3. каммат̣т̣ха̄наггахан̣аниддесаван̣н̣ана̄

38. аппиччхата̄дӣхӣти аппиччхата̄сантут̣т̣хисаллекхапавивека̄пачайавӣрийа̄рамбха̄дӣхи. парийода̄тети сувисуддхе нирупаккилесе. имасмим̣ сӣлети йатха̄вутте чатупа̄рисуддхисӣле. ‘‘читтам̣ бха̄вайа’’нти имамева десанам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘атисан̇кхепадеситатта̄’’ти. ко сама̄дхӣти сарӯпапуччха̄. кенат̣т̣хена сама̄дхӣти кена аттхена сама̄дхӣти вуччати, ‘‘сама̄дхӣ’’ти падам̣ кам̣ абхидхеййаттхам̣ нисса̄йа паваттанти аттхо. кативидхоти пабхедапуччха̄.

‘‘ко сама̄дхӣ’’ти ка̄ман̃ча̄йам̣ сарӯпапуччха̄, вибха̄гаванта̄нам̣ пана сарӯпавибха̄ванам̣ вибха̄гадассанамукхенева хотӣти вибха̄го та̄ва анавасесато дассетаббо. там̣дассане ча айама̄дӣнавоти дассетум̣ ‘‘сама̄дхи бахувидхо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха бахувидхоти кусала̄дивасена анекавидхо. на̄наппака̄ракоти а̄ламбанаманасика̄рачхандапан̣идхиадхимоккхаабхинӣха̄расан̃н̃а̄на̄натта̄дина̄наппака̄ро. на са̄дхеййа̄ти локийасама̄дхисса бха̄вана̄ идха адхиппетаттхо, тан̃ча на са̄дхеййа. джха̄навимоккха̄дӣсу хи сама̄дхим̣ уддхаритва̄ тасса лаббхама̄нехи вибха̄гехи виссаджджане карийама̄не джха̄навибхан̇га̄дӣсу (вибха. 508 а̄дайо) а̄гато саббо сама̄дхипабхедо виссаджджетаббо сийа̄. татха̄ ча сати йва̄йам̣ локийасама̄дхисса бха̄вана̄видхи адхиппето, тасса виссаджджана̄йа ока̄сова на бхавеййа. кин̃ча йенасса тикачатуккаджха̄никена хӣна̄дибхедабхиннена паваттивибха̄гена брахмапа̄рисаджджа̄дивасена нававидхо, пан̃чамаджджха̄никена вехаппхала̄дивасена дасавидхо ва̄ ека̄дасавидхо ва̄ бхаваппабхедо ниппаджджати. сва̄сса паваттивибха̄го айам̣ соти ниддха̄ретва̄ вуччама̄но виккхепа̄йа сийа̄, йатха̄ там̣ ависайе. тена̄ха ‘‘уттари ча виккхепа̄йа сам̣ваттеййа̄’’ти. кусалачиттекаггата̄ти кусала̄ анаваджджасукхавипа̄калаккхан̣а̄ читтекаггата̄.

читтачетасика̄нам̣ самам̣ ависа̄равасена сампин̣д̣ентасса вийа а̄дха̄нам̣ сама̄дха̄нам̣. ависа̄ралаккхан̣о хи сама̄дхи, сампин̣д̣анарасо ча. самма̄ авиккхипанавасена а̄дха̄нам̣ сама̄дха̄нам̣. авиккхепалаккхан̣о ва̄ хи сама̄дхи, виккхепавиддхам̣санарасо ча̄ти. сва̄йам̣ йасма̄ ека̄рамман̣е читтасса т̣хитихету, тасма̄ ‘‘т̣хапананти вуттам̣ хотӣ’’ти а̄ха. татха̄ хеса ‘‘читтасса т̣хити сан̣т̣хити ават̣т̣хитӣ’’ти (дха. са. 15) ниддит̣т̣хо. ека̄рамман̣аггахан̣ан̃четтха сама̄дхисса санта̄нат̣т̣хитибха̄вадассанаттхам̣. татха̄ хисса ат̣т̣хакатха̄йам̣ дӣпаччит̣т̣хити нидассита̄. а̄нубха̄вена̄ти балена, паччайабха̄вена̄ти аттхо. авиккхипама̄на̄ти на виккхипама̄на̄ вӯпасамама̄на̄. упасамапаччупат̣т̣ха̄но хи сама̄дхи. етенасса виккхепапат̣ипаккхатам̣ дассети. авиппакин̣н̣а̄ти ависат̣а̄. етена ависа̄ралаккхан̣атам̣.

сайам̣ на виккхипати, сампайутта̄ ва̄ на виккхипанти етена̄ти авиккхепо, со лаккхан̣ам̣ етасса̄ти авиккхепалаккхан̣о. виккхепам̣ виддхам̣сети, татха̄ ва̄ сампаджджатӣти виккхепавиддхам̣санарасо. уддхачче авикампанавасена паччупатит̣т̣хати, сампайутта̄нам̣ ва̄ там̣ паччупат̣т̣хапетӣти авикампанапаччупат̣т̣ха̄но. сукханти нира̄мисам̣ сукхам̣ дат̣т̣хаббам̣.

39. авиккхепалаккхан̣ам̣ на̄ма сама̄дхисса а̄вен̣ико сабха̄во, на тенасса кочи вибха̄го лаббхатӣти а̄ха ‘‘авиккхепалаккхан̣ена та̄ва екавидхо’’ти. сампайуттадхамме а̄рамман̣е аппенто вийа паваттатӣти витакко аппана̄. татха̄ хи со ‘‘аппана̄ бйаппана̄’’ти (дха. са. 7) ниддит̣т̣хо. таппамукхата̄васена пана саббасмим̣ махаггата̄нуттаре джха̄надхамме ‘‘аппана̄’’ти ат̣т̣хакатха̄воха̄ро. татха̄ тасса ануппаттит̣т̣ха̄набхӯте париттаджха̄не упача̄равоха̄ро. га̄ма̄дӣнам̣ самӣпат̣т̣ха̄не га̄мӯпача̄ра̄дисаман̃н̃а̄ вийа̄ти а̄ха ‘‘упача̄раппана̄васена дувидхо’’ти. идха пана сама̄дхивасена ведитаббам̣. луджджанапалуджджанат̣т̣хена локоти вуччати ват̣т̣ам̣, таппарийа̄панната̄йа локе нийутто, таттха ва̄ видитоти локийо. таттха апарийа̄панната̄йа локато уттаро уттин̣н̣оти локуттаро. ка̄ман̃четтха локийасама̄дхи бха̄ветаббабха̄вена гайхати, убхайам̣ пана екаджджхам̣ гахетва̄ тато итарам̣ ниддха̄ретум̣ ‘‘локийалокуттаравасена дувидхо’’ти вуттам̣. саппӣтиканиппӣтикавасена̄ти саха пӣтийа̄ ваттатӣти саппӣтико, пӣтисампайутто. наттхи етасса пӣтӣти ниппӣтико, пӣтивиппайутто. тесам̣ васена. сукхена саха екуппа̄да̄дибха̄вам̣ гатоти сукхасахагато, сукхасампайуттоти аттхо. упеккха̄сахагатепи есева найо. упеккха̄ти четтха адуккхамасукхаведана̄ адхиппета̄. са̄ хи сукхадуккха̄ка̄рапаваттим̣ упеккхати маджджхатта̄ка̄расан̣т̣хитатта̄. сукхасахагата-падена четтха саппӣтико, ниппӣтикекадесо ча сан̇гахито, упеккха̄сахагата-падена пана ниппӣтикекадесова̄ти айаметесам̣ пада̄нам̣ висесо.

сабха̄вато, паччайато, пхалато ча маджджхимапан̣ӣтехи нихӣно, тесам̣ ва̄ гун̣ехи парихӣноти хӣно, аттано паччайехи падха̄набха̄вам̣ нӣто пан̣ӣто, убхиннам̣ маджджхе бхаво маджджхимо. сампайогавасена паваттама̄нена саха витаккена савитакко, саха вича̄рена савича̄ро, савитакко ча со савича̄ро ча̄ти савитаккасавича̄ро. а̄ди-саддена авитаккавича̄раматто, авитакка̄вича̄ро ча гахито. таттха вича̄рато уттари витаккена сампайога̄бха̄вато авитакко ча со вича̄раматто ча̄ти авитаккавича̄раматто. висесаниваттиаттхо ва̄ матта-саддо. савитаккасавича̄ро хи сама̄дхи витаккависит̣т̣хена вича̄рена савича̄ро, айам̣ пана вича̄раматтена витаккасан̇кха̄тависесарахитена, тасма̄ авитаккавича̄раматто. атха ва̄ бха̄вана̄йа пахӣнатта̄ витакка̄бха̄вена̄йам̣ вича̄раматто, на вича̄рато ан̃н̃асса аттано сампайуттадхаммасса кассачи абха̄ва̄ти дассетум̣ авитакка-вачанена вича̄раматта-падам̣ висесетва̄ вуттам̣. убхайарахито авитакка̄вича̄ро. пӣтисахагата̄дивасена̄ти пӣтисахагатасукхасахагатаупеккха̄сахагатавасена. йадеттха ваттаббам̣, там̣ сукхасахагатадуке вуттанайамева. пат̣ипаккхехи самантато кхан̣д̣итатта̄ паритто. париттанти ва̄ аппаматтакам̣ вуччати, айампи аппа̄нубха̄вата̄йа паритто вийа̄ти паритто. килесавиккхамбханато, випулапхалато, дӣгхасанта̄нато ча махантабха̄вам̣ гато, махантехи ва̄ ул̣а̄раччханда̄дӣхи гато пат̣ипанноти махаггато. а̄рамман̣акаран̣авасена̄пи наттхи етасса пама̄н̣акарадхамма̄, тесам̣ ва̄ пат̣ипаккхоти аппама̄н̣о.

пат̣ипаджджати джха̄нам̣ ета̄йа̄ти пат̣ипада̄, пуббабха̄габха̄вана̄. дуккха̄ киччха̄ пат̣ипада̄ етасса̄ти дуккха̄пат̣ипадо. пакатипан̃н̃а̄йа абхивисит̣т̣хатта̄ абхин̃н̃а̄ на̄ма аппана̄ваха̄ бха̄вана̄пан̃н̃а̄, дандха̄ манда̄ абхин̃н̃а̄ етасса̄ти дандха̄бхин̃н̃о. дуккха̄пат̣ипадо ча со дандха̄бхин̃н̃о ча̄ти дуккха̄пат̣ипада̄дандха̄бхин̃н̃о, сама̄дхи. тада̄дивасена. чатуджха̄нан̇гавасена̄ти чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ ан̇габха̄вавасена, чатукканайавасена четам̣ вуттам̣. ха̄набха̄гийа̄дивасена̄ти ха̄накот̣т̣ха̄сика̄дивасена.

сама̄дхиекакадукаван̣н̣ана̄

чханнам̣ ануссатит̣т̣ха̄на̄нанти буддха̄нуссатиа̄дӣнам̣ чханнам̣ ануссатикаммат̣т̣ха̄на̄нам̣. имесам̣ васена̄ти имесам̣ дасаннам̣ каммат̣т̣ха̄на̄нам̣ васена. ‘‘пуббабха̄ге екаггата̄’’ти имина̄ аппана̄йа упака̄ракана̄на̄ваджджанупача̄рассапи сан̇гахо дат̣т̣хаббо, на ека̄ваджджанассева. аппана̄сама̄дхӣнанти упакаттаббаупака̄ракасамбандхе са̄мивачанам̣ ‘‘пурисасса аттхо’’тиа̄дӣсу вийа. парикамманти готрабху. апаритто сама̄дхӣти дассетум̣ ‘‘пат̣хамасса джха̄насса̄’’тиа̄ди вуттам̣.

тӣсу бхӯмӣсӯти ка̄марӯпа̄рӯпабхӯмӣсу. кусалачиттекаггата̄йа адхиппетатта̄ ‘‘арийамаггасампайутта̄’’ти вуттам̣. сийа̄ саппӣтико, сийа̄ ниппӣтикоти анийамавачанам̣ упача̄расама̄дхиса̄ман̃н̃ена саббесампи ва̄ джха̄на̄нам̣ на̄на̄ваджджанавӣтхийам̣ упача̄расама̄дхи сийа̄ саппӣтико, сийа̄ ниппӣтико. ека̄ваджджанавӣтхийам̣ пана а̄дито дукатикаджджха̄на̄нам̣ упача̄расама̄дхи саппӣтикова, итаресам̣ ниппӣтикова, висабха̄гаведанасса читтасса а̄севанапаччайата̄бха̄вато, екавӣтхийам̣ ведана̄париваттана̄бха̄вато ча. сийа̄ сукхасахагато, сийа̄ упеккха̄сахагатоти еттха̄пи вуттанайенева аттхо ведитаббо. таттха пана ‘‘дукатикаджджха̄на̄на’’нти вуттам̣, идха ‘‘тикачатуккаджджха̄на̄на’’нти ваттаббам̣.

сама̄дхитикаван̣н̣ана̄

пат̣иладдхаматтоти адхигатаматто ана̄севито абахулӣкато. со хи паридуббалабха̄вена хӣно хоти. на̄тисубха̄витоти ативийа пагун̣абха̄вам̣ апа̄пито. субха̄витоти сут̣т̣ху бха̄вито саммадева пагун̣атам̣ упанӣто. тена̄ха ‘‘васиппатто’’ти. чханда̄дӣнам̣ хӣната̄дивасена̄пи имесам̣ хӣна̄дита̄ ведитабба̄. татха̄ хи ул̣а̄рапун̃н̃апхалака̄мата̄васена паваттито хӣно, локийа̄бхин̃н̃а̄сампа̄дана̄йа паваттито маджджхимо, вивекака̄мата̄йа арийабха̄ве т̣хитена паваттито пан̣ӣто. аттахита̄йа бхавасампаттиаттхам̣ паваттито ва̄ хӣно, кевалам̣ алобхаджджха̄сайена паваттито маджджхимо, парахита̄йа паваттито пан̣ӣто. ват̣т̣аджджха̄сайена ва̄ паваттито хӣно, вивекаджджха̄сайена паваттито маджджхимо, виват̣т̣аджджха̄сайена локуттарапа̄дакаттхам̣ паваттито пан̣ӣто.

саддхим̣ упача̄расама̄дхина̄ти саббесампи джха̄на̄нам̣ упача̄расама̄дхина̄ саха. витаккаматтейева а̄дӣнавам̣ дисва̄ти витаккейева ол̣а̄рикато упат̣т̣хаханте ‘‘читтасса кхобхакарадхаммо айа’’нти а̄дӣнавам̣ дисва̄ вича̄ран̃ча сантато манаси каритва̄. тена̄ха ‘‘вича̄ре адисва̄’’ти. там̣ сандха̄йа̄ти там̣ евам̣ пат̣иладдхам̣ сама̄дхим̣ сандха̄йа. етам̣ ‘‘авитаккавича̄раматто сама̄дхӣ’’ти дутийападам̣ вуттам̣. тӣсӯти а̄дито тӣсу.

тесвева̄ти тесу ева чатуккапан̃чаканайесу. татийе чатуттхети чатукканайе татийе, пан̃чаканайе чатуттхети йоджетаббам̣. аваса̄нети двӣсупи найесу парийоса̄наджджха̄не. йатха̄ккамам̣ чатуттхе, пан̃чаме ва̄. пӣтисукхасахагато ва̄ти еттха̄пи хет̣т̣ха̄ вуттанайенева аттхо ведитаббо. еттха ча сатипи пӣтисахагатасса̄пи сама̄дхисса сукхасахагататте тӣн̣ипи пада̄ни асан̇карато дассетум̣ ниппӣтикасукхато саппӣтикасукхасса висесадассанаттхам̣ саттху пӣтитикадесана̄ти ниппӣтикассева сукхасса васена сукхасахагато сама̄дхи гахитоти дат̣т̣хаббо.

упача̄рабхӯмийанти упача̄раджджха̄насампайуттачиттуппа̄де. читтуппа̄до хи сахаджа̄тадхамма̄нам̣ уппаттит̣т̣ха̄ната̄йа ‘‘бхӯмӣ’’ти вуччати ‘‘сукхабхӯмийам̣ ка̄ма̄вачаре’’тиа̄дӣсу (дха. са. 988) вийа. паритто сама̄дхи ка̄ма̄вачарабха̄вато.

сама̄дхичатуккаван̣н̣ана̄

пат̣хамасаманна̄ха̄ро бха̄ванам̣ а̄рабхантасса ‘‘патхавӣ патхавӣ’’тиа̄дина̄ каммат̣т̣ха̄не пат̣хама̄бхинивесо. тасса тасса джха̄насса упача̄ранти нӣваран̣авитаккавича̄раникантиа̄дӣнам̣ вӯпасаме тхирабхӯтам̣ ка̄ма̄вачараджджха̄нам̣. ‘‘йа̄ва аппана̄’’ти имина̄ пуббабха̄гапан̃н̃а̄йа ева абхин̃н̃а̄бха̄во вутто вийа диссатӣти ваданти. аппана̄пан̃н̃а̄ пана абхин̃н̃а̄ва. йадаггена хи пуббабха̄гапан̃н̃а̄йа дандхасӣгхата̄, тадаггена аппана̄пан̃н̃а̄йапӣти. самуда̄ча̄рагахан̣ата̄йа̄ти самуда̄ча̄расса гахан̣абха̄вена, паваттиба̄хуллатоти аттхо. асукха̄севана̄ти касирабха̄вана̄.

палибодхупаччхеда̄дӣнӣти а̄ди-саддена бха̄вана̄видха̄на̄париха̄пана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. асаппа̄йасевӣти упача̄ра̄дхигамато пуббе асаппа̄йасевита̄йа дуккха̄ пат̣ипада̄. паччха̄ асаппа̄йасевита̄йа дандха̄ абхин̃н̃а̄ хоти. саппа̄йасевиноти еттха̄пи есева найо. пуббабха̄гети упача̄раджджха̄на̄дхигамато орабха̄ге. апарабха̄гети тато уддхам̣. тасса вомиссаката̄ти йо пуббабха̄ге асаппа̄йам̣ севитва̄ апарабха̄ге саппа̄йасевӣ, тасса дуккха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. итарасса сукха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ хоти. евам̣ пат̣хамачатуттха̄нам̣ вомиссаката̄йа дутийататийа̄ти аттхо. акатапалибодхупаччхедасса сапарипантхата̄йа пат̣ипада̄ дуккха̄ хоти, итарасса сукха̄. асампа̄дитааппана̄косалласса н̃а̄н̣асса ависадата̄йа дандха̄ абхин̃н̃а̄ хоти, висадата̄йа кхиппа̄ абхин̃н̃а̄.

тан̣ха̄авиджджа̄васена̄ти тан̣ха̄авиджджа̄нам̣ абхибхава̄набхибхававасена. саматхавипассана̄дхика̄равасена̄ти саматхавипассана̄су асато, сато ча адхика̄расса васена. тан̣ха̄йа сама̄дхисса уджупат̣ипаккхатта̄ са̄ саматхапат̣ипада̄йа парипантхинӣти а̄ха ‘‘тан̣ха̄бхибхӯтасса хи дуккха̄ пат̣ипада̄ хотӣ’’ти. абхибхаво часса̄ итаракилесехи адхиката̄йа анабхибхӯтасса тан̣ха̄йа̄ти адхика̄рато ведитаббам̣. татха̄ авиджджа̄ пан̃н̃а̄йа уджупат̣ипаккха̄ти тадабхибхӯтасса дандха̄бхин̃н̃ата̄ вутта̄. аката̄дхика̄роти бхавантаре акатапаричайо йатха̄ пагун̣ам̣ катва̄ виссат̣т̣хагантхо аппаматтакена пайогена суппаватти ва̄чуггатова хоти, евам̣ пуббе катапаричайасса бха̄вана̄ аппакасиренева иджджхатӣти а̄ха ‘‘ката̄дхика̄расса сукха̄’’ти. сва̄йам̣ акато, като ча адхика̄ро саматханиссито пат̣ипада̄йам̣ вутто сама̄дхиппадха̄натта̄ пат̣ипада̄йа. випассана̄ниссито абхин̃н̃а̄йам̣ н̃а̄н̣аппадха̄натта̄ аппана̄йа. килесиндрийавасена̄ти тиккха̄тиккха̄нам̣ килесиндрийа̄нам̣ васена. тена̄ха ‘‘тиббакилесасса̄’’тиа̄ди. таттха килеса̄ ка̄маччханда̄дайо, индрийа̄ни саддха̄дӣни.

йатха̄вутта̄ пат̣ипада̄бхин̃н̃а̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄ти дхамманиддесампи пуггала̄дхит̣т̣ха̄намукхена дассетум̣ ‘‘йо пуггало’’тиа̄ди вуттам̣. аппагун̣оти на субха̄вито васӣбха̄вам̣ апа̄пито. тена̄ха ‘‘упариджха̄насса паччайо бхавитум̣ на саккотӣ’’ти. айам̣ париттоти айам̣ сама̄дхи аппа̄нубха̄вата̄йа паритто. авад̣д̣хитети екан̇гуладван̇гуламаттампи на вад̣д̣хите йатха̄упат̣т̣хите а̄рамман̣е. екан̇гуламаттампи хи вад̣д̣хитам̣ аппама̄н̣амева̄ти ваданти. ‘‘пагун̣о субха̄вито’’ти ватва̄ ‘‘упариджха̄насса паччайо бхавитум̣ саккотӣ’’ти имина̄ йатха̄ пагун̣опи упариджха̄насса паччайо бхавитум̣ асакконто сама̄дхи париттойева хоти, на аппама̄н̣о, евам̣ н̃а̄н̣уттарасса ека̄саненева упариджха̄наниббаттанена̄ти субха̄витопи упариджха̄насса паччайабха̄васан̇кха̄та̄йа субха̄витакиччасиддхийа̄ ‘‘аппама̄н̣о’’твева вуччати. апаре пана саче субха̄вито пагун̣о васӣбха̄вам̣ патто упариджха̄насса паччайо ахонтопи аппама̄н̣о ева, пама̄н̣акара̄нам̣ ра̄га̄дипат̣ипаккха̄нам̣ сувидӯрабха̄ватоти ваданти. вутталаккхан̣авомиссата̄йа̄ти йо аппагун̣о упариджха̄насса паччайо бхавитум̣ на саккоти, вад̣д̣хите а̄рамман̣е паватто, айам̣ паритто аппама̄н̣а̄рамман̣о. йо пана пагун̣о упариджха̄насса паччайо бхавитум̣ саккоти, авад̣д̣хите а̄рамман̣е паватто, айам̣ аппама̄н̣о паритта̄рамман̣оти евам̣ пат̣хамачатуттхасама̄дхӣнам̣ вутталаккхан̣асса вомиссакабха̄вена дутийататийасама̄дхисан̇га̄хако вомиссаканайо ведитаббо.

татоти тато пат̣хамаджджха̄нато уддхам̣. вираттапӣтиканти атиккантапӣтикам̣ ва̄ джигуччхитапӣтикам̣ ва̄. авайаво самуда̄йасса ан̇ганти вуччати, ‘‘сенан̇гам̣ ратхан̇га’’нтиа̄дӣсу вийа̄ти а̄ха ‘‘чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ ан̇габхӯта̄ чатта̄ро сама̄дхӣ’’ти.

ха̄нам̣ бхаджатӣти ха̄набха̄гийо, ха̄набха̄го ва̄ етасса аттхӣти ха̄набха̄гийо, париха̄накот̣т̣ха̄сикоти аттхо. а̄лайасса апеккха̄йа апариччаджанато т̣хитим̣ бхаджатӣти т̣хитибха̄гийо. висесам̣ бхаджатӣти висесабха̄гийо. паччанӣкасамуда̄ча̄равасена̄ти тасса тасса джха̄насса паччанӣка̄нам̣ нӣваран̣авитаккавича̄ра̄дӣнам̣ паваттивасена. таданудхаммата̄йа̄ти таданурӯпабхӯта̄йа сатийа̄. сан̣т̣ха̄навасена̄ти сан̣т̣хаханавасена патит̣т̣ха̄навасена. ‘‘са̄ пана тадасса̄дасан̇кха̄та̄, тадасса̄дасампайуттаккхандхасан̇кха̄та̄ ва̄ миччха̄сатӣ’’ти саммохавиноданийам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 799) вуттам̣. таттха са̄пеккхасса упари висесам̣ ниббаттетум̣ асаккун̣еййатта̄ авигатаникантика̄ там̣там̣парихаран̣асатӣтипи ваттум̣ ват̣т̣ати. еван̃ча катва̄ ‘‘сатийа̄ ва̄ никантийа̄ ва̄’’ти викаппавачанан̃ча йуттам̣ хоти. висеса̄дхигамавасена̄ти висеса̄дхигамасса паччайабха̄вавасена, висесам̣ ва̄ адхигаччхати етена̄ти висеса̄дхигамо, тасса васена. ниббида̄сахагатасан̃н̃а̄манасика̄расамуда̄ча̄равасена̄ти а̄дӣнавадассанапуббан̇гаманиббинданан̃а̄н̣асампайуттасан̃н̃а̄йа ча а̄бхогасса ча паваттивасена. ниббедхабха̄гийата̄ти сачча̄нам̣ ниббиджджханапаккхиката̄ випассана̄йа сам̣ваттатӣти аттхо.

ка̄масахагата̄ти ка̄ма̄рамман̣а̄, ка̄масан̃н̃а̄хи ва̄ вокин̣н̣а̄. авитаккасахагата̄ти ‘‘катхам̣ ну кхо ме авитаккам̣ джха̄нам̣ бхавеййа̄’’ти евам̣ авитакка̄рамман̣а̄ авитаккависайа̄. ка̄ман̃ча̄йам̣ ‘‘пат̣хамасса джха̄насса̄’’тиа̄дико па̄т̣хо пан̃н̃а̄васена а̄гато, сама̄дхисса̄пи панеттха сан̇гахо аттхева̄ти уда̄харан̣асса са̄ттхакатам̣ дассетум̣ ‘‘та̄йа пана пан̃н̃а̄йа сампайутта̄ сама̄дхӣпи чатта̄ро хонтӣ’’ти тесам̣ васена евам̣ вуттанти аттхо.

бха̄вана̄майасса сама̄дхисса идха̄дхиппетатта̄ упача̄рекаггата̄ ‘‘ка̄ма̄вачаро сама̄дхӣ’’ти вуттам̣. адхипатим̣ каритва̄ти ‘‘чхандавато че сама̄дхи хоти, майхампи евам̣ хотӣ’’ти чхандам̣ адхипатим̣, чхандам̣ дхурам̣ джет̣т̣хакам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄. лабхати сама̄дхинти евам̣ йам̣ сама̄дхим̣ лабхати, айам̣ вуччати чхандасама̄дхи, чханда̄дхипатисама̄дхӣти аттхо. евам̣ вӣрийасама̄дхиа̄дайопи ведитабба̄.

чатуккабхедети чатуккавасена сама̄дхиппабхеданиддесе. ан̃н̃аттха сампайогавасена вича̄рена саха ваттама̄но витакко пан̃чаканайе дутийаджджха̄не вийоджитопи на сут̣т̣ху вийоджитоти, тена саддхим̣йева вича̄расаматиккамам̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘витаккавича̄ра̄тиккамена татийа’’нти. двидха̄ бхиндитва̄ чатуккабхеде вуттам̣ дутийам̣ джха̄нанти йоджана̄. пан̃чаджха̄нан̇гавасена̄ти пан̃чаннам̣ джха̄на̄нам̣ ан̇габха̄вавасена сама̄дхисса пан̃чавидхата̄ ведитабба̄.

40. вибхан̇гети н̃а̄н̣авибхан̇ге. таттха хи ‘‘джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнам̣ сам̣килесавода̄на’’нти, еттха ‘‘сам̣килеса’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха ха̄набха̄гийо дхаммоти апагун̣ехи пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи вут̣т̣хитасса сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ ка̄ма̄дианупаккханданам̣. висесабха̄гийо дхаммоти пагун̣ехи пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи вут̣т̣хитасса сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ дутийаджджха̄на̄дианупаккханданам̣. тена̄ха ‘‘пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхи’’нтиа̄ди. тассаттхо (вибха. ат̣т̣ха. 828) – апагун̣асса пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣнам̣ тато вут̣т̣хитам̣ а̄рамман̣авасена ка̄масахагата̄ хутва̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти чоденти туданти, тасса ка̄ма̄нупаккханда̄нам̣ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ васена са̄ пат̣хамаджджха̄напан̃н̃а̄ ха̄йати, тасма̄ ха̄набха̄гинӣ пан̃н̃а̄. авитаккасахагата̄ти авитаккам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ сантато пан̣ӣтато манаси карото а̄рамман̣авасена авитаккасахагата̄ самуда̄чаранти пагун̣апат̣хамаджджха̄нато вут̣т̣хитам̣ дутийаджджха̄на̄дхигаматтха̄йа чоденти туданти, тасса дутийаджджха̄на̄нупаккханда̄нам̣ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ васена пат̣хамаджджха̄напан̃н̃а̄ висесабхӯтасса дутийаджджха̄насса уппаттийа̄ падат̣т̣ха̄ната̄йа висесабха̄гинӣ пан̃н̃а̄. там̣сампайутто сама̄дхи идха̄дхиппето. имина̄ найена̄ти имина̄ пат̣хамаджджха̄не вуттена видхина̄ дутийаджджха̄на̄дӣсупи ха̄набха̄гийадхаммо, висесабха̄гийадхаммо ча ведитаббо.

дасапалибодхаван̣н̣ана̄

41. арийамаггасампайуттоти локуттарааппама̄н̣аапарийа̄паннаггахан̣ена локийехи аса̄дха̄ран̣ато, саппӣтика̄диггахан̣ена са̄дха̄ран̣ато ча арийамаггасампайутто сама̄дхи вутто. бха̄вито хоти сан̃н̃а̄йа сампайуттатта̄. танти арийамаггасама̄дхим̣. висунти пан̃н̃а̄бха̄вана̄йа висум̣ катва̄ на вада̄ма.

каммат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ парибундхети упародхети паваттитум̣ на детӣти палибодхо ра-ка̄расса ла-ка̄рам̣ катва̄, парипантхоти аттхо. упаччхиндитва̄ти сама̄панена, сан̇гахан̣ена ва̄ упарундхитва̄, апалибодхам̣ катва̄ти аттхо.

а̄васанти еттха̄ти а̄ва̄со. париччхедавасена вен̣ийати диссатӣти паривен̣ам̣. виха̄ре бхиккхӯнам̣ там̣ там̣ васанат̣т̣ха̄нам̣. сва̄йам̣ а̄ва̄со. навакамма̄дӣсӯти а̄ди-саддена а̄ва̄сасса тадан̃н̃ам̣ абхивуддхика̄ран̣ам̣ сан̇ган̣ха̄ти. ка̄ран̣ена̄ти ‘‘чха̄йӯдакасампаннам̣ сулабхабхиккха’’нтиа̄дина̄ ка̄ран̣ена. апеккхава̄ти са̄лайо.

татра̄ти тасмим̣ палибодха̄бха̄ве. па̄чӣнакхан̣д̣ара̄джинти пураттхимадиса̄йам̣ паббатакхан̣д̣а̄нам̣ антаре ванара̄джит̣т̣ха̄нам̣. ‘‘на̄ма̄’’ти имина̄ тасса падесасса айам̣ саман̃н̃а̄ти дассети. пат̣иса̄митамева̄ти ниччака̄лам̣ пат̣иса̄метва̄ва виха̄рато никкхама̄мӣти дассети. дха̄тунидха̄нат̣т̣ха̄нанти ка̄йабандханадхаммакаран̣анха̄наса̄т̣икааккхакадха̄тусан̇кха̄та̄нам̣ парибхогасарӣрадха̄тӯнам̣ нидахитат̣т̣ха̄нам̣. ӣдисасса айам̣ тхеро вийа алаггачиттасса. етена ‘‘бхиккхуна̄ на̄ма а̄ва̄се еварӯпена бхавитабба’’нти ова̄до динно хоти. ито паресупи ваттхӯсу есева найо.

куланти кулаггахан̣ена куламанусса̄нам̣ гахан̣ам̣ га̄маггахан̣ена га̄мава̄сӣнам̣ вийа. упат̣т̣ха̄какулампӣти пи-саддена пагева н̃а̄тикуланти дассети. уддесаттханти уддиса̄панаттхам̣, па̄т̣хам̣ уддиса̄петва̄ саджджха̄йитунти аттхо. идхева̄ти имасмим̣йева падесе, йаттха каттхачи виха̄рети аттхо. там̣ виха̄ранти там̣ коран̣д̣акавиха̄рам̣.

упагатоти вассам̣ упагато. сада̄ти гатака̄лато пабхути висесато пава̄ритадивасато пат̣т̣ха̄йа саббада̄ дивасе дивасе. паридевама̄на̄ти там̣там̣вилапанавасена вивидхам̣ паридевантӣ. саббам̣ паваттинти аттана̄ таттха дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа паччха̄ сама̄гамапарийоса̄нам̣ дахарасса саббам̣ паваттим̣.

ка̄йасаккхинти ‘‘пасса има’’нти мукхапат̣игга̄хакам̣ катва̄. ратхавинӣтапат̣ипаданти дасакатха̄ваттхукиттанапуббикам̣ ратхавинӣтӯпама̄хи вибха̄витам̣ ратхавинӣтасутте (ма. ни. 1.252) а̄гатам̣ саттависуддхипат̣ипадам̣. на̄лакапат̣ипаданти ‘‘монеййам̣ те упан̃н̃исса’’нтиа̄дина̄ (су. ни. 706) саттха̄ра̄ на̄лакаттхерасса деситапат̣ипадам̣. туват̣акапат̣ипаданти ‘‘мӯлам̣ папан̃часан̇кха̄йа̄’’тиа̄дина̄ (су. ни. 922) бхагавата̄ деситапат̣ипадам̣. таттха хи йатха̄ккамам̣ –

‘‘на мунӣ га̄мама̄гамма, кулесу сахаса̄ чаре;

гха̄сесанам̣ чхиннакатхо, на ва̄чам̣ пайутам̣ бхан̣е’’. (су. ни. 716);

‘‘га̄ме ча на̄бхисаджджеййа, ла̄бхакамйа̄ джанам̣ на лапайеййа̄’’ти. (су. ни. 935) –

евама̄дика̄ парамаппиччхакатха̄ а̄гата̄. чатупаччайасантосабха̄вана̄ра̄мата̄дӣпаканти чӣвара̄дӣсу чатӯсу паччайесу сантосасса, бха̄вана̄ра̄мата̄йа ча пака̄сакам̣.

лаббхатӣти ла̄бхо. тена̄ха ‘‘чатта̄ро паччайа̄’’ти. маха̄парива̄рети випулапарива̄ре. пин̣д̣апа̄там̣ та̄ва дента̄ буддхапӯджа̄паттачӣвара̄дӣни тасса парива̄ра̄ни катва̄ денти, татха̄ чӣвара̄дида̄непи. ба̄хулликапин̣д̣апа̄тика̄ти пин̣д̣апа̄тика̄ хутва̄ паччайаба̄хуллика̄. вадантӣти пуримадивасе бхиккха̄йа а̄хин̣д̣анака̄ле йатха̄сутам̣ ваданти. ниччабйа̄ват̣о упа̄сака̄дӣнам̣ сан̇ган̣хане.

тасса̄ти ган̣асса. соти ган̣апалибодхо. еванти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена ган̣ава̄чакасса парийесанампи лахукамева иччхитаббанти а̄ха ‘‘йоджанато парам̣ агантва̄’’ти. аттано камманти саман̣адхаммама̄ха.

ката̄катети кате ча акате ча камме джа̄нанавасена уссуккам̣ а̄паджджитаббам̣, ката̄катети ва̄ аппаке ча маханте ча кате, йатха̄ ‘‘пхала̄пхале’’ти. саче бахум̣ авасит̣т̣ханти самбандхо. бха̄раха̄ра̄ сан̇гхакиччапарин̣а̄йака̄.

паббаджджа̄пеккхоти сӣхал̣адӣпе кира кулада̄рака̄нам̣ паббаджджа̄ а̄ва̄хавива̄хасадиса̄, тасма̄ там̣ париччхиннадивасам̣ атиккаметум̣ на сакка̄. ‘‘саче там̣ алабханто на саккоти адхива̄сету’’нтиа̄дина̄ сама̄панена палибодхупаччхедо вутто, бйатирекато пана ‘‘саче там̣ алабханто саккоти адхива̄сетум̣, аран̃н̃ам̣ пависитва̄ саман̣адхаммова ка̄таббо’’ти айаматтхо дасситоти сан̇гахан̣ена палибодхупаччхедо ведитаббо. еса найо сесесупи.

татха̄ти йатха̄ упаджджха̄йо гила̄но йа̄ваджӣвам̣ упат̣т̣ха̄таббо, татха̄ упасампа̄дитаантева̄сико аттано каммава̄чам̣ ватва̄ упасампа̄дито.

йо кочи роготи мӯлабхӯто, анубандхо ва̄ аттано уппанно. анаматаггети ану ану аматагге ана̄димати.

‘‘гантхо’’ти имина̄ гантхапалибодхо идха вуттоти а̄ха ‘‘парийаттихаран̣а’’нти. саджджха̄йа̄дӣхӣти саджджха̄йадха̄ран̣апаричайапуччха̄дӣхи. итарасса̄ти абйа̄ват̣асса. йасса гантхадхурам̣ виссаджджетва̄ т̣хитасса̄пи гантхо ваттатева, на тасса гантхо палибодхо. йатха̄ тамхи тамхи ваттхумхи а̄гататтхера̄нам̣, на̄пи саббена саббам̣ агантхапасутасса. маджджхимапан̣н̣а̄сако а̄гаччхати, суттападеса̄нам̣ ва̄ра̄нан̃ча садисата̄йа бйа̄муйханато. пуна на олокесса̄мӣти каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ гантхадхурам̣ виссаджджемӣти аттхо.

га̄мава̄сикаттхерехӣти анура̄дхапурава̄сӣхи. ануггахетва̄ти аггахетва̄ таттха паричайам̣ акатва̄. пан̃чаника̄йаман̣д̣алети дӣгха̄гама̄дике пан̃чапи ника̄йе сиккхитапариса̄йа. париваттесса̄мӣти ван̣н̣айисса̄ми. суван̣н̣абхеринти сет̣т̣хабхерим̣. катама̄чарийа̄нам̣ уггахоти катамесам̣ а̄чарийа̄нам̣ уггахо, кена париваттӣйатӣти адхиппа̄йо. а̄чарийамагготи а̄чарийа̄нам̣ катха̄магго. аттано а̄чарийа̄нанти аттано катхетум̣ йутта̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣. сувиниччхита̄ сабба̄ типит̣акапарийатти етасмим̣ аттхӣти саббапарийаттико, тепит̣акоти аттхо. пӣт̣хе нисинно тато отаритва̄ бхӯмийам̣ тат̣т̣ика̄йа нисӣдитва̄. гатакасса̄ти пат̣ипаттигаманена гатасса дит̣т̣хасаччасса. чӣварам̣ па̄рупитва̄ти а̄чарийасса апачитидассанаттхам̣ париман̣д̣алам̣ чӣварам̣ па̄рупитва̄. са̄т̣хеййа̄бха̄вато уджу. ка̄ран̣а̄ка̄ран̣асса а̄джа̄нанато а̄джа̄нӣйо.

потхуджджаника̄ти путхуджджане бхава̄. дуппариха̄ра̄ бахупариссайата̄йа. татха̄ хисса̄ утта̄насеййакада̄рако, тарун̣асассан̃ча нидасситам̣. випассана̄йа палибодхо саматхайа̄никасса, на випассана̄йа̄никасса. йебхуййена хи джха̄нала̄бхӣ саматхайа̄никова хоти випассана̄сукхато. итарена̄ти саматхаттхикена. авасеса̄ нава палибодха̄.

каммат̣т̣ха̄нада̄йакаван̣н̣ана̄

42. каммат̣т̣ха̄не нийутто каммат̣т̣ха̄нико, бха̄ванамануйун̃джанто. тена каммат̣т̣ха̄никена. париччхиндитва̄ти ‘‘имасмим̣ виха̄ре саббе бхиккхӯ’’ти евам̣ париччхиндитва̄. сахава̄сӣнам̣ бхиккхӯнам̣. мудучиттатанти аттани мудучиттатам̣ джанети, айан̃ча сахава̄сӣнам̣ читтамаддаваджанана̄диаттхо ‘‘манусса̄нам̣ пийо хотӣ’’тиа̄динайаппаваттена метта̄нисам̣сасуттена (а. ни. 11.15; пат̣и. ма. 2.22; ми. па. 4.4.6) дӣпетаббо. анолӣнавуттико хоти самма̄пат̣ипаттийам̣. дибба̄нипи а̄рамман̣а̄ни пагева итара̄ни. саббаттха саббасмим̣ саман̣акаран̣ӣйе, саббасмим̣ ва̄ каммат̣т̣ха̄на̄нуйоге. пубба̄севанавасена аттхайитаббам̣. йогасса бха̄вана̄йа ануйун̃джанам̣ йога̄нуйого, тадева каран̣ӣйат̣т̣хена каммам̣, тасса йога̄нуйогакаммасса т̣ха̄нам̣ ниппхаттихету.

ниччам̣ парихаритаббатта̄ти саббаттхакакаммат̣т̣ха̄нам̣ вийа екада̄ва анануйун̃джитва̄ саббака̄лам̣ парихаран̣ӣйатта̄ ануйун̃джитаббатта̄. евама̄дигун̣асаманна̄гатанти пийабха̄ва̄дӣхи гун̣ехи сампаннам̣. калйа̄н̣амитто хи саддха̄сампанно хоти сӣласампанно сутасампанно ча̄гасампанно вӣрийасампанно сатисампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно. таттха саддха̄сампаттийа̄ саддахати татха̄гатасса бодхим̣, каммапхалан̃ча, тена самма̄самбодхийа̄ хетубхӯтам̣ саттесу хитеситам̣ на париччаджати. сӣласампаттийа̄ сатта̄нам̣ пийо хоти гару бха̄ванӣйо чодако па̄пагарахӣ ватта̄ вачанаккхамо, сутасампаттийа̄ саччапат̣иччасамуппа̄да̄дипат̣исам̣йутта̄нам̣ гамбхӣра̄нам̣ катха̄нам̣ катта̄ хоти, ча̄гасампаттийа̄ аппиччхо хоти сантут̣т̣хо павивитто асам̣сат̣т̣хо, вӣрийасампаттийа̄ а̄раддхавӣрийо хоти аттахитапарахитапат̣ипаттийам̣, сатисампаттийа̄ упат̣т̣хитассати хоти, сама̄дхисампаттийа̄ авиккхитто сама̄хитачитто, пан̃н̃а̄сампаттийа̄ авипарӣтам̣ паджа̄на̄ти. со сатийа̄ кусала̄кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманнесама̄но пан̃н̃а̄йа сатта̄нам̣ хита̄хитам̣ йатха̄бхӯтам̣ джа̄нитва̄ сама̄дхина̄ таттха екаггачитто хутва̄ вӣрийена сатте ахитам̣ ниседхетва̄ хите нийоджети. тена вуттам̣ ‘‘пийо…пе… нийоджакоти евама̄дигун̣асаманна̄гата’’нти.

там̣ пана калйа̄н̣амиттам̣ парамуккам̣сагатам̣ дассетум̣ ‘‘мамам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ка̄ракабха̄вам̣ йогакаммасса. пака̄сети атта̄нам̣ пат̣ипаттийа̄ амогхабха̄вадассанена самуттеджана̄йа, сампахам̣сана̄йа ча, нану катхеси павен̣ипа̄ланаттханти адхиппа̄йо. еварӯпоти песало хутва̄ бахуссуто. тантидхароти суттадхаро таттха кехичипи асам̣хӣро. вам̣са̄нураккхакоти буддха̄нубуддхавам̣сасса анураккхако. павен̣ипа̄лакоти павен̣ийа̄ а̄чарийуггахан̣асса анупа̄лако. а̄чарийаматикоти а̄чарийаматийам̣ нийутто тасса̄ анативаттанато. на аттаноматим̣ пака̄сети катхетӣти на аттаноматико, аттано матим̣ паггайха ватта̄ на хотӣти аттхо.

‘‘пуббе вуттакхӣн̣а̄сава̄дайо’’тиа̄ди екаччакхӣн̣а̄савато бахуссутова каммат̣т̣ха̄нада̄не сеййоти дассанаттхам̣ а̄раддхам̣. таттха пуббе вуттакхӣн̣а̄сава̄дайоти ‘‘йам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетука̄мо’’тиа̄дина̄ вуттакхӣн̣а̄сава̄дика̄. уггахапарипуччха̄нам̣ висодхитатта̄ти уггахетаббато ‘‘уггахо’’ти ладдхана̄ма̄йа каммат̣т̣ха̄нупака̄ра̄йа па̄л̣ийа̄, тадаттхам̣ парипуччханато ‘‘парипуччха̄’’ти ладдхасаман̃н̃а̄йа аттхасам̣ван̣н̣ана̄йа ча висесато содхитатта̄ ниггумбам̣ ниджджат̣ам̣ катва̄ гахитатта̄. ито чито ча суттан̃ча ка̄ран̣ан̃ча саллаккхетва̄ти пан̃часупи ника̄йесу ито чито ча тасса тасса каммат̣т̣ха̄насса анурӯпам̣ суттападан̃чева сутта̄нугатам̣ йуттин̃ча сут̣т̣ху упалаккхетва̄. саппа̄йа̄саппа̄йам̣ йоджетва̄ти йасса каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхати, тасса упака̄ра̄нупака̄рам̣ йуттим̣ магганена йоджетва̄, сама̄да̄йа ва̄ саммадева хадайе т̣хапетва̄ти аттхо. маха̄маггам̣ дассентоти каммат̣т̣ха̄навидхим̣ маха̄маггам̣ катва̄ дассенто.

саббаттха̄ти таттха таттха виха̄ре. ваттапат̣ипаттим̣ курума̄нена̄ти павит̣т̣хака̄ле а̄гантукаваттам̣, никкхаманака̄ле гамикаваттанти йатха̄рахам̣ там̣ там̣ ваттам̣ пӯрентена. саббапа̄риха̄рийателанти саббесам̣ ан̇га̄нам̣, саббесам̣ ва̄ бхиккхӯнам̣ аттха̄йа парихаритаббателам̣. т̣хапемӣти ануджа̄на̄панам̣. йам̣ там̣ самма̄ваттам̣ пан̃н̃аттанти самбандхо. екадивасам̣ са̄йам̣ виссаджджитена̄пӣти йоджана̄. а̄рочетаббам̣ а̄гаманака̄ран̣ам̣. саппа̄йавела̄ сарӣрачитта̄нам̣ калласамайо.

чарийа̄ван̣н̣ана̄

43. санта̄не ра̄гасса уссаннабха̄вена чаран̣ам̣ паватти ра̄гачарийа̄, са̄ сассата̄сайа̄дайо вийа дат̣т̣хабба̄. татха̄ досачарийа̄дайо. сам̣сагго сампайога̄рахавасена ведитаббо, йатха̄ ‘‘ра̄гамохачарийа̄ досамохачарийа̄’’тиа̄ди. саннипа̄то екасантатипарийа̄панната̄васена, йатха̄ ‘‘ра̄гадосачарийа̄ ра̄гадосамохачарийа̄’’тиа̄ди. има̄ ева хи сандха̄йа ‘‘апара̄пи чатассо’’ти вуттам̣. татха̄ти йатха̄ ра̄га̄дӣнам̣, татха̄ саддха̄дӣнам̣ сам̣саггасаннипа̄тавасена саддха̄буддхичарийа̄ саддха̄витаккачарийа̄ буддхивитаккачарийа̄ саддха̄буддхивитаккачарийа̄ти. има̄ апара̄пи чатассо. еванти сам̣саггасаннипа̄тавасена. сам̣сагганти сам̣саджджанам̣ миссӣкаран̣ам̣ ‘‘ра̄гасаддха̄чарийа̄ досасаддха̄чарийа̄’’тиа̄дина̄. анека̄ти тесат̣т̣хи, тато атирека̄пи ва̄, та̄ пана асаммохантена сам̣йуттасуттат̣ӣка̄йам̣ виттха̄рато дассита̄ти таттха вуттанайена ведитабба̄. ‘‘пакатӣ’’ти имина̄ асати пат̣ипаккхабха̄вана̄йам̣ таттха таттха санта̄не чарийа̄йа сабха̄вабхӯтатам̣ дассети. уссанната̄ ан̃н̃адхаммехи ра̄га̄дӣнам̣ адхиката̄, йато ра̄гачарийа̄дӣнам̣ паччайасамава̄йе ра̄га̄дайо балаванто хонти, абхин̣хан̃ча паваттанти. та̄сам̣ васена̄ти чханнам̣ мӯлачарийа̄нам̣ васена чхал̣ева пуггала̄ хонти. ан̃н̃атха̄ анекапуггала̄ сийум̣, татха̄ ча сати адхиппетаттхасиддхи ча на сийа̄ти адхиппа̄йо.

саддха̄ балаватӣ хоти ра̄гуссанне санта̄не таданугун̣асса дхаммасса нийогато адхикабха̄васамбхавато. тена̄ха ‘‘ра̄гасса а̄саннагун̣атта̄’’ти, синехапарийесана̄париччаджанехи сабха̄гадхамматта̄ти аттхо. сабха̄го хи дӯрепи а̄саннейева̄ти сабха̄гата̄лаккхан̣амидха а̄саннаггахан̣ам̣. таттха саддха̄йа синийханам̣ паса̄давасена ака̄луссийам̣ алӯкхата̄, ра̄гасса пана ран̃джанавасена. саддха̄йа парийесанам̣ адхимуччанавасена таннинната̄, ра̄гасса тан̣ха̄йанавасена. саддха̄йа апариччаджанам̣ окаппанавасена анупаккханданам̣, ра̄гасса абхисан̇гавасена̄ти евам̣ бхиннасабха̄ва̄нампи тесам̣ йатха̄ алӯкхата̄диса̄ман̃н̃ена сабха̄гата̄, евам̣ там̣саман̇гӣнампи пуггала̄нанти а̄ха ‘‘ра̄гачаритасса саддха̄чарито сабха̄го’’ти.

пан̃н̃а̄ балаватӣ хоти досуссанне санта̄не таданугун̣асса дхаммасса нийогато адхикабха̄васамбхавато. тена̄ха ‘‘досасса а̄саннагун̣атта̄’’ти, аналлӣйанапарийесанапариваджджанехи сабха̄гадхамматта̄ти аттхо. таттха пан̃н̃а̄йа а̄рамман̣асса аналлӣйанам̣ тасса йатха̄сабха̄ва̄вабодхавасена висам̣сат̣т̣хата̄, досасса пана бйа̄паджджанавасена. пан̃н̃а̄йа парийесанам̣ йатха̄бхӯтадосапавичайо, досасса абхӯтадосаниджигӣса̄. пан̃н̃а̄йа париваджджанам̣ ниббиндана̄дивасена н̃а̄н̣утра̄со, досасса ахита̄дха̄навасена чхад̣д̣ананти евам̣ бхиннасабха̄ва̄нампи тесам̣ йатха̄ аналлӣйана̄диса̄ман̃н̃ена сабха̄гата̄, евам̣ там̣саман̇гӣнампи пуггала̄нанти а̄ха ‘‘досачаритасса буддхичарито сабха̄го’’ти.

антара̄йакара̄ витакка̄ти миччха̄витакка̄ миччха̄сан̇каппа̄ уппаджджанти мохуссанне санта̄не таданугун̣асса дхаммасса йебхуййена паваттисаббха̄вато. тена̄ха ‘‘мохасса а̄санналаккхан̣атта̄’’ти, анават̣т̣ха̄начан̃чалабха̄вехи сабха̄гадхамматта̄ти аттхо. таттха витаккасса анават̣т̣ха̄нам̣ парикаппавасена савиппха̄рата̄йа, мохасса саммӯл̣хата̄васена бйа̄кулата̄йа. татха̄ витаккасса лахупаривитакканена тадан̇гачалата̄йа чан̃чалата̄, мохасса анога̄л̣хата̄йа̄ти евам̣ бхиннасабха̄ва̄нампи тесам̣ йатха̄ анават̣т̣ха̄на̄диса̄ман̃н̃ена сабха̄гата̄, евам̣ там̣саман̇гӣнампи пуггала̄нанти а̄ха ‘‘мохачаритасса витаккачарито сабха̄го’’ти.

тан̣ха̄ ра̄гойева сабха̄вато, тасма̄ ра̄гачарийа̄винимутта̄ тан̣ха̄чарийа̄ наттхӣти аттхо. там̣сампайуттоти тена ра̄гена сампайутто, доса̄дайо вийа тена виппайутто наттхӣти адхиппа̄йо. тадубхайанти тан̣ха̄ма̄надвайам̣. на̄тиваттатӣти сабха̄вато, сампайогавасена ча на атиккамитва̄ ват̣т̣ати. ка̄ман̃четтха йатха̄ ра̄гадосехи сампайогавасена саха ваттама̄нассапи мохасса уссанната̄васена висум̣ чарийа̄бха̄во, на кевалам̣ мохассева, татха̄ саддха̄буддхивитакка̄нам̣. евам̣ ра̄гена сатипи сампайоге ма̄насса̄пи висум̣ чарийа̄бха̄во йутто сийа̄, евам̣ сантепи ра̄гапат̣игхама̄надит̣т̣хивичикиччха̄виджджа̄нам̣ вийа анусайат̣т̣хо имесам̣ ра̄га̄дӣнам̣йева а̄вен̣ико чарийат̣т̣хоти, наттхева ма̄начарийа̄. йато чарийа̄ ‘‘пакатӣ’’ти вутта̄. пакати ча сабха̄воти. етенева дит̣т̣хийа̄пи висум̣ чарийа̄бха̄ва̄бха̄во сам̣ван̣н̣итоти дат̣т̣хаббо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана мохачарийантогадха̄ва дит̣т̣хичарийа̄ти дассетум̣ ‘‘моханида̄натта̄ ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ча-саддена сампайогам̣ самуччиноти моханида̄натта̄, мохасампайуттатта̄ ча̄ти.

44. ким̣ саппа̄йанти кӣдисам̣ сена̄сана̄дисаппа̄йам̣. пубба̄чин̣н̣ам̣ пуримаджа̄тӣсу а̄чаритам̣. екаччети упатиссаттхерам̣ сандха̄йа̄ха. тена хи вимуттимагге татха̄ вуттам̣. пуббе кира̄ти кира-саддо аручисӯчанаттхо. ит̣т̣хаппайого мана̄пакирийа̄. субхакаммабахуло йебхуййена собханакаммака̄рӣ. на саббе ра̄гачарита̄ ева хонти, алуддха̄нампи пуббе ит̣т̣хаппайогасубхакаммабахулата̄самбхавато, сагга̄ чавитва̄ идхӯпапаттисамбхавато ча. етена асати пуббахетунийа̄ме йатха̄вуттака̄ран̣аматтена на тесам̣ луддхата̄, луддхабха̄вахетука̄ ча ра̄гачарийа̄ти имаматтхам̣ дассети.

итарети чхедана̄дикаммабахула̄ нирайа̄дито идхӯпапанна̄ ча на саббе досамохачарита̄ ева хонтӣти йоджана̄. идха̄пи йатха̄вуттака̄ран̣асса кодханабха̄ве, мӯл̣хабха̄ве ча анекантикатта̄ досамохачаритата̄йапи анекам̣сиката̄ ведитабба̄. дха̄тӯнам̣ уссаданийамо йади пама̄н̣ато, со наттхи, атха са̄маттхийато, сопи екам̣сико на упалаббхатӣти дассенто а̄ха ‘‘йатха̄вуттенева найена уссаданийамо на̄ма наттхӣ’’ти. таттха йатха̄вуттенева̄ти ‘‘двиннам̣ пана дха̄тӯна’’нтиа̄дина̄ вуттаппака̄ренева. досанийамети семха̄дидоса̄дхиката̄йа ра̄га̄дичарито хотӣти досавасена чарийа̄нийаме ‘‘семха̄дхико ра̄гачарито’’ти ватва̄ пуна ‘‘семха̄дхико мохачарито’’ти, ‘‘ва̄та̄дхико мохачарито’’ти ватва̄ пуна ‘‘ва̄та̄дхико ра̄гачарито’’ти ча вуттатта̄ тампи досавасена нийамавачанам̣ пубба̄паравируддхамева. апариччхиннавачананти париччхедака̄рика̄йа пан̃н̃а̄йа на париччхиндитва̄ вуттавачанам̣, анупапариккхитавачананти аттхо.

уссадакиттанети випа̄какатха̄йам̣ гахитауссадакиттане. пуббахетунийа̄мена̄ти пуримабхаве паватталобха̄дихетунийа̄мена. нийа̄моти ча тесам̣йева лобха̄дӣнам̣ пат̣инийато луббхана̄дисабха̄во дат̣т̣хаббо. лобхо уссадо етесанти лобхуссада̄, уссанналобха̄, лобха̄дхика̄ти аттхо. амохуссада̄ ча̄ти еттха ча-саддо сампин̣д̣анаттхо. тена йе име лобхуссадата̄дӣнам̣ паччекам̣ вомиссато ча чуддаса пабхеда̄ иччхита̄, те анавасесато сампин̣д̣ети йатха̄вуттесу чхасвева тесам̣ антогадхатта̄. пхалабхӯта̄ четтха лобхуссадата̄дайо дат̣т̣хабба̄.

ида̄ни там̣ несам̣ лобхуссадата̄дӣнам̣ паччекам̣ вомиссаката̄дим̣ вибха̄гена дассетум̣ ‘‘йасса хӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. камма̄йӯханаккхан̣ети каммакаран̣авела̄йам̣. лобхо балава̄ти лобхо таджджа̄йа паччайаса̄маггийа̄ са̄маттхийато адхико хоти. алобхо мандоти таппат̣ипаккхо алобхо дуббало. катхам̣ панете лобха̄лобха̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ уджувипаччанӣкабхӯта̄ екаккхан̣е паваттантӣти? на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣ ‘‘екаккхан̣е паваттантӣ’’ти. никантиккхан̣ам̣ пана а̄йӯханапаккхийамева катва̄ евам̣ вуттам̣. есева найо сесесупи. парийа̄да̄тунти абхибхавитум̣ на саккоти. йо хи ‘‘евам̣сундарам̣ евам̣випулам̣ евам̣махаггхан̃ча на сакка̄ да̄ту’’нтиа̄дина̄ амуттача̄гата̄дивасена паватта̄йа четана̄йа сампайутто алобхо, со саммадева лобхам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккоти. досамоха̄нам̣ ануппаттийа̄, та̄дисапаччайала̄бхена ча адоса̄моха̄ балаванто. тасма̄ти лобха̄доса̄моха̄нам̣ балавабха̄вато, алобхадосамоха̄нан̃ча дуббалабха̄ватоти вуттамева ка̄ран̣ам̣ пачча̄масати. соти там̣саман̇гӣпуггало. тена каммена̄ти тена лобха̄диупаниссайавата̄ кусалакаммуна̄. сукхасӣлоти сакхило. тамеваттхам̣ ‘‘аккодхано’’ти парийа̄йена вадати.

пуриманайенева̄ти пуббе вуттанайа̄нуса̄рена манда̄ алобха̄доса̄ лобхадосе парийа̄да̄тум̣ на сакконти, амохо пана балава̄ мохам̣ парийа̄да̄тум̣ саккотӣти евам̣ таттха таттха ва̄ре йатха̄рахам̣ атидесаттхо ведитаббо. дут̣т̣хоти кодхано. дандхоти мандапан̃н̃о. сӣлакоти сукхасӣло.

еттха ча лобхавасена, досамохалобхадосалобхамохадосамохалобхадосамохавасена̄ти тайо екака̄, тайо дука̄, еко тикоти лобха̄диуссадавасена акусалапаккхейева сатта ва̄ра̄, татха̄ кусалапаккхе алобха̄диуссадавасена̄ти чуддаса ва̄ра̄ лаббханти. таттха алобхадоса̄моха̄, алобха̄досамоха̄, алобхадосамоха̄ балавантоти а̄гатехи кусалапаккхе татийадутийапат̣хамава̄рехи досуссадамохуссададосамохуссадава̄ра̄ гахита̄ ева хонти, татха̄ акусалапаккхе лобха̄досамоха̄, лобхадоса̄моха̄, лобха̄доса̄моха̄ балавантоти а̄гатехи татийадутийапат̣хамава̄рехи адосуссадаамохуссадаадоса̄мохуссадава̄ра̄ гахита̄ ева̄ти акусалакусалапаккхесу тайо тайо ва̄ре антогадхе катва̄ ат̣т̣хева ва̄ра̄ дассита̄. йе пана убхайесам̣ миссата̄васена лобха̄лобхуссадава̄ра̄дайо апаре екӯнапан̃н̃а̄са ва̄ра̄ дассетабба̄, те алаббханато ева на дассита̄. на хи екасмим̣ санта̄не антарена аваттхантарам̣ ‘‘лобхо ча балава̄, алобхо ча̄’’тиа̄ди йуджджатӣти, пат̣ипаккхавасена ва̄ хи етесам̣ балавадуббалабха̄во, сахаджа̄тадхаммавасена ва̄. таттха лобхасса та̄ва пат̣ипаккхавасена алобхена анадхибхӯтата̄йа балавабха̄во, татха̄ досамоха̄нам̣ адоса̄мохехи. алобха̄дӣнам̣ пана лобха̄диабхибхаванато, саббесан̃ча сама̄наджа̄тийамабхибхуййа паваттивасена сахаджа̄тадхаммато балавабха̄во. тена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘лобхо балава̄ алобхо мандо, адоса̄моха̄ балаванто досамоха̄ манда̄’’ти. со ча несам̣ мандабалавабха̄во пуримӯпаниссайато татха̄ а̄сайасса парибха̄витата̄йа ведитаббо.

йо луддхоти вуттоти йо уссадакиттане ‘‘луддхо’’ти вутто, айам̣ идха чарийа̄вича̄ре ‘‘ра̄гачарито’’ти ведитаббо. дут̣т̣хадандха̄ти ‘‘дут̣т̣хо, дандхо’’ти ча вутта̄ йатха̄ккамам̣ досамохачарита̄. пан̃н̃ава̄ти са̄тисайам̣ саппан̃н̃о. йато саддха̄витаккесу виджджама̄несупи буддхичаритоти вуччати. алобха̄доса̄нам̣ балавабха̄во саддхӯпаниссайата̄йа вина̄ на хотӣти а̄ха ‘‘алуддхаадут̣т̣ха̄ пасаннапакатита̄йа саддха̄чарита̄’’ти.

айан̃ча найо са̄дха̄ран̣ато вуттоти ниббаттитапуббахетунийа̄мавасенева буддхичарита̄дикепи дассетум̣ ‘‘йатха̄ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха амохапарива̄рена̄ти амохапариккхиттена, упаниссайато сампайогато ча пан̃н̃а̄йа абхисан̇кхатена̄ти аттхо. сесападаттайепи есева найо. лобха̄дина̄ вомиссапарива̄рена̄ти еттха лобхамоха̄дина̄ ан̃н̃аман̃н̃аавируддхавомиссапарива̄рена̄ти аттхо. авиродхо ча йугагга̄хавасена аппаваттийа̄ ведитаббо. татха̄ хи саддха̄нуса̄ридхамма̄нуса̄риготта̄ни ан̃н̃аман̃н̃ампи бхиннасабха̄ва̄нева. екам̣сена ча миссакачарийа̄пи сампат̣иччхитабба̄ пуббахетунийа̄мена чарийа̄сиддхито. татха̄ чева уссадакиттанам̣ паваттам̣ йатха̄рахам̣ лобха̄лобха̄дӣнам̣ випа̄касса паччайабха̄вато. тена̄ха пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 1.232) –

‘‘гатисампаттийа̄ н̃а̄н̣асампайутте катамесам̣ ат̣т̣ханнам̣ хетӯнам̣ паччайа̄ упапатти хоти? кусалакаммасса джаванаккхан̣е тайо хетӯ кусала̄ тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа сахаджа̄тапаччайа̄ хонти, тена вуччати кусаламӯлапаччайа̄пи сан̇кха̄ра̄. никантиккхан̣е две хетӯ акусала̄ тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа сахаджа̄тапаччайа̄ хонти, тена вуччати акусаламӯлапаччайа̄пи сан̇кха̄ра̄. пат̣исандхиккхан̣е тайо хетӯ абйа̄ката̄ тасмим̣ кхан̣е джа̄тачетана̄йа сахаджа̄тапаччайа̄ хонти, тена вуччати на̄марӯпапаччайа̄пи вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄пи на̄марӯпа’’нти –

а̄ди. пуббахетунийа̄мена ча йатха̄ тихетукасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣, на татха̄ духетукасса. йатха̄ ча духетукасса итикаттаббата̄ непаккам̣, на татха̄ ахетукасса. евам̣ лобхуссада̄дайо пуггала̄ ра̄гачарита̄дайо хонтӣти нит̣т̣хаметтха гантаббанти. йатха̄вуттаматтхам̣ нигамавасена дассетум̣ ‘‘евам̣ лобха̄дӣсӯ’’тиа̄ди вуттам̣.

45. татра̄ти тасмим̣ пуччха̄вачане. найоти джа̄нананайо. пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена вуттопи аттхо дхаммамукхенева пан̃н̃а̄йатӣти дхамма̄дхит̣т̣ха̄нена̄ха ‘‘чарийа̄йо вибха̄вайе’’ти. пакатигаманена̄ти акиттимена сабха̄вагаманена. ча̄турийена̄ти ча̄турабха̄вена син̇га̄рена. уккут̣иканти асампхут̣т̣хамаджджхам̣. кхан̣анто вийа̄ти бхӯмим̣ кхан̣анто вийа. анукад̣д̣хитанти па̄даниккхепасамайе кад̣д̣ханто вийа па̄дам̣ никкхипати. тенасса падам̣ анукад̣д̣хитам̣ паччхато ан̃чхитам̣ хоти. парибйа̄кула̄йа̄ти парито а̄лул̣ита̄йа. чхамбхито вийа̄ти виттха̄йанто вийа. бхӣто вийа̄ти кечи. сахаса̄нупӣл̣итанти аггапа̄дена, пан̣хийа̄ ча сахаса̄ва саннируджджхитам̣. виват̣т̣аччхадасса̄ти виниват̣т̣аччхаданасса пахӣнакилесасса. идамӣдисам̣ паданти бхагавато падам̣ дисва̄ вадати.

па̄са̄диканти паса̄да̄вахам̣. мадхура̄ка̄ранти ит̣т̣ха̄ка̄рам̣. тхаддха̄ка̄ранти тхамбхита̄ка̄рам̣. атарама̄ноти натарама̄но, сан̣иканти аттхо. самодха̄йа̄ти саммадева одха̄йа авиккхипитва̄. нипаджджитва̄ти ка̄йапаса̄ран̣алаккхан̣а̄йа нипаджджа̄йа сеййа̄йа нипаджджитва̄ сайати нидда̄йати. паккхиттака̄йоти аваккхиттака̄йо авасо вийа сахаса̄ патитака̄йо. дуссан̣т̣ха̄нанти вирӯпасаннивесам̣. виккхиттака̄йоти ито чито ча кхиттаан̇гапаччан̇го.

сампариваттаканти сампариваттитва̄. а̄лол̣айама̄но ва̄лика̄качавара̄ни а̄кулайанто.

нипун̣амадхурасамасаккаччака̄рӣти сукосаллам̣ сундарам̣ ависамам̣ са̄бхисан̇кха̄ран̃ча каран̣асӣло. га̄л̣хатхаддхависамака̄рӣти тхирам̣ аситхилам̣ висаман̃ча каран̣асӣло. апариччхиннам̣ апаринит̣т̣хитам̣.

мукхапӯраканти мукхасса пӯран̣ам̣ махантам̣. арасапат̣исам̣ведӣти нарасапат̣исам̣ведӣ. бха̄джане чхад̣д̣ентоти бходжанабха̄джане ситтха̄ни чхад̣д̣енто. мукхам̣ маккхентоти бахимукхам̣ маккхенто.

килантарӯпо вийа̄ти тасса асаханена кхедаппатто вийа. ан̃н̃а̄н̣упеккха̄йа̄ти ан̃н̃а̄н̣абхӯта̄йа упеккха̄йа. ан̃н̃а̄н̣асан̇кха̄та̄йа упеккха̄йа̄ти кечи.

ма̄йа̄дӣсу сантадосапат̣иччхаданалаккхан̣а̄ ма̄йа̄. асантагун̣апака̄саналаккхан̣ам̣ са̄т̣хеййам̣. уннатилаккхан̣о ма̄но. асантагун̣асамбха̄вана̄мукхена пат̣иггахан̣е аматтан̃н̃ута̄лаккхан̣а̄ па̄пиччхата̄. сантагун̣асамбха̄вана̄мукхена пат̣иггахан̣е аматтан̃н̃ута̄лаккхан̣а̄ махиччхата̄. сакала̄бхена асантуссаналаккхан̣а̄ асантут̣т̣хита̄. виджджханат̣т̣хена син̇гам̣, син̇га̄рата̄на̄гарикабха̄васан̇кха̄там̣ килесасин̇гам̣. аттано сарӣрасса, чӣвара̄дипариккха̄расса ча ман̣д̣анавасена паваттам̣ лолуппам̣ ча̄палйам̣. евама̄дайоти еттха а̄ди-саддена ахирика̄ноттаппамадаппама̄да̄дайо сан̇гайханти.

пара̄пара̄дхасса упанайханалаккхан̣о упана̄хо. паресам̣ гун̣амаккхан̣алаккхан̣о маккхо. парасса гун̣е д̣ам̣ситва̄ апаненто вийа йугагга̄халаккхан̣о пал̣а̄со. парасампаттиусӯйаналаккхан̣а̄ исса̄. аттасампаттинигӯханалаккхан̣ам̣ маччхарийам̣. идха а̄ди-саддена довачассата̄па̄памиттата̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

анусса̄ханам̣ тхинам̣. асаттивигха̄то миддхам̣. четасо авӯпасамо уддхаччам̣. виппат̣иса̄ро куккуччам̣. сам̣сайо вичикиччха̄. айонисо дал̣хагга̄хо а̄дха̄нагга̄хита̄. йатха̄гахитасса миччха̄га̄хасса дуббивет̣хийата̄ дуппат̣иниссаггийата̄. идха а̄ди-саддена мут̣т̣хасаччаасампаджан̃н̃а̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

муттача̄гата̄ти виссат̣т̣хача̄гата̄ ниссан̇гапаричча̄го. йатха̄ ма̄йа̄дайо, татха̄ паватта̄ акусалаккхандха̄, йатха̄ арийа̄нам̣ дассанака̄мата̄дайо, татха̄ паватта̄ кусалаккхандха̄ ведитабба̄.

паса̄данӣйат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма ваттхуттайам̣. сам̣веджанӣйат̣т̣ха̄на̄ни джа̄тиа̄дӣни. кусала̄нуйогети кусаладхаммабха̄вана̄йам̣. ‘‘еван̃ча еван̃ча карисса̄мӣ’’ти кичча̄нам̣ раттибха̄ге паривитакканам̣ раттим̣ дхӯма̄йана̄. татха̄витаккита̄нам̣ тесам̣ дивасабха̄ге анут̣т̣ха̄нам̣ дива̄ паджджалана̄. хура̄хурам̣ дха̄вана̄ти ито чито ча таттха таттха а̄рамман̣е читтавосагго. тенева̄ха ‘‘идам̣ пуре читтамача̄ри ча̄рикам̣, йениччхакам̣ йаттхака̄мам̣ йатха̄сукха’’нти (дха. па. 326), ‘‘читтамасса видха̄ватӣ’’ти (сам̣. ни. 1.55) ча.

дхаммаппаваттидассана̄ди ча па̄л̣ийам̣, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ана̄гатамева̄ти на сакка̄ ваттунти ‘‘сабба̄ка̄рена̄’’ти вуттам̣. кин̃чи кин̃чи а̄гатампи аттхева̄ти хи адхиппа̄йо. ‘‘на са̄рато паччетабба’’нти ватва̄ таттха ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘ра̄гачаритасса хӣ’’тиа̄дима̄ха. аппама̄давиха̄риноти таттха винидха̄йа бха̄вам̣ пат̣ипаджджанена аппама̄дака̄рино. бхинналаккхан̣а̄ ирийа̄патха̄дайоти ча̄турийена ача̄турийена сан̣икам̣, сахаса̄ ча гамана̄дайо. на упападжджантӣти на йуджджанти. пуччхитва̄ джа̄нитаббанти дхаммаппаваттиа̄дим̣ пуччхитва̄ джа̄нитаббам̣.

46. саппа̄йам̣ хитам̣, килесавигха̄тӣти аттхо. адхотаведиканти апарисуддхапариккхепаведикам̣. бхӯмат̣т̣хаканти бхӯмиталейева ут̣т̣ха̄питам̣ упариматаларахитам̣. екато онатасса паббатапа̄дасса хет̣т̣ха̄бха̄го акатабхиттибхӯмипарикаммо акатапаббха̄ро. джатука̄бхаританти адхомукха̄хи оламбама̄намукха̄хи кхуддакаваггулӣхи парипун̣н̣ам̣. олуггавилугганти чхиннабхиннам̣. уджджан̇галам̣ лӯкхадхӯсарам̣ чха̄йӯдакарахитам̣. сӣхабйаггха̄дибхайена са̄сан̇кам̣. дурӯпанти вирӯпам̣. дуббан̣н̣анти асундараван̣н̣ам̣, дуссан̣т̣ха̄нам̣ ва̄. джа̄ла̄ка̄рена катапӯвам̣ джа̄лапӯвам̣. са̄н̣и вийа кхарасампхассанти са̄н̣ипхалако вийа дуккхасампхассам̣. бха̄рикабха̄вена, антарантара̄ туннакаран̣ена ча киччхапарихаран̣ам̣. а̄н̣иган̣т̣хика̄хатоти а̄н̣ина̄, ган̣т̣хийа̄ ча хатасобхо. идам̣ ра̄гачаритасса саппа̄йам̣, евамасса килесасамуда̄ча̄ро на хотӣти адхиппа̄йо. есева найо сесесупи.

диса̄мукханти диса̄бхимукхам̣, аббхока̄са̄бхимукханти адхиппа̄йо. маха̄касин̣анти махантам̣ касин̣аман̣д̣алам̣. сесам̣ сена̄сана̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣ мохачаритасса, там̣ досачаритасса вуттасадисамева.

витаккавидха̄ванассева паччайо хоти йатха̄ там̣ а̄йасмато мегхийаттхерасса. дарӣмукхети паббатавиваре. париттанти суппасара̄ваматтам̣.

пабхедапариччхедато нида̄напариччхедато вибха̄ванапариччхедато саппа̄йапариччхедатоти паччекам̣ париччхеда-саддо йоджетаббо. вибха̄вана̄ти ‘‘айам̣ ра̄гачарито’’тиа̄дина̄ джа̄нанавибха̄вана̄. екаччакасин̣а̄нуссатит̣т̣ха̄наматтасса пасан̇гена катхитатта̄ вуттам̣ ‘‘на ча та̄ва чарийа̄нукӯлам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ сабба̄ка̄рена а̄виката’’нти.

чатта̄лӣсакаммат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄

47. сан̇кха̄таниддесатоти сан̇кха̄та̄нам̣ ‘‘чатта̄лӣса̄йа̄’’ти сан̇кхйа̄васена гахита̄нам̣ уддит̣т̣ха̄нам̣ ниддесато. ‘‘еттха еттака̄ни упача̄раджджха̄на̄ваха̄ни, еттака̄ни аппана̄джджха̄на̄ваха̄нӣ’’ти упача̄раппана̄вахато. ‘‘еттака̄ни екаджджха̄ника̄ни, еттака̄ни дукатикаджджха̄ника̄ни, еттака̄ни сакаладжджха̄ника̄нӣ’’ти джха̄наппабхедато. ‘‘етесу ан̇гасаматиккамо, етесу а̄рамман̣асаматиккамо’’ти евам̣ саматиккамато. ‘‘еттака̄неттха вад̣д̣хетабба̄ни, еттака̄ни на вад̣д̣хетабба̄нӣ’’ти вад̣д̣хана̄вад̣д̣ханато. а̄рамман̣атоти сабха̄вадхамманимиттанаваттаббавасена, чалита̄чалитавасена ча а̄рамман̣авибха̄гато. бхӯмитоти ка̄ма̄вачара̄дибхӯмивибха̄гато. гахан̣атоти дит̣т̣ха̄дивасена гахан̣авибха̄гато. паччайатоти а̄руппа̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ паччайабха̄вато. чарийа̄нукӯлатоти ра̄гачарийа̄дӣнам̣ анукӯлабха̄вато.

каммат̣т̣ха̄на̄нӣти а̄рамман̣абха̄вена йогакаммасса паваттит̣т̣ха̄на̄ни. чатуккаджджха̄ника̄ти чатуббидхарӯпа̄вачараджджха̄наванто, тесам̣ а̄рамман̣абхӯта̄ти аттхо. чатукканайавасена четам̣ вуттам̣. тикачатуккаджджха̄никесӯти тикаджджха̄никесу пуримесу брахмавиха̄ресу, чатуккаджджха̄никесу а̄на̄па̄накасин̣есу. сесесӯти вутта̄васесесу екавӣсатийа̄ каммат̣т̣ха̄несу.

диббачаккхуна̄ дит̣т̣хахадайарӯпасса саттасса читтам̣ а̄дикаммико четопарийан̃а̄н̣ена париччхиндитум̣ саккоти, на итарасса̄ти касин̣апхаран̣ам̣ четопарийан̃а̄н̣асса паччайо хоти. тена вуттам̣ ‘‘парасатта̄нан̃ча четаса̄ читтаман̃н̃а̄тум̣ саматтхо хотӣ’’ти. ока̄сена париччхиннатта̄ти аттано т̣хитока̄сена париччхиннатта̄. татха̄ уггахакосалласса сампа̄дитатта̄ париччхинна̄ка̄ренева та̄ни упатит̣т̣ханти, тасма̄ на таттха вад̣д̣хана̄ти адхиппа̄йо. саче пана кочи вад̣д̣хеййа, на тена кочи гун̣оти дассенто а̄ха ‘‘а̄нисам̣са̄бха̄ва̄ ча̄’’ти. ‘‘тесу пана̄’’тиа̄дина̄ тамева а̄нисам̣са̄бха̄вам̣ виварати. йасма̄ вад̣д̣хитесу кун̣апара̄сийева вад̣д̣хати, авад̣д̣хитепи ка̄мара̄гавиккхамбхана̄ хотийева, тасма̄ а̄нисам̣са̄бха̄во. вибхӯта̄ти випула̄рамман̣ата̄йа супа̄кат̣а̄, вад̣д̣хитанимиттата̄йа аппама̄н̣а̄рамман̣абха̄вена парибйатта̄ти аттхо.

кеваланти сакалам̣ анавасесам̣. ‘‘патхавим̣ има’’нти вачанам̣ упат̣т̣ха̄на̄ка̄рена вуттам̣, на нимиттасса вад̣д̣ханена̄ти адхиппа̄йо. ла̄бхитта̄ти са̄тисайам̣ ла̄бхита̄йа, уккам̣сагатавасибха̄ватоти аттхо. тхеро хи парама̄йа васипаттийа̄ ассаман̣д̣але ассам̣ са̄ренто вийа йаттха таттха нисиннопи т̣хитопи там̣ джха̄нам̣ сама̄паджджатева. тенасса самантато нимиттам̣ вад̣д̣хитам̣ вийа упат̣т̣ха̄си. тена вуттам̣ ‘‘саббадиса̄сӯ’’тиа̄ди.

вутта̄ти дхаммасан̇гахе вутта̄. махантети випуле. ниннатхала̄дивасена хи екадесе ат̣т̣хатва̄ самантато гахан̣авасена сакаласарӣре нимиттам̣ ган̣хантасса там̣ махантам̣ хоти. маханте ва̄ сарӣре. аппакети сарӣрасса екадесе нимиттам̣ ган̣ха̄тӣти йоджана̄. аппаке ва̄ кхуддаке да̄ракасарӣре. етанти асубханимиттам̣. а̄дӣнаванти ‘‘асубхара̄си ева вад̣д̣хати, на ча кочи а̄нисам̣со’’ти вуттам̣ а̄дӣнавам̣.

сеса̄нипи на вад̣д̣хетабба̄нӣти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ упапаттито виваритум̣ ‘‘касма̄’’тиа̄ди вуттам̣. пичупин̣д̣а̄дивасена упат̣т̣хахантампи нимиттам̣ ва̄тасан̇гха̄тасанниссайанти катва̄ вуттам̣ ‘‘ва̄тара̄сийева вад̣д̣хатӣ’’ти. ока̄сена париччхиннанти на̄сикаггамукханимитта̄диока̄сена сапариччхедам̣. ва̄йокасин̣авад̣д̣хане вийа на еттха кочи гун̣о, кевалам̣ ва̄тавад̣д̣ханамева̄ти а̄ха ‘‘са̄дӣнаватта̄’’ти. тесанти брахмавиха̄ра̄нам̣. нимиттанти а̄рамман̣ам̣. на ча тена аттхо аттхӣти тена саттара̄сивад̣д̣ханена патхавӣкасин̣а̄дивад̣д̣хане вийа кин̃чи пайоджанам̣ наттхи. париггахавасена̄ти апариггахитасса бха̄вана̄висайасса париггахавасена, на нимиттавад̣д̣ханавасена. тена̄ха ‘‘ека̄ва̄садвиа̄ва̄са̄дина̄’’тиа̄ди. еттха̄ти брахмавиха̄рабха̄вана̄йам̣. йадайанти йам̣ пат̣ибха̄ганимиттам̣ айам̣ йогӣ. сӣма̄самбхеденева хеттха упача̄раджджха̄нуппатти, на нимиттуппаттийа̄. йади евам̣ катхам̣ паритта̄диа̄рамман̣ата̄ джха̄насса̄ти а̄ха ‘‘париттааппама̄н̣а̄рамман̣ата̄петтха париггахавасена̄’’ти, катипайе сатте париггахетва̄ паватта̄ метта̄дайо паритта̄рамман̣а̄, бахуке аппама̄н̣а̄рамман̣а̄ти аттхо. а̄ка̄сам̣ касин̣уггха̄т̣иматта̄ на вад̣д̣хетаббанти йоджана̄. ваккхати ва̄ йам̣ тена самбандхитаббам̣. парикаппаджамева а̄рамман̣ам̣ вад̣д̣хетум̣ сакка̄, на итаранти а̄ха ‘‘на хи сакка̄ сабха̄вадхаммам̣ вад̣д̣хету’’нти. а̄руппа̄нам̣ париттааппама̄н̣а̄рамман̣ата̄ париттакасин̣уггха̄т̣има̄ка̄се, випулакасин̣уггха̄т̣има̄ка̄се ча паваттийа̄ ведитабба̄. сеса̄ни буддха̄нуссатиа̄дӣни даса каммат̣т̣ха̄на̄ни. анимиттатта̄ти пат̣ибха̄ганимитта̄бха̄ва̄.

пат̣ибха̄ганимитта̄рамман̣а̄нӣти пат̣ибха̄ганимиттабхӯта̄ни а̄рамман̣а̄ни. сеса̄ни ат̣т̣ха̄раса. сеса̄ни чха̄ти чатта̄ро брахмавиха̄ра̄, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатананти има̄ни сеса̄ни чха. виссандама̄напуббата̄йа випуббакам̣. паггхарама̄налохитата̄йа лохитакам̣. кимӣнам̣ пачаланена пул̣увакам̣, чалита̄рамман̣ам̣ вуттам̣. ва̄тапа̄навивара̄дӣхи антопавит̣т̣хасса сӯрийа̄лока̄дикасса чалана̄ка̄ро пан̃н̃а̄йатӣти обха̄саман̣д̣ала̄рамман̣ампи чалита̄рамман̣ам̣ вуттам̣. пуббабха̄гети пат̣ибха̄ганимиттаппаваттийа̄ пуббабха̄ге. саннисиннамева̄ти сантам̣ ниччаламева.

девесӯти ка̄ма̄вачарадевесу, таттха асубха̄нам̣ пат̣икӯласса ча а̄ха̄расса абха̄вато. асса̄сапасса̄са̄нам̣ брахмалоке абха̄вато ‘‘а̄на̄па̄нассати ча̄’’ти вуттам̣.

дит̣т̣хена̄ти дит̣т̣хена ваттхуна̄ ка̄ран̣абхӯтена. гахетабба̄нӣти уггахетабба̄ни, уппа̄детаббауггаханимитта̄нӣти аттхо. тена̄ха ‘‘пуббабха̄ге’’тиа̄ди. тасса̄ти ка̄йагата̄сатийа̄. уччхусасса̄дӣнам̣ паттесу пачалама̄наван̣н̣аггахан̣амукхена ва̄ тасса гахетаббатта̄ вуттам̣ ‘‘ва̄йокасин̣ам̣ дит̣т̣хапхут̣т̣хена̄’’ти. на а̄дикаммикена гахетабба̄нӣти а̄дикаммикена на гахетабба̄ни, бха̄вана̄рамбхавасена на пат̣т̣хапетабба̄ни, хет̣т̣химе тайо брахмавиха̄ре, касин̣есу рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нан̃ча анадхигантва̄ сампа̄детум̣ асаккун̣еййатта̄.

имесу пана каммат̣т̣ха̄несӯти еттха каммат̣т̣ха̄наггахан̣ена йатха̄рахам̣ а̄рамман̣а̄нам̣, джха̄на̄нан̃ча гахан̣ам̣ ведитаббам̣. сукхавиха̄расса̄ти дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄расса.

‘‘ека̄даса каммат̣т̣ха̄на̄ни анукӯла̄нӣ’’ти уджувипаччанӣкавасена четам̣ вуттам̣. евам̣ сесесупи. ваккхати хи ‘‘саббан̃чета’’нтиа̄ди. анукӯла̄ни ра̄гавиккхамбханасса упа̄йабха̄вато. ат̣т̣ха анукӯла̄нӣти йоджана̄. евам̣ сесесу. еканти идам̣ ануссатиапеккхам̣ ануссатӣсу еканти, на мохачаритавитаккачарита̄пеккхам̣ тесам̣ ан̃н̃асса̄пи анукӯласса алаббханато. ‘‘саддха̄чаритасса пурима̄ чха ануссатийо’’ти идам̣ атисаппа̄йавасена вуттам̣. имассева уджувипаччанӣкам̣ имасса атисаппа̄йанти гахетаббасса висесасса абха̄вато саббачарита̄нам̣ анукӯла̄ни. париттанти сара̄ваматтам̣, аппама̄н̣анти тато адхикапама̄н̣ам̣. париттам̣ ва̄ суппасара̄ваматтам̣, аппама̄н̣ам̣ адхикапама̄н̣ам̣ кхаламан̣д̣ала̄дикасин̣абха̄вена париггахитам̣.

чатта̄ро дхамма̄ти чатта̄ро манасикаран̣ӣйа̄ дхамма̄. уттарӣти сӣласампада̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йадхаммассаванам̣, вӣрийам̣; пан̃н̃а̄ти имесу пан̃часу дхаммесу патит̣т̣ха̄нато упари. асубха̄ти асубхабха̄вана̄ ека̄дасасу асубхакаммат̣т̣ха̄несу бха̄вана̄нуйога̄. метта̄ти анодхисо, одхисо ва̄ паватта̄ метта̄бха̄вана̄. а̄на̄па̄нассатӣти сол̣асаваттхука̄ а̄на̄па̄нассатисама̄дхибха̄вана̄. витаккупаччхеда̄йа̄ти миччха̄витакка̄нам̣ упаччхинданаттха̄йа. аниччасан̃н̃а̄ти ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти (а. ни. 3.137; дха. па. 277; маха̄ни. 27) евам̣ паватта̄ аничча̄нупассана̄. асмима̄насамуггха̄та̄йа̄ти ‘‘асмӣ’’ти уппаджджанакасса нававидхасса̄пи ма̄насса самуччхиндана̄йа. еттха хи екассева чатта̄ро дхамма̄ бха̄ветабба̄ вутта̄, на екасса чатучарийата̄йа. тена вин̃н̃а̄йати ‘‘сабба̄нипи каммат̣т̣ха̄на̄ни сабба̄кусалавиккхамбхана̄ни саббакусалапарибрӯхана̄нӣ’’ти.

екассева сатта каммат̣т̣ха̄на̄ни вутта̄ни, на ча̄йасма̄ ра̄хуло саббачаритоти адхиппа̄йо. вачанаматтети ‘‘асукакаммат̣т̣ха̄нам̣ асукачаритасса анукӯла’’нти евам̣ вуттавачанаматте. адхиппа̄йоти татха̄вачанасса адхиппа̄йо. со пана ‘‘саббан̃чета’’нтиа̄дина̄ вибха̄вито ева.

48. ‘‘пийо гарӯ’’тиа̄дина̄ (а. ни. 7.37) вуттаппака̄рам̣ калйа̄н̣амиттам̣. ‘‘аттано паттачӣварам̣ сайамева гахетва̄’’тиа̄дина̄ вуттанайена упасан̇камитва̄. соманассамева уппаджджати ‘‘евам̣ бахупариссайойам̣ аттабха̄во т̣ха̄нейева майа̄ ниййа̄тито’’ти. тена̄ха ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди.

атаджджанӣйоти на таджджетаббо на ниггахетаббо. сва̄йам̣ атаджджанӣйабха̄во довачассата̄йа ва̄ сийа̄, а̄чарийе анивит̣т̣хапемата̄йа ва̄ти тадубхайам̣ дассетум̣ ‘‘дуббачо ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. йо хи а̄чарийена таджджийама̄но копан̃ча досан̃ча апаччайан̃ча па̄тукароти, йо ва̄ ‘‘кимасса сантике ва̄сена̄’’ти паккамати, айам̣ дувидхопи атаджджанӣйо. дхаммена̄ти ова̄да̄нуса̄санидхаммена. гӯл̣хам̣ гантханти каммат̣т̣ха̄нагантхам̣, саччапат̣иччасамуппа̄да̄дисахитам̣ гамбхӣрам̣ сун̃н̃ата̄пат̣исам̣йуттан̃ча.

тумха̄каматтха̄йа̄ти вуттети ‘‘сатапорисе папа̄те патанена тумха̄кам̣ кочи аттхо хотӣ’’ти кеначи вутте. гхам̣сентоти ‘‘мануссакаккена тумха̄кам̣ кочи аттхо’’ти вутте гхам̣сенто ниравасесам̣ аттабха̄вам̣ кхепетум̣ уссахеййам̣. ‘‘мама асса̄сапасса̄санирундханена тумха̄кам̣ кочи рогавӯпасама̄дико аттхо аттхӣ’’ти кеначи вутте. тӣхипи бхиккхӯхи а̄чарийе бхаттипаведанамукхена вӣрийа̄рамбхо ева паведито.

49. ан̃н̃аттха паваттитва̄пи читтам̣ а̄гамма йаттха сети, со тасса а̄сайо ‘‘мига̄сайо’’ вийа, а̄сайо ева аджджха̄сайо. со дувидхо випанно, сампанноти. таттха випанно сассата̄димиччха̄бхинивесаниссито. сампанно дувидхо ват̣т̣аниссито, виват̣т̣анисситоти. тесу виват̣т̣аниссито аджджха̄сайо ‘‘сампаннаджджха̄сайена̄’’ти идха̄дхиппето. ида̄ни нам̣ вибха̄гена дассетум̣ ‘‘алобха̄дӣнам̣ васена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха чхаха̄ка̄рехӣти алуббхана̄дӣхи чхахи а̄ка̄рехи. сампаннаджджха̄сайена̄ти пуббабха̄гийа̄нам̣ сӣласампада̄дӣнам̣ са̄дханавасена, локуттара̄нам̣ упаниссайабха̄вена ча сампанно аджджха̄сайо етасса̄ти сампаннаджджха̄сайо, тена. алобха̄дайо хи анекадосавидхаманато, анекагун̣а̄вахато ча сатта̄нам̣ бахука̄ра̄ висесато йогино. татха̄ хи алобха̄дайо маччхерамала̄дӣнам̣ пат̣ипаккхабха̄вена паваттанти. вуттам̣ хетам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 1 мӯлара̄сӣван̣н̣ана̄) –

‘‘алобхо маччхерамаласса пат̣ипаккхо, адосо дуссӣлйамаласса, амохо кусалесу дхаммесу абха̄вана̄йа. алобхо четтха да̄нахету, адосо сӣлахету, амохо бха̄вана̄хету. тесу ча алобхена анадхикам̣ ган̣ха̄ти луддхасса адхикаггахан̣ато, адосена анӯнам̣ дут̣т̣хасса ӯнаггахан̣ато, амохена авипарӣтам̣ мӯл̣хасса випарӣтаггахан̣ато.

‘‘алобхена четтха виджджама̄нам̣ досам̣ досато дха̄ренто досе паваттати, луддхо хи досам̣ пат̣иччха̄дети. адосена виджджама̄нам̣ гун̣ам̣ гун̣ато дха̄ренто гун̣е паваттати, дут̣т̣хо хи гун̣ам̣ маккхети. амохена йа̄тха̄васабха̄вам̣ йа̄тха̄васабха̄вато дха̄ренто йа̄тха̄васабха̄ве паваттати, мӯл̣хо хи таччхам̣ ‘атаччха’нти, атаччхан̃ча ‘таччха’нти ган̣ха̄ти. алобхена ча пийавиппайогадуккхам̣ на хоти луддхасса пийасаббха̄вато, пийавиппайога̄саханато ча, адосена аппийасампайогадуккхам̣ на хоти дут̣т̣хасса аппийасаббха̄вато, аппийасампайога̄саханато ча, амохена иччхита̄ла̄бхадуккхам̣ на хоти, амӯл̣хасса хи ‘там̣ кутеттха лаббха̄’ти евама̄дипаччавеккхан̣асаббха̄вато.

‘‘алобхена четтха джа̄тидуккхам̣ на хоти алобхасса тан̣ха̄пат̣ипаккхато, тан̣ха̄мӯлакатта̄ ча джа̄тидуккхасса, адосена джара̄дуккхам̣ на хоти тиккхадосасса кхиппам̣ джара̄самбхавато, амохена маран̣адуккхам̣ на хоти, саммохамаран̣ан̃хи дуккхам̣, на ча там̣ амӯл̣хасса хоти. алобхена ча гахат̣т̣ха̄нам̣, амохена паббаджита̄нам̣, адосена пана саббесампи сукхасам̣ва̄сата̄ хоти.

‘‘висесато четтха алобхена петтивисайе упапатти на хоти, йебхуййена хи сатта̄ тан̣ха̄йа петтивисайам̣ упападжджанти, тан̣ха̄йа ча пат̣ипаккхо алобхо. адосена нирайе упапатти на хоти, досена хи чан̣д̣аджа̄тита̄йа досасадисам̣ нирайам̣ упападжджанти, досасса ча пат̣ипаккхо адосо. амохена тираччха̄найонийам̣ ниббатти на хоти, мохена хи ниччасаммӯл̣хам̣ тираччха̄найоним̣ упападжджанти, мохапат̣ипаккхо ча амохо. етесу ча алобхо ра̄гавасена упагаманасса абха̄вакаро, адосо досавасена апагаманасса, амохо мохавасена амаджджхаттабха̄васса.

‘‘тӣхипи четехи йатха̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ неккхаммасан̃н̃а̄ абйа̄па̄дасан̃н̃а̄ авихим̣са̄сан̃н̃а̄ти има̄ тиссо, асубхасан̃н̃а̄ аппама̄н̣асан̃н̃а̄ дха̄тусан̃н̃а̄ти има̄ ча тиссо сан̃н̃а̄йо хонти. алобхена пана ка̄масукхаллика̄нуйогаантасса, адосена аттакиламатха̄нуйогаантасса париваджджанам̣ хоти, амохена маджджхима̄йа пат̣ипаттийа̄ пат̣ипаджджанам̣. татха̄ алобхена абхиджджха̄ка̄йагантхасса пабхеданам̣ хоти, адосена бйа̄па̄дака̄йагантхасса, амохена сесагантхадвайасса. пурима̄ни ча две сатипат̣т̣ха̄на̄ни пурима̄нам̣ двиннам̣ а̄нубха̄вена, паччхима̄ни паччхимассева а̄нубха̄вена иджджханти.

‘‘алобхо четтха а̄рогйасса паччайо хоти, алуддхо хи лобханӣйампи асаппа̄йам̣ на севати, тена арого хоти. адосо йоббанасса, адут̣т̣хо хи валитапалита̄вахена досаггина̄ ад̣айхама̄но дӣгхараттам̣ йува̄ хоти. амохо дӣгха̄йуката̄йа, амӯл̣хо хи хита̄хитам̣ н̃атва̄ ахитам̣ паривадждженто, хитан̃ча пат̣исевама̄но дӣгха̄йуко хоти.

‘‘алобхо четтха бхогасампаттийа̄ паччайо ча̄гена бхогапат̣ила̄бхато, адосо миттасампаттийа̄ метта̄йа митта̄нам̣ пат̣ила̄бхато, апариха̄нато ча, амохо аттасампаттийа̄, амӯл̣хо хи аттано хитамева каронто атта̄нам̣ сампа̄дети. алобхо ча диббавиха̄расса паччайо хоти, адосо брахмавиха̄расса, амохо арийавиха̄расса.

‘‘алобхена четтха сакапаккхесу саттасан̇кха̄ресу ниббуто хоти тесам̣ вина̄сена абхисан̇гахетукасса дуккхасса абха̄ва̄, адосена парапаккхесу, адут̣т̣хасса хи верӣсупи верисан̃н̃а̄йа абха̄вато, амохена уда̄сӣнапаккхесу амӯл̣хасса сабба̄бхисан̇гата̄йа абха̄вато.

‘‘алобхена ча аниччадассанам̣ хоти, луддхо хи упабхога̄са̄йа аниччепи сан̇кха̄ре аниччато на пассати. адосена дуккхадассанам̣, адосаджджха̄сайо хи париччаттаа̄гха̄таваттхупариггахо сан̇кха̄рейева дуккхато пассати. амохена анаттадассанам̣, амӯл̣хо хи йа̄тха̄вагахан̣акусало апарин̣а̄йакам̣ кхандхапан̃чакам̣ апарин̣а̄йакато буджджхати. йатха̄ ча етехи аниччадассана̄дӣни, евам̣ етепи аниччадассана̄дӣхи хонти. аниччадассанена хи алобхо хоти, дуккхадассанена адосо, анаттадассанена амохо. ко хи на̄ма ‘аниччамида’нти самма̄ н̃атва̄ тассаттха̄йа пихам̣ уппа̄деййа, сан̇кха̄ре ва̄ ‘дуккха’нти джа̄нанто апарампи аччантатикхин̣ам̣ кодхадуккхам̣ уппа̄деййа, аттасун̃н̃атан̃ча буджджхитва̄ пуна саммохам̣ а̄паджджеййа̄’’ти.

тена вуттам̣ ‘‘пуббабха̄гийа̄нам̣ сӣласампада̄дӣнам̣ са̄дханавасена локуттара̄нам̣, упаниссайабха̄вена ча сампанно аджджха̄сайо етасса̄ти сампаннаджджха̄сайо’’ти. тена̄ха ‘‘евам̣ тиссаннам̣ бодхӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти.

ида̄ни те аджджха̄сайе па̄л̣ийа̄ва вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха чха̄ти ган̣анапариччхедо. аджджха̄сайа̄ти париччхиннадхамманидассанам̣. убхайам̣ пана екаджджхам̣ катва̄ чхаббидха̄ аджджха̄сайа̄ти аттхо. бодхисатта̄ти буджджханакасатта̄, бодхийа̄ ва̄ нийатабха̄вена сатта̄ лагга̄, адхимутта̄ таннинна̄ таппон̣а̄ти аттхо. бодхипарипа̄ка̄йа сам̣ваттантӣти йатха̄бхинӣха̄рам̣ аттана̄ паттаббабодхийа̄ парипа̄чана̄йа бхаванти. алобхаджджха̄сайа̄ти алуббхана̄ка̄рена паваттааджджха̄сайа̄, а̄дито ‘‘катхам̣ ну кхо майам̣ саббаттха, саббада̄ ча алуддха̄ ева хесса̄ма̄’’ти, маджджхе ча алуббханавасенева, паччха̄ ча тассева рочанавасена паваттааджджха̄сайа̄. лобхе досадасса̄виноти луббханалаккхан̣е лобхе саббаппака̄рена а̄дӣнавадасса̄вино. идам̣ тасса аджджха̄сайасса екадесато брӯхана̄ка̄радассанам̣. лобхе хи а̄дӣнавам̣, алобхе ча а̄нисам̣сам̣ пассантасса алобхаджджха̄сайо паривад̣д̣хати, сва̄йам̣ таттха а̄дӣнава̄нисам̣садассанавидхи вибха̄витойева. сесападесупи имина̄ найена аттхо ведитаббо. айам̣ пана висесо – неккхамманти идха паббаджджа̄. павивеко тадан̇гавивеко, виккхамбханавивеко, ка̄йавивеко, читтавивеко ча. ниссаран̣ам̣ нибба̄нам̣. саббабхавагатӣсӯти саббесу бхавесу, сабба̄су ча гатӣсу. тададхимуттата̄йа̄ти йадаттхам̣ бха̄вана̄нуйого, йадаттха̄ ча паббаджджа̄, тададхимуттена. тенева̄ха ‘‘сама̄дха̄дхимуттена̄’’тиа̄ди.

50. ‘‘ким̣ чаритосӣ’’ти пуччхито саче ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти вадеййа, ‘‘ке ва̄ те дхамма̄ бахулам̣ самуда̄чарантӣ’’ти пуччхитаббо. ким̣ ва̄ти ким̣ асубхам̣ ва̄ ануссатит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄. ким̣ те манаси карото пха̄су хотӣти читтасса екаггабха̄вена сукхам̣ хоти. читтам̣ наматӣти пакатийа̄ва абхиративасена намати. евама̄дӣхӣти а̄ди-саддена ирийа̄патха̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тепи хи на саббасса екам̣сато бйабхича̄рино ева. татха̄ хи самуда̄ча̄ро пуччхитаббо вутто. ‘‘асукан̃ча асукан̃ча манасика̄равидхим̣ катипайадивасам̣ ануйун̃джа̄хӣ’’ти ча ваттаббо.

‘‘пакатийа̄ уггахитакаммат̣т̣ха̄насса̄’’ти идам̣ йам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетука̄мо, таттха саджджха̄йавасена ва̄ манасика̄равасена ва̄ катапаричайам̣ сандха̄йа вуттам̣. екам̣ две нисаджджа̄нӣти екам̣ ва̄ две ва̄ ун̣ха̄сана̄ни. саджджха̄йам̣ ка̄ретва̄ аттано саммукха̄ва адхӣйа̄петва̄ да̄таббам̣, со че ан̃н̃аттха гантука̄моти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘сантике васантасса̄’’ти. а̄гата̄гатаккхан̣е катхетаббам̣, паваттим̣ сутва̄ти адхиппа̄йо.

патхавӣкасин̣анти патхавӣкасин̣акаммат̣т̣ха̄нам̣. катасса̄ти катасса касин̣асса. там̣ там̣ а̄ка̄ранти а̄чарийена каммат̣т̣ха̄не вуччама̄не падападаттха̄дхиппа̄йаопамма̄дикам̣ аттано н̃а̄н̣асса паччупат̣т̣хитам̣ там̣ там̣ а̄ка̄рам̣, йам̣ йам̣ нимиттанти вуттам̣. упанибандхитва̄ти упанетва̄ нибаддхам̣ вийа катва̄, хадайе т̣хапетва̄ апамуссантам̣ катва̄ти аттхо. евам̣ сут̣т̣ху упат̣т̣хитассатита̄йа нимиттам̣ гахетва̄ таттха сампаджа̄нака̄рита̄йа саккаччам̣ сун̣антена. танти там̣ йатха̄вуттам̣ суггахитам̣ нисса̄йа. итарасса̄ти татха̄ аган̣хантасса. сабба̄ка̄рена̄ти кассачипи пака̄расса таттха асеситатта̄ вуттам̣.

каммат̣т̣ха̄наггахан̣аниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ити татийапариччхедаван̣н̣ана̄.