22. н̃а̄н̣адассанависуддхиниддесаван̣н̣ана̄
пат̣хамамагган̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄
806. ида̄ни н̃а̄н̣адассанависуддхийа̄ ниддесе ануппатте са̄ йасса н̃а̄н̣асса анантарам̣ уппаджджати, там̣ та̄ва дассенто ‘‘ито парам̣ готрабхун̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’ти а̄ха. ито паранти ито ануломан̃а̄н̣ато упари. танти готрабхун̃а̄н̣ам̣. нева пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхим̣ бхаджати аничча̄дивасена сан̇кха̄ра̄нам̣ аггахан̣ато. на н̃а̄н̣адассанависуддхим̣ бхаджати сатипи нибба̄на̄рамман̣атте килеса̄нам̣ акхепанато. тато еветам̣ вин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ висайам̣ уддесантам̣ дассанакиччам̣ каронтам̣ кирийаманодха̄ту вийа маггасса а̄ваджджанат̣т̣ха̄нийам̣ вуччати. антара̄ти чхат̣т̣хасаттамависуддхӣнам̣ вемаджджхе. аббоха̄рикамева хоти убхайависуддхилаккхан̣ата̄бха̄вато. татха̄пи вут̣т̣ха̄нага̄минийа̄ парийоса̄ната̄йа випассана̄паккхикам̣. теневасса там̣сотапатитата̄. тена̄ха ‘‘випассана̄соте…пе… сан̇кхам̣ гаччхатӣ’’ти. етенасса пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхибхаджанам̣ дассети. сотасса арийассаа̄дито паджджанам̣ сота̄патти, со ева магго, сотам̣ ва̄ арийам̣ а̄дито паджджати адхигаччхатӣти сота̄патти, пат̣хамако. тасса магго сота̄паттимагго. пат̣исандхивасена сакидева имам̣ мануссалокам̣ а̄гаччхатӣти сакада̄га̄мӣ, тасса магго сакада̄га̄мимагго. пат̣исандхивасена ка̄мабхавам̣ на а̄гаччхатӣти ана̄га̄мӣ, тасса магго ана̄га̄мимагго. килеса̄дӣнам̣ ханана̄дина̄ арахам̣, аггамаггат̣т̣хо. тасса бха̄во арахаттам̣, со ева магготи арахаттамагго. чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣ екаджджхам̣ гахетва̄ н̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма.
техи тӣхипӣти хет̣т̣ха̄ тин̣н̣ам̣ ануломан̃а̄н̣а̄нам̣ вуттатта̄ вуттам̣, тӣсу ва̄ двиннам̣ антогадхатта̄. тӣхипӣти ва̄ викаппантарасампин̣д̣анаттхо пи-саддо, тена тӣхипи двӣхипӣти вуттам̣ хоти. аттано бала̄нурӯпена̄ти аттано аттано а̄нубха̄ва̄нукӯлам̣. пат̣хаман̃хи ануломан̃а̄н̣ам̣ саббол̣а̄рикам̣, дутийам̣ тато на̄тиол̣а̄рикам̣, татийам̣ тато на̄тиол̣а̄рикам̣ тамам̣ антарадха̄пети. атха ва̄ бала̄нурӯпена̄ти хет̣т̣ха̄ сан̇кха̄рупеккха̄йа а̄хитабала̄нурӯпена. пубба̄бхисан̇кха̄равасена хи ануломан̃а̄н̣асса̄пи магган̃а̄н̣асса вийа саддха̄вимуттадит̣т̣хиппатта̄нам̣ паваттиа̄ка̄расиддхо аттхева мудутиккхата̄висесо. палибодхато упат̣т̣ха̄ти палибодхабха̄вапат̣иччха̄дакасса тамасса антарадха̄питатта̄. ‘‘а̄севананте’’ти имина̄ дутийасса ва̄ татийасса ва̄ ануломан̃а̄н̣асса анантарам̣ готрабхун̃а̄н̣уппатти, на пат̣хамасса̄ти дассети тасса ана̄севанатта̄. на хи аладдха̄севанам̣ готрабхун̃а̄н̣ам̣ уппа̄детум̣ саккоти. нимитта̄дивирахато, таббидхурато ча ‘‘анимитта’’нтиа̄дина̄ нибба̄нам̣ висеситам̣. путхуджджанаготтанти арийехи асаммиссам̣ путхуджджанасаман̃н̃ам̣. готтанти хи екавам̣саджа̄нам̣ сама̄на̄ саман̃н̃а̄, евам̣ идха̄пӣти. путхуджджанасан̇кханти тассева вевачанам̣, путхуджджанабхӯминти путхуджджанаваттхум̣. екантиката̄йа екава̄рамева ча уппаджджанато апунара̄ват̣т̣акам̣.
бахиддха̄ вут̣т̣ха̄навиват̣т̣анети асан̇кхатадха̄туйа̄ бахибха̄вато бахиддха̄сан̃н̃ита̄ сан̇кха̄рагата̄ вут̣т̣ха̄набхӯте виват̣т̣ане ниппхаджджама̄не пан̃н̃а̄. абхибхуййатӣти абхибхавати. паккхандатӣти анупависати. еттха ча ‘‘уппа̄дам̣ абхибхуййатӣ’’тиа̄дина̄ путхуджджанаготта̄бхибхаванам̣ тадатиккаманама̄ха. ‘‘ануппа̄дам̣ паккхандатӣ’’тиа̄дина̄ арийаготтабха̄ванам̣ тадубхайабха̄вато.
807. ека̄ваджджана̄нам̣ на̄на̄вӣтхита̄ наттхӣти на там̣ниседхана̄йа екавӣтхиггахан̣ам̣, атха кхо на̄на̄рамман̣а̄нампи ека̄ваджджана̄нам̣ на̄на̄вӣтхита̄ наттхӣти дассанаттханти дат̣т̣хаббам̣. маха̄ма̄тиканти махантам̣ удакава̄хакам̣. лан̇гхитва̄ти анотаранто ева атиккамитва̄. уллан̇гхитва̄ти упарибха̄генева лан̇гхитва̄. ниннапон̣апаббха̄рата̄ уттаруттарависит̣т̣ха̄ нинната̄ва.
ат̣т̣хахи н̃а̄н̣ехи ануккамена а̄хитависесам̣ ануломан̃а̄н̣ам̣ нибба̄на̄рамман̣асса н̃а̄н̣асса паччайо бхавитум̣ саматтхам̣ джа̄танти а̄ха ‘‘удайаббайа̄нупассана̄дина̄ вегена дха̄витва̄’’ти. рӯпам̣ анекасантатисамбандхата̄йа анекават̣т̣арачита̄ раджджу вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘рӯпараджджум̣ ва̄’’ти. аттабха̄васса руккхат̣т̣ха̄нийата̄йа вуттатта̄ там̣самбандхадан̣д̣ат̣т̣ха̄нийата̄ ведана̄дӣсу екассева йутта̄, на ведана̄дисамуда̄йасса̄ти вуттам̣ ‘‘ведана̄дӣсу ан̃н̃атарадан̣д̣ам̣ ва̄’’ти. анулома̄ваджджанена̄ти ануломасса а̄ваджджанена. йена а̄ваджджанена ануломан̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, тена там̣ а̄рамман̣ам̣. ‘‘пат̣хамена ануломачиттена уллан̇гхитва̄’’ти идам̣ сакка̄йатӣрасса тасса атиккамана̄рамбхата̄йа вуттам̣. ‘‘дутийена нибба̄наниннапон̣апаббха̄рама̄насо’’ти идам̣ тасса саббасан̇кха̄рато са̄тисайам̣ алаггам̣ хутва̄ висан̇кха̄ре аллӣнабха̄вато вуттам̣. нибба̄не а̄рамман̣акаран̣авасена патати йога̄вачаро. ека̄рамман̣ети екава̄рам̣йева а̄ламбите а̄рамман̣е. тена̄ха ‘‘аладдха̄севаната̄йа̄’’ти. тена ека̄рамман̣е а̄севана̄ упака̄раватӣ, на татха̄ на̄на̄рамман̣ети дассети.
808. татра̄ти ануломаготрабхӯнам̣ итарӣтаракичча̄каран̣е. наккхаттайоганти наккхаттена чандасса йогам̣, наккхаттайогавибха̄ванийам̣ ва̄ ка̄лам̣, дивасанти аттхо.
таттха̄тиа̄ди упама̄сам̣санданам̣.
евам̣ ниббатта̄хӣти ануломан̃а̄н̣а̄ни вийа сан̇кха̄ре ана̄ламбитва̄ ахам̣ вийа нибба̄на̄рамман̣е ватта̄хӣти маггасса готрабхуна̄ диннасан̃н̃а̄мун̃чанам̣, анубандханан̃ча нибба̄на̄рамман̣акаран̣амева сандха̄йа вуттам̣.
809. татра̄ти тасмим̣ готрабхуна̄ диннасан̃н̃ам̣ амун̃читва̄ вийа тена гахита̄рамман̣ейева ваттитва̄ маггасса лобхаккхандха̄диниббиджджхане. усум̣ асати кхиппатӣти исса̄со, дхануггахо. сарагочарат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма ат̣т̣хаусабхаматтам̣. тан̃ча кхо дӯре па̄тино маджджхимапурисасса васена чатухаттха̄йа йат̣т̣хийа̄ вӣсатийат̣т̣хи усабхам̣, тена ат̣т̣хаусабхаматте падесе хаттхавасена чатта̄рӣса̄дхикачхасатахаттхе падесе. пхалакасатанти асанаса̄рамайам̣ пхалакасатам̣. кумбхака̄рачаккасадисе чаккайанте. а̄виджджхитва̄ти бхаметва̄. дан̣д̣акагхат̣т̣ана̄йа уппа̄детаббасаддо дан̣д̣акасан̃н̃а̄. пхалакасатавинивиджджханасса паччайабхӯта̄ дан̣д̣акасан̃н̃а̄ вийа готрабхун̃а̄н̣ам̣ лобхаккхандха̄диниббиджджханасса магган̃а̄н̣асса паччайабха̄вато. исса̄со вийа магган̃а̄н̣ам̣ ниббиджджхитаббанивиджджханато.
810. ат̣т̣хамабхавато пат̣т̣ха̄йа ниббаттанакам̣ анаматаггасам̣са̄рават̣т̣адуккхасамуддам̣ сосети. саддха̄дханам̣ сӣладханам̣ хиридханам̣ оттаппадханам̣ сутадханам̣ ча̄гадханам̣ пан̃н̃а̄дхананти имесам̣ саттаннам̣ арийадхана̄нам̣. саммукхӣбха̄ванти паччаккхасиддхим̣. па̄н̣а̄типа̄та̄дипан̃чавера̄ни чева пан̃чавӣсатимаха̄бхайа̄ни ча̄ти саббаверабхайа̄ни. ан̃н̃есан̃ча ратанаттайе нивит̣т̣хасаддха̄дӣнам̣. самуда̄йе паватто сота̄паттимаггасаддо тадекадесепи паваттатӣти а̄ха ‘‘сота̄паттимаггена сампайуттам̣ н̃а̄н̣а’’нти.
пат̣хамамагган̃а̄н̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.
сота̄паннапуггалакатха̄ван̣н̣ана̄
811. тассева сота̄паттимаггачиттасса. ка̄ман̃четтха на̄титиккхапан̃н̃асса две, тиккхапан̃н̃асса тӣн̣и пхалачитта̄ни хонти, ависесато пана гахитасса маггасса васена ‘‘две, тӣн̣и ва̄’’ти вуттам̣. сама̄дхима̄нантарикан̃н̃ама̄хӯти йам̣ аттано паваттисаманантарам̣ нийаменева пхалаппада̄нато а̄нантарикасама̄дхӣти а̄хӯти аттхо. анантарамева паваттанакам̣ пхалам̣ анантарам̣, таттха нийутто, там̣ ва̄ пайоджанам̣ етасса̄ти а̄нантарико, магго.
а̄севанантети а̄севанато анте, а̄севанала̄бхино ануломан̃а̄н̣асса анантаранти аттхо. ладдха̄севанамева ануломам̣ готрабхум̣ уппа̄дети. упари пана чха, сатта ва̄ джавана̄ни паваттанти, тасма̄ чатта̄ри пхалачитта̄ни хонтӣти вадеййа̄ти а̄ха ‘‘саттачиттапарама̄ ча ека̄ваджджанавӣтхӣ’’ти.
там̣ пана на са̄рато паччетаббанти йоджана̄. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.
812. етта̄вата̄ти пат̣хамамагга̄нантарам̣ пхаласса уппаттимаккена. бхусам̣ паматтопӣти девараджджачаккаваттираджджа̄дипама̄дат̣т̣ха̄нам̣ а̄гамма бхусам̣ паматтопи. йесам̣ йатха̄вуттаа̄ваджджанаджаваначитта̄нам̣ уппаттийа̄ еса сота̄панно паччавеккхати на̄ма̄ти адхиппа̄йо.
етенева пасан̇гена сеса̄нам̣ арийа̄нам̣ паччавеккхан̣а̄ни дассетум̣ ‘‘йатха̄ ча̄’’тиа̄ди вуттам̣.
уккат̣т̣хапариччхедойева чесо, йадидам̣ пан̃чаннам̣, чатуннан̃ча паччавеккхан̣а̄нам̣ дассананти аттхо. ‘‘абха̄венева̄’’ти етена пахӣна̄васит̣т̣хакилесапаччавеккхан̣асаматтхата̄ кассачи хоти, кассачи на хотӣти дассети. лобхо ева лобхадхаммо.
дутийамагган̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄
813. ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ танубха̄ва̄йа̄ти етесам̣ килеса̄нам̣ танубха̄ваттхам̣. таттха двӣхи ка̄ран̣ехи танубха̄во адхиччуппаттийа̄, парийут̣т̣ха̄намандата̄йа ча. сакада̄га̄мисса хи ват̣т̣а̄нуса̄римаха̄джанасса вийа килеса̄ абхин̣хам̣ на уппаджджанти, када̄чи када̄чи вирал̣а̄ка̄ра̄ хутва̄ уппаджджанти. татха̄ уппаджджанта̄пи мадданта̄ чха̄дента̄ андхака̄рам̣ каронта̄ на уппаджджанти, двӣхи пана маггехи пахӣнатта̄ мандаманда̄ танука̄ка̄ра̄ хутва̄ уппаджджанти. кечи пана ‘‘сакада̄га̄мисса̄пи килеса̄ чирена уппаджджанти, уппаджджанта̄пи бахала̄ва уппаджджанти. татха̄ хисса путтадхӣтаро диссантӣ’’ти, там̣ ака̄ран̣ам̣ ваттхупат̣исеванена вина̄пи габбхаггахан̣асаббха̄вато. тасма̄ вуттанайенева двӣхи ка̄ран̣ехи тесам̣ танубха̄во ведитаббо. дутийа̄йа̄ти ган̣анавасенапи дутийа̄йа, уппаттивасенапи дутийа̄йа бхӯмийа̄. паттийа̄ти са̄ман̃н̃апхаласса пат̣ила̄бха̄йа. тан̃хи сампайутта̄нам̣ ниссайабха̄вато те дхамма̄ бхаванти еттха̄ти бхӯми. йасма̄ ва̄ сама̄непи локуттарабха̄ве сайампи бхавати уппаджджати, на нибба̄нам̣ вийа апа̄тубхӯтам̣, тасма̄пи ‘‘бхӯмӣ’’ти вуччати. йогам̣ каротӣти випассана̄бхийогам̣ кароти. ‘‘наваха̄ка̄рехи индрийа̄ни тиккха̄ни бхавантӣ’’тиа̄дина̄ (висуддхи. 2.699) вуттанайенева йадаггена индрийа̄нам̣ тиккхатам̣ сампа̄дети, тадаггена бала̄ни, боджджхан̇га̄ни ча пат̣утарабха̄вам̣ а̄па̄денто индрийабалабоджджхан̇га̄ни самодха̄нетва̄ лаккхан̣аттайатӣран̣авасена н̃а̄н̣ена паримаддати. таттха апара̄парам̣ н̃а̄н̣ам̣ ча̄ренто париваттети. тена̄ха ‘‘випассана̄вӣтхим̣ ога̄хатӣ’’ти. вуттанайенева̄ти удайаббайан̃а̄н̣а̄дӣнам̣ уппа̄дане вуттанайена. готрабхуанантаранти еттха готрабху вийа готрабху. пат̣хамамаггапуреча̄рикан̃а̄н̣ан̃хи путхуджджанаготта̄бхибхаванато, арийаготтабхаванато ча ниппарийа̄йато готрабхӯти вуччати, идам̣ пана там̣садисата̄йа парийа̄йато готрабху. екаччасам̣килесависуддхийа̄, пана аччантависуддхийа̄ а̄рамман̣акаран̣ато ча вода̄нанти вуччати. тена̄ха пат̣т̣ха̄не ‘‘ануломам̣ вода̄насса анантарапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄ 1.1.417). йасма̄ пана пат̣исамбхида̄магге уппа̄да̄диабхибхаванаттхам̣ упа̄да̄йа ‘‘ат̣т̣ха готрабхудхамма̄ сама̄дхивасена уппаджджанти, даса готрабхудхамма̄ випассана̄васена уппаджджантӣ’’тиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 1.60) готрабхуна̄меневетам̣ а̄гатам̣, тасма̄ идха̄пи ‘‘готрабхуанантара’’нти вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
дутийан̃а̄н̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.
татийамагган̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄
814. сакидева̄ти екава̄рам̣йева. ‘‘имам̣ локам̣ а̄гантва̄’’ти имина̄ пан̃часу сакада̄га̄мӣсу чатта̄ро ваджджетва̄ екова гахито. екаччо идха сакада̄га̄мипхалам̣ патва̄ идхева локе паринибба̄ти, екаччо идха патва̄ девалоке паринибба̄ти, екаччо девалоке патва̄ таттхева паринибба̄ти, екаччо девалоке патва̄ идхӯпападжджитва̄ паринибба̄ти. име чатта̄ропи идха на гахита̄. йо пана идха патва̄ девалоке йа̄вата̄йукам̣ васитва̄ пуна идхӯпападжджитва̄ паринибба̄ти, айам̣ екова идха гахитоти ведитаббо.
ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ анавасесаппаха̄на̄йа̄ти тесам̣йева сакада̄га̄мимаггена тануката̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ ниравасесаппаха̄на̄йа. пат̣исандхивасена ка̄мабхавасса ана̄гаманато ана̄га̄мӣ.
татийан̃а̄н̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.
чатуттхамагган̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄
815. опапа̄тикоти упапа̄тайонико. имина̄сса габбхасеййа̄ пат̣иккхитта̄. таттха паринибба̄йӣти таттха суддха̄ва̄се паринибба̄йита̄. ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄ти пат̣исандхиггахан̣авасена тасма̄ лока̄ идха ана̄ваттанасабха̄во, буддхадассанадхаммассавана̄нам̣ панаттха̄йа а̄гаманам̣ хотийева.
рӯпара̄гаарӯпара̄гама̄науддхаччаавиджджа̄нам̣ анавасесаппаха̄на̄йа̄ти етесам̣ пан̃чаннам̣ уддхамбха̄гийасам̣йоджана̄нам̣ ниссесаппаджаханаттха̄йа. таттха рӯпабхаве чхандара̄го рӯпара̄го. арӯпабхаве чхандара̄го арӯпара̄го. ма̄но арахаттамаггаваджджхама̄но. татха̄ уддхачча̄виджджа̄.
чатуттхан̃а̄н̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.
арахантапуггалакатха̄ван̣н̣ана̄
816. маха̄кхӣн̣а̄савоти маха̄нубха̄вата̄нибандханам̣ пӯджа̄вачанаметам̣, на упа̄да̄йавачанам̣ йатха̄ ‘‘маха̄моггалла̄но’’ти. на хи чӯл̣акхӣн̣а̄саво на̄ма аттхи. антимадехам̣ дха̄ретӣти антимадехадха̄рӣ. кхандхакилеса̄бхисан̇кха̄рабха̄ра̄нам̣ охитатта̄ оропитатта̄ охитабха̄ро. ануппатто садаттхам̣ сакаттханти ануппаттасадаттхо. садаттхоти ча арахаттам̣ ведитаббам̣. тан̃хи аттупанибандханат̣т̣хена, атта̄нам̣ авиджаханат̣т̣хена, аттано параматтхат̣т̣хена ча аттано аттхатта̄ сакаттхоти вуччати. париккхӣн̣а̄ни дасапи бхавасам̣йоджана̄ни етасса̄ти париккхӣн̣абхавасам̣йоджано. кхандха̄диаттхам̣ самма̄ ан̃н̃а̄йа вимуттоти саммадан̃н̃а̄вимутто. агго ча со даккхин̣еййо ча, аггадаккхин̣ам̣ ва̄ арахатӣти аггадаккхин̣еййо.
бодхипаккхийакатха̄ван̣н̣ана̄
817. чатуннам̣ магган̃а̄н̣а̄нам̣ васена чатун̃а̄н̣а̄йа. а̄нубха̄вавиджа̄нанаттханти сатипат̣т̣ха̄напа̄рипӯриа̄дикасса а̄нубха̄васса бодханаттхам̣.
парипун̣н̣а̄ бодхипаккхийа̄ етасса̄ти парипун̣н̣абодхипаккхийо, магго. тасса бха̄во парипун̣н̣абодхипаккхийабха̄во. вут̣т̣ха̄набалехи сампайуттата̄ва вут̣т̣ха̄набаласама̄його, йе сам̣йоджана̄дайо йена пат̣хамамагга̄дина̄ паха̄табба̄.
818. буджджханат̣т̣хена ва̄ бодхо, маггачиттуппа̄до. тасса буджджханакирийа̄йа анугун̣абха̄вато паккхе бхава̄ти бодхипаккхийа̄.
819. тесу бодхипаккхийесу. а̄рамман̣есӯти ка̄йа̄диа̄рамман̣есу. оккхандитва̄ти анупависитва̄. паккхандитва̄ти тассева вевачанам̣. упат̣т̣ха̄натоти асубха̄ка̄ра̄диггахан̣авасена упагантва̄ ават̣т̣ха̄нато. ка̄йа̄дӣсу асубха̄ка̄ра̄диггахан̣ам̣ пуббабха̄гасатипат̣т̣ха̄навасена субхасан̃н̃а̄дипаха̄накиччаса̄дханам̣ маггасатипат̣т̣ха̄навасена ведитаббам̣. таттха хи ека̄ва сати чатукиччаса̄дханавасена паваттати.
820. падахантӣти ва̄йаманти, ка̄йачитта̄ни пагган̣ханти ва̄. асобха̄хетӯнам̣ сам̣килесадхамма̄нам̣ паджаханена, собха̄хетӯнан̃ча вода̄надхамма̄нам̣ бха̄ванена собханам̣, сундаранти аттхо. сет̣т̣хабха̄ва̄ваханатоти па̄сам̣сатамабха̄васа̄дханато. падха̄набха̄вака̄ран̣атоти уттамабха̄вахетуто.
821. пуббе вуттена̄ти иддхивидхан̃а̄н̣аниддесе (висуддхи. 2.369) вуттена. иджджханат̣т̣хо ниппхаджджанат̣т̣хо, пат̣ила̄бхасампада̄ ва̄, йена ва̄ иджджханти иддха̄ вуддха̄ уккам̣сагата̄ хонти, там̣ иджджханам̣. сама̄дхипадха̄насан̇кха̄рапамукха̄ маггадхамма̄ идха ‘‘иддхӣ’’ти адхиппета̄. пуббан̇гамат̣т̣хо адхипатипаччайабха̄во. тасма̄ сота̄паттимагго иджджхатӣти иддхи, тасма̄ сампайутта̄ чханда̄дайо пуббан̇гамат̣т̣хена па̄до. тасса̄ ева пхалабхӯта̄йа вут̣т̣ха̄нага̄минийа̄ чханда̄дайо пуббабха̄гака̄ран̣ат̣т̣хена па̄до. соти иддхипа̄до. име локуттара̄ва̄ти име йатха̄вутта̄ чханда̄дайо уттарачӯл̣абха̄джанӣйе а̄гатанайена локуттара̄ ведитабба̄. чханда̄диадхипативасена пат̣иладдхадхамма̄пи пхасса̄дайо иддхипа̄да̄ хонтӣти аттхо. ка̄ман̃четтха иддхипа̄до но адхипати, адхипати ва̄ но иддхипа̄до на̄ма наттхи, йатха̄ пана екасмим̣ радждже раджджа̄рахесу чатӯсу ра̄джакума̄ресу екасмим̣ ка̄ле екова раджджамануса̄сати, на саббе, евам̣ екамекасмим̣ читтуппа̄де екова адхипати, иддхипа̄до ча хотӣти ведитаббо.
822. ассаддхийам̣ саддха̄пат̣ипаккха̄ акусала̄ дхамма̄, аваттхугато паса̄дапатирӯпако миччха̄дхимоккхо ва̄. косаджджам̣ тхинамиддхападха̄но акусалачиттуппа̄до. пама̄до сатисаммосо татха̄паватта̄ акусала̄ кхандха̄. абхибхаванасан̇кха̄тена адхипатийат̣т̣хена̄ти ассаддхийа̄дӣнам̣ абхибхаванато абхибхавананти ваттаббена адхимоккхапаггахаупат̣т̣ха̄наавиккхепападжа̄нанасса екалаккхан̣ена сампайуттадхаммесу адхипатийат̣т̣хена. ассаддхийа̄дӣхи ча̄ти ча-саддо самуччайаттхо ат̣т̣ха̄наппайутто, тасма̄ акампийат̣т̣хена ча сампайуттадхаммесу тхирабха̄вена ча баланти еваметтха адхиппа̄йо ведитаббо.
823. буджджханакасаттасса̄ти чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ пат̣ивиджджханакасаттасса. йо хесо локуттарамаггаккхан̣е уппаджджама̄на̄йа сатиа̄дидхаммаса̄маггийа̄ каран̣абхӯта̄йа буджджхати килесасанта̄нанидда̄йа ут̣т̣хахати, чатта̄ри ва̄ арийасачча̄ни пат̣ивиджджхати, нибба̄намева ва̄ саччхикаротӣти бодхӣти вуччати арийаса̄вако, тасса бодхисса буджджханакасаттасса ан̇га̄ти боджджхан̇га̄. ниййа̄никат̣т̣хена̄ти ват̣т̣ато ниссаран̣ат̣т̣хена.
824. пуббабха̄ге на̄на̄читтесу лаббхантӣти самбандхо. чуддасавидхена̄ти а̄на̄па̄наирийа̄патхачатусампаджан̃н̃апат̣иккӯламанасика̄радха̄туманасика̄рапабба̄ни, нава сиватхикапабба̄ни ча̄ти евам̣ чуддасавидхена. ка̄йам̣ паригган̣хато ча ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ лаббхати, на ведана̄дайо паригган̣хато. еса найо сесесупи. ‘‘сукхам̣ ведана’’нтиа̄дина̄ти ва̄ ‘‘са̄миса’’нтиа̄дина̄ти ва̄ ‘‘нира̄миса’’нтиа̄дина̄ти ва̄ евам̣ нававидхена. сара̄гадосамохасам̣кхиттамахаггатасама̄хитасауттаравимуттапада̄нам̣ сапат̣ипаккха̄нам̣ васена сол̣асавидхена. нӣваран̣упа̄да̄наккхандха̄йатанабоджджхан̇гасаччапабба̄нам̣ васена пан̃чавидхена. имасмим̣ аттабха̄вети паччуппанне аттабха̄ве. ануппаннапуббанти аттано абхӯтапуббам̣. парасса уппаннам̣ акусалам̣ дисва̄ таннимиттан̃ча вадхабандха̄раха̄дӣнӣти адхиппа̄йо. тасса̄ти та̄дисасса. бхавати хи там̣садисепи таббоха̄ро йатха̄ ‘‘та̄нийева осадха̄нӣ’’ти. тасса паха̄на̄йа̄ти еттха̄пи есева найо. джха̄навипассана̄ ито ан̃н̃асмим̣ аттабха̄ве уппаннапубба̄пи сийунти вуттам̣ ‘‘имасмим̣ аттабха̄ве ануппаннапубба’’нти, чхандиддхипа̄дасамма̄ва̄ча̄нам̣йева гахан̣ам̣. тесу вуттесу сесиддхипа̄дасесавиратийо аттхато вутта̄ва хонтӣти лаккхан̣аха̄равасена айаматтхо ведитаббо. евам̣ на̄на̄читтесу лаббханти пуббабха̄ге ете сатипат̣т̣ха̄насаммаппадха̄наиддхипа̄да̄. чатуннам̣ н̃а̄н̣а̄нанти чатуннам̣ арийамагган̃а̄н̣а̄нам̣. ка̄мам̣ саббепи бодхипаккхийадхамма̄ маггачиттуппа̄дапарийа̄панна̄ва, татха̄пи са̄тисайо саммаппадха̄набйа̄па̄ро маггаккхан̣ети вуттам̣ ‘‘пхалаккхан̣е т̣хапетва̄ чатта̄ро саммаппадха̄не’’ти. авасеса̄ теттим̣са лаббханти, те ча кхо парийа̄йато, на ниппарийа̄йатоти адхиппа̄йо.
825. сесесу пана̄ти иддхипа̄да̄дӣсу пан̃часу кот̣т̣ха̄сесу. йатха̄ сативӣрийесу ‘‘сатипат̣т̣ха̄нам̣ саммаппадха̄на’’нти сан̇кхипанавасена ха̄панам̣, ‘‘ка̄йа̄нупассана̄’’тиа̄дивибха̄гадассанавасена вад̣д̣ханам̣ аттхи, ӣдисам̣ ха̄панавад̣д̣ханам̣ наттхӣти аттхо.
826. ида̄ни саббесу ева йатха̄рахам̣ лаббхама̄навибха̄гадассанаттхам̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха тесӯти саттатим̣са̄йа бодхипаккхийадхаммесу. чхаддха̄ти екадха̄ дведха̄ чатудха̄ пан̃чадха̄ ат̣т̣хадха̄ навадха̄ти евам̣ чхаппака̄рена те бхаванти.
чхандиддхипа̄да̄дивасена̄ти чхандо чхандиддхипа̄давасенева, читтам̣ читтиддхипа̄давасенева, пӣтипассаддхиупеккха̄ боджджхан̇гавасенева, сан̇каппа̄дайо маггавасенева̄ти евам̣ нава екавидха̄ва хонти.
чуддасева асамбхинна̄ти сати вӣрийам̣ чхандо читтам̣ пан̃н̃а̄ саддха̄ сама̄дхи пӣти пассаддхи упеккха̄ самма̄сан̇каппо самма̄ва̄ча̄ самма̄камманто самма̄а̄джӣвоти име асамбхинна̄ падантарасамбхедена вина̄ аггахитаггахан̣ена гайхама̄на̄ чуддасева ча сабха̄вадхамма̄. чуддаса̄ти ча уккам̣сапариччхедена вуттам̣. тан̃ча кхо пат̣хамаджджха̄никамаггачиттуппа̄давасена, дутийаджджха̄нике пана самма̄сан̇каппа̄бха̄вато тераса, татийачатуттхапан̃чамаджджха̄никесу пӣтисамбоджджхан̇га̄бха̄вато два̄даса хонти. ‘‘саттатим̣саппабхедато’’ти идампи уккам̣савасенева вуттам̣, авакам̣сато пана вуттанайена екасмим̣ кхан̣е чхаттим̣са, пан̃чатим̣са хонти, чатуннам̣ адхипатӣнам̣ екаджджхам̣ ануппаджджанато екасмим̣ кхан̣е екассева иддхипа̄дасса самбхавоти дваттим̣са ча хонтӣти ведитаббам̣.
саттатим̣сапабхедато катханти а̄ха ‘‘сакиччаниппха̄данато’’тиа̄ди, екаччасса сабха̄вато екасса̄пи аттано а̄нубха̄ва̄нурӯпака̄йа̄нупассана̄дитам̣там̣киччаса̄дханатоти аттхо. сарӯпена ча вуттитоти абхедасса читтиддхипа̄да̄дикасса сарӯпенева паваттанато ча.
еттха̄ти н̃а̄н̣адассанависуддхийам̣. касма̄ пана бодхипаккхийесу джха̄накот̣т̣ха̄со на гахито, нану джха̄нарахито арийамагго наттхӣти? саччам̣ наттхи, тато ева на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣ ‘‘бодхипаккхийесу джха̄нам̣ на гахита’’нти лаккхан̣ӯпаниджджха̄налаккхан̣асса джха̄насса маггаггахан̣енева гахитатта̄. тан̃хи сандха̄йа ‘‘йасмим̣ самайе локуттарам̣ джха̄нам̣ бха̄ветӣ’’тиа̄ди (дха. са. 277, 343 а̄дайо) вуттам̣. а̄рамман̣ӯпаниджджха̄налаккхан̣асса панеттха самбхаво ева наттхи. апаро найо – касма̄ пана бодхипаккхийесу джха̄накот̣т̣ха̄со на гахито, нану джха̄нарахито арийамагго наттхи, на ча там̣ пат̣ипада̄ вийа екантапуббабха̄гийам̣, на̄пи екаччапат̣исамбхида̄ вийа магганиссандо, атха кхо маггачиттуппа̄дапарийа̄панно, йато ‘‘локуттарам̣ джха̄нам̣ бха̄ветӣ’’ти (дха. са. 277, 343 а̄дайо) вуттам̣, маггамаггапарива̄радхамма̄ ча бодхипаккхийадхамма̄ти? вуччате – йам̣ та̄ва вуттам̣ джха̄нарахито арийамагго наттхӣ’’ти, таттха на арийамаггасампайогаматтена джха̄насса бодхипаккхийата̄ лаббхати атиппасан̇гато. а̄ха̄ра̄дӣнампи хи бодхипаккхийата̄ а̄паджджеййа̄ти. етена маггачиттуппа̄дапарийа̄панната̄ бодхипаккхийабха̄васса ака̄ран̣анти дасситам̣ хоти.
йам̣ пана вуттам̣ ‘‘маггамаггапарива̄радхамма̄ ча бодхипаккхийа̄’’ти, таттха парива̄рат̣т̣хо ким̣ сахапаваттиаттхо, уда̄ху париккха̄рат̣т̣хоти? йади пуримо паккхо, со пагева ниллочито. атха дутийо, идам̣ вича̄ретаббам̣. катхам̣ паваттама̄нам̣ джха̄нам̣ маггасса париккха̄ро? йади сахаджа̄та̄дипаччайабха̄вена, евам̣ сати пхасса̄дӣнампи маггапариккха̄рата̄ а̄паджджати. атха пат̣ипаккхавидхам̣санена, на саббе джха̄надхамма̄ пат̣ипаккхавидхам̣санасаматтха̄. на хи вича̄ро, ведана̄ ча кассачи сам̣килесадхаммасса уджупат̣ипаккхабха̄вена паваттанти. йам̣ пана пет̣аке ‘‘сукхам̣ уддхаччакуккуччасса, вича̄ро вичикиччха̄йа пат̣ипаккхо’’ти вуттам̣, там̣ парийа̄йена вуттам̣. на хи сукхам̣ сайам̣ уддхаччакуккуччасса пат̣ипаккхо, пат̣ипаккхасса пана сама̄дхисса паччайата̄йа пат̣ипаккхо. на ча вича̄ро пан̃н̃а̄ вийа, адхимоккхо вийа ва̄ вичикиччха̄йа пат̣ипаккхо, пат̣ипаккхасса пат̣ирӯпата̄йа пана пат̣ипаккхо вутто. татха̄ пӣтипи на бйа̄па̄дасса адосо вийа уджупат̣ипаккхо, адосасампайогато пана пат̣ипаккхо вутто. тена вуттам̣ ‘‘там̣ парийа̄йена вутта’’нти. витаккасама̄дхайо ева пана джха̄надхаммесу уджукам̣ пат̣ипаккхавидхам̣санасаматтха̄ти пат̣ипаккхавиддхам̣санасаматтхасса парипун̣н̣асса джха̄накот̣т̣ха̄сасса абха̄вато на часса бодхипаккхийесу сан̇гахо като. йасма̄ пана самма̄сан̇каппо, самма̄сама̄дхи ча маггапарийа̄панна̄ джха̄надхамма̄, тасма̄ те сандха̄йа там̣сампайуттата̄йа ва̄ итарепи гахетва̄ парийа̄йена вуттам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘йасмим̣ самайе локуттарам̣ джха̄нам̣ бха̄вети ниййа̄ника’’нтиа̄ди (дха. са. 277).
вут̣т̣ха̄набаласама̄йогакатха̄ван̣н̣ана̄
827. вут̣т̣ха̄нам̣ нимиттато, паваттато ча вут̣т̣ха̄нам̣. баласама̄його саматхавипассана̄балехи сампайуттата̄. парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена дуккха̄дӣсу висесадассанат̣т̣хена маггапан̃н̃а̄пи випассана̄ти вуччатӣти ‘‘локийавипассана̄’’ти висесетва̄ вуттам̣. тенева̄ха ‘‘вут̣т̣ха̄нат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти (пат̣и. ма. 2.5). нимитта̄рамман̣атта̄ неванимитта̄ вут̣т̣ха̄ти, паватти…пе… чхинданато на паватта̄ вут̣т̣ха̄тӣти йоджана̄. таттха нимиттато вут̣т̣ха̄нам̣ сан̇кха̄ранимиттам̣ ниссаджджитва̄ нибба̄на̄рамман̣акаран̣ам̣. паваттато вут̣т̣ха̄нам̣ хетуниродхена а̄йатим̣ випа̄каппаваттасса ануппаваттидхаммата̄па̄данам̣. тена̄ха ‘‘самудайасса асамуччхинданато паватта̄ на вут̣т̣ха̄тӣ’’ти.
дубхатоти убхато, да-ка̄ра̄гамам̣ катва̄ евам̣ вуттам̣. дубха̄ти ва̄ падантарамеветам̣ убхайасаддена сама̄наттхам̣. дассанат̣т̣хена̄ти парин̃н̃а̄бхисамайа̄дилаккхан̣ена чатусаччадассанат̣т̣хена. миччха̄дит̣т̣хийа̄ти два̄сат̣т̣хиппабхеда̄йапи миччха̄дит̣т̣хийа̄. тадануваттакакилесехӣти апа̄йагаманӣйата̄йа тасса̄ миччха̄дит̣т̣хийа̄ ануваттакехи вичикиччха̄дикилесехи. кхандхехӣти еттха̄пи тадануваттакасаддо а̄нетва̄ самбандхитаббо. те ча миччха̄дит̣т̣хиа̄дипаччайа̄ уппаджджана̄раха̄ ведитабба̄. миччха̄сан̇каппа̄тиа̄дӣсупи тадануваттакакилесехи ча кхандхехи ча вут̣т̣ха̄ти. бахиддха̄ ча саббанимиттехи вут̣т̣ха̄тӣти па̄л̣и сам̣кхитта̄. йатха̄ миччха̄дит̣т̣химиччха̄сан̇каппа̄, евам̣ миччха̄ва̄ча̄дайопи апа̄йагаманӣйа̄ ева ведитабба̄. миччха̄ва̄ча̄камманта̄джӣва̄ четана̄сабха̄ва̄. миччха̄сати татха̄паватта̄ чатта̄ро кхандха̄. упаримаггаттайе самма̄дит̣т̣хи там̣там̣маггаваджджха̄ ма̄нато вут̣т̣ха̄ти. со хи ‘‘ахамасмӣ’’ти паваттийа̄ дит̣т̣хит̣т̣ха̄нийо, миччха̄маггато панеттха вут̣т̣ха̄нам̣ ануддхаритва̄ там̣там̣маггаваджджхасам̣йоджана̄нусайехева вут̣т̣ха̄нам̣ уддхат̣ам̣.
ан̣усахагата̄ти ан̣убха̄вам̣ гата̄ патта̄, танубхӯта̄ти аттхо.
828. евам̣ вут̣т̣ха̄нам̣ дассетва̄ ида̄ни баласама̄йогам̣ дассетум̣ ‘‘локийа̄нан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. саматхабалам̣ адхикам̣ хоти сама̄дхибха̄вана̄бха̄вато. випассана̄балам̣ адхикам̣ хоти н̃а̄н̣уттаратта̄ випассана̄бха̄вана̄йа. сама̄набха̄вена йуге наддха̄ баддха̄ вийа хонтӣти йуганаддха̄. тена̄ха ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анативаттанат̣т̣хена̄’’ти, киччато анӯна̄дхикабха̄вена̄ти аттхо. тато ева сама̄йоготи самапариччхедайоготи аттхо.
сама̄дхипат̣ипаккхадассанаттхам̣ ‘‘уддхаччасахагатакилесехӣ’’ти вуттам̣, уддхаччападха̄нехи килесехӣти адхиппа̄йо. авиккхепо сама̄дхӣти самуччхинданена виккхепасса уджупат̣ипаккхабхӯто сама̄дхи. ниродхагочароти нибба̄на̄рамман̣о. вут̣т̣ха̄нат̣т̣хена̄ти вут̣т̣ха̄накабха̄вена нимиттато, паваттато ча вут̣т̣хахама̄навасена. екараса̄ти сама̄накичча̄.
паха̄таббадхаммапаха̄накатха̄ван̣н̣ана̄
829. йе дхамма̄ти йе сам̣килесадхамма̄. сам̣йоджана̄дӣсу сам̣йоджанат̣т̣хена бандханат̣т̣хена сам̣йоджана̄ни, виба̄дханат̣т̣хена, упата̄панат̣т̣хена ва̄ килеса̄, миччха̄сабха̄ва̄ти миччхатта̄, локе дхамма̄ локапарийа̄панна̄ дхамма̄ти локадхамма̄, маччхерасса бха̄во, каммам̣ ва̄ти маччхарийам̣, випарӣтат̣т̣хена випалла̄са̄, гантханат̣т̣хена гантха̄, айутта̄ гатӣти агати, а̄савантӣти а̄сава̄, оханантӣти огха̄, йоджанат̣т̣хена йога̄, нӣварантӣти нӣваран̣а̄ни, дхаммасабха̄вам̣ атиккамма парато а̄масантӣти пара̄ма̄са̄, бхусам̣ а̄дийантӣти упа̄да̄на̄ни, аппахӣнабха̄вена санта̄не ану ану сентӣти анусайа̄, малӣнабха̄вакаран̣ат̣т̣хена мала̄, акусалакамма̄ни ча та̄ни сугатидуггатӣнам̣, таттха ниббаттанакасукхадуккха̄нан̃ча патха̄ ча̄ти акусалакаммапатха̄, читтам̣ уппаджджати еттха̄ти читтуппа̄до, читтачетасикара̄си, акусало ча со читтуппа̄до ча̄ти акусалачиттуппа̄доти акусаласаддам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣.
кхандхехи кхандха̄нанти идхалокаккхандхехи паралокаккхандха̄нам̣. йа̄ван̃хи тети те рӯпара̄га̄дайо йа̄ва паваттанти на самуччхиджджанти, та̄ва етесам̣ кхандхапхаладуккха̄нам̣ анупарамо авиччхедоти. етена тесам̣ сам̣йоджанаттхам̣ вибха̄вети. уддханти рӯпа̄рӯпабхавесу, татийамаггуппаттийа̄ ва̄ уддхам̣. уддхам̣ бхаджантӣти уддхам̣бха̄га̄, рӯпа̄рӯпабхава̄, тесам̣ авиччхедахетута̄йа хита̄ни уддхам̣бха̄гийа̄ни.
килиссанти, килесенти ча̄ти дувидхампи аттхам̣ дассенто ‘‘сайам̣ сам̣килит̣т̣хатта̄’’тиа̄дима̄ха.
миччха̄вимутти ‘‘локатхӯпика̄дӣсу моккхо’’ти паваттамиччха̄вимоккхо. абхинивисана̄дивасена миччха̄ випарӣтам̣ на самма̄ паваттанато миччха̄н̃а̄н̣ам̣ мохова.
локаппаваттийа̄ти кхандхаппаваттийам̣ сати. анупарамадхаммакатта̄ти пун̃н̃апа̄павасена апара̄парам̣ авиччхиджджанато. ‘‘ла̄бхахетуко ла̄бхо’’тиа̄дина̄ ка̄ран̣опача̄рена.
а̄ва̄се маччхарийам̣, а̄ва̄сахетукам̣ ва̄ маччхарийам̣ а̄ва̄самаччхарийам̣.
тайоти ваттхум̣ абхиндитва̄ вуттам̣, бхиндитва̄ пана вуччама̄не два̄даса хонти.
гантхакаран̣ам̣ ка̄ран̣абха̄вена пат̣ибаддхата̄каран̣ам̣ гантхананти там̣ рӯпака̄йепи лаббхатӣти а̄ха ‘‘на̄мака̄йасса чева рӯпака̄йасса ча̄’’ти. таттха бйа̄па̄дасса̄пи абхисаджджанупанайхавасена паваттанато гантханат̣т̣хо ведитаббо, йато тасса пат̣игхасам̣йоджанабха̄во вутто.
чхандадосамохабхайехӣти чхандадосамохабхайахету. тан̃хӣти акаттаббакаран̣ам̣, каттабба̄каран̣ан̃ча.
савана̄ти паваттанато. саванатоти килеса̄сучибха̄вена виссанданато. пуна саванатоти пасаванато.
а̄кад̣д̣ханат̣т̣хена, дуруттаран̣ат̣т̣хена ча̄ти етена огха̄ вийа огха̄ти дассети. а̄рамман̣ена, дуккхена ча вийогасса аппада̄насан̇кха̄тена йоджанат̣т̣хена йога̄ти дассети, сам̣килесакаран̣ат̣т̣хена̄ти аттхо. тесан̃н̃ева̄ти ка̄мара̄га̄дӣнам̣йева. те хи сотавасена ваттама̄на̄ сото вийа сотапатите сатте апа̄йасамуддам̣ па̄пенти, сам̣са̄расамуддато ча сӣсам̣ уккхипитум̣ на денти, йатха̄гахитан̃ча а̄рамман̣ам̣ виссаджджитум̣ на денти, йа̄дисан̃ча па̄пам̣ катва̄ дуккхаппатте пунапи та̄дисена йодженти.
читтасса̄ти кусалачиттасса, висесато джха̄начиттасса. а̄дито варан̣ам̣ а̄варан̣ам̣. килесава̄санам̣ нетва̄ варан̣ам̣ нӣваран̣ам̣. кут̣т̣акава̄т̣а̄дӣхи вийа пидаханам̣ пат̣иччха̄данам̣, там̣ пана кусала̄дӣни сан̇ган̣хитум̣, парин̃н̃а̄тум̣, н̃а̄тун̃ча аппада̄навасена дат̣т̣хаббам̣.
тасса тасса дхаммасса сабха̄ванти ка̄йа̄дикасса тасса тасса дхаммасса асубха̄дисабха̄вам̣. абхӯтам̣ сабха̄ванти субха̄дисабха̄вам̣.
тха̄магатат̣т̣хена̄ти тха̄магатабха̄вена. тха̄магатанти ча анан̃н̃аса̄дха̄ран̣о ка̄мара̄га̄дӣнам̣ сабха̄во дат̣т̣хаббо. йена те ева бхагавата̄ ‘‘анусайа̄’’ти вутта̄. анусайанан̃ча маггена аппахӣнабха̄вена паччайасамава̄йе уппаджджана̄рахата̄. тена̄ха ‘‘пунаппунам̣ ка̄мара̄га̄дӣнам̣ уппаттихетубха̄вена анусентийева̄’’ти.
думмочанӣйабха̄вена паваттим̣ сандха̄йа̄ха ‘‘телан̃джанакалалам̣ вийа̄’’ти.
830. сеса̄ти анапа̄йагаманӣйа̄. сукхума̄ ка̄мара̄гапат̣игха̄ти самбандхо. чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄ ева̄ти авадха̄ран̣ена пат̣хаман̃а̄н̣а̄диваджджхата̄ ниваттӣйати. тайидам̣ нийамадассанам̣ ан̃н̃аттха̄пи нетаббанти дассенто ‘‘парато’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘нийамам̣ на карисса̄ма̄’’ти етена нийаме акате хет̣т̣химамаггаваджджхата̄пи анун̃н̃а̄та̄ ева хотӣти.
лобха…пе… чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄нӣтиа̄дӣсу пат̣хаман̃а̄н̣а̄дӣхи хата̄па̄йагаманӣйа̄дибха̄ва̄нӣти адхиппа̄йо ведитаббо. а̄дисаддена ол̣а̄рикасукхумата̄ гахита̄.
йасети парива̄ре.
агатӣсу чханда̄дайо кин̃ча̄пи упаримаггаваджджха̄, татха̄пи там̣мӯлакасса акаттаббакаран̣асса, каттабба̄каран̣асса ча апа̄йагаманӣйата̄йа пат̣хамамаггаваджджха̄.
ката̄ката̄кусала̄кусалависайам̣ йам̣ виппат̣иса̄рабхӯтам̣ куккуччам̣, там̣ идха татийан̃а̄н̣аваджджхам̣ вуттам̣. йам̣ пана ‘‘куккуччапакатата̄йа а̄паттима̄паджджатӣ’’ти (па̄чи. ат̣т̣ха. 438; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) вуттам̣ куккуччам̣, там̣ сандха̄йа ‘‘куккуччавичикиччха̄ сота̄паттимаггена пахӣйантӣ’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 1176) ат̣т̣хаса̄линийам̣ вуттам̣. тасма̄ двиннам̣ вачана̄нам̣ адхиппа̄йо ведитаббо. ан̃н̃есупи едисесу т̣ха̄несу адхиппа̄йо маггитаббо, на виродхато паччетаббо. ол̣а̄рика̄навасесаппаха̄нам̣ ва̄ сандха̄йа куккуччасса пат̣хамататийан̃а̄н̣аваджджхата̄ вутта̄ти ведитаббам̣. ‘‘бхагавата̄ пат̣иккхиттам̣ ануваситва̄ ануваситва̄ а̄васатхапин̣д̣ам̣ бхун̃джиту’’нти, ‘‘куккучча̄йанто на пат̣иггахесӣ’’ти (па̄чи. 204) пана а̄гатам̣ куккуччам̣, на нӣваран̣ам̣ арахато уппаджджанато, нӣваран̣апат̣ирӯпакам̣ пана ‘‘каппати на каппатӣ’’ти вӣмам̣санабхӯтам̣ винайакуккуччам̣ на̄ма, там̣ татха̄паваттачиттуппа̄дова.
ка̄мара̄гапат̣игха̄нусайа̄ ан̣усахагата̄ татийан̃а̄н̣аваджджха̄. ол̣а̄рика̄нам̣ пана дутийан̃а̄н̣аваджджхата̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄ва.
читтуппа̄даггахан̣ена четтха маккхапал̣а̄сама̄йа̄са̄т̣хеййапама̄датхамбхаса̄рамбха̄дӣнам̣ сан̇гахо катоти дат̣т̣хаббам̣.
831. апхало ва̄йа̄моти еттха атӣта̄нам̣ та̄ва паджахане апхало хоту ва̄йа̄мо нируддхатта̄, ана̄гата̄нам̣ пана катханти тесампи ваккхама̄нам̣ авипарӣтаматтхам̣ аджа̄нанто наттхита̄маттам̣ гахетва̄ чодети, татха̄пи ‘‘апхало’’ти пуббе паха̄табба̄нам̣ наттхита̄йа чодана̄ ката̄, ида̄ни паха̄насса. йади хи паха̄нам̣ аттхи, катхам̣ паха̄табба̄ санти? атха паха̄табба̄ санти, катхам̣ паха̄нам̣ хоти? паха̄табба̄ ча санти, паха̄нан̃ча хотӣти виппат̣исиддхаметам̣. касма̄? паха̄таббесу сантесу паха̄насса асамбхавато тадупаго ва̄йа̄мо апхало а̄локатама̄нам̣ саха̄ват̣т̣ха̄не сати а̄локасса апхалата̄ вийа. атха̄пи катхан̃чи паха̄нам̣ сийа̄? сам̣килесика̄ ча маггабха̄вана̄ а̄паджджати паха̄таббапаха̄йака̄нам̣ саха̄ват̣т̣ха̄нато. виппайуттата̄ ва̄ килеса̄нам̣ читтавиппайуттасан̇кха̄рава̄дӣнам̣ виппайуттасан̇кха̄ра̄нам̣ вийа̄ти адхиппа̄йо. там̣ пана несам̣ ва̄дӣнам̣ йатха̄ матиматтам̣, евамидха̄пӣти дассенто а̄ха ‘‘на ча паччуппаннакилесо читтавиппайутто на̄ма аттхӣ’’ти. арӯпадхамма̄ хи екаваттхука̄дибха̄вена ваттама̄на̄ кхан̣аттайапарийа̄панна̄ паччуппанна̄, те катхам̣ читтена виппайутта̄ на̄ма сийум̣, тасма̄ наттхева виппайуттата̄ килеса̄нам̣. а̄вен̣ика̄ти аса̄дха̄ран̣а̄, сайамева уппа̄дита̄ па̄л̣и ана̄рул̣ха̄ти адхиппа̄йо. па̄л̣ийам̣йева хи пат̣иккхиттанти самбандхо. сва̄йам̣ пуггало. хан̃чӣти йади.
винибаддхоти ма̄нена паттхаддхачитто. пара̄мат̣т̣хоти миччха̄бхинивит̣т̣хо. тха̄магатоти тха̄магатакилесо тхирабха̄вагата̄нусайо. тена хи наттхи маггабха̄вана̄ти йасма̄ тӣсупи ка̄лесу килеса̄нам̣ паха̄нам̣ на йуджджати, тика̄лика̄ ча килеса̄, тасма̄ наттхи маггабха̄вана̄, та̄йа са̄дхетаббам̣ киччам̣ наттхӣти аттхо. ‘‘на хи наттхи маггабха̄вана̄’’тиа̄дина̄ чатуккхаттум̣ вуттасса пат̣иккхепасса пат̣иккхепо. идам̣ вуттам̣ ‘‘па̄л̣ийам̣йева хӣ’’тиа̄дим̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣.
евамева̄ти йатха̄ аджа̄тапхале тарун̣аруккхе мӯле чхинне асати чхедане а̄йатим̣ уппаджджана̄раха̄ни чхеданапаччайа̄ ануппаджджама̄на̄ни винат̣т̣ха̄ни на̄ма хонти, евамева маггабха̄вана̄йа асати уппаджджана̄раха̄ килеса̄ маггабха̄вана̄йа ануппаджджама̄на̄ ‘‘пахӣна̄’’ти вуччантӣти упама̄сам̣санданам̣ ведитаббам̣. уппа̄доти уппа̄дасӣсена уппа̄даванто кхандха̄ вутта̄. ануппа̄дети нибба̄не. аджа̄та̄йева на джа̄йанти, тасма̄ пахӣна̄ на̄ма хонтӣти ‘‘наттхи килесаппаха̄на’’нти парава̄дина̄ като пат̣иккхепо ‘‘на хӣ’’ти пат̣иккхитто. те пана нева уппаджджитва̄ вигата̄, на̄пи бхависсанти, на ча уппанна̄ти ‘‘атӣте килесе паджахатӣ’’тиа̄ди на ваттаббанти дассети. хетуниродха̄ти дуккхахетӯнам̣ килеса̄нам̣ ниродха̄. дуккханиродхоти а̄йатим̣ уппаджджанакадуккхасса ниродхо. уппа̄дапаваттанимитта̄йӯхана̄ паччуппаннабхававасена гахита̄.
832. етена̄ти ‘‘аджа̄та̄йева на джа̄йантӣ’’тиа̄дивачанена. випассана̄йа а̄рамман̣абхӯтам̣ упа̄да̄наккхандхапан̃чакасан̇кха̄там̣ бхӯмипаваттит̣т̣ха̄нам̣ ладдхаванто бхӯмиладдха̄ йатха̄ ‘‘аггиа̄хито’’ти, ладдхабхӯмика̄ти аттхо. ваттама̄на̄диуппаннавидхурата̄йа бхӯмиладдхуппанна̄ ева на̄ма тети вуттам̣.
833. анубхавитва̄, бхавитва̄ ча апагатам̣ бхӯта̄пагатам̣. анубхӯтабхӯта̄ хи бхӯтата̄са̄ман̃н̃ена бхӯтасаддена вутта̄. са̄ман̃н̃амева хи упасаггена висесӣйатӣти. анубхӯтасаддо ча каммавачаниччха̄йа абха̄вато анубха̄вакава̄чако дат̣т̣хаббо. викаппага̄хавасена ра̄га̄дӣхи, таббипаккхехи ча акусалам̣, кусалан̃ча а̄рамман̣арасам̣ анубхавати, на випа̄ко каммавегаккхиттатта̄, на̄пи кирийа̄ ахетука̄нам̣ атидуббалата̄йа, сахетука̄нан̃ча кхӣн̣акилесасса чхал̣ан̇гупеккха̄вато уппаджджама̄на̄нам̣ атисантавуттитта̄. еттха ча пуриманайе кусала̄кусаламева ваттум̣ адхиппа̄йавасена ‘‘бхӯта̄пагата’’нти вуттам̣. йам̣ ‘‘уппанна̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄’’ти (сам̣. ни. 5.651-662; вибха. 390-391) еттха ‘‘уппанна’’нти гахетва̄ там̣садиса̄нам̣ паха̄нам̣, вуддхи ча вутта̄. паччхиманайе ча-саддена кусала̄кусалан̃ча а̄кад̣д̣хитва̄ саббам̣ сан̇кхатам̣ вуттам̣ бхутва̄пагатабха̄ва̄бхидха̄на̄дхиппа̄йена. випаччитум̣ ока̄сакаран̣авасена уппаттитам̣ атӣтам̣ камман̃ча тато уппаджджитум̣ а̄раддхо випа̄ко ча ана̄гато ока̄сакатуппанноти вутто ока̄со като етена, ока̄со като етасса̄ти ча аттхадвайавасена, йам̣ уппаннасаддена вина̄пи вин̃н̃а̄йама̄нам̣ уппаннам̣ сандха̄йа ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, сан̃четаника̄нам̣ камма̄на’’нтиа̄ди (а. ни. 10.217, 219) вуттам̣.
та̄су та̄су бхӯмӣсӯти мануссадева̄диаттабха̄васан̇кха̄тесу упа̄да̄наккхандхесу. тасмим̣ тасмим̣ санта̄не ануппаттидхамматам̣ ана̄па̄дитата̄йа асамӯхатам̣. асамӯхататта̄йева хисса наттхӣти наваттаббата̄йа уппаннавоха̄ро.
834. ‘‘ка̄ бхӯми, ко ва̄ бхӯмиладдхо’’ти а̄сан̇кам̣ ниваттетум̣ ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ‘‘випассана̄йа а̄рамман̣абхӯта̄’’ти етена кхандха̄нам̣ апарин̃н̃а̄татам̣ дассети, на а̄рамман̣абха̄ваматтам̣ тебхӯмакаггахан̣енева тасса сиддхатта̄. апарин̃н̃а̄та̄ хи кхандха̄ килеса̄нам̣ бхӯмӣти адхиппета̄. кхандхесу ваттхубхӯтесу. а̄рамман̣авасена̄ти а̄рамман̣акаран̣авасена. атӣта̄на̄гате, пагева паччуппаннети адхиппа̄йо. танти там̣ ан̃н̃асанта̄нагатам̣ килесаджа̄там̣. тато ан̃н̃асмим̣ санта̄не а̄рамман̣акаран̣аматтена бхӯмиладдхам̣ на̄ма йади сийа̄ти самбандхо. тасса̄ти килесаджа̄тасса. аппахеййато парасантатипатитатта̄ на кочи бхавамӯлам̣ паджахеййа. бхӯмиладдхан̃хи анусайитам̣ на̄ма хотӣти адхиппа̄йо. ваттхувасена̄ти уппаттит̣т̣ха̄навасена. йаттха йаттха бхаве, санта̄не ва̄. парин̃н̃а̄та̄нам̣ абхӯмибха̄вато ‘‘апарин̃н̃а̄та̄’’ти вуттам̣. уппа̄дато пабхутӣти тесам̣ кхандха̄нам̣ уппаджджанато пат̣т̣ха̄йа. килеса̄нам̣ аппахӣнабха̄вам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃асса ка̄ран̣асса абха̄вато тесу кхандхесу килесаджа̄там̣ анусети, тасма̄ там̣ анусайитам̣ килесаджа̄там̣, тенева анусайанасан̇кха̄тена аппахӣнат̣т̣хена бхӯмиладдханти ведитаббам̣.
835. таттха ча бхӯмибхӯтесу кхандхесу на саббе саббесам̣ ваттхӯ хонти, атха кхо висесо аттхӣти там̣ дассенто а̄ха ‘‘йасса йесӯ’’тиа̄ди. таттха йасса̄ти йасса пуггаласса. йесӯти сатипи аджджхаттабха̄васа̄ман̃н̃е йесу атӣта̄дика̄ма̄вачара̄дибхедабхиннесу кхандхесу. те ева йатха̄нусайита̄ кхандха̄. ким̣ панете килеса̄ а̄рамман̣ам̣ каронта̄ вийа париччхиджджа париччхиджджа анусентӣти? йато те ева кхандха̄ тесам̣ килеса̄нам̣ ваттхӯти вутта̄, на хева кхо анусайа̄нам̣ ваттхум̣ париччхиджджа паватти аттхи. атӣта̄дика̄ма̄вачара̄дивасена пана йатха̄париччхинне ваттхусмим̣ йо килеса̄нам̣ аппахӣнат̣т̣хо, со париччхиджджа паватто вийа хотӣти ‘‘атӣтаккхандхесӯ’’тиа̄ди вуттам̣. тена ваттхувасена бхӯмиладдхам̣ хотӣти ваттхубхедена сийа̄ тасса бхедоти дассети. татха̄ваваттхитабха̄вато ева хи ‘‘ан̃н̃атаро лоладжа̄тико там̣ расапатхавим̣ ан̇гулийа̄ са̄йӣ’’тиа̄дивачанам̣ (дӣ. ни. 3.120) ка̄ма̄вачараккхандхесу анусайита̄нам̣ расатан̣ха̄дӣнам̣ рӯпа̄рӯпа̄вачараккхандхе атиккамитва̄ пуна ка̄ма̄вачараккхандхаваттхукатам̣ вибха̄вети. тена̄ха ‘‘татха̄ ка̄ма̄вачараккхандхесӯ’’тиа̄ди. йатха̄ четтха рӯпа̄рӯпа̄вачараккхандхе атиккамитва̄ паватти, евам̣ ка̄ма̄вачараккхандхе атиккамитва̄ паватти хотӣти а̄ха ‘‘еса найо рӯпа̄рӯпа̄вачаресӯ’’ти.
парийут̣т̣ха̄на̄бхибхаванавасена ча килеса̄нам̣ анусайанат̣т̣хо анумӣйати тадабха̄ве абха̄вато. йасса йе анусайа̄ пахӣна̄, тесам̣ ваттху тена саматиккантам̣ парин̃н̃а̄татта̄ти куто несам̣ бхӯмисаман̃н̃а̄ти дассетум̣ вуттам̣ ‘‘сота̄панна̄дӣсу пана̄’’тиа̄ди. идха ват̣т̣амӯлакилеса̄ти анусайа̄ адхиппета̄, на авиджджа̄, бхаватан̣ха̄ ча. йам̣ кин̃чи четана̄четасикабхедам̣, ка̄йика̄дибхедам̣ ва̄. итӣти евам̣, аппахӣна̄нусайатта̄ти адхиппа̄йо. асса̄ти путхуджджанасса. те панете анусайа̄ атӣта̄дика̄ма̄вачара̄дивасена йатха̄париччхинне таттха таттха ваттхусмим̣ анусайанта̄пи те те пан̃чупа̄да̄наккхандхе авибха̄генева ваттхум̣ катва̄ анусентӣти дассенто ‘‘тассетам̣ ват̣т̣амӯла’’нтиа̄дима̄ха.
836. ида̄ни таматтхам̣ анвайабйатирекавасена упама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘патхавӣраса̄ди вийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. руккхагаччхалата̄дӣнам̣ паччайабхӯто сасамбха̄рапатхавийа̄ расо патхавӣрасо. а̄порасепи есева найо. са̄кха̄ на̄ма кхуддакаса̄кха̄. паса̄кхо вит̣апо. руккхапавен̣инти руккхапара̄парам̣. санта̄найама̄нети апара̄парам̣ ануппабандханте.
ман̣д̣ӯкакан̣т̣акоти еко маччхакан̣т̣акоти ваданти. анупа̄да̄ноти пахӣначатурупа̄да̄но, рӯпа̄дӣсу ва̄ кин̃чипи аган̣ханто.
837. идха самуда̄ча̄ро на̄ма ладдхаттала̄бхата̄ти кхан̣аттайасаман̇гисамуда̄ча̄руппаннанти а̄ха ‘‘ваттама̄нуппаннамева самуда̄ча̄руппанна’’нти. пуббабха̄ге ануппаджджама̄нампӣти тасмим̣ а̄па̄тхагате а̄рамман̣е а̄дито паваттаджаванава̄ресу ануппаджджама̄нампи. адхиггахитатта̄ти айонисоманасика̄рена абхируйха гахитатта̄, дал̣хам̣ гахитатта̄ти аттхо. апарабха̄гети апарасмим̣ ка̄лабха̄ге, ка̄лантарети аттхо. екантена уппаттитоти паччайасамава̄йе сати татха̄ айонисоманасика̄расса таттха ниббаттатта̄ нийамена уппаджджанато. калйа̄н̣ига̄мети евам̣на̄маке га̄ме. рохан̣е кира абхирӯпа̄нам̣ иттхӣнам̣ уппаттит̣т̣ха̄ната̄йа со га̄мо татха̄ вуччати. читтасантатимана̄рул̣ханти паччуппаннатам̣ пат̣иседхети. ‘‘уппаттинива̄ракасса хетуно абха̄ва̄’’ти етена паччайе сати паччайасамава̄йе уппаджджана̄рахата̄йа авиккхамбхитасса уппанната̄парийа̄йоти дассети. нану ча асамӯхатуппаннампи паччайе сати уппаджджана̄рахамева? саччаметам̣, паха̄нависесабха̄вакато пана несам̣ бхедо. йатха̄ авиккхамбхита̄самӯхатабхӯмиладдхуппаннам̣ сати паччайасамава̄йе уппаджджана̄рахам̣, евам̣ а̄рамман̣а̄дхиггахитуппаннампӣти тивидхасса̄пи бхӯмиладдхена екасан̇гахата̄ вутта̄.
838. акусалампи бхӯта̄пагатуппаннам̣ атӣтатта̄ на паха̄таббам̣, татха̄ екаччам̣ ока̄сакатуппаннам̣ итарам̣ аппаха̄таббато, сесадвайам̣ кхан̣аттайасаман̇гибха̄ватоти а̄ха ‘‘амаггаваджджхатта̄’’ти. кеначӣти чатӯсу магган̃а̄н̣есу кеначи. тасса̄ти йатха̄вуттасса чатуббидхассапи уппаннасса. там̣ уппаннабха̄вам̣ вина̄сайама̄нанти ануппаттидхаммата̄па̄данена уппаджджана̄рахатам̣ вина̄сентам̣. пат̣хамам̣ локийан̃а̄н̣ена йатха̄балам̣ пахӣнамева локуттаран̃а̄н̣ам̣ паджахатӣти локийаггахан̣ам̣ катам̣.
парин̃н̃а̄дикиччакатха̄ван̣н̣ана̄
839. сачча̄бхисамайака̄ласминти чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ пат̣ивиджджханаккхан̣е. вутта̄нӣти ‘‘дуккхам̣ парин̃н̃еййа’’нтиа̄дина̄ (сам̣. ни. 5.1099), ‘‘йо, бхиккхаве, дуккхам̣ пассатӣ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 5.1100) ча вутта̄ни. йатха̄сабха̄вена̄ти авипарӣтасабха̄вена. ‘‘джа̄нитабба̄нӣ’’ти ватва̄ тесам̣ джа̄нанавидхим̣ упама̄васена ат̣т̣хакатха̄йам̣ та̄ва вуттанайена дассетум̣ ‘‘вуттам̣ хета’’нтиа̄ди вуттам̣.
таттха йатха̄ падӣпотиа̄ди екасса н̃а̄н̣асса екаккхан̣е чатта̄ри кичча̄ни катхам̣ самбхаванти. на хи та̄дисам̣ кин̃чи локе дит̣т̣хам̣ аттхи, на ча вачанам̣ лаббхатӣти антолӣначоданам̣ манаси катва̄ вуттам̣ ‘‘парин̃н̃а̄бхисамайена̄’’ти. анавасесато париччхиджджа джа̄нанасан̇кха̄тена пат̣ивиджджханена абхисамети асаммохавасена пат̣ивиджджхати. паха̄на̄бхисамайена̄ти самуччхедаппаха̄насан̇кха̄тена пат̣ивиджджханена асаммохато абхисамети. маггам̣ бха̄вана̄бхисамайена̄ти магган̃а̄н̣ам̣ самма̄сан̇каппа̄дисесамаггам̣ сахаджа̄та̄дипаччайата̄васена бха̄вана̄бхисамайена. абхисамети пуббабха̄габха̄вана̄самбхӯтена арийамаггабха̄вана̄сан̇кха̄тена пат̣ивиджджханена абхисамети ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ асаммохато пат̣ивиджджхати. магган̃а̄н̣ан̃хи сампайуттадхаммесу саммохам̣ виддхам̣сентам̣ аттанипи саммохам̣ виддхам̣сетийева. ниродханти нибба̄нам̣. саччхикирийа̄бхисамайена̄ти паччаккхакаран̣асан̇кха̄тена пат̣ивиджджханена. па̄пун̣а̄тӣти адхигаччхати. сва̄йам̣ адхигамо дассанапат̣иведхоти а̄ха ‘‘пассати пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
‘‘ниродхам̣…пе… пат̣ивиджджхатӣ’’ти етена ниродхасаччамекам̣ а̄рамман̣апат̣иведхена чатта̄рипи сачча̄ни асаммохапат̣иведхена магган̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхатӣти евам̣ йуттивасена вибха̄витам̣ екапат̣иведхам̣ а̄гаменапи са̄дхетум̣ ‘‘вуттампи чета’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘саббам̣ ведитабба’’нти имина̄ ‘‘йо дуккхасамудайам̣ пассати, со дуккхампи пассатӣ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 5.1100) а̄гатам̣ самудайам̣ сачча̄димӯлакам̣ йоджанам̣ сан̇ган̣ха̄ти.
на четам̣ ка̄лантарадассанам̣ сандха̄йа вуттам̣, атха кхо екапат̣иведхамева̄ти дассентена ‘‘маггасаман̇гисса н̃а̄н̣ам̣, дуккхепетам̣ н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (вибха. 794; пат̣и. ма. 1.109) апарам̣ суттападам̣ а̄нӣтам̣. татха̄ хи ‘‘йо ну кхо, а̄вусо, дуккхам̣ пассати, дуккхасамудайампи со пассати…пе… пат̣ипадампи со пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1100) екасаччадассанасаман̇гино ан̃н̃асаччадассанасаман̇гибха̄вавича̄ран̣а̄йа таматтхам̣ са̄дхетум̣ а̄йасмата̄ гавампатиттхерена вуттам̣, паччекан̃ча саччаттайадассанайоджана̄ ката̄. ан̃н̃атха̄ кама̄бхисамайе пуримадит̣т̣хасса пуна адассанато самудайа̄дим̣ пассато дуккха̄дидассанам̣ пуна аваттаббам̣ сийа̄, вуччама̄не ча саббадассанам̣ дассанантарапараманти дассана̄нупарамо ева сийа̄ти.
ниссайабха̄вахетута̄йа дуккхапарин̃н̃а̄йа ват̣т̣иджха̄панасадисата̄, пат̣ипаккхавиддхам̣саната̄йа самудайаппаха̄насса андхака̄равидхаманасадисата̄, н̃а̄н̣а̄локапарибрӯханата̄йа маггабха̄вана̄йа а̄локавиддхам̣санасадисата̄, тена тена маггена йатха̄ йатха̄ ниродхасса саччхикирийа̄, татха̄ татха̄ килесаснехапарийа̄да̄нам̣ хотӣти ниродхасаччхикирийа̄йа снехапарийа̄да̄насадисата̄ ка̄ран̣ӯпача̄рена вутта̄.
840. обха̄сетӣти пака̄сети. килесапат̣иппассаддхинти саббакилесадаратхапарил̣а̄хавӯпасамабха̄вато килеса̄нам̣ пат̣иппассаддхибхӯтам̣.
841. аппетӣти паппоти. дуккхапарин̃н̃а̄йа сакка̄йатӣрасаматиккамабха̄вато ориматӣраппаха̄насадисата̄, маггабха̄вана̄йа саттаттим̣сабодхипаккхийадхамма̄ваханата̄йа бхан̣д̣аваханасадисата̄.
842. паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ асса̄ти паваттан̃а̄н̣о, магго. асса маггасса.
татхат̣т̣хена̄ти татхасабха̄вена, пӣл̣ана̄диавипарӣтасабха̄вена̄ти аттхо. екапат̣иведха̄нӣти екаджджхам̣ пат̣ивиджджхитабба̄ка̄ра̄ни.
дуккхасса пӣл̣анат̣т̣хотиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ буддха̄нуссативан̣н̣ана̄йам̣ (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.144) вуттамева. екасан̇гахита̄нӣти екенева сан̇гахита̄ни. кена? татхат̣т̣хена, саччат̣т̣хена̄ти аттхо. йам̣ екасан̇гахитантиа̄ди н̃а̄н̣асса екапат̣иведхадассанам̣. магган̃а̄н̣ан̃хи ниродхамева а̄рамман̣ам̣ каронтампи йо со дуккха̄дӣсу таччха̄випалла̄сабхӯтабха̄васан̇кха̄то саччат̣т̣хо, таппат̣иччха̄дакасаммохавиддхам̣санена там̣ йа̄тха̄вато пат̣ивиджджхантам̣ паччаккхам̣ каронтамева паваттати. йато апарабха̄ге пӣл̣ана̄дайо сол̣асапи саччат̣т̣ха̄ арийасса хаттха̄малакам̣ вийа йа̄тха̄вато упат̣т̣хаханти.
843. аттха̄ти н̃а̄н̣ена аран̣ӣйато аттха̄ти ладдхасаман̃н̃а̄ а̄ка̄ра̄. ан̃н̃асаччадассанавасена̄ти самудайа̄дисаччантарадассанавасена. а̄вибха̄ватоти пака̄сабха̄вато. идам̣ вуттам̣ хоти – йе а̄ка̄ра̄ дуккха̄дӣсу сабха̄вавасена, саччантарадассанавасена ча а̄вибхаванти, те пӣл̣ана̄дайо чатта̄ройева̄ти сол̣асева вутта̄, на ан̃н̃ети. айаматтхо идха̄дхиппетоти катхамидам̣ вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘таттха катамам̣ дуккхе н̃а̄н̣а’’нтиа̄ди. тенетам̣ дассети – йасма̄ па̄л̣ийам̣ висум̣ висум̣ а̄рамман̣акаран̣авасенапи саччан̃а̄н̣ам̣ вуттам̣ киччаниббаттивасенапи, тасма̄ вин̃н̃а̄йати ‘‘сабха̄вато, саччантарадассанато ча сачча̄нам̣ а̄ка̄ра̄ а̄вибхавантӣ’’ти.
киччаниббаттивасена дассанам̣ а̄вибха̄вато дассанасадисанти там̣ ана̄маситва̄ итарамева дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха̄ти тесу двӣсу дассанесу. а̄йӯхитанти пин̣д̣авасена ниббаттитам̣. йан̃хи кин̃чи паччайуппаннам̣ на̄ма, саббам̣ там̣ самудитамева ниббаттатӣти. сан̇кхатанти паччайантарехи самечча самбхӯйа катам̣. ра̄сикатанти пун̃джакатам̣. анекамева хи паччайуппаннам̣ екаджджхам̣ ниббаттама̄нам̣ аттано паччайехи ра̄сикатам̣ вийа хотӣти. тасма̄ти самудайена а̄йӯхитатта̄. асса̄ти дуккхасаччасса. йасмим̣ санта̄не уппанно, тасса килесасанта̄пахаро. сайампи килесапарил̣а̄ха̄бха̄вато сусӣтало. санта̄пат̣т̣хо а̄вибхавати ул̣а̄радассанена тадан̃н̃асса анул̣а̄рабха̄во вийа̄ти дассенто а̄ха ‘‘а̄йасмато’’тиа̄ди. авипарин̣а̄мадхаммасса ниччасабха̄васса ваттаббамева наттхи пат̣ипаккхато а̄вибхавана̄ка̄расса сукхасиддхито.
нида̄нат̣т̣хо а̄вибхавати идамасса нидада̄тӣти. сам̣йогапалибодхат̣т̣ха̄ пат̣ипаккхавасена а̄вибхавана̄ка̄ра̄ти дассенто а̄ха ‘‘висам̣йогабхӯтасса̄’’тиа̄ди. килесадуккхехи сам̣йоджанат̣т̣хо сам̣йогат̣т̣хо. сам̣са̄рача̄раке палибуддханат̣т̣хо палибодхат̣т̣хо.
килесасан̇ган̣ика̄дивасена авивекабхӯтасса. вивекат̣т̣хо упадхививеката̄. саббасан̇кха̄равивиттата̄ асан̇кхатабха̄воти евам̣ аччхарийаббхутасабха̄вопи арийамагго сан̇кхато ева, айамева ча еко асан̇кхатоти ниродхасса асан̇кхатабха̄во супа̄кат̣о хоти. дуккхам̣ висам̣ маран̣адхаммато тасса агадабхӯтам̣ аматам̣ нибба̄нам̣.
‘‘магго’’ти самбха̄ветаббатам̣ патто сукхумасантабха̄вена упат̣т̣хито никантибхӯтопи на̄йам̣ самудайо хету нибба̄насса паттийа̄. айам̣ арийамагго хетӯти магга̄магган̃а̄н̣адассане вуттанайена маггасса хетут̣т̣хо а̄вибхавати. ниродхадассанена̄ти ативийа нипун̣асса парамагамбхӣрасса ниродхасаччасса дассанена. тена̄ха ‘‘парамасукхума̄нӣ’’тиа̄ди. дуккхадассанена̄ти ативийа а̄дӣнаваппаттийа̄ випулатара̄дӣнавасса дуккхасаччасса дассанена. таппат̣ипаккхато а̄дхипатеййат̣т̣хо. тена̄ха ‘‘анекарога̄тура…пе… ул̣а̄рабха̄во вийа̄’’ти. евамете йатха̄рахам̣ анвайато, бйатирекато ча саччесу а̄вибхавана̄ка̄ра̄ вибха̄вита̄.
екекасса̄ти екекасса аттхасса, пӣл̣ана̄йӯхананиссаран̣аниййа̄нат̣т̣хе сандха̄йа̄ха. тин̣н̣ам̣ тин̣н̣анти сан̇кхата̄диаттхе. йе пана ва̄дино. на̄на̄бхисамайанти на̄на̄н̃а̄н̣ена абхисамайам̣, чатуннам̣ сачча̄нам̣ на̄на̄ккхан̣е на̄на̄н̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхананти аттхо. йади хи магган̃а̄н̣асса чатӯсу саччесу на̄на̄бхисамайо сийа̄, дуккхадассана̄дӣхи пат̣хамамагга̄дӣхи паха̄табба̄нам̣ сам̣йоджанаттайа̄дӣнам̣ екадесаппаха̄нам̣ а̄паджджати. татха̄ ча сати екадесасота̄паттимаггат̣т̣хата̄диппасан̇го. там̣там̣дассана̄нантаран̃ча там̣там̣пхалена бхавитаббанти там̣там̣пахеййакилесапат̣иппассаддхибхӯта̄нам̣ пхала̄нам̣ магга̄нам̣ вийа чатукката̄ сийа̄. татха̄ ча сати екадесасота̄панната̄диппасан̇го. кин̃ча бхиййо – йади магган̃а̄н̣асса на̄на̄бхисамайо сийа̄, ан̃н̃ена н̃а̄н̣ена дуккхам̣ пассати. ан̃н̃ена самудайам̣, ан̃н̃ена ниродхам̣, ан̃н̃ена маггам̣, евам̣ сати маггакиччам̣ апарипун̣н̣амева сийа̄. маггадассанена хи двайагати, тенева ва̄ тасса дассанам̣, ан̃н̃ена ва̄ти. таттха пат̣хамо та̄ва паккхо на йуджджати аттани паваттийа̄ асамбхавато. на хи тенева ан̇гулаггена тамева пара̄маситум̣ сакка̄. атха ан̃н̃ена анават̣т̣ха̄наппасан̇го ‘‘йена маггам̣ пассати, сопи магго. тампи йена пассати, сопи магго’’ти. тасма̄ ека̄бхисамайато йатха̄вутто асаммохапат̣иведхова йутто. апича париччхиндитаббам̣, самуччхиндитаббан̃ча саччадвайам̣ а̄раббха паваттама̄насса магган̃а̄н̣асса париччхинданасамуччхиндана̄ни на самбхаванти тато аниссаран̣ато. на хи дуккхапарин̃н̃а̄самудайаппаха̄на̄ни дуккхасамудайасачча̄рамман̣ена н̃а̄н̣ена ка̄тум̣ саккун̣еййа̄ни. нибба̄на̄рамман̣ена пана таттха, итарадвайе ча саммохам̣ виддхам̣сентена сакка̄ ка̄тунти ека̄бхисамайо ева йутто. айам̣ пана аттхо па̄л̣ийам̣ а̄гато ева̄ти ‘‘тесам̣ уттарам̣ абхидхамме катха̄ваттхусмим̣ вуттамева̄’’ти.
парин̃н̃а̄диппабхедакатха̄ван̣н̣ана̄
845. абхин̃н̃а̄пан̃н̃а̄тиа̄дӣнам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вуттойева. апича сутамайа̄йа, чинта̄майа̄йа, екаччабха̄вана̄майа̄йа ча абхивисит̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄йа н̃а̄та̄ абхин̃н̃а̄та̄. а̄вен̣ика̄ бхӯми парин̃н̃антара̄нам̣ ависайабха̄вато. на хи на̄марӯпапариччхедапаччайапариггахан̣авасена тӣран̣апарин̃н̃а̄дӣнам̣ паватти аттхи.
846. ануломан̃а̄н̣ампи аничча̄дивасенева сан̇кха̄ре а̄раббха паваттати, пагева пат̣исан̇кха̄нупассана̄дайоти а̄ха ‘‘йа̄ва анулома̄ а̄вен̣ика̄ бхӯмӣ’’ти. ка̄ман̃четтха тӣран̣апарин̃н̃а̄бхӯмийам̣ н̃а̄таппаха̄напарин̃н̃а̄йопи ладдха̄васара̄, таттха пана йатха̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄ са̄тисайам̣ киччака̄рӣ, на татха̄ итара̄ти а̄вен̣икаггахан̣ам̣.
847. ниппарийа̄йена паха̄напарин̃н̃а̄ на̄ма магган̃а̄н̣анти ‘‘йа̄ва магган̃а̄н̣а̄ бхӯмӣ’’ти вуттам̣. айам̣ идха адхиппета̄ти идха абхисамайака̄ле киччавича̄ре айам̣ паха̄напарин̃н̃а̄ адхиппета̄ тадаттхатта̄ сесапарин̃н̃а̄нам̣. тена̄ха ‘‘йасма̄ ва̄’’тиа̄ди.
тадаттха̄йева̄ти паха̄напарин̃н̃аттха̄ ева. атха ва̄ тадаттха̄йева̄ти паха̄наттха̄ ева. атха ва̄ тадаттха̄йева̄ти маггаттха̄ ева. н̃а̄татӣран̣апарин̃н̃а̄ хи йа̄вадева магга̄дхигаматтха̄йа паватта̄. нийамато н̃а̄та̄ чева тӣрита̄ ча хонти н̃а̄татӣритабха̄вехи вина̄ паха̄на̄бха̄вато, паха̄насиддхийан̃ча н̃а̄татӣритабха̄васиддхито. магган̃а̄н̣ан̃хи дуккхе парин̃н̃а̄бхисамайавасена паваттама̄нам̣ тасса сабха̄валаккхан̣ам̣ вийа са̄ман̃н̃алаккхан̣ампи пат̣ивиджджхатӣти вуччати таппат̣иччха̄дакасаммохавиддхам̣санато. тена̄ха ‘‘парин̃н̃аттайампи…пе… ведитабба’’нти.
848. парин̃н̃а̄ вийа̄ти тивидхата̄са̄ман̃н̃ам̣ нидассети, на парин̃н̃а̄паха̄таббата̄са̄ман̃н̃ам̣ виккхамбханаппаха̄насса арипан̃н̃а̄киччабха̄вато. ка̄маччханда̄дайо йатха̄ на читтам̣ парийут̣т̣ха̄йа тит̣т̣ханти, евам̣ парийут̣т̣ха̄насса ниседханам̣ аппаваттикаран̣ам̣ виккхамбханам̣, виккхамбханамева паха̄нам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣. па̄кат̣атта̄ти ‘‘айам̣ абйа̄панначитто вигататхинамиддхо’’тиа̄дина̄ (а. ни. 4.198) паресампи па̄кат̣атта̄. ‘‘на сахаса̄ читтам̣ аджджхоттхарантӣ’’ти идам̣ пат̣иладдхаматтасса джха̄насса васена вуттам̣, субха̄вите пана пагун̣аджджха̄не йа̄ва чаримакачиттампи на аджджхоттхарантева. атха ва̄ джха̄насса пуббабха̄гепӣти джха̄на̄дхигаматтха̄йа пуббабха̄гапат̣ипаттийа̄. паччха̄бха̄гепӣти джха̄нам̣ лабхитва̄ ан̃н̃акиччаппасутассапи. витакка̄дайоти витаккавича̄рапӣтисукхарӯпасан̃н̃а̄дайо. дутийаджджха̄на̄дӣнам̣ пат̣ипаккха̄ дутийа̄дӣсу аппитесуйева виккхамбханти, тато тато вут̣т̣хитаматтасса пана паваттанти париттачиттавасенева вут̣т̣хаханато.
849. ‘‘падӣпена андхака̄расса вийа̄’’ти идам̣ пат̣ипаккхена пахӣнабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. пат̣ипаккхо хи падӣпо андхака̄расса, гхат̣аппаха̄ро пана сева̄ласса на пат̣ипаккхо, кевалам̣ паваттинива̄ран̣аматтамева каротӣти. тена асатипи уджувипаччанӣката̄йа дутийаджджха̄на̄дӣнам̣ витакка̄дӣнам̣ виккхамбханасса там̣ нидассанам̣ сут̣т̣хутарам̣ йуджджати. ‘‘випассана̄йа авайавабхӯтена̄’’ти идам̣ идха̄дхикататадан̇гаппаха̄насса дассанаттхам̣ вуттам̣. сӣлависодхана̄дина̄пи хи тадан̇гаппаха̄нам̣ хотийева̄ти. н̃а̄н̣ан̇гена̄ти н̃а̄н̣асан̇кха̄тена ка̄ран̣ена. тадан̇гена тадан̇гасса паха̄нам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣. сати виджджама̄не кхандхапан̃чакасан̇кха̄те ка̄йе, сайам̣ ва̄ таттха сати дит̣т̣хи сакка̄йадит̣т̣хи, ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 3.81; 4.345) найена вутта̄ атта̄нудит̣т̣хи. сол̣асаваттхука̄, ат̣т̣хаваттхука̄ ча кан̇кха̄ва малам̣ кан̇кха̄малам̣. самӯхага̄хасса̄ти ‘‘атта̄ аттанийа’’нти евам̣ паваттасамӯхагахан̣асса паха̄нам̣ кала̄пасаммасанена ека̄дасасу ока̄сесу паккхипитва̄ викиран̣авасена кхандха̄нам̣ дассанато. асса̄дасан̃н̃а̄йа̄ти пан̃чаккхандхе асса̄данавасена паваттамиччха̄сан̃н̃а̄йа. аппат̣исан̇кха̄насса̄ти пат̣исан̇кха̄напат̣ипаккхасса мохасса. анупеккханасса̄ти апеккха̄йа. сан̇кха̄ресу ничча̄дига̄хо саччапат̣иломага̄хо маггасачча̄дхигамасса виломанато. са̄дӣнавесу ана̄дӣнавасан̃н̃ита̄, ана̄дӣнаве ча са̄дӣнавасан̃н̃ита̄ саччапат̣иломага̄хоти ча ваданти.
евам̣ висуддхиккамена тадан̇гаппаха̄нам̣ дассетва̄ ида̄ни ат̣т̣ха̄расамаха̄випассана̄васенапи там̣ дассетум̣ ‘‘йам̣ ва̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йам̣ ва̄ пана паха̄нанти самбандхо.
850. вуттамева ‘‘саббам̣ сан̇кха̄рагатам̣ аниччато анупассатӣ’’тиа̄дина̄ (висуддхи. 2.742).
сантатисамӯхакичча̄рамман̣а̄нам̣ васена гханаггахан̣ам̣ гханасан̃н̃а̄, тасса̄ гханасан̃н̃а̄йа.
ниродхе адхимуттата̄, та̄йа̄ти тийаддхагата̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхамева дисва̄ таттха адхимуччанавасена паваттапан̃н̃а̄, та̄йа. а̄йӯханасса̄ти абхисан̇кхаран̣асса.
там̣ там̣ париччхеданти а̄да̄наниккхепа̄дикам̣ там̣ там̣ париччхедам̣. ан̃н̃атха̄паваттидассананти вуттапариччхедато пуббе, паччха̄ ча ан̃н̃а̄ка̄раппаваттийа̄ дассанам̣, аваттха̄висесаппаваттидассанам̣ ва̄. дхувасан̃н̃а̄йа̄ти тхирабха̄ваггахан̣асса.
са̄ра̄да̄на̄бхинивесасса̄ти аса̄ресу са̄рагахан̣а̄бхинивесасса.
сам̣сайамиччха̄н̃а̄н̣а̄нам̣ васена саммуйханам̣ саммохо, со ева абхинивесоти саммоха̄бхинивесо. сан̇кха̄ресу лен̣ата̄н̣абха̄ваггахан̣ам̣ а̄лайа̄бхинивесо, аттхато бхаваниканти.
йатха̄ читтам̣ сан̇кха̄ре мун̃читва̄ виват̣т̣ам̣ нибба̄нам̣ паккхандати, татха̄ паваттанато сан̇кха̄рупеккха̄ ча ануломан̃ча ‘‘виват̣т̣а̄нупассана̄’’ти вуттам̣. нивит̣т̣хабха̄вена ога̄л̣хабха̄вена паваттасам̣йоджана̄дикилеса̄ ева килеса̄бхинивесо. ниббедхабха̄гийам̣ сама̄дхинти випассана̄сама̄дхима̄ха.
851. асанивичаккам̣ асаниман̣д̣алам̣. евам̣ паха̄нанти ануппаттидхаммата̄па̄данама̄ха. каммакилеса̄нам̣, саббесампи ва̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ кхайам̣ ниродхам̣ гаччхатӣти кхайага̄мӣ, арийамагго. локуттараггахан̣енева сиддхепи кхайага̄миггахан̣ам̣ ван̣н̣абхан̣анаттхам̣. самуччхедаппаха̄намева̄ти авадха̄ран̣ам̣ ниппарийа̄йатам̣ упа̄да̄йа. тадаттха̄нева̄ти самуччхедаппаха̄наттха̄нева. тена виккхамбханатадан̇гаппаха̄на̄нам̣ маггасамбха̄ратама̄ха техи вина̄ асиджджханато. атха ва̄ тадаттха̄нева̄ти маггаттха̄нева. тена тадаттхата̄йа тесам̣ там̣киччатам̣ дассети. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. тамеваттхам̣ упама̄йа дассетум̣ ‘‘пат̣ира̄джа̄нам̣ вадхитва̄’’тиа̄ди вуттам̣. йампи тато пуббе катанти йам̣ татораджджаппаттито пуббе катам̣ паччантаса̄дханадуггавиддхам̣сана̄ди. йатха̄ идан̃чидан̃ча ран̃н̃а̄ катантийева вуччати, евам̣ локийан̃а̄н̣ена са̄дхита̄нипи виккхамбханатадан̇гаппаха̄на̄ни самуччхедаппаха̄навасена паваттасса маггасса киччабха̄вена вуччанти, тадаттхата̄йа, тесам̣ там̣сантатипатитата̄йа ча маггасса̄ти ведитабба̄.
852. локийасса, локийа̄ ва̄ саччхикирийа̄ локийасаччхикирийа̄. евам̣ локуттарасаччхикирийа̄ ведитабба̄. ла̄бхӣмхӣти ла̄бхӣ амхи. татха̄ васӣмхӣти еттха̄пи. паччаккхато н̃а̄н̣апхассена̄ти паччаккхато а̄рамман̣акаран̣асан̇кха̄тена н̃а̄н̣апхассанена. ‘‘паччаккхато’’ти ча имина̄ анума̄нато а̄рамман̣акаран̣ам̣ ниваттети, ‘‘ӣдисамида’’нти паччавеккхан̣авасена паччаккхато джа̄нанам̣ хеттха ‘‘н̃а̄н̣апхассо’’ти адхиппето. пхассита̄ти н̃а̄н̣ена пхут̣т̣ха̄.
джха̄намаггапхала̄ни вийа аттано санта̄не ануппа̄детва̄пи таппат̣иччха̄дакасаммохавиддхам̣санавасена татха̄виддхам̣санапаваттан̃а̄н̣ам̣ апараппаччайан̃а̄н̣ам̣.
пассанто паччаккхато джа̄нанто. аматогадханти аматапарийа̄паннам̣, аматасан̇кха̄танти аттхо.
сота̄паттимагго пат̣хамам̣ нибба̄надассанато дассанам̣, тена дассанена саччхикирийа̄ дассанасаччхикирийа̄. кин̃ча̄пи готрабхун̃а̄н̣ам̣ тато пат̣хаматарам̣ нибба̄нам̣ пассати, а̄ламбанакаран̣ато дисва̄ каттаббакичча̄каран̣ато пана на дассананти вуччати. са̄ дувидха̄пӣти са̄ дассанабха̄вана̄васена дувидха̄пи саччхикирийа̄. дассанабха̄вана̄васена̄ти дассанамаггабха̄вана̄маггавасена. тена амаггавасена паваттанибба̄насса паччавеккхан̣асаччхикирийам̣ ниваттети. нибба̄насса̄ти пана имина̄ маггапхалесу паччавеккхан̣асаччхикирийам̣. имасса н̃а̄н̣асса̄ти имасса йатха̄дхигатасса локуттаран̃а̄н̣асса.
853. абхимата̄ти адхиппета̄. бха̄вана̄ на̄ма уппа̄дана̄, санта̄напарибха̄вана̄ ча̄ти тадубхайам̣ дассенто ‘‘локийа̄на’’нтиа̄дима̄ха. йадаггена хи локийа̄ кусала̄дайо уппа̄дита̄, вад̣д̣хита̄ ча, тадаггенасса сӣлабха̄вана̄, ка̄йабха̄вана̄, читтабха̄вана̄, пан̃н̃а̄бха̄вана̄ ча локийа̄ ниппха̄дита̄ хоти, та̄йа ча санта̄нопи парибха̄витоти. та̄су локийалокуттарабха̄вана̄су идха н̃а̄н̣адассанависуддхикатха̄йам̣ локуттарабха̄вана̄ адхиппета̄, на итара̄ тасса̄ самбха̄рабха̄вато. чатуббидхампетам̣ н̃а̄н̣анти етам̣ чатуббидхампи арийамагган̃а̄н̣ам̣ локуттара̄ни самма̄ва̄ча̄дибхеда̄ни сӣла̄дӣни уппа̄дети. катхам̣? сахаджа̄та̄дипаччайата̄йа. сӣла̄дӣнӣти еттха а̄ди-саддена сама̄дхисса гахан̣ам̣, на пан̃н̃а̄йа. на хи тадева там̣ уппа̄дети, маггачиттуппа̄до пана уппа̄дети. тадантогадхабха̄ва̄ самма̄сан̇каппо. со хи пан̃чаккхандхасан̇гахитоти ваданти. сӣла̄дӣнӣти ва̄ пхаласӣла̄дӣнампи гахан̣анти пан̃н̃а̄йапи гахан̣ам̣ йуджджатийева. сахаджа̄тапаччайа̄дита̄йа̄ти еттха а̄ди-саддена анантарапаччайа̄дита̄йапи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. техи ча санта̄нам̣ ва̄сетӣти техи самуччхинданапат̣ипассамбханавасена паваттехи локуттарехи сӣла̄дӣхи арийапуггало аттано санта̄нам̣ парибха̄вети. йам̣ нисса̄йа пара̄вуттӣти ваданти. йатха̄ парин̃н̃аттайампи паха̄наттайампи магган̃а̄н̣асса киччанти вуттам̣ парийа̄йена, на евамидха. идха пана локуттарабха̄вана̄ва асса магган̃а̄н̣асса киччам̣. на хеттха бха̄вана̄йа парийа̄йо лаббхатӣти авадха̄ран̣ам̣. тена локийабха̄ванам̣ ниваттети.
евам̣ сарӯпенева а̄гата̄йа̄ти ‘‘читтам̣ бха̄вайа’’нти сама̄дхи вийа читтасӣсена ана̄гантва̄ ‘‘пан̃н̃ам̣ бха̄вайа’’нти евам̣ сарӯпенева а̄гата̄йа пан̃н̃а̄йа. йам̣ вуттам̣ уддесавасена. етта̄вата̄ там̣ виттха̄ритам̣ хоти. айан̃ча пан̃хо виссаджджито хотӣти самбандхо.
н̃а̄н̣адассанависуддхиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ити ба̄вӣсатимапариччхедаван̣н̣ана̄.