23. пан̃н̃а̄бха̄вана̄нисам̣саниддесаван̣н̣ана̄
а̄нисам̣сапака̄сана̄ван̣н̣ана̄
854. анекасата̄нисам̣са̄ са̄вакабодхиа̄дивипулода̄тагун̣ависеса̄вахатта̄. виттха̄ратоти найадассанам̣ акатва̄ ‘‘айампи пан̃н̃а̄бха̄вана̄йа а̄нисам̣со, айампӣ’’ти анупададассанавасена виттха̄рато пака̄сетум̣ на сукарам̣ атибахубха̄вато. асса̄ти пан̃н̃а̄бха̄вана̄йа. на̄на̄килесавиддхам̣сананти сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄дивасена на̄на̄видха̄нам̣ килесадхамма̄нам̣ тадан̇га̄дивасена паджаханам̣. арийапхалараса̄нубхавананти сота̄паттипхала̄дипхаласукхапат̣исам̣веданам̣.
на̄на̄килесавиддхам̣санакатха̄ван̣н̣ана̄
855. ‘‘арийапхалараса̄нубхавана’’нти етенева килеса̄нам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ дӣпӣйатӣти ‘‘арийамаггаккхан̣е’’ти висесавачанам̣, таббха̄вабха̄вато ва̄. сиддхе хи самуччхедаппаха̄не пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ сиддхамева хотӣти.
бхӣмавега̄нупатита̄ти сакалам̣ локам̣ бхиндантена вийа бхӣмена бхайа̄накена вегена сахаса̄ патита̄. силуччайети паббате селапутхуле. сатеджуджджаламан̣д̣алоти сарадака̄ласамиддхена аттано теджаса̄ самуджджаладуддиккхаман̣д̣ало. вадхабандхана̄дидуггатипарипаккилеса̄диджа̄тиа̄дисабба̄наттхавидха̄йакам̣. сандит̣т̣хиканти паччаккхабхӯтам̣. джан̃н̃а̄ти джа̄неййа. идха̄ти имиссам̣ пан̃н̃а̄бха̄вана̄йам̣.
пхаласама̄паттикатха̄ван̣н̣ана̄
856. арийасса маггасса пхалам̣ арийапхалам̣, арийан̃ча там̣ висуддхатта̄ пхалан̃ча̄типи арийапхалам̣, тасса расо, пат̣иппассаддхивимуттисукхам̣, анубхаванам̣ нибба̄на̄рамман̣асса тасса пат̣исеванам̣. татра̄ти тесу двӣсу а̄ка̄ресу. асса̄ти арийапхаласса.
857. сам̣йоджанесу пахӣнесу саббепи килеса̄ пахӣна̄йева хонтӣти сам̣йоджана̄нам̣йева гахан̣ам̣. сам̣йоджанаппаха̄наматтамева арийамаггасса пхалам̣ на̄ма, на ан̃н̃ам̣ кин̃чи аттхантарам̣ випа̄кабхӯтанти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘пхалам̣ на̄ма на кочи ан̃н̃о дхаммо аттхӣ’’ти. ке панетам̣ вадантӣти? андхака̄дайо. те хи ‘‘арахаттам̣ арахаттанти, а̄вусо, вуччати…пе… мохаккхайо’’ти (сам̣. ни. 4.315) суттападасса аттхам̣ ан̃н̃атха̄ гахетва̄ ниппарийа̄йато ‘‘арахаттам̣ на̄ма кин̃чи наттхи, килесаппаха̄намева татха̄ вохарӣйатӣ’’ти ваданта̄ сесапхалепи пат̣иккхипанти. идам̣ суттампӣти пат̣исамбхида̄маггапа̄л̣има̄ха. пакат̣т̣хо уккат̣т̣хо йоготи пайого, арийамагго, пайоганимиттам̣ джа̄такилеса̄нам̣ пат̣иппассаддхи пайогапат̣иппассаддхи. йа̄ пана арийамаггасса бха̄витатта̄ лаббхама̄на̄пи йасса̄ випа̄капан̃н̃а̄йа ниппаджджама̄на̄йа ниппаджджати, са̄ пат̣иппассаддхийам̣ ниппха̄детабба̄йам̣ пан̃н̃а̄ти пат̣иппассаддхипан̃н̃а̄ти вутта̄. самма̄дит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хийа̄ вут̣т̣ха̄тӣти самма̄дит̣т̣хийа̄ уджувипаччанӣкадассанавасена ватва̄ тадан̃н̃атопи вут̣т̣ха̄нам̣ дассетум̣ ‘‘тадануваттакакилесехӣ’’ти вуттам̣, тасса̄ миччха̄дит̣т̣хийа̄ сампайогато, упаниссайато ча ануваттакакилесехи. тена тадекат̣т̣хаппаха̄нама̄ха. кхандхехӣти тадануваттакаккхандхехи, та̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄ сампайуттаккхандхехи чева таппаччайа̄ а̄йатим̣ уппаджджанаккхандхехи ча̄ти аттхо. бахиддха̄ ча саббанимиттехӣти йатха̄вуттакилесаккхандхехи бахиддха̄бхӯтехи випассана̄йа гочарабхӯтехи саббасан̇кха̄ранимиттехи.
евам̣ маггакиччам̣ дассетва̄ ида̄ни тасса васена пхалам̣ дассетум̣ ‘‘тампайогапат̣иппассаддхатта̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тампайогапат̣иппассаддхатта̄ти тасса аджджхаттабахиддха̄ вут̣т̣ха̄на̄дипайогасса пат̣иппассаддхатта̄. магго хи нимиттато, паваттато ча вут̣т̣хаханто килесе паджахатӣти аттано кхан̣е там̣ пайогам̣ кароти на̄ма, пхалаккхан̣е панасса со пайого пат̣иппассаддхо вӯпасанто на̄ма хоти. тена вуттам̣ ‘‘тампайогапат̣иппассаддхатта̄’’ти. уппаджджатӣти магга̄нантарам̣ двиккхаттум̣ ва̄ тиккхаттум̣ ва̄ уппаджджати. пхаласама̄паттика̄ле пана бахуккхаттум̣, ниродха̄ вут̣т̣хахантасса двиккхаттум̣ уппаджджати. саббампи йатха̄вуттапайогапат̣иппассаддхинимиттам̣ уппаджджанато ‘‘тампайогапат̣иппассаддхатта̄ уппаджджатӣ’’ти вуттам̣. маггассетам̣ пхаланти йатха̄вутта̄ випа̄ка̄ самма̄дит̣т̣хи на̄ма, етам̣ арийамаггасса пхаланти ведитаббам̣. виттха̄ретаббанти ‘‘сота̄паттимаггаккхан̣е абхиниропанат̣т̣хена самма̄сан̇каппо миччха̄сан̇каппа̄’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 1.63) сан̇каппа̄дивасена, сесамаггавасена ча виттха̄рато ведитаббам̣.
чатта̄ри ча са̄ман̃н̃апхала̄ни, име дхамма̄ аппама̄н̣а̄рамман̣а̄ти аппама̄н̣а̄рамман̣ата̄йа маггехи ниббисесата̄йа. татха̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̇кха̄то махаггато дхаммо ниродхато вут̣т̣ха̄навела̄йам̣ аппама̄н̣асса дхаммасса анантарапаччайена паччайоти арийапхаласса анантарапаччайата̄йа ча дӣпана̄ти евама̄дӣнипи еттха арийапхаласса сабха̄вадхаммабха̄вена аттхита̄йа са̄дхака̄ни, на йатха̄дасситапат̣исамбхида̄маггапа̄л̣ийева̄ти адхиппа̄йо.
858. пхаласама̄паттийанти пхалапаваттисан̇кха̄та̄йа сама̄паттийам̣. асса̄ти арийапхаласса. сарӯпакаттука̄ран̣а̄ка̄рат̣т̣хитивут̣т̣ха̄на̄нантаравасена идам̣ пан̃ха̄каммам̣.
859. арийапхаласса ниродхе аппана̄ти арийасса пхаладжха̄насса нибба̄не а̄рамман̣абхӯте аппана̄ка̄рена паватти.
860. саббепи путхуджджана̄ти джха̄насама̄паттила̄бхинопи путхуджджана̄ на сама̄паджджанти, пагева итаре. арийа̄ саббепи пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджантӣти ка̄мам̣ са̄ман̃н̃аджотана̄, са̄ пана висесанивит̣т̣ха̄йева хоти. адхигататта̄ти пана хетукиттанам̣. упарима̄нампи хет̣т̣хима̄йа локийасама̄паттийа̄ вийа сама̄паджджанам̣ са̄дхентам̣ вийа т̣хитанти там̣ ниваттенто ‘‘упарима̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха упарима̄ти сакада̄га̄миа̄дайо. хет̣т̣химанти сота̄паттипхала̄дим̣. на сама̄паджджанти сатипи адхигататте. касма̄ти че? ка̄ран̣ама̄ха ‘‘пуггалантарабха̄вӯпагаманена пат̣иппассаддхатта̄’’ти. етена упаримо арийо хет̣т̣химам̣ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати аттана̄ адхигататта̄, йатха̄ там̣ локийасама̄паттинти, евам̣ паваттам̣ хетум̣ бйабхича̄рети. на хи локийаджджха̄несу пуггалантарабха̄вӯпагаманам̣ на̄ма аттхи висеса̄бха̄вато. идха пана асамуггха̄т̣итакаммакилесаниродханена путхуджджанехи вийа сота̄паннасса, сота̄панна̄дӣхи сакада̄га̄миа̄дӣнам̣ пуггалантарабха̄вӯпагаманам̣ аттхи. йато хет̣т̣хима̄ хет̣т̣хима̄ пхаладхамма̄ упарӯпари маггадхаммехи ниваттита̄ пат̣ипаккхехи вийа абхибхӯта̄ аппаваттидхамматам̣йева а̄панна̄. тена̄ха ‘‘пат̣иппассаддхатта̄’’ти.
апича кусалакирийапаватти на̄ма ан̃н̃а̄дисӣ, випа̄капаватти ча ан̃н̃а̄дисӣ, анантарапхалатта̄ ча локуттаракусала̄нам̣ хет̣т̣химато упаримо бхавантарагато вийа хоти. там̣там̣пхалавасенева хи арийа̄нам̣ сота̄панна̄дина̄мала̄бхо. те саче ан̃н̃апхаласаман̇гинопи хонти, сота̄панна̄дина̄мампи тесам̣ ават̣т̣хитам̣ сийа̄, тена тена джха̄нена гахитапат̣исандхико вийа̄ти тасса тасса арийасса там̣ там̣ пхалам̣ бхаван̇гасадисанти на упаримасса хет̣т̣химапхаласаман̇гита̄йа лесопи самбхавати, куто тасса сама̄паджджананти дат̣т̣хаббам̣. хет̣т̣хима̄ ча упариманти хет̣т̣хима̄ ча сота̄панна̄дайо арийа̄ упаримам̣ сакада̄га̄мипхала̄дим̣ на сама̄паджджантӣти самбандхо. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘анадхигататта̄’’ти. на хи анадхигатасама̄паттим̣ сама̄паджджитум̣ сакка̄.
‘‘аттано аттанойева пана пхалам̣ сама̄паджджантӣ’’ти имина̄ саббепи арийа̄ аттано аттано пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджантӣти аттхе а̄панне таттха кесан̃чи матибхедам̣ дассетум̣ ‘‘кечи пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. ете хи сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄риноти йасма̄ хи те ‘‘упарима̄ две’’ти вутта̄ ана̄га̄мино, араханто ча сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рино, итаре пана сӣлесу парипӯрака̄рино, тасма̄ две ева пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджантӣти. на хи сама̄дхипа̄рипӯрийа̄ вина̄ сама̄паттивал̣ан̃джанам̣ самбхаватӣти адхиппа̄йо. танти ‘‘сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рино’’ти техи вуттака̄ран̣ам̣. ака̄ран̣амева̄ти айуттийева. касма̄ти че? а̄ха ‘‘путхуджджанасса̄пӣ’’тиа̄ди. тассаттхо – саббасо асамуччхиннакилесасса путхуджджанасса̄пи аттана̄ пат̣иладдхалокийасама̄паттисама̄паджджанам̣ лаббхати, киман̇гам̣ пана самуччхиннекаччакилеса̄нам̣ хет̣т̣хима̄нам̣ арийа̄нам̣, тасма̄ тесам̣ сама̄дхисмим̣ апарипӯрака̄рита̄ аттано пхаласама̄паттим̣ асама̄паджджанасса ака̄ран̣анти. йуттичинта̄ на̄ма па̄л̣иана̄рул̣хе аттхе йутта̄, айам̣ панаттхо па̄л̣иа̄рул̣хоти ка̄ран̣а̄падесе ана̄даракаран̣амукхена па̄л̣им̣ дассенто ‘‘кин̃четтха̄’’тиа̄дима̄ха. сота̄паттимаггапат̣ила̄бхаттха̄йа̄ти сота̄паттимаггасса самадхигама̄йа. сота̄паттипхаласама̄паттаттха̄йа̄ти сота̄паттипхаласама̄паттийа̄ сама̄паджджанаттхам̣. еса найо сесесупи.
еттха ча ‘‘сун̃н̃атавиха̄расама̄паттаттха̄йа анимиттавиха̄расама̄паттаттха̄йа̄’’тиа̄дина̄ сарӯпато уддхат̣атта̄ тато пуббе а̄гата̄ маггапхалава̄ра̄ аппан̣ихитавасена вутта̄. таттха анатта̄нупассана̄мукхена, аничча̄нупассана̄мукхена ча паватта̄нам̣ пхаласама̄паттӣнам̣ пуречара̄ готрабхудхамма̄ навадасабха̄вена вутта̄ти ведитабба̄. ‘‘сота̄паттипхаласама̄паттаттха̄йа̄’’тиа̄дина̄ пана чатӯсупи пхалесу екасадисам̣ десана̄йа а̄гататта̄ сота̄паннасакада̄га̄минопи аттано пхалам̣ сама̄паджджантӣти вин̃н̃а̄йати. магга̄нантарапхалавасена там̣ вуттанти ча на сакка̄ ваттум̣ випассана̄васена дасаннам̣ готрабхудхамма̄нам̣ дассанавасена десана̄йа а̄раддхатта̄, маггава̄ренева ча тадаттхасиддхито. на ча магга̄нантарам̣ пхалам̣ ‘‘пхаласама̄паттӣ’’ти вуччати висум̣ парикамма̄бха̄вато. тасма̄ пхаласама̄паттивачаненева сота̄панна̄дӣнампи пхаласама̄паттисама̄паджджанам̣ сиддхам̣. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди.
861. пайоджанампи тадаттха̄йа пат̣ипаттийа̄ ка̄ран̣ам̣ хоти таннимиттам̣ пат̣ипаджджанатоти ‘‘касма̄ сама̄паджджантӣ’’ти ка̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ ‘‘дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттха’’нти пайоджанам̣ виссаджджитам̣. касма̄ти ва̄ сампада̄не ниссаккавачанам̣, кисса̄ти вуттам̣ хоти. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттханти дит̣т̣хева дхамме килесадаратхапарил̣а̄хавӯпасамена сантена сукхавиха̄рена вихаран̣аттхам̣. сатипи випа̄кабха̄ве парикаммена вина̄ ануппаджджанато пхаласама̄паттидхамма̄нам̣ тасса тасса арийасса ручивасенева паватти, йато несам̣ са̄дхипатита̄ти а̄ха ‘‘аддха̄на…пе… сама̄паджджантӣ’’ти.
862. двӣхи а̄ка̄рехӣти двӣхи ка̄ран̣ехи. йатха̄ хи локийаджджха̄на̄нам̣ самадхигамо сампайогасаман̇гибха̄вена сиджджхама̄но паха̄нан̇гасаматиккамамукхена вуччати татха̄ самадхигантаббатта̄, евам̣ пхаласама̄паттипи нибба̄наманасика̄рена сиджджхама̄на̄ тадан̃н̃а̄рамман̣а̄манасика̄рамукхена вуччати саббасан̇кха̄рато виниват̣т̣итама̄насата̄васена самиджджханато. тена̄ха ‘‘нибба̄нато’’тиа̄ди. удайаббайан̃а̄н̣а̄дин̃а̄н̣апарампаравасена хи саббапхалачиттам̣ сан̇кха̄рато саббасо ниббиннавираттачиттасса тато виниссат̣анибба̄на̄рамман̣ам̣ паваттати. евам̣ паваттама̄нан̃ча там̣ нибба̄нато ан̃н̃асса а̄рамман̣асса аманасика̄ра̄, нибба̄насса ча манасика̄ра̄ паваттатӣти вуччати.
анимитта̄йа четовимуттийа̄ти анимиттавимоккхадвайа̄йа пхаласама̄паттийа̄, аничча̄нупассана̄мукхена ва̄ сама̄паджджитабба̄йа пхаласама̄паттийа̄. сама̄паттийа̄ти сама̄паджджанаттха̄йа. саббанимитта̄нанти рӯпа̄дисаббасан̇кха̄ранимитта̄нам̣. аманасика̄роти а̄дӣнавато дисва̄ виссат̣т̣хата̄йа ана̄ваджджанам̣ асаманна̄ха̄ро. анимитта̄йа ча дха̄туйа̄ манасика̄роти саббасан̇кха̄ранимитта̄бха̄вато анимитта̄йа. кехичи паччайехи на сан̇кхататта̄ ча асан̇кхата̄ти ладдхана̄ма̄йа асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ пхаласама̄паттисахаджа̄тена манасика̄рена манасикаран̣ам̣, тасса̄ ва̄ дха̄туйа̄ пхаласама̄паттичиттасан̇кха̄те манасикаран̣ам̣.
863. удайаббайа̄дивасена̄ти удайаббайабхан̇габхайатупат̣т̣ха̄на̄дивасена паваттанака̄нам̣ наваннампи н̃а̄н̣а̄нам̣ бйа̄па̄рам̣ вадати. тена̄ха ‘‘паватта̄нупуббавипассанасса̄’’ти. сан̇кха̄ра̄рамман̣аготрабхун̃а̄н̣а̄нантаранти сан̇кха̄ра̄рамман̣асса ‘‘вода̄на’’нти ладдхана̄масса готрабхун̃а̄н̣асса анантарам̣. касма̄ панеттха готрабхун̃а̄н̣ам̣ магган̃а̄н̣апуреча̄рикам̣ вийа нибба̄на̄рамман̣ам̣ на хотӣти? пхаладхамма̄нам̣ аниййа̄никабха̄вато. арийамаггадхамма̄ ева хи ниййа̄ника̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘катаме дхамма̄ ниййа̄ника̄? чатта̄ро магга̄ апарийа̄панна̄’’ти (дха. са. 1295, 1609). тасма̄ екантена ниййа̄никасабха̄васса убхатовут̣т̣ха̄набха̄вена паваттама̄насса магган̃а̄н̣асса анантарапаччайабхӯтена н̃а̄н̣ена нимиттато вут̣т̣хитенева бхавитаббанти тасса нибба̄на̄рамман̣ата̄ йутта̄, на пана арийамаггасса бха̄витатта̄ тасса випа̄кабха̄вена паваттама̄на̄нам̣ килеса̄нам̣ асамуччхинданато аниййа̄никатта̄ авут̣т̣ха̄насабха̄ва̄нам̣ пхалан̃а̄н̣а̄нам̣ пуреча̄рикан̃а̄н̣асса када̄чипи нибба̄на̄рамман̣ата̄ убхайаттха ануломан̃а̄н̣а̄нам̣ атулйа̄ка̄рато. арийамаггавӣтхийан̃хи ануломан̃а̄н̣а̄ни аниббиддхапубба̄нам̣ тхӯлатхӯлалобхаккхандха̄дӣнам̣ са̄тисайам̣ пада̄ланена локийан̃а̄н̣есу уккам̣сапа̄рамиппатта̄ни магган̃а̄н̣а̄нугун̣а̄ни уппаджджанти. пхаласама̄паттивӣтхийам̣ пана та̄ни тена тена маггена тесам̣ тесам̣ килеса̄нам̣ самуччхиннатта̄ таттха килесавиккхамбхане нируссукка̄ни кевалам̣ арийа̄нам̣ пхаласама̄паттисукхасаман̇гибха̄васса парикаммаматта̄ни хутва̄ уппаджджантӣти на тесам̣ куточи вут̣т̣ха̄насамбхаво, йато несам̣ парийоса̄нан̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄ранимиттавут̣т̣ха̄нато нибба̄на̄рамман̣ам̣ сийа̄.
еван̃ча катва̄ ‘‘секкхасса аттано пхаласама̄паттивал̣ан̃джанаттха̄йа удайаббайа̄дивасена сан̇кха̄ре саммасантасса випассана̄н̃а̄н̣а̄нупуббийа̄ пхаламева уппаджджати, на магго’’ти идан̃ча ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ саматтхитам̣ хоти. тена̄ха ‘‘секкхасса̄пи пхаламева уппаджджати, на магго’’ти. нибба̄на̄рамман̣е аппанаджджха̄навасена йатха̄париччхиннака̄лам̣ нирантарам̣ пхалачиттассева паваттанам̣ сама̄паджджанам̣ пхаласама̄паттӣти а̄ха ‘‘пхаласама̄паттивасена ниродхе читтам̣ аппетӣ’’ти. йади анупуббавипассана̄нам̣ васена пхаласама̄паттисама̄паджджанам̣, тена нӣха̄рена секкхасса упаримаггена̄пи бхавитаббанти ануйогам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пхаласама̄паттининната̄йа̄’’тиа̄ди. тена ан̃н̃ойева випассана̄ча̄ро арийамагга̄вахо, ан̃н̃о пхаласама̄паттиа̄вахоти дассети, сва̄йам̣ випассана̄йа вибха̄го вутто ева. йе пана̄ти абхайагирива̄сино сандха̄йа̄ха. те хи маггапхалавипассана̄йа а̄лол̣етва̄ ваданти. тенева хи ‘‘евам̣ сатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. араха̄ паччекабуддхо бхависсати йади итараттха̄пи випассана̄ тадаттха̄йа сам̣ваттеййа̄ти адхиппа̄йо. па̄л̣ивасенева ча пат̣иккхиттанти ‘‘даса готрабхудхамма̄ випассана̄васена уппаджджантӣ’’ти маггаттха̄ пхалаттха̄ випассана̄ висум̣ катва̄ паваттапа̄л̣ивасенева тесам̣ вачанам̣ пат̣иккхиттантипи на гахетаббам̣, ан̃н̃атха̄ ‘‘даса готрабхудхамма̄’’ти вачанам̣ вируджджхеййа̄ти. идамева пана гахетаббанти вуттассеваттхасса нигаманам̣. пхалан̃часса̄тиа̄ди махаггатавипа̄ка̄нам̣ вийа локуттаравипа̄ка̄нан̃ча кусаласариккхата̄дассанам̣. джха̄нато сариккхата̄дассаненева четтха боджджхан̇гамагган̇гавасена̄пи сариккхата̄ дассита̄йева̄ти ведитаббам̣.
864. т̣хитийа̄ти пабандхат̣т̣хитийа̄. йатха̄париччхиннака̄лан̃хи сама̄паттийа̄ пабандхавасена̄ват̣т̣ха̄нам̣ идха т̣хитӣти. ‘‘чанде ва̄ сӯрийе ва̄ еттакам̣ т̣ха̄нам̣ гате вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти ка̄ла̄вадхиггахан̣авасена сама̄паджджанам̣ читтасса абхисан̇кхаран̣ам̣ абхисан̇кха̄ро.
865. сабба̄невета̄нӣти рӯпанимитта̄дисабба̄нева ета̄ни екато ка̄мам̣ на манаси кароти асамбхавато. саббасан̇га̄хикавасена̄ти анавасесапарийа̄да̄навасена. самуда̄йасадда̄ хи авайавесупи паваттанти, авайавабйатирекена ча самуда̄йо на лаббхатӣти авайавагатампи киччам̣ самуда̄йавасена вуттам̣. тасма̄ти саббесам̣ сан̇кха̄ранимитта̄нам̣ екато манасика̄ра̄бха̄вато. йасма̄ бхаван̇гачитте уппанне пхаласама̄паттито вут̣т̣хито на̄ма хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘йам̣ бхаван̇гасса̄’’тиа̄ди. бхаван̇гасса а̄рамман̣ам̣ на̄ма камма̄ди. манаси карототи бхаван̇гасахагатена манасика̄рена манаси карото, там̣ ва̄ а̄рамман̣ам̣ бхаван̇гаманаси карото.
866. пхаласса пхаламева ва̄ анантарам̣ хоти пуримасса пуримасса паччхимам̣ паччхимам̣. бхаван̇гам̣ ва̄ саббапаччхимасса. пхала̄нантарам̣ маггавӣтхийам̣, пхаласама̄паттийан̃ча. ‘‘йена пхалена ниродха̄ вут̣т̣ха̄нам̣ хотӣ’’ти идам̣ пхалуппаттийа̄ ниродха̄ вут̣т̣ха̄набха̄вато вуттам̣. танти ниродха̄вут̣т̣ха̄набха̄вена вуттам̣ ана̄га̄мипхалам̣ ва̄ аггапхалам̣ ва̄. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄нантаранти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасса кусаласса, кирийасса ва̄ анантарам̣ сатипи сатта̄ха̄тиккаме виджа̄тийена антарикатта̄.
пат̣иппассаддхадаратханти саббасо пассаддхакилесадаратхам̣. амата̄рамман̣анти нибба̄на̄рамман̣ам̣. субханти асобханата̄йа килесасса̄пи абха̄вато собханам̣. тан̣ха̄сан̇кха̄там̣ лока̄мисам̣ вантам̣ чхад̣д̣итам̣ етена̄ти ванталока̄мисам̣. вӯпасантакилесата̄йа, сусантата̄йа ча сантам̣. йена дхаммена йогато саман̣о на̄ма хоти, тасса арийамаггасан̇кха̄тасса са̄ман̃н̃асса пхаланти са̄ман̃н̃апхалам̣.
оджавантена̄ти сабха̄васампаннена. сучина̄ти килеса̄сучивирахато парисуддхена. сукхена̄ти ануттарасукхена. абхисандитанти саббасо лӯкхабха̄ва̄пагаманена синехитам̣. са̄та̄тиса̄тена̄ти махаггатаса̄тато, локуттаракусаласа̄тато ча ативийа са̄тена мадхурена. маггасукхатопи хи пхаласукхам̣ сантатарата̄йа пан̣ӣтатарам̣. аматена саммодитам̣. ‘‘мадхум̣ вийа̄’’ти имина̄ са̄та̄тиса̄татам̣йева вибха̄вети.
тасса арийасса пхаласса расабхӯтам̣ са̄рабхӯтам̣ там̣ сукхам̣ пан̃н̃ам̣ бха̄ветва̄ йасма̄ пан̣д̣ито виндати пат̣илабхатӣти йоджана̄.
ниродхасама̄паттикатха̄ван̣н̣ана̄
867. татра̄ти тасмим̣ ‘‘ниродхасама̄паттийа̄ сама̄паджджанасаматтхата̄’’ти сам̣кхиттавачане. идам̣ сарӯпа̄дивасена пан̃ха̄каммам̣. каттха̄ти касмим̣ бхаве.
868. анупуббаниродхавасена̄ти випассана̄нугата̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо а̄рохантена там̣там̣пат̣ипаккханиродхамукхена тин̣н̣ам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ анупуббато ниродхавасена. йатха̄париччхиннака̄лам̣ йа̄ читтачетасика̄нам̣ аппаватти, айам̣ ниродхасама̄паттӣти аттхо. ке сама̄паджджанти, ке на сама̄паджджантӣти ка̄мам̣ сама̄паджджанасаматтха̄ падха̄ната̄йа пат̣хамам̣ пуччхита̄, таббиссаджджанам̣ пана гарубха̄вато паччха̄ виссаджджетум̣ асама̄паджджанаке та̄ва дассенто ‘‘саббепи…пе… на сама̄паджджантӣ’’ти а̄ха йатха̄ ‘‘ва̄мам̣ мун̃ча, даккхин̣ам̣ ган̣ха̄’’ти. таттха ‘‘саббепӣ’’ти идам̣ путхуджджана̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ висесанам̣. те хи ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ ла̄бхинопи ала̄бхино вийа сама̄дхисмим̣ апарипӯрака̄рита̄йа ниродхам̣ сама̄паджджитум̣ на сакконти. ка̄маччханда̄дисамуччхинданена хи сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рита̄, на джха̄на̄дхигамаматтена. ана̄га̄мино, арахантоти еттха суккхавипассака̄ ча ана̄га̄мино, суккхавипассака̄ ча арахантоти суккхавипассакасаддо паччекам̣ йоджетаббо. убхайепи чете сатипи випассана̄бале сама̄дхибаласса абха̄вато ниродхам̣ на сама̄паджджанти. анупуббавиха̄расамбхаватан̃н̃еветтха сама̄дхибалам̣ иччхитаббам̣. пуримака̄ пана тайо сатипи сама̄дхибале випассана̄баласса абха̄вато, апарипун̣н̣атта̄ ча сама̄паджджитум̣ на сакконти. апарипун̣н̣ата̄ часса сан̇кха̄ра̄нам̣ на самма̄ паримаддитатта̄. ат̣т̣ха сама̄патти…пе… сама̄паджджантӣ’’ти ватва̄ таттха ка̄ран̣ам̣ па̄л̣ивасенева дассетум̣ ‘‘двӣхи балехӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тайо ча сан̇кха̄ра̄нанти еттха тайоти са̄миаттхе паччаттавачанам̣, тин̣н̣анти аттхо. н̃а̄н̣ачарийа̄хӣти н̃а̄н̣аппаваттӣхи. ниродхасама̄паттийа̄ти ниродхасама̄паджджана̄йа н̃а̄н̣ам̣. айан̃ча сампада̄ти айам̣ баладвайасаманна̄гама̄дика̄ йатха̄вуттаниродхасама̄паттиа̄ваха̄ сампатти. ана̄га̄микхӣн̣а̄савети ана̄га̄мино чева кхӣн̣а̄саве ча.
869. саматхабаланти ка̄маччханда̄дике паччанӣкадхамме саметӣти саматхо, со ева пат̣ипаккхехи акампийат̣т̣хена балам̣. аничча̄дивасена вивидхехи а̄ка̄рехи пассатӣти випассана̄, са̄ ева вуттанайена баланти випассана̄балам̣. неккхаммавасена̄тиа̄дӣсу ка̄маччхандавиккхамбханасса неккхаммасан̇каппасса, алобхападха̄насса ва̄ татха̄паваттакусалачиттуппа̄дасса васена читтасса екаггата̄сан̇кха̄то йо авиккхепо, там̣ саматхабалам̣. бйа̄па̄давиккхамбханасса абйа̄па̄давитаккасса, адосападха̄насса ва̄ татха̄паваттакусалачиттуппа̄дасса васенева. тхинамиддхавиккхамбхика̄йа вибхӯтам̣ катва̄ манасикаран̣ена упат̣т̣хитаа̄локасан̃н̃а̄йа васена. уддхаччавиккхамбханасса авиккхепасса сама̄дха̄насса васена. сакаламиччха̄витаккавиккхамбханасса сикха̄паттаа̄на̄па̄нассатисиддхапат̣иниссагга̄нупассиасса̄сапасса̄са̄нам̣ васена читтасса екаггата̄сан̇кха̄то йо авиккхепо, там̣ саматхабаланти аттхайоджана̄.
евам̣ упача̄расса джха̄насса васена саматхабалам̣ дассетва̄ ида̄ни там̣ ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ васена пат̣ипаккхехи анабхибхаванӣйата̄йа ча балаппаттивасена дассетум̣ ‘‘пат̣хамаджджха̄нена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха нӣваран̣ети нӣваран̣анимиттам̣ нӣваран̣апаччайа̄. на кампати джха̄насаман̇гипуггало, джха̄насампайуттасама̄дхи ва̄. со хи висесато идха ‘‘саматхабала’’нти адхиппето. татха̄ хи кенат̣т̣хена саматхабаланти балат̣т̣хо пуччхито. уддхаччети уддхаччанимиттам̣. уддхаччасахагатакилесети уддхаччена сампайуттамохаахирика̄дикилесахету. кхандхети уддхаччасампайуттачатуккхандханимиттам̣. на кампатӣтиа̄дӣни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄ни. кампанам̣ ва̄ т̣ха̄на̄пагамо. чаланам̣ париббхаманам̣. ведханам̣ сандха̄ванам̣. уддхачче на кампати, уддхаччасахагатакилесе на чалати, уддхаччасахагатаккхандхе на ведхатӣти ва̄ йоджетаббам̣. уддхаччаггахан̣ан̃четтха саматхасса уджупат̣ипаккхата̄йа тадабхибхавена балаппаттидассанаттхам̣. тенетам̣ ат̣т̣ханнампи сама̄паттӣнам̣ са̄дха̄ран̣ато кичча̄тисайадассанам̣ дат̣т̣хаббам̣. идам̣ саматхабаланти йа̄йам̣ неккхамма̄дивасена ладдха̄йа читтекаггата̄йа нӣваран̣а̄дӣхи акампанӣйата̄, та̄ни ча абхибхавитва̄ ават̣т̣ха̄нам̣, идам̣ саматхабалам̣.
ида̄ни випассана̄балам̣ ниддисанто йасма̄ випассана̄ сан̇кхепато саттахи анупассана̄хи сан̇гахита̄, тасма̄ тато тато сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа та̄сам̣ васена анупассана̄ ка̄табба̄, таттакенева четтха анупассана̄киччам̣ парипун̣н̣ам̣ хотӣти ‘‘аничча̄нупассана̄ випассана̄балам̣…пе… пат̣иниссагга̄нупассана̄ випассана̄бала’’нти сарӯпато дассетва̄ пуна та̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайена висайавибха̄гена дассетум̣ ‘‘рӯпе аничча̄нупассана̄’’тиа̄ди вуттам̣. идха̄пи пат̣ипаккхехи анабхибхаванӣйата̄ва балат̣т̣хоти дассетум̣ ‘‘кенат̣т̣хена випассана̄бала’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха авиджджа̄йа̄ти два̄дасасу акусалачиттуппа̄десу авиджджа̄нимиттам̣. авиджджа̄сахагатакилесети авиджджа̄йа сампайутталобхадоса̄дикилесаваттхунимиттам̣. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева. авиджджаггахан̣ан̃четтха випассана̄йа уджупат̣ипаккхата̄йа тадабхибхавена балаппаттидассанаттхам̣. тенетам̣ саттаннампи анупассана̄нам̣ са̄дха̄ран̣ато кичча̄тисайадассанам̣ дат̣т̣хаббам̣. идам̣ випассана̄баланти йа̄йам̣ аничча̄нупассана̄дивасена ладдхасса випассана̄н̃а̄н̣асса ниччасан̃н̃а̄динимиттам̣ акампанӣйата̄, та̄ ча абхибхавитва̄ ават̣т̣ха̄нам̣, идам̣ випассана̄балам̣.
витаккавича̄ра̄ вачӣсан̇кха̄ра̄ ва̄чам̣ сан̇кхаронти паваттентӣти катва̄. тена̄ха ‘‘пуббе кхо, а̄вусо виса̄кха, витаккетва̄ вича̄ретва̄ паччха̄ ва̄чам̣ бхиндати, тасма̄ витаккавича̄ра̄ вачӣсан̇кха̄ро’’ти (ма. ни. 1.463; сам̣. ни. 4.348). те пана дутийаджджха̄не вӯпасанта̄ хонтӣти а̄ха ‘‘дутийаджджха̄нам̣…пе… пат̣иппассаддха̄ хонтӣ’’ти. ка̄йена сан̇кхарӣйантӣти ка̄йасан̇кха̄ра̄, асса̄сапасса̄са̄. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘асса̄сапасса̄са̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, ка̄йика̄ ете дхамма̄ ка̄йаппат̣ибаддха̄, тасма̄ асса̄сапасса̄са̄ ка̄йасан̇кха̄ро’’ти (ма. ни. 1.463; сам̣. ни. 4.348). те пана йасма̄ чатуттхаджджха̄не вӯпасанта̄ хонти, тасма̄ а̄ха ‘‘чатуттхаджджха̄нам̣…пе… пат̣иппассаддха̄ хонтӣ’’ти. читтена сан̇кхарӣйантӣти читтасан̇кха̄ра̄, сан̃н̃а̄ ведана̄. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄ ете дхамма̄ читтаппат̣ибаддха̄, тасма̄ сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча читтасан̇кха̄ро’’ти (сам̣. ни. 1.463; сам̣. ни. 4.348). те пана йасма̄ ниродхам̣ сама̄паннасса вӯпасаманти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сан̃н̃а̄ведайита…пе… пат̣иппассаддха̄ хонтӣ’’ти.
н̃а̄н̣ачарийа̄су виват̣т̣а̄нупассана̄ггахан̣енева тасса а̄дибхӯта̄ сеса̄нупассана̄пи гахита̄ва хонти тадавина̄бха̄вато. магго н̃а̄н̣ачарийа̄, пхаласама̄патти н̃а̄н̣ачарийа̄ти маггапхаласама̄паттӣнам̣ н̃а̄н̣ачарийа̄бха̄вавачанам̣ маггапхаладхамма̄нам̣ н̃а̄н̣ападха̄натта̄, н̃а̄н̣ена ва̄ индрийа̄дхипатихетумаггапаччайа̄дивасена са̄тисайапаччайабхӯтена сеса̄ маггапхаладхамма̄ чарита̄ паваттита̄ти катва̄ татха̄ вуттам̣. сама̄дхичарийа̄супи есева найо. има̄хи сол̣асахӣти ат̣т̣ханнам̣ анупассана̄нам̣, ат̣т̣ханнан̃ча маггапхалан̃а̄н̣а̄нам̣ васена има̄хи сол̣асахи н̃а̄н̣апаваттӣхи.
навахи сама̄дхичарийа̄хӣти ат̣т̣ха сама̄паттийо ат̣т̣ха сама̄дхичарийа̄, та̄сам̣ упача̄расама̄дхи упача̄расама̄дхибха̄вана̄са̄ман̃н̃ена ека̄ сама̄дхичарийа̄ти евам̣ навахи сама̄дхичарийа̄хи. тена̄ха ‘‘пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄дхичарийа̄’’тиа̄ди. пат̣хамаджджха̄напат̣ила̄бхаттха̄йа витакко ча̄тиа̄ди на̄на̄ваджджанупача̄равасена вуттанти дат̣т̣хаббам̣, упарисама̄паттӣнампи упача̄расса татхева вуттатта̄. на хи ека̄ваджджане чатуттхаджджха̄на̄диупача̄ре пӣтиа̄дайо самбхаванти. еттха ча ‘‘пат̣хамаджджха̄напат̣ила̄бхаттха̄йа̄’’тиа̄дивачанена упача̄расама̄дхисса̄пи па̄рипӯрӣ иччхитабба̄ти дассети. ким̣ панеттха саматхабаласама̄дхичарийа̄нам̣ на̄наттам̣, ким̣ ва̄ випассана̄балалокийан̃а̄н̣ачарийа̄нам̣? йатха̄ саматхабалепи ‘‘неккхаммавасена̄’’тиа̄дина̄ упача̄расама̄дхина̄ саддхим̣ ат̣т̣хасу сама̄паттӣсу аппана̄сама̄дхийева вутто, татха̄ сама̄дхичарийа̄су, випассана̄балалокийан̃а̄н̣ачарийа̄су ча випассана̄ва вутта̄ти? кин̃ча̄пи вутта̄, виват̣т̣а̄нупассана̄ пана пуречаран̃а̄н̣а̄дивипассана̄бале авутта̄ ева н̃а̄н̣ачарийа̄су вутта̄. апича пат̣ипаккхехи акампийат̣т̣хо балат̣т̣хо, пан̃чаннам̣ васӣбха̄ва̄нам̣ васена сучин̣н̣ата̄ чарийат̣т̣хо, етенева саматхабаласама̄дхичарийа̄нампи на̄наттам̣ сам̣ван̣н̣итанти дат̣т̣хаббам̣.
васӣбха̄вата̄ пан̃н̃а̄ти еттха васо етасса аттхӣти васӣ, тасса бха̄во васӣбха̄во, са̄ ева васӣбха̄вата̄. ‘‘васийо’’ти пана па̄л̣ийам̣ иттхилин̇гавасена вуттатта̄ та̄йо дассетум̣ ‘‘васӣти пан̃ча васийо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха джха̄нам̣ а̄ваджджантасса нирантарам̣ джха̄нан̇гесу читтаппаваттанасаматтхата̄ а̄ваджджанавасӣ. сама̄паджджитука̄масса сӣгхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджанасаматтхата̄ сама̄паджджанавасӣ. аччхара̄маттам̣ ва̄ катипайаччхара̄маттам̣ ва̄ кхан̣ам̣ джха̄нам̣ т̣хапетум̣ саматтхата̄ адхит̣т̣ха̄навасӣ. татхева лахум̣ вут̣т̣ха̄тум̣ саматтхата̄ вут̣т̣ха̄навасӣ. паччавеккхан̣авасӣ пана а̄ваджджанавасийа̄ ева сиджджхати. паччавеккхан̣аджавана̄нева хи таттха а̄ваджджана̄нантара̄нӣти. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана хет̣т̣ха̄ а̄гато ева. айан̃ча васӣбха̄во сама̄дхичарийа̄нам̣ васена вутто. н̃а̄н̣ачарийа̄су пана локуттара̄нам̣ н̃а̄н̣ачарийа̄нам̣ васӣбха̄ва̄па̄данакиччам̣ на̄ма наттхи. пат̣ипаккхасса сувихататта̄ сабха̄васиддхо таттха васӣбха̄во, локийа̄нам̣ пана пагун̣абалавабха̄ва̄па̄данена васӣбха̄во лаббхатева.
870. уккат̣т̣ханиддесоти анавасесаниддесо. чуддасахи н̃а̄н̣ачарийа̄хи хоти аггамаггапхала̄нам̣ анадхигататта̄ти. йади еванти йади уккат̣т̣ханиддесавасена ‘‘сол̣асахи н̃а̄н̣ачарийа̄хӣ’’ти вуттам̣, тато авакам̣савасенапи иччхитаббам̣, евам̣ санте ким̣ на хоти ниродхасама̄паджджананти адхиппа̄йо. пан̃ча ка̄магун̣а̄ ваттхубхӯта̄ етасса сантӣти пан̃чака̄магун̣ико, ка̄мара̄го. аппахӣнатта̄ асамуччхиннатта̄. на хи ка̄мара̄гасса виккхамбханаппаха̄наматтам̣ ниродхасса адхит̣т̣ха̄нам̣ бхавитум̣ саккоти. тасма̄ти сама̄дхипа̄рипантхикасса ка̄мара̄гасса супахӣнатта̄. етена ка̄мам̣ маггапхалан̃а̄н̣ачарийа̄ локийан̃а̄н̣асама̄дхичарийа̄ вийа ниродхасама̄паджджане сарӯпена на винийуджджанти тада̄ аппаваттанато, тасса тасса пана пат̣ипаккхасса самуччхинданена балачарийа̄нам̣ висесапаччайата̄йа ниродхасама̄паттийа̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ хотӣти дассети. еса̄ти ана̄га̄мӣ. идан̃хи ‘‘ниродха̄ вут̣т̣хахантасса̄’’тиа̄дивачанам̣ ана̄га̄минова ниродха̄ вут̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакусала’’нти (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) вачанато, ан̃н̃атха̄ ‘‘невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакирийа̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) вуччеййа.
871. ‘‘пан̃чавока̄рабхаве’’ти касма̄ вуттам̣, нану чатувока̄рабхавепи арӯпаджджха̄навасена йатха̄рахам̣ анупуббасама̄патти лаббхатӣти? ка̄мам̣ лаббхати, са̄ пана ‘‘анупуббасама̄паттӣ’’ти на вуччати екадесабха̄вато. ат̣т̣хасама̄паттивасенева ча ‘‘анупуббасама̄паттӣ’’ти вуччатӣти дассенто а̄ха ‘‘пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ уппатти наттхӣ’’ти. ваттхусса абха̄ва̄ти хадайаваттхуно абха̄ва̄ти ваданти, караджака̄йасан̇кха̄тасса пана ваттхуно абха̄ва̄ти аттхо. йади хи а̄руппе ниродхам̣ сама̄паджджеййа, читтачетасика̄нам̣, ан̃н̃асса ча кассачи абха̄вато апан̃н̃аттикова бхавеййа анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ париниббутасадисо. кин̃ча̄йам̣ упа̄да̄йа ниродхам̣ сама̄панноти вуччеййа, ким̣ ва̄ ета̄йа ваттхучинта̄йа. ан̇гавекаллатова наттхи а̄руппе ниродхасама̄паттисама̄паджджанам̣.
872. сан̇кха̄ра̄нам̣ паваттибхедети сан̇кхатадхамма̄нам̣ кхан̣е кхан̣е уппаджджане, бхиджджане ча, тесам̣ ва̄ кусала̄дибхедабхинне йатха̄рахам̣ тӣхи дуккхата̄хи упаддуте паваттивибха̄ге. читтачетасикавигамехи рӯпадхаммесу лаббхама̄на̄пи сан̇кха̄радуккхата̄ аббоха̄рикатам̣ а̄паджджати. уккан̣т̣хитва̄ти ниббиндитва̄. нибба̄нам̣ патва̄ти анупа̄дисесанибба̄нам̣ патва̄ вийа. сукханти ниддуккхам̣.
873. саматхавипассана̄васена̄ти йуганаддха̄нам̣ вийа ан̃н̃аман̃н̃ӯпака̄рита̄йа сахита̄нам̣ васена. уссаккитва̄ти уккам̣сам̣ патва̄ йа̄ва невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄, йа̄ва ча ануломан̃а̄н̣а̄ а̄рухитва̄. ниродхайатоти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджитва̄ там̣ ниродхентасса. ан̃н̃асса кассачипи читтасса ануппаджджанена евамасса̄ ниродхасама̄паттийа̄ сама̄паджджанам̣ хоти. ‘‘йо хӣ’’тиа̄дина̄ ‘‘саматхавипассана̄васена̄’’ти вуттамеваттхам̣ бйатирекамукхена виварати. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттим̣ патва̄ тит̣т̣хати тадуддхам̣ суддхасаматхавипассана̄йа абха̄вато. йо випассана̄васенева уссаккати саче арийо пхаласама̄паттаттхико, со аттано пхаласама̄паттим̣ патва̄ тит̣т̣хати. атха путхуджджано, секхо ва̄ маггаттхико та̄йа че випассана̄йа маггам̣ патва̄ пхале т̣хито, сопи пхаласама̄паттим̣ патва̄ тит̣т̣хатиччева вуччати. соти убхайавасена пат̣ипанно. танти ниродхасама̄паттим̣.
874. йена пхаладвайасаманна̄гама̄дина̄ ниродхам̣ сама̄паджджитум̣ саматтхо хоти, со видхи пагева вибха̄витоти сама̄паджджана̄ка̄рамева дассенто ‘‘катабхаттакиччо’’тиа̄дима̄ха. тан̃хи сабба̄сампи бха̄вана̄нам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ пуббакиччам̣. таттха сан̇кха̄рети тасмим̣ пат̣хамаджджха̄не, пат̣хамаджджха̄начиттуппа̄де ва̄ сан̇кха̄ре.
‘‘випассатӣ’’ти вуттам̣, кӣдисӣ панеттха випассана̄ иччхитабба̄ти там̣ ниддха̄ран̣аттхам̣ ‘‘випассана̄ панеса̄’’тиа̄дина̄ тамева випассанам̣ тидха̄ бхиндитва̄ дассети. манда̄ че випассана̄, дандха̄бхин̃н̃ам̣ маггам̣ са̄дхети. тиккха̄ че, кхиппа̄бхин̃н̃анти айам̣ мандатиккхата̄йа висесо. лаккхан̣аппатта̄ пана випассана̄ маггасса паччайо хотийева̄ти имаматтхам̣ дассенто а̄ха ‘‘сан̇кха̄ра…пе… хотийева̄’’ти. тиккха̄ва ват̣т̣ати сан̇кха̄ра̄рамман̣епи сати саббасан̇кха̄рехи виват̣т̣ана̄ка̄ренева паваттанато, магго вийа висан̇кха̄рагатасса пхаласса паччайабха̄вато ча. тена̄ха ‘‘маггабха̄вана̄садиса̄’’ти. йасма̄ атиманда̄ саматха̄дика̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхане асаматтха̄ саматханит̣т̣ха̄ хоти, атитиккха̄ н̃а̄н̣а̄дика̄ са̄тисайам̣ сан̇кха̄ресу досадассане пхаласама̄паттинит̣т̣ха̄ хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘на̄тимандана̄титиккха̄ ват̣т̣атӣ’’ти. еса ниродхасама̄паджджанако. те сан̇кха̄рети те пат̣хамаджджха̄насан̇кха̄ре.
‘‘татхева̄’’ти имина̄ ‘‘на̄тиманда̄йа на̄титиккха̄йа̄’’ти имаматтхам̣ а̄кад̣д̣хати. еса найо сесесупи. ‘‘а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа таттха сан̇кха̄ре татхева випассатӣ’’ти ваттаббам̣, хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ пана там̣ аватва̄ ‘‘чатуббидхам̣ пуббакиччам̣ кароти’’ччева вуттанти кечи, там̣ тесам̣ матиматтам̣. випассана̄ча̄рато хи сама̄дхича̄ро, тасма̄ сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа пуббакиччам̣ ка̄таббам̣. татха̄ хи паратопи ‘‘а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа имам̣ пуббакиччам̣ катва̄’’тиа̄дим̣ (висуддхи. 2.879) ваккхати, на пана ‘‘таттха сан̇кха̄ре татхева випасситва̄’’ти. на̄на̄баддхаавикопананти аттана̄ асамбаддхасса париккха̄расса авина̄санам̣. йатха̄ там̣ на винассати, татха̄ адхит̣т̣ха̄нам̣. сан̇гхапат̣има̄нананти сан̇гхасса пат̣има̄нана̄ваджджанам̣. саттхупаккосананти саттху паккосана̄ваджджанам̣. аддха̄напариччхеданти джӣвитаддха̄напариччхедам̣ пуббакиччам̣ каротӣти самбандхо.
875. адхит̣т̣ха̄таббанти читтам̣ уппа̄детаббам̣. татха̄ читтуппа̄данамева хеттха адхит̣т̣ха̄нам̣.
читтаджарӯпа̄дӣнам̣ ануппаджджанато, паччха̄джа̄тапаччайа̄диупаттхамбха̄бха̄вато ча сатта̄хамева татха̄ сарӣрам̣ паваттати, тато парам̣ киламатӣти сатта̄хамева париччхиндитва̄ ниродхам̣ сама̄паджджантӣти ваданти.
сама̄паттивасенева̄ти ниродхасама̄паттивасенева. нам̣ аггиа̄диантара̄йам̣ раккхати сама̄паннако адхит̣т̣ха̄навасена̄ти адхиппа̄йо. а̄йасмато сан̃джӣвасса̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ иддхикатха̄йам̣ (висуддхи. 2.374) вуттамева.
876. етасса̄ти ниродхам̣ сама̄паджджантасса, ниродхасама̄паджджанасса ва̄. тасмим̣ самайети тасмим̣ тасса бхиккхуно упасан̇каманасамайе вут̣т̣ха̄тийева. ка̄лапариччхедасадисан̃хетам̣.
евам̣ гарука̄ти аггиа̄дӣхипи анабхибхаванӣйам̣ ниродхам̣ сама̄паннам̣ сама̄паттито вут̣т̣ха̄панато евам̣ гарука̄ хи сан̇гхасса а̄н̣а̄ на̄ма, тасма̄ аттано хитасукхам̣ а̄кан̇кхантена джӣвитахетупи сан̇гхасса а̄н̣а̄ на атиккамитабба̄ти адхиппа̄йо.
877. на паккосати ‘‘саттха̄ там̣, а̄вусо, а̄мантетӣ’’ти. ‘‘вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти а̄ваджджитаббанти самбандхо.
878. джӣвитаддха̄насса̄ти аттано джӣвитака̄ласса джӣвитаппаваттийа̄. а̄йу ева а̄йусан̇кха̄ра̄. ‘‘а̄йуусма̄вин̃н̃а̄н̣а̄нӣ’’ти ча ваданти, те часса пакатичиттассева а̄рамман̣ам̣ хонти. антониродхе маран̣ам̣ наттхи чаримабхаван̇гена мӣйанато. а̄ваджджитва̄ва сама̄паджджитаббам̣ ‘‘сахаса̄ маран̣ам̣ ма̄ ахосӣ’’ти. сахаса̄ хи маран̣е ан̃н̃абйа̄каран̣абхиккхуова̄дада̄наса̄сана̄нубха̄вадӣпана̄нам̣ аниссаро сийа̄, ана̄га̄мино ва̄ аггамагга̄надхигамо сийа̄. авасесанти на̄на̄баддхаавикопана̄дитивидхампи пуббакиччам̣. вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣.
879. кин̃ча̄пи ‘‘екам̣ ва̄ две ва̄’’ти анийаметва̄ вийа вуттам̣, две ва̄ре ева пана нийамато ваданти. читтава̄рети невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатаначиттава̄ре. ниродхам̣ пхусатӣти ачиттакабха̄вамева̄ха. ниродхасса пайогатта̄ти читтаниродха̄йа пайогабха̄вато, баладвайасамбхаран̣а̄дипайогасса читтаниродхатта̄ти аттхо. саматхавипассана̄баласаманна̄гамо, н̃а̄н̣асама̄дхичарийа̄васӣбха̄во четтха ан̃н̃аман̃н̃а̄нативаттанавасенева иччхитабботи а̄ха ‘‘две саматхавипассана̄дхамме йуганаддхе катва̄’’ти. анупуббаниродхасса пайоготи пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣, таданупассана̄нан̃ча анупуббато ниродханасса̄йам̣ пайого. идам̣ вуттанайена ат̣т̣хасама̄паттиа̄роханам̣ на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттийа̄ сама̄паджджанасса. тасма̄ двиннам̣ читта̄нам̣ упари читта̄ни на паваттантӣти йоджана̄.
парато ачиттако бхавитум̣ на саккотӣти сакалам̣ йатха̄париччхиннака̄лам̣ ачиттако бхавитум̣ на саккоти. тан̃ча кхо сан̇гхапат̣има̄нанасаттхупаккосанааддха̄напариччхеда̄ваджджана̄нам̣ акаран̣ена, на на̄на̄баддхаавикопанасса. тасса хи акаран̣ена када̄чи кевалам̣ та̄дисасса париккха̄расса авина̄со на сийа̄, на ниродхасама̄паттивибандхо. айан̃ча аттхо маха̄на̄гаттхераваттхуна̄ вибха̄вито ева. евам̣ санте тӣхи а̄ка̄рехи ниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄нам̣ хотӣти а̄паджджати, тасма̄ там̣ на са̄рато паччетаббам̣. пат̣иниваттитва̄ пуна а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанейева патит̣т̣ха̄тӣти имина̄ сама̄паттийа̄ вибандхе джа̄те евам̣ хотӣти дассети, авибандхенева пана йатха̄париччхиннака̄лавӣтиккамане пхалачиттуппаттийа̄ вут̣т̣ха̄нам̣ хоти. еван̃ча катва̄ гамбхӣракандарорул̣хататтапа̄са̄н̣аккантапурисанидассанампи саматтхитам̣ хотӣти кечи ваданти. апаре пана ‘‘пуббакиччасса акататта̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паннаматтова ‘пат̣иниваттитва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане патит̣т̣ха̄тӣ’ти вуттатта̄ сан̇гхапат̣има̄нана̄диекаччапуббакичча̄каран̣е ан̇гавекаллато ниродхасама̄паттисама̄паджджанам̣ на иджджхатева̄’’ти ваданти. ваттасадисан̃хетам̣ ниродхасама̄паттийа̄, йадидам̣ пуббакиччакаран̣ам̣. тасма̄ таттха йам̣ гарутарам̣, тасса акаран̣ам̣ сама̄паджджанам̣ вибандхатӣти апаре. вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. ‘‘а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане патит̣т̣ха̄тӣ’’ти ча идам̣ пуна а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасса сама̄паджджитаббатта̄ вуттам̣. сама̄паджджитва̄ хи вут̣т̣ха̄йа пуббакиччасса ка̄таббатта̄.
йатха̄ пана̄тиа̄ди катапуббакиччата̄са̄ман̃н̃ена упама̄сам̣санданам̣.
880. асса̄ти ниродхасама̄паттийа̄. ‘‘ка̄лапариччхедавасена̄’’тиа̄дина̄ чатӯхи а̄ка̄рехи ниродхасама̄паттийа̄ т̣ха̄нам̣ дассети.
882. вивеканиннанти ниссаран̣авивеканиннам̣, пагева сан̇кха̄равимукхата̄йа, пхалачиттуппаттийа̄ ча̄ти ведитаббам̣.
883. ӯсан̇кха̄раттайапат̣иппассаддхийа̄, авасесачетасикавин̃н̃а̄н̣а̄бха̄вена рӯпадхаммаматта̄васесата̄йа ча матаниродхасама̄панна̄нам̣ ависесам̣ гахетва̄ пуччха̄ ‘‘матасса ча сама̄паннасса ча ко висесо’’ти. ка̄мам̣ несам̣ сан̇кха̄раттайапат̣иппассаддхиа̄дӣхи ависесо, рӯпадхаммаматта̄васесата̄йа пана а̄йуусма̄индрийа̄нам̣ апагама̄напагаманам̣ висесоти дассетум̣ ‘‘йва̄йа’’нтиа̄ди вуттам̣.
884. сабха̄ватоти сабха̄вадхаммато, параматтхатоти аттхо. параматтхато хи виджджама̄на̄нам̣ сан̇кхата̄дибха̄вена ваттаббатам̣ лабхати, на авиджджама̄нам̣. сама̄паджджантасса васена̄ти йасма̄ сама̄паджджантасса арийапуггаласса саматхавипассана̄дхамме йуганаддхе катва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо а̄рохантасса ануккамена сан̇кха̄ра̄нам̣ пат̣иппассамбханапайоганиббаттийа̄ ниродхасама̄патти ниппханна̄ на̄ма хоти, тасма̄ там̣ пайоганиббаттим̣ упа̄да̄йа ‘‘ниппханна̄’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати.
сан̇кха̄равӯпасамато, сантадхаммасаманвайато ча сантам̣. арийехи ева нисевитаббатта̄ арийанисевитам̣. тиссаннампи дуккхата̄нам̣ ниббутабха̄вато нибба̄намити сан̇кхам̣ упа̄гатам̣. арийам̣ пан̃н̃анти сувисуддхам̣ маггапхалапан̃н̃ам̣. имисса̄пӣти ниродхасама̄паттийа̄. сама̄паттисаматтхата̄ти сама̄паджджанасаматтхата̄.
а̄хунеййабха̄ва̄дисиддхикатха̄ван̣н̣ана̄
885. а̄хунеййабха̄ва̄дисиддхӣти а̄хунеййапа̄хунеййадаккхин̣еййаан̃джаликаран̣ӣйаануттарапун̃н̃аккхеттабха̄васиддхи. ависесена̄ти дассанамаггапан̃н̃а̄дивисесена вина̄, етисса̄ локуттарапан̃н̃а̄йа. а̄нетва̄ хунитаббанти а̄хунам̣, дӯратопи а̄нетва̄ да̄таббада̄нам̣, там̣ пат̣иггахетум̣ йуттоти а̄хунеййо. па̄хунам̣ вуччати а̄гантукада̄нам̣, там̣ пат̣иггахетум̣ йуттоти па̄хунеййо. даккхин̣ам̣ арахатӣти даккхин̣еййо, ан̃джаликаран̣ам̣ ан̃джаликаммам̣, там̣ арахатӣти ан̃джаликаран̣ӣйо. ануттарам̣ уттамам̣ сатта̄нам̣ пун̃н̃авируханат̣т̣ха̄нанти ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄ти айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана хет̣т̣ха̄ вуттойева.
886. манда̄йа випассана̄йа а̄гатоти атиккха̄йа випассана̄йа васена пат̣хамамаггапан̃н̃ам̣ бха̄ветва̄ сота̄паннабха̄вам̣ а̄гато. саддха̄дӣнам̣ мудӯнам̣ индрийа̄нам̣ васена мудиндрийопи сама̄но. саттаккхаттупарамоти саттаккхаттум̣ парама̄ бхавӯпапатти аттабха̄ваггахан̣ам̣, тато парам̣ ат̣т̣хамам̣ бхавам̣ на̄дийатӣти саттаккхаттупарамо. сам̣саритва̄ти пат̣исандхиггахан̣авасена апара̄парам̣ гантва̄. дуккхассантам̣ каротӣти ват̣т̣адуккхасса парийантам̣ парийоса̄нам̣ кароти. айам̣ ка̄лена девалокасса, ка̄лена мануссалокасса̄ти миссакасса бхавасса васена ‘‘саттасугатибхаве сам̣саритва̄’’ти вутто. кулато кулам̣ гаччхатӣти колам̣коло. сота̄паттипхаласаччхикирийато пат̣т̣ха̄йа хи нӣчакуле упапатти на̄ма наттхи, маха̄бхогакулесуйева ниббаттатӣти аттхо. две ва̄ тӣн̣и ва̄ кула̄нӣти девамануссавасена две ва̄ тайо ва̄ бхаве. ити айампи миссакабхавенева катхито. десана̄маттамева четам̣ ‘‘две ва̄ тӣн̣и ва̄’’ти. йа̄ва чхат̣т̣хабхава̄ сам̣сарантопи колам̣колова хоти. аттабха̄ваггахан̣асан̇кха̄там̣ екам̣йева кхандхабӣджам̣ етасса аттхӣти екабӣджӣ. ‘‘ма̄нусакам̣ бхава’’нти идампи десана̄маттам̣. ‘‘девабхавам̣ ниббаттетӣ’’типи ваттум̣ ват̣т̣атийева. ко панетесам̣ имам̣ пабхедам̣ нийаметӣти? тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄. саче хи упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄ балаватӣ хоти, екабӣджӣ на̄ма хоти. тато манда̄йа колам̣коло, тато мандатара̄йа саттаккхаттупарамо.
887. пат̣исандхивасена саким̣ а̄гаччхатӣти сакада̄га̄мӣ. сакидева̄ти екава̄рам̣йева. ‘‘имам̣ локам̣ а̄гантва̄’’ти имина̄ пан̃часу сакада̄га̄мӣсу чатта̄ро ваджджетва̄ екова гахито. екаччо хи идха сакада̄га̄мипхалам̣ патва̄ идхева паринибба̄ти, екаччо идха патва̄ девалоке паринибба̄ти, екаччо девалоке патва̄ таттхева паринибба̄ти, екаччо девалоке патва̄ идхӯпападжджитва̄ паринибба̄ти. име чатта̄ропи идха на гахита̄. йо пана идха патва̄ девалоке йа̄вата̄йукам̣ васитва̄ пуна идхӯпападжджитва̄ паринибба̄ти, айам̣ идха гахито.
888. пат̣исандхивасена идха ана̄гаманато ана̄га̄мӣ. индрийавематтата̄васена̄ти саддха̄дӣнам̣ вимуттипарипа̄чакаиндрийа̄нам̣ паропарийаттена. пан̃чадха̄ идха виха̄йа нит̣т̣хо хотӣти со ана̄га̄мӣ антара̄паринибба̄йиа̄дибха̄вена пан̃чапака̄рена имам̣ локам̣ паджахитва̄ паринибба̄йанако хоти. а̄йувемаджджхасса антара̄йева килесапаринибба̄нена паринибба̄йанато антара̄паринибба̄йӣ. упахачча̄ти ва̄ упагантва̄ ка̄лакирийам̣. аппайогена̄ти адхиматтапайогена вина̄ аппакасиренева тиккхиндрийата̄йа сукхенева. саппайогена̄ти еттха вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. уддхам̣ ва̄ хи бха̄вена уддхамасса тан̣ха̄сотам̣, ват̣т̣асотам̣ ва̄ти уддхам̣сото. уддхам̣ ва̄ гантва̄ пат̣илабхитаббато уддхамасса маггасотанти уддхам̣сото. пат̣исандхивасена аканит̣т̣хабхавам̣ гаччхатӣти аканит̣т̣хага̄мӣ.
йаттхупапанноти авиха̄дӣсу йаттха йаттха упапанно. имесам̣ пана ана̄га̄мӣнам̣ пабхедаджа̄нанаттхам̣ уддхам̣сотааканит̣т̣хага̄мичатуккам̣ ведитаббам̣ – йо хи авихато пат̣т̣ха̄йа чатта̄ро девалоке содхетва̄ аканит̣т̣хам̣ гантва̄ паринибба̄ти, айам̣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана хет̣т̣ха̄ тайо девалоке содхетва̄ судассӣдевалоке т̣хатва̄ паринибба̄ти, айам̣ уддхам̣сото нааканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо ито аканит̣т̣хамева гантва̄ паринибба̄ти, айам̣ науддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана хет̣т̣ха̄ чатӯсу девалокесу таттха таттхева паринибба̄ти, айам̣ науддхам̣сото нааканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. ете пана авихесу упапаннасаманантара̄ а̄йувемаджджхам̣ аппатва̄, патва̄ ча паринибба̄йанавасена тайо антара̄паринибба̄йино, еко упахаччапаринибба̄йӣ, еко уддхам̣сототи пан̃ча. те асан̇кха̄расасан̇кха̄рапаринибба̄йивибха̄гена даса хонти. татха̄ атаппасудассасудассӣсӯти чатта̄ро дасака̄ чатта̄лӣсам̣. аканит̣т̣хе пана уддхам̣сото наттхи. тайо антара̄паринибба̄йино, еко упахаччапаринибба̄йӣти чатта̄ро. те асан̇кха̄расасан̇кха̄рапаринибба̄йивибха̄гена ат̣т̣ха̄ти ат̣т̣хачатта̄лӣсам̣ ана̄га̄мино.
сота̄панна̄ пана пат̣ипада̄бхедена чатта̄ро саттаккхаттупарама̄, чатта̄ро колам̣кола̄, чатта̄ро екабӣджиноти саддха̄дхурена пат̣ипанна̄ два̄даса, татха̄ пан̃н̃а̄дхурена̄ти чатувӣсати.
сакада̄га̄мино сун̃н̃атавимоккхена вимутта̄ пат̣ипада̄васена чатта̄ро, татха̄ анимиттааппан̣ихитавимоккхехӣти два̄даса.
889. татха̄ араханто. те пана два̄даса пан̃н̃а̄вимутта̄, два̄даса убхатобха̄гавимутта̄, два̄даса тевиджджа̄, два̄даса чхал̣абхин̃н̃а̄, два̄даса пат̣исамбхида̄ппатта̄ти самасат̣т̣хи хонти. евамете саддхим̣ паччекасамбуддхасамма̄самбуддхехи чхачатта̄лӣса̄дхикасатам̣ арийа̄. йасма̄ тесам̣ арийабха̄васиддхи арийа̄йа пан̃н̃а̄бха̄вана̄йа, тена вуттам̣ ‘‘а̄хунеййабха̄ва̄дисиддхипи имисса̄ локуттарапан̃н̃а̄бха̄вана̄йа а̄нисам̣со’’ти. локийавиджджа̄бхин̃н̃а̄хи вина̄пи убхатобха̄гавимуттата̄ хотӣти убхатобха̄гавимутто висум̣ гахито. йам̣ сандха̄йа вуттанти йам̣ чатуттхамаггапан̃н̃а̄бха̄ванам̣ сандха̄йа хет̣т̣ха̄ сан̇кхепато га̄тха̄ван̣н̣ана̄йам̣ вуттам̣, там̣ пана вутта̄ка̄рам̣ нигаманавасена дассетум̣ ‘‘маггаккхан̣е’’тиа̄ди вуттам̣. ка̄мам̣ чатӯсупи маггаккхан̣есу там̣ джат̣ам̣ виджат̣ети на̄ма, пхалаккхан̣есупи йатха̄рахам̣ виджат̣итаджат̣о, аггапхалаккхан̣ейева пана саббасо виджат̣итаджат̣о, тато парам̣ виджат̣етабба̄йа джат̣а̄йа абха̄вато. тенеттха хет̣т̣ха̄ хет̣т̣химамаггапан̃н̃а̄бха̄вана̄нисам̣сасса вуттатта̄ва чатуттхамаггапан̃н̃а̄бха̄вана̄васена аттхо вутто.
ратинти абхиратим̣, абхиручинти аттхо. таттха̄ти арийа̄йа пан̃н̃а̄бха̄вана̄йа.
890. имисса̄ га̄тха̄йа̄ти имиссам̣ га̄тха̄йам̣. га̄тха̄ хи аттано аттхабхӯтасса висуддхимаггасса а̄дха̄рабха̄вена вутта̄, са̄мивачанам̣ ва̄ етам̣ аттхасса там̣самбандхибха̄вато.
пан̃н̃а̄бха̄вана̄нисам̣саниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ити тевӣсатимапариччхедаван̣н̣ана̄.
нигаманакатха̄ван̣н̣ана̄
891. имисса̄ да̄ни га̄тха̄йа̄тиа̄дӣнам̣ га̄тха̄нам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вутто ева. сва̄йам̣ ‘‘висуддхимаггам̣ бха̄сисса’’нти евам̣ пат̣ин̃н̃а̄то висуддхимагго етта̄вата̄ бха̄сито хотӣти самбандхо.
892. таттха̄тиа̄дӣсу айам̣ падасамбандхена саддхим̣ сан̇кхепаттхо – тесам̣ ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа̄’’тига̄тха̄йам̣ вутта̄нам̣ сӣла̄диппабхеда̄нам̣ аттха̄нам̣ пан̃чаннампи маха̄ника̄йа̄нам̣ ат̣т̣хакатха̄найе ат̣т̣хакатха̄тантийам̣ таттха таттха вутто йо виниччхайо, йебхуййена там̣ саббам̣ сама̄харитва̄ сама̄нетва̄ ника̄йантарасса ника̄йагатава̄дадосасан̇карехи мутто со ниччхайо йасма̄ пака̄сито, тасма̄ висуддхика̄мехи йогӣхи етасмим̣ висуддхимагге а̄даро каран̣ӣйойева̄ти.
нигаманага̄тха̄йо
етта̄вата̄ ча –
сувисуддхасама̄ча̄ро, висуддханайаман̣д̣итам̣;
висуддхимаггам̣ локасса, йадаччантависуддхийа̄.
абха̄си карун̣а̄вега-самусса̄хитама̄насо;
махеси випулода̄та-висуддхиматипа̄т̣аво.
тасса аттхам̣ пака̄сетум̣, катха̄маггам̣ пура̄танам̣;
нисса̄йа йа̄ сама̄раддха̄, аттхасам̣ван̣н̣ана̄ майа̄.
а̄йа̄чито сиддхага̄ма-паривен̣анива̄сина̄;
тхерена да̄т̣хана̄гена, суддха̄ча̄рена дхӣмата̄.
са̄ еса̄ параматтха̄нам̣, таттха таттха йатха̄рахам̣;
нидха̄нато параматтха-ман̃джӯса̄ на̄ма на̄мато.
сампатта̄ паринит̣т̣ха̄нам̣, ана̄кулавиниччхайа̄;
ат̣т̣ха̄сӣтиппама̄н̣а̄йа, па̄л̣ийа̄ бха̄н̣ава̄рато.
ити там̣ сан̇кхаронтена, йам̣ там̣ адхигатам̣ майа̄;
пун̃н̃ам̣ тасса̄нубха̄вена, локана̄тхасса са̄сане.
ога̄хетва̄ висуддха̄йа, сӣла̄дипат̣ипаттийа̄;
саббепи дехино хонту, вимуттирасабха̄гино.
чирам̣ тит̣т̣хату локасмим̣, самма̄самбуддхаса̄санам̣;
тасмим̣ сага̄рава̄ ниччам̣, хонту саббепи па̄н̣ино.
самма̄ вассату ка̄лена, дево ра̄джа̄ махӣпати;
саддхамманирато локам̣, дхамменева паса̄сатӯти.
бадаратиттхавиха̄рава̄сина̄ а̄чарийадхаммапа̄лена ката̄
параматтхаман̃джӯса̄ на̄ма висуддхимаггамаха̄т̣ӣка̄ саматта̄.
висуддхимагга-маха̄т̣ӣка̄ саматта̄.