва̄ нисса̄йа ра̄джагехам̣ а̄рохати анупависати, евам̣ витаккам̣ нисса̄йа читтам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄рохати. йади евам̣, катхам̣ авитаккам̣ читтам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄рохатӣти? витаккабаленева. йатха̄ хи со пурисо паричайена тена вина̄пи нира̄сан̇ко ра̄джагехам̣ пависати, евам̣ паричайена витаккена вина̄пи авитаккам̣ читтам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄рохати. паричайена̄ти ча санта̄не паваттавитаккабха̄вана̄сан̇кха̄тена паричайена. витаккасса хи санта̄не абхин̣хам̣ паваттасса васена читтасса а̄рамман̣а̄бхирухан̣ам̣ чирапаричитам̣. тена там̣ када̄чи витаккена вина̄пи таттха паваттатева. йатха̄ там̣ н̃а̄н̣асахитам̣ хутва̄ саммасанавасена чирапаричитам̣ када̄чи н̃а̄н̣авирахитампи саммасанавасена паваттати, йатха̄ ва̄ килесасахитам̣ хутва̄ паваттам̣ саббасо килесарахитампи паричайена килесава̄сана̄васена паваттати, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. а̄дито, абхимукхам̣ ва̄ хананам̣ а̄хананам̣. парито, париваттетва̄ ва̄ а̄хананам̣ парийа̄хананам̣. ‘‘рӯпам̣ рӯпам̣, патхавӣ патхавӣ’’ти а̄кот̣ентасса вийа паватти ‘‘а̄хананам̣, парийа̄ханана’’нти ча ведитаббам̣. а̄найанам̣ читтасса а̄рамман̣е упанайанам̣, а̄кад̣д̣ханам̣ ва̄.

анусан̃чаран̣ам̣ анупариббхаманам̣. сва̄йам̣ висесо санта̄намхи лаббхама̄но ева санта̄не па̄кат̣о хотӣти дат̣т̣хаббо. сесесупи есева найо. анумаджджанам̣ а̄рамман̣е читтасса анумасанам̣, паримаджджананти аттхо. татха̄ хи вича̄ро ‘‘паримаджджанахаттхо вийа, сан̃чаран̣ахаттхо вийа̄’’ти ча вутто. таттха̄ти а̄рамман̣е. сахаджа̄та̄нам̣ ануйоджанам̣ а̄рамман̣е анувича̄ран̣асан̇кха̄таанумаджджанавасенева ведитаббам̣. ануппабандханам̣ а̄рамман̣е читтасса авиччхиннасса вийа паватти. татха̄ хи со ‘‘анусандха̄ната̄’’ти (дха. са. 8) ниддит̣т̣хо. тенева ча ‘‘гхан̣д̣а̄нураво вийа, париббхаманам̣ вийа̄’’ти ча вутто.

каттхачӣти пат̣хамаджджха̄не, париттачиттуппа̄десу ча. вича̄рато ол̣а̄рикат̣т̣хена, вича̄рассева ча пуббан̇гамат̣т̣хена ануравато ол̣а̄рико, тасса ча пуббан̇гамо гхан̣д̣а̄бхигха̄то вийа витакко. йатха̄ хи гхан̣д̣а̄бхигха̄то пат̣хама̄бхинипа̄то хоти, евам̣ а̄рамман̣а̄бхимукханиропанат̣т̣хена витакко четасо пат̣хама̄бхинипа̄то хоти. абхигха̄та-ггахан̣ена четтха абхигха̄таджо саддо гахитоти ведитаббо. виппха̄рава̄ти вичаланайутто сапариппхандо. париббхаманам̣ вийа париссайа̄бха̄вавӣмам̣санаттхам̣. ануппабандхена паваттийанти упача̄ре ва̄ аппана̄йам̣ ва̄ санта̄нена паваттийам̣. таттха хи витакко ниччало хутва̄ а̄рамман̣ам̣ анупависитва̄ вийа паваттати, на пат̣хама̄бхинипа̄те. па̄кат̣о хотӣти витаккасса висесо абхиниропана̄ка̄ро ол̣а̄рикатта̄ пат̣хамаджджха̄не па̄кат̣о хоти, тадабха̄вато пан̃чаканайе дутийаджджха̄не вича̄расса висесо анумаджджана̄ка̄ро па̄кат̣о хоти.

ва̄лан̣д̣упакам̣ ел̣акалома̄дӣхи катачумбат̣акам̣. уппӣл̣анахаттхоти пин̣д̣асса уппӣл̣анахаттхо. тассева ито чито ча сан̃чаран̣ахаттхо. ман̣д̣аланти кам̣сабха̄джана̄дӣсу кин̃чи ман̣д̣алам̣ ват̣т̣алекхам̣ каронтасса. йатха̄ пуппхапхаласа̄кха̄диавайававинимутто авиджджама̄нопи руккхо ‘‘сапуппхо сапхало’’ти вохарӣйати, евам̣ витакка̄диан̇гавинимуттам̣ авиджджама̄нампи джха̄нам̣ ‘‘савитаккам̣ савича̄ра’’нти вохарӣйатӣти дассетум̣ ‘‘руккхо вийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. джха̄набха̄вана̄йа пуггалавасена десетаббатта̄ ‘‘идха бхиккху вивиччева ка̄мехӣ’’тиа̄дина̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена джха̄на̄ни уддит̣т̣ха̄нӣти. йадипи вибхан̇ге пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄ десана̄ ката̄, аттхо пана татра̄пи вибхан̇гепи йатха̄ идха ‘‘имина̄ ча витаккена̄’’тиа̄дина̄ дхаммавасена вутто, евамева дат̣т̣хаббо, параматтхато пуггалассева абха̄ватоти адхиппа̄йо. аттхо…пе… дат̣т̣хаббо джха̄насаман̇гино витаккавича̄расаман̇гита̄дассанена, джха̄нассева ча савитаккасавича̄рата̄йа вуттатта̄ти евам̣ ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо.

вивека̄ти вивека̄ хетубхӯта̄ти вивека-саддасса бха̄васа̄дханатам̣ сандха̄йа̄ха. вивекети каттуса̄дханатам̣, каммаса̄дханатам̣ ва̄. ‘‘вивитто’’ти хи имина̄ нӣваран̣ехи вина̄бхӯто техи вивечитоти ча са̄дханадвайампи сан̇гахитамева̄ти.

72. пӣн̣айатӣти таппети, вад̣д̣хети ва̄. сампийа̄йаналаккхан̣а̄ти паритуссаналаккхан̣а̄. пӣн̣анараса̄ти парибрӯханараса̄. пхаран̣араса̄ти пан̣ӣтарӯпехи ка̄йасса бйа̄панараса̄. удаггабха̄во одагйам̣. кхуддика̄ лахум̣ ломахам̣санаматтам̣ катва̄ бхинна̄ на пуна уппаджджати. кхан̣ика̄ бахулам̣ уппаджджати. уббегато пхаран̣а̄ ниччалатта̄, чират̣т̣хитикатта̄ ча пан̣ӣтатара̄. четийан̇ган̣ам̣ гантва̄ти пун̣н̣авалликавиха̄ре четийан̇ган̣ам̣ гантва̄. пакатийа̄ дит̣т̣ха̄рамман̣авасена̄ти пуббе маха̄четийам̣ гахита̄рамман̣авасена. читраген̣д̣уко вичитра̄ка̄рена катаген̣д̣уко. упаниссайети самӣпе, тасса ва̄ виха̄расса ниссайабхӯте, гочарат̣т̣ха̄набхӯтети аттхо.

гхара̄джирети гехан̇ган̣е. паббатасикхаре катачетийам̣ ‘‘а̄ка̄сачетийа’’нти вуттам̣. гахитанимиттенева̄ти четийаванданам̣, дхаммассаванан̃ча уддисса ‘‘дхан̃н̃а̄ ватиме’’тиа̄дина̄ гахитакусаланимиттенева ка̄ран̣абхӯтена. гахитам̣ ва̄ нимиттам̣ етена̄ти гахитанимиттам̣, вутта̄ка̄рена паваттачиттам̣, тена гахитанимиттенева читтена саха. паккханданти анупавит̣т̣хам̣. анупариппхут̣анти ану ану самантато пхут̣ам̣, саббасо анувисат̣анти аттхо.

пассаддхийа̄ нимиттабха̄вена габбхам̣ ган̣хантӣ. парипа̄чанавасена парипа̄кам̣ гаччхантӣ. аппана̄сампайутта̄ва пӣти аппана̄сама̄дхипӯрика̄. кхан̣икасама̄дхипӯрика̄ ча упача̄расама̄дхипӯрика̄ ча аппана̄сама̄дхисса видӯратара̄ти тадубхайам̣ ана̄масанто ‘‘та̄су йа̄ аппана̄сама̄дхисса̄’’тиа̄дима̄ха. сама̄дхисампайогам̣ гата̄ти пуббе упача̄расама̄дхина̄ сампайутта̄ хутва̄ ануккамена вад̣д̣хитва̄ аппана̄сама̄дхина̄ сампайогам̣ гата̄.

73. сукхайатӣти сукхам̣, аттана̄ сампайуттадхамме ладдхасса̄де каротӣти аттхо. сва̄йам̣ каттуниддесо парийа̄йаладдхо дхаммато ан̃н̃асса катту ниваттанаттхо, ниппарийа̄йена пана бха̄васа̄дханамева лаббхатӣти ‘‘сукханам̣ сукха’’нти вуттам̣. ит̣т̣хасабха̄ватта̄ там̣саман̇гӣпуггалам̣, сампайуттадхамме ва̄ аттани са̄дайатӣти са̄там̣ да-ка̄расса та-ка̄рам̣ катва̄. са̄там̣ ‘‘мадхура’’нти ваданти. са̄там̣ лаккхан̣ам̣ етасса̄ти са̄талаккхан̣ам̣. упабрӯханам̣ сампайуттадхамма̄нам̣ сам̣вад̣д̣ханам̣. дуккхам̣ вийа ависсаджджетва̄ адуккхамасукха̄ вийа анаджджхупеккхитва̄ ану ану ган̣ханам̣, упака̄рита̄ ва̄ ануггахо. каттхачи пат̣хамаджджха̄на̄дике. пат̣ила̄бхатут̣т̣хӣти пат̣ила̄бхавасена уппаджджанакатут̣т̣хи. пат̣иладдхараса̄нубхавананти пат̣иладдхасса а̄рамман̣арасасса анубхавананти сабха̄вато пӣтисукха̄ни вибхаджитва̄ дассети. йаттха пӣти, таттха сукханти витаккасса вийа итарена пӣтийа̄ сукхена аччантасам̣йогама̄ха. ‘‘йаттха сукхам̣, таттха на нийамато пӣтӣ’’ти вича̄расса вийа витаккена сукхасса пӣтийа̄ аначчантасам̣йогам̣. тена аччанта̄наччантасам̣йогита̄йа пӣтисукха̄нам̣ висесам̣ дассети. кам̣ та̄ренти еттха̄ти канта̄рам̣, нирудакамарут̣т̣ха̄нам̣. ванамева ванантам̣. тасмим̣ тасмим̣ самайети ит̣т̣ха̄рамман̣асса пат̣ила̄бхасамайе, пат̣иладдхасса раса̄нубхаванасамайе, ваначчха̄йа̄дӣнам̣ саванадассанасамайе, павесапарибхогасамайе ча. па̄кат̣абха̄ватоти йатха̄ккамам̣ пӣтисукха̄нам̣ вибхӯтабха̄вато.

вивекаджам̣ пӣтисукханти еттха пуримасмим̣ аттхе вивекаджанти джха̄нам̣ вуттам̣. пӣтисукхасаддато ча аттхиаттхависесато ‘‘асса джха̄насса, асмим̣ ва̄ джха̄не’’ти еттха а-ка̄ро дат̣т̣хаббо. дутийе пӣтисукхамева вивекаджам̣. ‘‘вивекаджам̣пӣтисукха’’нти ча ан̃н̃ападаттхасама̄со, паччаттаниддесасса ча алопо като. лопе ва̄ сати ‘‘вивекаджапӣтисукха’’нти па̄т̣хоти айам̣ висесо.

упасампаджджа̄ти еттха упа-сам̣-садда̄ ‘‘упалаббхати, сам̣бхун̃джатӣ’’тиа̄дӣсу вийа нираттхака̄ти дассетум̣ ‘‘упагантва̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ пуна тесам̣ са̄ттхакабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘упасампа̄дайитва̄’’тиа̄ди вуттам̣, тасма̄ патва̄, са̄дхетва̄ти ва̄ аттхо. ирийанти кирийам̣. вуттиа̄дӣни тассева вевачана̄ни. па̄лана̄ти хи екам̣ ирийа̄патхаба̄дханам̣ ирийа̄патхантарехи раккхан̣а̄.

пан̃чан̇гавиппахӣна̄диван̣н̣ана̄

74. пан̃ча ан̇га̄ни виккхамбханавасена пахӣна̄ни етасса̄ти пан̃чан̇гавиппахӣнам̣. ‘‘агйа̄хито’’ти еттха а̄хита-саддасса вийа виппахӣна-саддассеттха паравачанам̣ дат̣т̣хаббам̣, пан̃чахи ан̇гехи виппахӣнанти ва̄ пан̃чан̇гавиппахӣнам̣. нану ан̃н̃епи акусала̄ дхамма̄ имина̄ джха̄нена пахӣйанти, атха касма̄ пан̃чан̇гавиппахӣната̄ва вуччатӣти а̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. джха̄нала̄бхинопи аджха̄насаман̇гика̄ле джха̄напат̣ипаккхалобхачитта̄дӣнам̣ паваттисаббха̄вато ‘‘джха̄наккхан̣е’’ти вуттам̣. пахӣйантӣти вигаччханти, наппаваттантӣти аттхо. екатта̄рамман̣ети патхавӣкасин̣а̄дивасена екасабха̄ве, екаггата̄сан̇кха̄те екатта̄вахе ва̄ а̄рамман̣е. танти там̣ на̄на̄висайапалобхитам̣ читтам̣. ка̄мадха̄туппаха̄на̄йа̄ти на̄на̄висайасамӯпабйӯл̣ха̄йа ка̄мадха̄туйа̄ паха̄на̄йа саматиккама̄йа пат̣ипадам̣ джха̄нам̣ наппат̣ипаджджати. нирантаранти виккхепена анантаритам̣, сахитанти аттхо. акамман̃н̃анти акамманӣйам̣, бха̄вана̄каммасса айогйанти аттхо. уддхаччакуккуччапаретанти уддхаччакуккуччена абхибхӯтам̣. париббхамати анават̣т̣ха̄нато, ават̣т̣ха̄насса сама̄дха̄насса абха̄ватоти аттхо. вичикиччха̄йа упахатанти са̄тисайасса вича̄расса абха̄вато ‘‘самма̄самбуддхо ну кхо бхагава̄, на ну кхо’’ти, ‘‘патхавӣ патхавӣ’’тиа̄дина̄ манасика̄рена, ‘‘джха̄нам̣ сийа̄ ну кхо, на ну кхо’’тиа̄дина̄ ча паватта̄йа вичикиччха̄йа упахатам̣. на̄рохати аппат̣ипаттинимиттатта̄. висесена джха̄нантара̄йакаратта̄ти сама̄дхиа̄дӣнам̣ уджувипаччанӣкабха̄вена джха̄на̄дхигамасса антара̄йакаран̣ато.

техӣти джха̄на̄дхигамасса паччайабхӯтехи витаккавича̄рехи. авиккхепа̄йа сампа̄дитаппайогасса̄ти тато евам̣ сама̄дха̄на̄йа ниппха̄дитабха̄вана̄пайогасса. четасо пайогасампаттисамбхава̄ти йатха̄вуттабха̄вана̄пайогасампаттисамут̣т̣ха̄на̄. пӣти пӣн̣анам̣ бха̄вана̄васена таппанам̣. упабрӯханам̣ бха̄вана̄васена паривуддхим̣ четасо каротӣти самбандхо. нанти читтам̣. сасесасампайуттадхамманти авасит̣т̣хапхасса̄дидхаммасахитам̣, самам̣ самма̄ ча а̄дхийатӣти самбандхо. индрийасамата̄васена самам̣, пат̣ипаккхадхамма̄нам̣. дӯрӣбха̄ве лӣнуддхачча̄бха̄вена самма̄ ча т̣хапетӣти аттхо. екаггата̄ хи сама̄дха̄накиччена читтам̣, сампайуттадхамме ча атта̄нам̣ ануватта̄пентӣ джха̄наккхан̣е са̄тисайам̣ сама̄хите каротӣти. уппаттивасена̄ти йатха̄паччайам̣ уппаджджанавасена. етесу витакка̄дӣсу джха̄нам̣ уппаннам̣ на̄ма хоти таттхева джха̄навоха̄рато. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄дина̄пи упама̄васена тамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ кароти.

пакатичиттатоти па̄катикака̄ма̄вачарачиттато. сувисадена̄ти сут̣т̣ху висадена, пат̣утарена̄ти аттхо. сабба̄вантанти сабба̄вайававантам̣, анавасесанти аттхо. аппхут̣анти асампхут̣т̣хам̣. а̄рамман̣есу пхусита̄ти аппана̄васена паваттама̄на̄ читтекаггата̄ самантато а̄рамман̣ам̣ пхарантӣ вийа хотӣти катва̄ вуттам̣. касма̄ панеттха джха̄напа̄т̣хе аггахита̄ читтекаггата̄ гахита̄ти ануйогам̣ сандха̄йа ‘‘таттха читтекаггата̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тесу джха̄нан̇гесу. на ниддит̣т̣ха̄ти сарӯпато на ниддит̣т̣ха̄, са̄ман̃н̃ато пана джха̄наггахан̣ена гахита̄. евам̣ вуттатта̄ти сарӯпенева вуттатта̄, ан̇гамева читтекаггата̄ти самбандхо. йена адхиппа̄йена̄ти йена витакка̄дӣхи саха ваттантам̣ дхаммам̣ дӣпетум̣ тасса пака̄сана̄дхиппа̄йена ‘‘савитаккам̣ савича̄ра’’нтиа̄дина̄ уддесо като. со ева адхиппа̄йо тена бхагавата̄ вибхан̇ге ‘‘читтекаггата̄’’ти ниддисантена пака̄сито. тасма̄ са̄ джха̄напа̄т̣хе аггахита̄ти на чинтетаббам̣.

тивидхакалйа̄н̣аван̣н̣ана̄

75. а̄димаджджхапарийоса̄навасена̄ти джха̄насса а̄димаджджхапарийоса̄навасена. лаккхан̣авасена̄ти тесам̣йева аппана̄йам̣ лаккхитаббабха̄вавасена.

татра̄ти тасмим̣ калйа̄н̣ата̄лаккхан̣а̄нам̣ вибха̄ване. пат̣ипада̄висуддхӣти пат̣ипаджджати джха̄нам̣ ета̄йа̄ти пат̣ипада̄, готрабхупарийоса̄но пуббабха̄гийо бха̄вана̄найо. парипантхато висуджджханам̣ висуддхи, пат̣ипада̄йа висуддхи пат̣ипада̄висуддхи. са̄ пана̄йам̣ йасма̄ джха̄насса уппа̄даккхан̣е лаббхати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘пат̣ипада̄висуддхи а̄дӣ’’ти. упеккха̄нубрӯхана̄ти висодхетаббата̄дӣнам̣ абха̄вато джха̄напарийа̄панна̄йа татрамаджджхаттупеккха̄йа киччаниппхаттийа̄ анубрӯхана̄. са̄ пана̄йам̣ висесато джха̄насса т̣хитиккхан̣е лаббхати. тена вуттам̣ ‘‘упеккха̄нубрӯхана̄ маджджхе’’ти. сампахам̣сана̄ти таттха дхамма̄нам̣ анативаттана̄диса̄дхакасса н̃а̄н̣асса киччаниппхаттивасена парийодапана̄. са̄ пана йасма̄ джха̄насса оса̄наккхан̣е па̄кат̣а̄ хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сампахам̣сана̄ парийоса̄на’’нти. има̄ни тӣн̣и лаккхан̣а̄нӣти парипантхато читтасса висуджджхана̄ка̄ро, маджджхимасса саматханимиттасса пат̣ипаджджана̄ка̄ро, таттха паккхандана̄ка̄роти има̄ни тӣн̣и джха̄насса а̄дито уппа̄даккхан̣е аппана̄паттилаккхан̣а̄ни техи а̄ка̄рехи вина̄ аппана̄паттийа̄ абха̄вато, асати ча аппана̄йа тадабха̄вато. а̄дикалйа̄н̣ан̃чева висуддхипат̣ипадатта̄. йатха̄вуттехи лаккхан̣ехи саманна̄гататта̄, сампанналаккхан̣атта̄ ча тилаккхан̣асампаннан̃ча. имина̄ найена маджджхапарийоса̄налаккхан̣а̄нан̃ча йоджана̄ ведитабба̄.

самбхарӣйати джха̄нам̣ етена̄ти самбха̄ро, на̄на̄ваджджанапарикаммам̣. саха самбха̄рена̄ти сасамбха̄ро, со ева сасамбха̄рико. упача̄роти ека̄ваджджанӯпача̄рама̄ха. паггаха̄дикиччасса пуббабха̄ге бха̄вана̄йа ева са̄дхитатта̄ йа̄ таттха ека̄ваджджанӯпача̄ре сиддха̄ аджджхупеккхана̄, са̄ джха̄наккхан̣е парибрӯхита̄ на̄ма хотӣти вуттам̣ ‘‘упеккха̄нубрӯхана̄ на̄ма аппана̄’’ти. йатха̄дхигатам̣ джха̄нам̣ нисса̄йа йо пахат̣т̣ха̄ка̄ро читтасса паритосо, там̣ паччавеккхан̣а̄васена паваттам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сампахам̣сана̄ на̄ма паччавеккхан̣а̄’’ти. екети абхайагирива̄сино. те хи евам̣ пат̣ипада̄висуддхиа̄дике ван̣н̣айанти, тадайуттам̣. татха̄ хи сати аджджха̄надхаммехи джха̄насса гун̣асам̣киттанам̣ на̄ма катам̣ хоти. на хи бхӯмантарам̣ бхӯмантарапарийа̄паннам̣ хоти. па̄л̣ийа̄ четам̣ вируддханти дассетум̣ ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха екаттагатам̣ читтанти индрийа̄нам̣ екарасабха̄вена, екаггата̄йа ча сикха̄ппаттийа̄ таданугун̣ам̣ екаттам̣ гатанти екаттагатам̣, сасампайуттам̣ аппана̄паттачиттам̣. тассева пат̣ипада̄висуддхипаккхандата̄ди анантарамева вуччати. тасма̄ти йасма̄ екасмим̣йева аппана̄читтаккхан̣е пат̣ипада̄висуддхиа̄ди па̄л̣ийам̣ вуттам̣, тасма̄ а̄гаманавасена̄ти парикамма̄гаманавасена. анативаттана̄дӣти а̄ди-саддена индрийекарасата̄тадупагавӣрийава̄хана̄севана̄ни сан̇ган̣ха̄ти. парийода̄пакасса̄ти парисодхакасса пабхассарабха̄вакарасса. анативаттана̄дибха̄васа̄дханамева четтха н̃а̄н̣асса киччаниппхатти ведитабба̄.

тасминти тасмим̣ ва̄ре, чатупан̃чачиттапарима̄н̣а̄йа аппана̄вӣтхийанти аттхо. тато парипантхато. читтам̣ висуджджхатӣти йадипи а̄гаманам̣ гахетум̣ ависесена вийа вуттам̣, парикаммависуддхито пана аппана̄висуддхи са̄тисайа̄ва. тена̄ха ‘‘висуддхатта̄’’тиа̄ди. а̄варан̣авирахитам̣ хутва̄ти йена̄варан̣ена а̄ват̣атта̄ читтам̣ тато пуббе маджджхимам̣ саматханимиттам̣ пат̣ипаджджитум̣ на саккоти, тена вивиттам̣ хутва̄, там̣ виккхамбхетва̄ти аттхо. лӣнуддхаччасан̇кха̄та̄нам̣ убхиннам̣ анта̄нам̣ анупагаманена маджджхимо, сависесам̣ паччанӣкадхамма̄нам̣ вӯпасаманато саматхо, йогино сукхависеса̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вато нимиттан̃ча̄ти маджджхимам̣ саматханимиттам̣. тена̄ха ‘‘самаппаватто аппана̄сама̄дхийева̄’’ти. таданантарам̣ пана пуримачиттанти тасса аппана̄читтасса анантарапаччайабхӯтам̣ пуримам̣ читтам̣, готрабхучиттанти аттхо. екасантатипарин̣а̄манайена̄ти йатха̄ ‘‘тадева кхӣрам̣ дадхисампанна’’нти, евам̣ сатипи париттамахаггатабха̄вабхеде, паччайапаччайуппаннабха̄вабхеде ча екисса̄ ева сантатийа̄ парин̣а̄мӯпагамананайена екаттанайавасена. татхаттанти татхабха̄вам̣ аппана̄сама̄дхивасена сама̄хитабха̄вам̣. евам̣ пат̣ипаннатта̄ти вутта̄ка̄рена пат̣ипаджджама̄натта̄. йасмин̃хи кхан̣е татхаттам̣ маджджхимам̣ саматханимиттам̣ пат̣ипаджджати, тасмим̣йева кхан̣е татхаттупагаманена аппана̄сама̄дхина̄ сама̄хитабха̄вӯпагаманена таттха паккхандати на̄ма. пуримачиттети аппана̄читтасса пуримасмим̣ читте готрабхучитте. виджджама̄на̄ка̄раниппха̄дика̄ти тасмим̣ читте виджджама̄на̄нам̣ парипантхависуддхимаджджхимасаматхапат̣ипаттипаккхандана̄ка̄ра̄нам̣ ниппха̄дика̄, тена̄ка̄рена ниппхаджджама̄на̄ти аттхо. тейева хи а̄ка̄ра̄ паччайависесато джха̄наккхан̣е ниппхаджджама̄на̄ ‘‘пат̣ипада̄висуддхӣ’’ти ладдхасаман̃н̃а̄ джха̄насса там̣ висесам̣ ниппха̄дента̄ вийа вутта̄. уппа̄даккхан̣ейева̄ти аттала̄бхавела̄йамева. йади евам̣, катхам̣ те а̄ка̄ра̄ ниппхаджджантӣти а̄ха ‘‘а̄гаманавасена̄’’ти.

тасса̄ти читтасса. ‘‘висуддхам̣ читтам̣ аджджхупеккхатӣ’’ти па̄л̣ийам̣ (пат̣и. ма. 1.158) пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена а̄гата̄ти ‘‘бйа̄па̄рам̣ акаронто’’ти а̄ха. саматхапат̣ипаттитатхаттупагаманан̃ча идха саматхабха̄ва̄паттийева̄ти а̄ха ‘‘саматхабха̄вӯпагаманена̄’’ти. килесасам̣саггам̣ паха̄йа екаттена упат̣т̣хитасса̄ти пуббе ‘‘катхам̣ ну кхо килесасам̣саггам̣ паджахеййа’’нти пат̣ипаннасса ида̄ни саматхапат̣ипаттийа̄ тасса пахӣнатта̄ килесасан̇ган̣ика̄бха̄вена екаттена упат̣т̣хитасса джха̄начиттасса. парипантхависуддхимаджджхимасаматхапат̣ипаттипаккханданехи вуддхиппаттийа̄ анубрӯхите джха̄начитте ладдхока̄са̄ татрамаджджхаттупеккха̄ сампайуттесу самава̄хитабха̄вена паваттама̄на̄ те анубрӯхентӣ вийа хотӣти а̄ха ‘‘татрамаджджхаттупеккха̄йа киччавасена упеккха̄нубрӯхана̄ ведитабба̄’’ти.

йе панете йуганаддхадхамма̄ти самбандхо. таттха̄ти тасмим̣ джха̄начитте. ан̃н̃аман̃н̃а̄нативаттанавасена киччакаран̣ато йуге наддха̄ баддха̄ вийа йуганаддха̄. вимуттирасена̄ти вимуччанакиччена, вимуччанасампаттийа̄ ва̄. еса йогӣ. ва̄хайатӣти паваттети. асса̄ти джха̄начиттасса. тасмим̣ кхан̣ети бхан̇гаккхан̣е. уппа̄даккхан̣е атӣте хи т̣хитиккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа а̄севана̄ паваттати на̄ма. те а̄ка̄ра̄ти ан̃н̃аман̃н̃а̄нативаттана̄дайо таттха дхамма̄нам̣ паваттиа̄ка̄ра̄. а̄севана̄пи хи а̄севанапаччайабха̄вӣнам̣ дхамма̄нам̣ паваттиа̄ка̄ройева. сам̣килесавода̄несӯти сама̄дхипан̃н̃а̄нам̣ самарасата̄йа акаран̣ам̣ бха̄вана̄йа сам̣килесо, каран̣ам̣ вода̄нам̣. татха̄ сесесупи. еваметесу сам̣килесавода̄несу там̣ там̣ а̄дӣнавам̣ досам̣ а̄нисам̣сам̣ гун̣ам̣ пуретарам̣ па̄т̣иха̄рийан̃а̄н̣ена дисва̄ йатха̄ ан̃н̃аман̃н̃а̄нативаттана̄дайо хонти, татха̄ бха̄вана̄йа сампахам̣ситатта̄ тенева н̃а̄н̣ена висодхитатта̄. висодханам̣ хеттха сампахам̣санам̣. те а̄ка̄ра̄ йасма̄ ниппханна̄, тасма̄ ‘‘дхамма̄нам̣…пе… ведитабба̄ти вутта’’нти лаккхан̣асам̣ван̣н̣ана̄йа а̄димхи вуттам̣ нигаманавасена дассети.

‘‘йасма̄ упеккха̄васена н̃а̄н̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хотӣ’’ти ко самбандхо. касма̄ сампахам̣сана̄ва парийоса̄нанти вутта̄, на упеккха̄нубрӯхана̄ти чоданам̣ сандха̄йа ‘‘таттха йасма̄ упеккха̄васена н̃а̄н̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хотӣ’’ти вуттам̣. таттха̄ти тасмим̣ бха̄вана̄читте. упеккха̄васена н̃а̄н̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хотӣти аппана̄ка̄ле бха̄вана̄йа самаппаваттийа̄, пат̣ипаккхасса ча паха̄нато паггаха̄дӣсу бйа̄па̄расса ака̄таббато аджджхупеккхана̄ва хоти. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘самайе читтасса аджджхупеккхана̄, висуддхам̣ читтам̣ аджджхупеккхатӣ’’ти ча а̄ди. са̄ пана̄йам̣ аджджхупеккхана̄ н̃а̄н̣асса киччасиддхийа̄ хоти, висесато н̃а̄н̣аса̄дханатта̄ аппана̄бйа̄па̄расса̄ти пхалена ка̄ран̣а̄нума̄нан̃а̄йена. йасма̄ упеккха̄васена н̃а̄н̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, тасма̄ н̃а̄н̣акиччабхӯта̄ сампахам̣сана̄ парийоса̄нанти вутта̄ти самбандхо.

ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ па̄л̣ийа̄ саматтхетум̣ ‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. татха̄паггахитам̣ читтанти йатха̄ бха̄вана̄читтам̣ косаджджапаккхе на патати, татха̄ вӣрийасамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ бахулӣка̄равасена паггахитам̣. са̄дхукам̣ аджджхупеккхатӣти пагган̣хантена̄пи сама̄дхисса вӣрийасамата̄йоджанавасена паггахитатта̄ саккаччам̣ аджджхупеккхати, татрамаджджхаттупеккха̄ ока̄сам̣ лабхати. там̣ пана аджджхупеккханам̣ упеккха̄васена пуббе паваттапа̄риха̄рийапан̃н̃а̄васена аппана̄пан̃н̃а̄йа кичча̄дхиката̄ти а̄ха ‘‘пан̃н̃а̄васена пан̃н̃индрийам̣ адхиматтам̣ хотӣ’’ти. тасса адхиматтатта̄ ева аджджхупеккхантассева на̄на̄сабха̄вехи нӣваран̣апамукхехи килесехи аппана̄читтам̣ вимуччати. вимоккхавасена вимуччанавасена. пан̃н̃а̄васена̄ти пуббе паваттапа̄риха̄рийапан̃н̃а̄васена. вимуттатта̄ти на̄на̄килесехи вимуттатта̄ ева. те дхамма̄ саддха̄дайо, висесато саддха̄пан̃н̃а̄вӣрийасама̄дхайо ча екараса̄ сама̄накичча̄ хонти. евамайам̣ индрийа̄нам̣ екарасат̣т̣хена бха̄вана̄ ниппхаджджама̄на̄ н̃а̄н̣абйа̄па̄роти а̄ха ‘‘н̃а̄н̣акиччабхӯта̄ сампахам̣сана̄ парийоса̄на’’нти. евам̣ тивидха̄йа пат̣ипада̄висуддхийа̄ ладдхависеса̄йа тивидха̄йа упеккха̄нубрӯхана̄йа са̄тисайам̣ пан̃н̃индрийасса адхимуттабха̄вена чатуббидха̄пи сампахам̣сана̄ сиджджхатӣти а̄гаманупеккха̄ н̃а̄н̣акиччавасена дасапи а̄ка̄ра̄ джха̄не ева ведитабба̄.

ган̣ана̄нупуббата̄ти ган̣ана̄нупуббата̄йа, ган̣ана̄нупуббата̄маттам̣ ва̄ пат̣хаманти иданти аттхо. тена десана̄ккамам̣ уллин̇гети. ‘‘пат̣хамам̣ уппаннанти пат̣хама’’нти имина̄ пат̣ипаттиккамам̣, уппаннанти хи адхигатанти аттхо. ‘‘пат̣хамам̣ сама̄паджджитаббанти пат̣хама’’нти идам̣ пана на еканталаккхан̣анти ат̣т̣хакатха̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 160) пат̣исиддхатта̄ идха на гахитам̣. а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нам̣ лаккхан̣ӯпаниджджха̄нанти дувидхе джха̄не идха̄дхиппетаджджха̄намева дассетум̣ ‘‘а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нато’’ти вуттам̣. патхавӣкасин̣асан̇кха̄тасса аттано аттано а̄рамман̣асса рӯпам̣ вийа чаккхуна̄ упаниджджха̄йанато. паччанӣкаджха̄панатоти нӣваран̣а̄дӣнам̣ паччанӣкадхамма̄нам̣ даханато виккхамбханавасена паджаханато. сакалат̣т̣хена̄ти хет̣т̣ха̄ вуттанайена кате ва̄ акате ва̄ париччхиджджа гахите патхавӣбха̄ге патхавӣман̣д̣але сакала̄рамман̣акаран̣ат̣т̣хена. на хи тасса екадесама̄рамман̣ам̣ карӣйати. патхавӣкасин̣асанниссайата̄йа нимиттам̣ патхавӣкасин̣ам̣ йатха̄ ‘‘ман̃ча̄ уккут̣т̣хим̣ каронтӣ’’ти. там̣сахачаран̣ато джха̄нам̣ патхавӣкасин̣ам̣ йатха̄ ‘‘кунта̄ пачарантӣ’’ти.

чират̣т̣хитисампа̄данаван̣н̣ана̄

76. лаккхат̣т̣ха̄не т̣хитам̣ сарена ва̄лам̣ виджджхатӣти ва̄лаведхӣ. идха пана анекадха̄ бхиннасса ва̄ласса ам̣сум̣ виджджханто ‘‘ва̄лаведхӣ’’ти адхиппето. тена ва̄лаведхина̄. сӯдена̄ти бхаттака̄рена. ‘‘а̄ка̄ра̄ париггахетабба̄’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сукусалоти сут̣т̣ху чхеко. дхануггахоти исса̄со. камманти йогйам̣. аккантапада̄нанти виджджханака̄ле аккаманавасена паваттапада̄нам̣. а̄ка̄ранти дхануджийа̄сара̄нам̣ гахита̄ка̄рам̣. паригган̣хеййа̄ти упадха̄реййа. бходжанасаппа̄йа̄дайоти а̄ди-саддо авутта̄ка̄ра̄нампи сан̇га̄хако дат̣т̣хаббо. тена утубха̄вана̄нимитта̄дӣнампи паригган̣ханам̣ вуттам̣ хоти. тасминти тасмим̣ тарун̣асама̄дхимхи.

бхатта̄ранти са̄минам̣, бхаттаветана̄дӣхи посаканти аттхо. паривисантоти бходженто. тасса руччитва̄ бхун̃джана̄ка̄рам̣ саллаккхетва̄ тасса упана̄ментоти йоджана̄. айампи йогӣ. адхигатаккхан̣е бходжана̄дайо а̄ка̄рети пуббе джха̄насса адхигатаккхан̣е киччаса̄дхаке бходжана̄дигате а̄ка̄ре. гахетва̄ти париггахетва̄ саллаккхетва̄. нат̣т̣хе нат̣т̣хе сама̄дхимхи пунаппунам̣ аппана̄йа.

маха̄насавиджджа̄паричайена пан̣д̣ито. таттха висадан̃а̄н̣ата̄йа бйатто. т̣ха̄нуппаттикакаосаллайогена кусало. на̄наччайехӣти на̄наччайехи на̄на̄сабха̄вехи, на̄на̄расехӣти аттхо. тена̄ха ‘‘амбилаггехӣ’’тиа̄ди. сӯпехӣти бйан̃джанехи. амбилаггехӣти амбилакот̣т̣ха̄сехи, йе ва̄ амбилараса̄ хутва̄ аггабхӯта̄, техи чатурамбила̄димиссехи. еса найо титтакагга̄дӣсупи. кха̄рикехӣти ва̄тин̇ган̣акал̣ӣра̄димиссехи. нимиттанти а̄ка̄рам̣ руччанавасена бхун̃джана̄ка̄рам̣. угган̣ха̄тӣти упарӯпари ган̣ха̄ти упадха̄рети. имасса ва̄ сӯпеййасса аттха̄йа хаттхам̣ абхихарати. абхиха̄ра̄нанти абхимукхена харитабба̄нам̣ пан̣н̣а̄ка̄ра̄нам̣, пӯджа̄бхиха̄ра̄нам̣ ва̄. нимиттам̣ угган̣ха̄тӣти ‘‘евам̣ ме читтам̣ сама̄хитам̣ ахосӣ’’ти нимиттам̣ ган̣ха̄ти саллаккхети.

сама̄дхипарипантха̄нанти сама̄дхисса парипантхабхӯта̄нам̣. дхамма̄нанти ка̄маччханда̄динӣваран̣адхамма̄нам̣. сувисодхитатта̄ти сут̣т̣ху висодхитатта̄, виккхамбханавасенева саммадева пахӣнатта̄ти аттхо. ка̄ма̄дӣнавапаччавеккхан̣а̄дӣхӣти а̄ди-саддена асубхаманасика̄ранеккхамма̄нисам̣сапаччавеккхан̣а̄дӣни сан̇ган̣ха̄ти. неккхаммагун̣адассанена̄пи хи тасса вибандхабхӯте ка̄маччханде а̄дӣнаво висесато па̄кат̣о хотӣти. ка̄йадут̣т̣хулланти ка̄йадаратхам̣ са̄раддхака̄йатам̣. тена ка̄йачитта̄нам̣ са̄рамбханимиттасса бйа̄па̄данӣваран̣асса на висодханама̄ха. а̄рамбхадха̄туманасика̄ра̄дӣти а̄ди-саддена вӣрийасамбоджджхан̇ганимитта̄нам̣, а̄локасан̃н̃а̄дӣнан̃ча сан̇гахо дат̣т̣хаббо. саматханимиттаманасика̄ра̄дӣти а̄ди-саддена сама̄дхисамбоджджхан̇гат̣т̣ха̄нийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. ан̃н̃епи сама̄дхипарипантхети вичикиччха̄т̣т̣ха̄нийе, мадама̄на̄дике ча сандха̄йа̄ха. а̄сайанти васанакасусирам̣. супарисуддханти а̄сан̇канӣйатта̄бха̄вена сут̣т̣ху парисуддхам̣. еттха̄ха – нану ча̄йам̣ пагева ка̄ма̄дӣнавам̣ паччавеккхитва̄ саматхапат̣ипадам̣ пат̣ипанно упача̄раккхан̣ейева джха̄нена нӣваран̣а̄ни виккхамбхита̄ни, атха касма̄ пуна ка̄ма̄дӣнавапаччавеккхан̣а̄ди гахитанти? саччаметам̣. там̣ пана паха̄наматтанти джха̄насса чират̣т̣хитийа̄ атисайапаха̄наттхам̣ пуна гахитам̣.

уддхачча миддханти куккуччам̣, тхинан̃ча тадекат̣т̣хата̄йа гахитамева̄ти катва̄ вуттам̣. суддхантагатоти супарисуддхапарийантам̣ саббасо висодхитакон̣апарийантам̣ уййа̄нам̣ гато. тахим̣ рамети тасмим̣ джха̄не рамеййа дивасабха̄гампи джха̄насаман̇гӣ ева бхавеййа.

читтабха̄вана̄вепуллаттханти сама̄дхибха̄вана̄йа випулабха̄ва̄йа. йатха̄ хи бха̄вана̄васена нимиттасса уппатти, евамасса бха̄вана̄васенева вад̣д̣ханампи. тасма̄ екан̇гула̄дивасена нимиттам̣ вад̣д̣хентасса пунаппунам̣ бахулӣка̄рена джха̄нам̣ бха̄вана̄пи вуддхим̣ вирул̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджати. тена вуттам̣ ‘‘читтабха̄вана̄вепуллаттхан̃ча йатха̄ладдхам̣ пат̣ибха̄ганимиттам̣ вад̣д̣хетабба’’нти. тасса̄ти пат̣ибха̄ганимиттасса.

нимиттавад̣д̣хананайаван̣н̣ана̄

77. татра̄ти са̄миаттхе бхуммавачанам̣, тасса̄ти аттхо. авад̣д̣хетва̄ти йатха̄ кумбхака̄ро маттика̄йа паттам̣ каронто пат̣хамам̣ апариччхиндитва̄ва паттам̣ вад̣д̣хети, евам̣ паттавад̣д̣ханайогена паттавад̣д̣ханайуттийа̄ авад̣д̣хетва̄ пӯвикасса пӯвавад̣д̣ханам̣. бхаттасса упари бхаттапаккхипанам̣ бхаттавад̣д̣ханам̣. ваттхасса тинтасса ан̃чхана̄ди дуссавад̣д̣ханам̣. паччекам̣ йога-саддо йоджетаббо. апариччхиндитва̄ на вад̣д̣хетаббам̣ сапариччхеде ева бха̄вана̄паваттито. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘са̄нтаке но анантаке’’ти (висуддхи. 1.55).

хам̣сапотака̄ти джаванахам̣сапотака̄. уккӯлам̣ уннатат̣т̣ха̄нам̣. викӯлам̣ ниннат̣т̣ха̄нам̣. надӣсотена катам̣ видуггам̣ надӣвидуггам̣. висама̄ка̄рена т̣хито паббатападесо паббатависамо.

тхӯла̄ни хутва̄ упат̣т̣хаханти паччавеккхан̣а̄ба̄хуллена вибхӯтабха̄вато. дуббала̄ни хутва̄ упат̣т̣хаханти пагун̣абалавабха̄васса ана̄па̄дикатта̄. упари уссуккана̄йа̄ти бха̄вана̄йа упари а̄рохана̄йа, дутийаджджха̄на̄дхигама̄йа̄ти аттхо.

паббатеййа̄ти паббате бахулача̄ринӣ. акхеттан̃н̃ӯти агочаран̃н̃ӯ. сама̄дхипарипантха̄нам̣ висодхана̄набхин̃н̃а̄та̄йа ба̄ло. джха̄насса пагун̣абха̄ва̄па̄данавеййаттийасса абха̄вена абйатто. упариджха̄насса падат̣т̣ха̄набха̄ва̄навабодхена акхеттан̃н̃ӯ. саббатха̄пи сама̄паттикосалла̄бха̄вена акусало. сама̄дхинимиттасса ва̄ ана̄севана̄йа ба̄ло. абха̄вана̄йа абйатто. абахулӣка̄рена акхеттан̃н̃ӯ. саммадева анадхит̣т̣ха̄нато акусалоти йоджетаббам̣. убхато бхат̣т̣хоти убхайато джха̄нато бхат̣т̣хо. со хи аппагун̣ата̄йа на суппатит̣т̣хитата̄йа саусса̄хопи вина̄сато, аса̄маттхийато ча джха̄надвайато парихӣно. чин̣н̣авасина̄ти а̄севитавасина̄.

пан̃чавасӣкатха̄ван̣н̣ана̄

78. васанам̣ васӣти дха̄туниддесата̄йа кирийа̄ниддесоти адхиппа̄йена̄ха ‘‘васийо’’ти, йатха̄ручи паваттийоти аттхо. а̄ваджджана̄йа васӣ, а̄ваджджана̄васена ва̄ васӣ а̄ваджджанавасӣ. джха̄нам̣ а̄ваджджитум̣ йаттха йаттха падесе иччха̄ йаттхиччхакам̣. йада̄ йада̄, йасмим̣ йасмим̣ ва̄ джха̄нан̇ге иччха̄ йадиччхакам̣. йа̄ва йа̄ва иччха̄ йа̄вадиччхакам̣, да-ка̄ро падасандхикаро. ‘‘йа̄ва̄’’ти ча идам̣ бахӯнам̣ джаванава̄ра̄нам̣ нирантарам̣ вийа татха̄паваттанам̣ сандха̄йа вуттам̣, на екамева. со хи париччхинначиттаккхан̣оти. а̄ваджджана̄йа дандха̄йитаттам̣ наттхӣти вуттанайена йаттха каттхачи т̣ха̄не йада̄ йада̄ йам̣ кин̃чи джха̄нан̇гам̣ а̄ваджджентасса йатхиччхитам̣ ка̄лам̣ а̄ваджджана̄йа а̄ваджджанаппаваттийа̄ дандха̄йитаттам̣ виттха̄йитаттам̣, чира̄йитаттам̣ ва̄ наттхи. евам̣ а̄ваджджанавасӣ сиддха̄ на̄ма хотӣти аттхо. сеса̄ти вут̣т̣ха̄наадхит̣т̣ха̄напаччавеккхан̣а̄васийо.

ан̇гасамуда̄йабха̄вато джха̄насса джха̄не а̄ваджджанавасим̣ ниппха̄детука̄мена пат̣ипа̄т̣ийа̄ джха̄нан̇га̄ни а̄ваджджетабба̄нӣти а̄ха ‘‘пат̣хамам̣ витаккам̣ а̄ваджджайато’’ти. йадипи а̄ваджджанамеветтха иччхитам̣ а̄ваджджанавасийа̄ адхиппетатта̄, а̄ваджджана̄йа пана уппанна̄йа джаванехи бхавитаббам̣. та̄ни ча кхо а̄ваджджанатаппарата̄йа читта̄бхинӣха̄расса йатха̄ваджджитаджха̄нан̇га̄рамман̣а̄ни катипайа̄нева хонти, на парипун̣н̣а̄нӣти вуттам̣ ‘‘витакка̄рамман̣а̄нева чатта̄ри пан̃ча ва̄ джавана̄ни джавантӣ’’ти. чатта̄ри тиккхиндрийасса. пан̃ча на̄титиккхиндрийасса̄ти дат̣т̣хаббам̣. нирантаранти висабха̄гехи нирантарам̣. айам̣ пана̄ти бхаван̇гадвайантарита̄ чатуджаваначитта̄ йатха̄вутта̄ а̄ваджджанавасӣ. ан̃н̃есам̣ ва̄ дхаммасена̄патиа̄дӣнам̣. еварӯпе ка̄лети ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа лахутарам̣ а̄ваджджанавасӣниббаттанака̄ле. са̄ ча кхо иттара̄ париттака̄ла̄, на саттху йамакамаха̄па̄т̣иха̄рийе вийа чиратараппабандхаватӣ. татха̄ хи там̣ са̄вакехи аса̄дха̄ран̣ам̣ вуттам̣. адхигамена самам̣ сасампайуттасса джха̄насса самма̄ а̄паджджанам̣ пат̣ипаджджанам̣ сама̄паджджанам̣, джха̄насаман̇гита̄.

сӣгханти еттха сама̄паджджитука̄мата̄нантарам̣ двӣсу бхаван̇гесу уппаннесу бхаван̇гам̣ упаччхиндитва̄ уппанна̄ваджджана̄нантарам̣ сама̄паджджанам̣ сӣгхам̣ сама̄паджджанасаматтхата̄. айан̃ча маттхакаппатта̄ сама̄паджджанавасӣ саттху дхаммадесана̄йам̣ лаббхати. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘со кхо ахам̣, аггивессана, тасса̄ ева катха̄йа парийоса̄не тасмим̣йева пуримасмим̣ сама̄дхинимитте аджджхаттамева читтам̣ сан̣т̣хапеми санниса̄деми екодим̣ кароми сама̄даха̄ми йенассудам̣ ниччакаппам̣ вихара̄мӣ’’ти (ма. ни. 1.387). ито сӣгхатара̄ хи сама̄паджджанавасӣ на̄ма наттхи. джун̣ха̄йа раттийа̄ наворопитехи кесехи капотакандара̄йам̣ вихарантасса а̄йасмато са̄рипуттасса йаккхена махантампи паббатакӯт̣ам̣ пада̄летум̣ саматтхе паха̄ре сӣсе динне сама̄паджджанампеттха нидассетаббам̣. татха̄ хи ваккхати ‘‘тада̄ тхеро тасса пахаран̣асамайе сама̄паттим̣ аппесӣ’’ти (висуддхи. 2.374). па̄л̣ийам̣ пана ‘‘ан̃н̃атарам̣ сама̄дхим̣ сама̄паджджитва̄ нисинно’’ти (уда̄. 34) вуттам̣. име пана тхера̄ ‘‘сама̄паттито вут̣т̣ха̄насамака̄лам̣ тена паха̄ро динно’’ти ваданти.

аччхара̄маттанти ан̇гулипхот̣аматтам̣ кхан̣ам̣. т̣хапетунти сету вийа сӣгхасота̄йа надийа̄ огхам̣ вегена паваттитум̣ адатва̄ йатха̄вуттаккхан̣ам̣ джха̄нам̣ т̣хапетум̣ саматтхата̄. абхибхуййа т̣хапанам̣, адхит̣т̣ха̄нам̣ вийа̄ти ва̄ адхит̣т̣ха̄нам̣. таттха васӣ адхит̣т̣ха̄навасӣ. татхева лахум̣ вут̣т̣ха̄тунти аччхара̄маттам̣ ва̄ дасаччхара̄маттам̣ ва̄ лахум̣ кхан̣ам̣ джха̄насаман̇гӣ хутва̄ джха̄нато вут̣т̣ха̄тум̣ саматтхата̄. бхаван̇гачиттуппаттийева хеттха джха̄нато вут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. еттха ча йатха̄ ‘‘еттакамева кхан̣ам̣ джха̄нам̣ т̣хапесса̄мӣ’’ти пуббапарикаммавасена адхит̣т̣ха̄насаматтхата̄ адхит̣т̣ха̄навасӣ, евам̣ ‘‘еттакамева кхан̣ам̣ джха̄насаман̇гӣ хутва̄ джха̄нато вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти пуббапарикаммавасена вут̣т̣ха̄насаматтхата̄ вут̣т̣ха̄навасӣ ведитабба̄, йа̄ сама̄патти ‘‘вут̣т̣ха̄накусалата̄’’ти вуччати. тадубхайадассанаттханти адхит̣т̣ха̄навут̣т̣ха̄навасӣдассанаттхам̣.

таттха̄ти тасмим̣ ниммитапаббате тасса виваре. кин̃ча̄пи екам̣йева там̣ абхин̃н̃а̄читтам̣ йена паббатам̣ нимминеййа, абхин̃н̃а̄па̄дакасса пана джха̄насса лахутарам̣ т̣хапанам̣, вут̣т̣ха̄нан̃ча идха нидасситанти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘еттака̄ иддхиманта̄ екам̣ упат̣т̣ха̄кам̣ гарул̣ато раккхитум̣ на саккхим̣сӯ’’ти га̄райха̄ асса̄ма.

а̄ваджджана̄нантара̄нӣти а̄ваджджанавасӣбха̄ва̄йа йатха̄ккамам̣ витакка̄дӣнам̣ джха̄нан̇га̄нам̣ а̄ваджджана̄йа парато йа̄ни джавана̄ни паватта̄ни, та̄ни тесам̣ паччавеккхан̣а̄ни. йадаггена а̄ваджджанавасӣсиддхи, тадаггена паччавеккхан̣а̄васӣсиддхи ведитабба̄.

дутийаджджха̄накатха̄ван̣н̣ана̄

79. нӣваран̣аппаха̄насса таппат̣хамата̄йа а̄саннанӣваран̣апаччаттхика̄. тхӯлам̣ на̄ма випулампи пхеггу вийа сукхабхан̃джанӣйанти а̄ха ‘‘ол̣а̄рикатта̄ ан̇гадуббала̄’’ти. сантато манаси каритва̄ти пат̣хамаджджха̄нам̣ вийа анол̣а̄рикан̇гатта̄, сантадхаммасаман̇гита̄йа ча ‘‘санта’’нти манаси катва̄. йе хи дхамма̄ дутийаджджха̄не пӣтисукха̄дайо, ка̄мам̣ те пат̣хамаджджха̄непи санти, техи пана те сантатара̄ чева пан̣ӣтатара̄ ча бхавантӣти. никантинти ника̄манам̣, апеккханти аттхо. парийа̄да̄йа̄ти кхепетва̄. чатта̄ри пан̃ча̄ти ва̄-саддо луттаниддит̣т̣хо. дутийаджджха̄нам̣ етасса аттхӣти дутийаджджха̄никам̣. вуттаппака̄ра̄нева̄ти пат̣хамаджджха̄не вуттаппака̄ра̄нийева, парикамма̄дина̄мака̄нӣти аттхо.

80. вӯпасама̄ти вӯпасамахету, вӯпасамоти четтха паха̄нам̣ адхиппетам̣, тан̃ча витаккавича̄ра̄нам̣. атиккамо аттхато дутийаджджха̄наккхан̣е ануппа̄доти а̄ха ‘‘саматиккама̄’’тиа̄ди. катамесам̣ панеттха витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасамо адхиппето, ким̣ пат̣хамаджджха̄ника̄нам̣, уда̄ху дутийаджджха̄ника̄нанти. кин̃четтха йади пат̣хамаджджха̄ника̄нам̣, наттхи тесам̣ вӯпасамо. на хи када̄чи пат̣хамаджджха̄нам̣ витаккавича̄рарахитам̣ аттхи. атха дутийаджджха̄ника̄нам̣, евампи наттхева вӯпасамо, саббена саббам̣ тесам̣ таттха абха̄ватоти? вуччате – йехи витаккавича̄рехи пат̣хамаджджха̄насса ол̣а̄риката̄, тесам̣ саматиккама̄ дутийасса джха̄насса самадхигамо, на сабха̄вато анол̣а̄рика̄нам̣ пхасса̄дӣнам̣ саматиккама̄ти айаматтхо ‘‘витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄’’ти етена дӣпито. тасма̄ ‘‘ким̣ пат̣хамаджджха̄ника̄нам̣ витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасамо идха̄дхиппето, уда̄ху дутийаджджха̄ника̄на’’нти едисӣ чодана̄ анока̄са̄ва. йасма̄ дит̣т̣ха̄дӣнавасса там̣там̣джха̄наккхан̣е ануппаттидхаммата̄па̄данам̣ вӯпасаманам̣ адхиппетам̣. витакка̄дайо ева джха̄нан̇габхӯта̄ татха̄ карӣйанти, на там̣сампайутта̄ пхасса̄дайо, тасма̄ витакка̄дӣнам̣йева вӯпасама̄дивачанам̣ н̃а̄йа̄гатам̣. йасма̄ пана витакка̄дӣнам̣ вийа там̣сампайуттадхамма̄нампи етена ‘‘етам̣ ол̣а̄рика’’нти а̄дӣнавадассанам̣ сутте а̄гатам̣, тасма̄ ависесена витакка̄дӣнам̣, там̣сахагата̄нан̃ча вӯпасама̄дике ваттаббе витакка̄дӣнам̣йева вӯпасамо вуччама̄но адхикавачанам̣ ан̃н̃ам̣ аттхам̣ бодхетӣти катва̄ кин̃чи висесам̣ дӣпетӣти дассетум̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ол̣а̄рикасса пана̄’’тиа̄ди гахитанти идха ‘‘йехи витаккавича̄рехӣ’’тиа̄ди вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘пӣтийа̄ ча вира̄га̄’’тиа̄дӣсупи есева найо. тасма̄ витаккавича̄рапӣтисукхасаматиккамавачана̄ни ол̣а̄рикол̣а̄рикан̇гасаматиккама̄ дутийа̄диадхигамадӣпака̄нӣти тесам̣ екадесабхӯтам̣ витаккавича̄расаматиккамавачанам̣ там̣дӣпакам̣ вуттам̣. висум̣ висум̣ т̣хитепи хи витаккавича̄расаматиккамавачана̄дике пахеййан̇ганиддесата̄са̄ман̃н̃ена читтена самӯхато гахите витаккавича̄равӯпасамавачанасса тадекадесата̄ дат̣т̣хабба̄. айан̃ча аттхо авайавена самуда̄йопалаккхан̣анайена вутто. атха ва̄ витаккавича̄равӯпасамавачаненева там̣саматиккама̄ дутийа̄дхигамадӣпакена пӣтивира̄га̄дивачана̄нам̣ пӣтиа̄дисаматиккама̄ татийа̄диадхигамадӣпаката̄ дӣпита̄ хотӣти тасса там̣дӣпаката̄ вутта̄.

нийакаджджхаттамадхиппетам̣ на аджджхаттаджджхатта̄ди. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘вибхан̇ге пана̄’’тиа̄ди. нӣлаван̣н̣айогато нӣлаваттхам̣ вийа̄ти нӣлайогато ваттхам̣ нӣлам̣ вийа̄ти адхиппа̄йо. йена сампаса̄данена йога̄ джха̄нам̣ сампаса̄данам̣. тасмим̣ дассите ‘‘сампаса̄данам̣ джха̄на’’нти сама̄на̄дхикаран̣аниддесенева там̣йога̄ джха̄не там̣саддаппаватти дассита̄ти авиродхо йутто. екодибха̄ве катханти екодимхи дассите екодибха̄вам̣ джха̄нанти сама̄на̄дхикаран̣аниддесенева джха̄насса екодивад̣д̣ханата̄ вутта̄ хотӣти че? ‘‘екодибха̄ва’’нти падам̣ уддхаритва̄ екодисса ниддесо на ка̄таббо сийа̄ти екодибха̄васаддо ева сама̄дхимхи паватто сампаса̄данасаддо вийа джха̄не паваттатӣти йуттам̣. имасмин̃ча аттхавикаппети ‘‘четасо сампаса̄дайатӣ’’ти етасмим̣ паккхе ‘‘четасо’’ти ча упайогаттхе са̄мивачанам̣. пуримасминти ‘‘сампаса̄данайогато джха̄нам̣ сампаса̄дана’’нти вуттапаккхе. четасоти самбандхе са̄мивачанам̣.

сет̣т̣хопи локе ‘‘еко’’ти вуччати ‘‘йа̄ва паре ека̄хам̣ те каромӣ’’тиа̄дӣсу. еко адутийо ‘‘ека̄кӣбхи кхуддакехи джита’’нтиа̄дӣсу асаха̄йаттхопи ека-саддо дит̣т̣хоти а̄ха ‘‘еко асаха̄йо хутва̄’’ти. саддха̄дайопи ка̄мам̣ сампайуттадхамма̄нам̣ са̄дха̄ран̣ато, аса̄дха̄ран̣ато ча паччайа̄ хонтийева, сама̄дхи пана джха̄наккхан̣е сампайуттадхамма̄нам̣ авиккхепалаккхан̣е индат̣т̣хакаран̣ена са̄тисайам̣ паччайо хотӣти дассенто ‘‘сампайуттадхамме…пе… адхивачана’’нти а̄ха.

‘‘сампаса̄данам̣, четасо екодибха̄ва’’нти висесанадвайам̣ джха̄насса атисайавачаниччха̄васена гахитам̣. сва̄йаматисайо йатха̄ имасмим̣ джха̄не лаббхати, на татха̄ пат̣хамаджджха̄нети имам̣ висесам̣ дассетум̣ ‘‘нану ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. а̄рамман̣е а̄хананапарийа̄хананавасена, анумаджджанаануйоджанавасена ча паваттама̄на̄ дхамма̄ сатипи нӣваран̣аппаха̄нена килесака̄луссийа̄пагаме сампайутта̄нам̣ кан̃чи кхобхам̣ каронта̄ вийа техи ча те на саннисинна̄ хонтӣти вуттам̣ ‘‘витаккавича̄раккхобхена на суппасанна’’нти. кхуддика̄ ӯмийо вӣчийо. махатийо таран̇га̄. сатипи индрийасаматте, вӣрийасамата̄йа ча тенева кхобхена, сампаса̄да̄бха̄вена ча сама̄дхипи на сут̣т̣ху па̄кат̣о бахале вийа джале маччхо. йатха̄вуттаккхобхо ева палибодхо. евам̣ вуттена̄ти йасса̄ саддха̄йа васена сампаса̄данам̣, йасса̄ ча читтекаггата̄йа васена екодибха̄ванти ча джха̄нам̣ вуттам̣. та̄сам̣ ева ‘‘саддахана̄’’тиа̄дина̄ паваттиа̄ка̄расса висесавибха̄вана̄васена вуттена. тена вибхан̇гапа̄т̣хена. ‘‘сампаса̄данайогато, сампаса̄данато ва̄ сампаса̄данам̣, екодим̣ бха̄ветӣти екодибха̄ванти джха̄нам̣ вутта’’нти евам̣ паватта̄ айам̣ аттхаван̣н̣ана̄ на вируджджхати. йатха̄ пана авиродхо, со вутто ева.

81. санта̄ти самам̣ ниродхам̣ гата̄. самита̄ти бха̄вана̄йа самам̣ гамита̄ ниродхита̄. вӯпасанта̄ти тато ева сут̣т̣ху упасанта̄. аттхан̇гата̄ти аттхам̣ вина̄сам̣ гата̄. аббхаттхан̇гата̄ти упасаггена падам̣ вад̣д̣хетва̄ вуттам̣. аппита̄ти вина̄сам̣ гамита̄. сосита̄ти паваттисан̇кха̄тасса санта̄насса абха̄вена сосам̣ суккхабха̄вам̣ ита̄. бйантиката̄ти вигатантаката̄.

айаматтхоти бха̄вана̄йа пахӣнатта̄ витаккавича̄ра̄нам̣ абха̄во. чодакена вуттаматтхам̣ сампат̣иччхитва̄ парихаритум̣ ‘‘еваметам̣ сиддхова̄йаматтхо’’ти ватва̄ ‘‘на панета’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха етанти ‘‘витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄’’ти етам̣ вачанам̣. тадаттхадӣпаканти тасса витаккавича̄ра̄бха̄ваматтасан̇кха̄тасса аттхасса дӣпакам̣. айан̃хеттха аттхо – дутийаджджха̄на̄диадхигамӯпа̄йадӣпакена аджджхаттасампаса̄даната̄йа, четасо екодибха̄вата̄йа ча хетудӣпакена, авитаккаавича̄рабха̄вахетудӣпакена ча витаккавича̄равӯпасамавачаненева витаккавича̄ра̄бха̄во дӣпитоти ким̣ пуна авитаккаавича̄равачанена катена̄ти? на, адӣпитатта̄. на хи витаккавича̄равӯпасамавачанена витаккавича̄ра̄нам̣ аппаватти вутта̄ хоти. витаккавича̄ресу хи тан̣ха̄ппаха̄нам̣ етесам̣ вӯпасаманам̣, йе ча сан̇кха̄ресу тан̣ха̄ппаха̄нам̣ каронти, тесу маггесу, пахӣнатан̣хесу ча пхалесу сан̇кха̄рапаватти хоти ева, евамевидха̄пи виккхамбхитавитаккавича̄ратан̣хасса дутийаджджха̄насса витаккавича̄расампайого пуримена на нива̄рито сийа̄ти там̣нива̄ран̣аттхам̣, а̄ваджджитука̄мата̄диатиккамова тесам̣ вӯпасамоти дассанаттхан̃ча ‘‘авитаккам̣ авича̄ра’’нти вуттам̣. пат̣хамампӣти пат̣хамам̣ джха̄нампи.

‘‘дутийам̣ уппаннантипи дутийа’’нти ваттум̣ ват̣т̣атийева. на татха̄ имасса витаккавича̄ра̄ти йатха̄ пат̣хамаджджха̄насса упача̄раккхан̣е нӣваран̣а̄ни пахӣйанти, татха̄ имасса дутийаджджха̄насса упача̄раккхан̣е витаккавича̄ра̄ на пахӣйанти асам̣килит̣т̣хасабха̄ватта̄, упача̄рабха̄вана̄йа ча те паха̄тум̣ асаматтхабха̄вато. йадипи та̄йа тесу тан̣ха̄ пахӣйати, на пана сависесам̣. сависесан̃хи таттха тан̣ха̄ппаха̄нам̣ аппана̄йа ева хоти. тена вуттам̣ ‘‘аппана̄ккхан̣ейева̄’’тиа̄ди. паха̄нан̇гата̄пи атисайаппаха̄навасенева ведитабба̄ йатха̄ нӣваран̣а̄нам̣ пат̣хамаджджха̄насса. тасма̄ти йасма̄ тиван̇гамеветам̣ джха̄нам̣, тасма̄. танти вибхан̇ге вачанам̣. ратхасса пан̣д̣укамбалам̣ вийа сампаса̄до джха̄насса париккха̄ро, на джха̄нан̇ганти а̄ха ‘‘сапариккха̄рам̣ джха̄нам̣ дассету’’нти.

татийаджджха̄накатха̄ван̣н̣ана̄

82. уппила̄витанти ка̄ман̃ча̄йам̣ париггахесу апариччаттапемасса ана̄дӣнавадассино тан̣ха̄сахагата̄йа пӣтийа̄ паваттиа̄ка̄ро, идха пана дутийаджджха̄напӣти адхиппета̄. татха̄пи саббасо пӣтийам̣ авираттам̣, са̄пи анубандхеййа̄ти вуттам̣. уппила̄витам̣ вийа̄ти ва̄ уппила̄витам̣. а̄дӣнавам̣ хи таттха па̄кат̣атарам̣ катва̄ дассетум̣ евам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

83. вираджджанам̣ вира̄го. там̣ пана вираджджанам̣ ниббинданамукхена хӣл̣анам̣ ва̄ таппат̣ибаддхара̄гаппаха̄нам̣ ва̄ти тадубхайам̣ дассетум̣ ‘‘вуттаппака̄ра̄йа пӣтийа̄ джигуччханам̣ ва̄ саматиккамо ва̄’’ти а̄ха. вуттаппака̄ра̄йа̄ти ‘‘йадева таттха пӣтӣ’’тиа̄дина̄ вуттаппака̄ра̄йа. сампин̣д̣анам̣ самуччайо.

магготи упа̄йо. тададхигама̄йа̄ти татийамагга̄дхигама̄йа.

84. упапаттитоти самава̄хитабха̄вена патирӯпато. джха̄нупеккха̄пи самава̄хитамева антонӣтам̣ катва̄ паваттатӣти а̄ха ‘‘самам̣ пассатӣ’’ти. висада̄йа̄ти парибйатта̄йа сам̣килесавигамена. випула̄йа̄ти махатийа̄ са̄тисайам̣ махаггатабха̄ваппаттийа̄. тха̄магата̄йа̄ти пӣтивигамена тхирабха̄ваппатта̄йа.

парисуддхапакати кхӣн̣а̄савапакати никкилесата̄. саттесу каммассаката̄дассанахетуко самабха̄вадассана̄ка̄ро маджджхатта̄ка̄ро брахмавиха̄рупеккха̄.

сахаджа̄тадхамма̄нанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. самаппаваттийа̄ бха̄вана̄йа вӣтхипат̣ипанна̄йа алӣна̄нуддхата̄ нирасса̄дата̄йа паггаханиггахасампахам̣санесу бйа̄па̄ра̄бха̄вато сампайуттадхаммесу маджджхатта̄ка̄рабхӯта̄ боджджхан̇гупеккха̄.