20. магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхиниддесаван̣н̣ана̄

саммасанан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

692. евам̣ магган̃ча амагган̃ча н̃атва̄ т̣хитам̣ н̃а̄н̣анти айам̣ упаккилесавинимутта̄ вӣтхипат̣ипанна̄ випассана̄пан̃н̃а̄ арийамаггасса пуббабха̄гамагго, айам̣ обха̄са̄дибхедо дасавидхо упаккилесо на магготи евам̣ магган̃ча амагган̃ча йа̄тха̄вато ваваттхапетва̄ т̣хитам̣ н̃а̄н̣ам̣.

атӣта̄дивасена анекабхедабхинне дхамме кала̄пато сан̇кхипитва̄ саммасанам̣ кала̄пасаммасанам̣, айам̣ кира джамбудӣпава̄сӣнам̣ абхила̄по. ‘‘йам̣ кин̃чи рӯпа’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 1.361; 2.113; 3.86; а. ни. 4.181) найена хи дхамма̄нам̣ випассана̄ найавипассана̄, айам̣ кира тамбапан̣н̣идӣпава̄сӣнам̣ абхила̄по. тенева̄ха ‘‘кала̄пасаммасанасан̇кха̄та̄йа найавипассана̄йа̄’’ти. та̄ва-саддо каматтхо, тена саммасанаппака̄ра̄нам̣ бахубхедатам̣ дӣпети. бахубха̄вато хи тесам̣ пат̣хамам̣ найавипассана̄йа йога̄рамбхам̣ ануса̄сати ‘‘найавипассана̄йа та̄ва його каран̣ӣйо’’ти. касма̄ти чодакавачанам̣. тасса̄йам̣ адхиппа̄йо – йади магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхи сампа̄детабба̄, атха касма̄ ‘‘найавипассана̄йа а̄дито його ка̄таббо’’ти вуттанти. итаро тасса̄йам̣ адхигамӯпа̄йоти дассенто ‘‘а̄раддхавипассакасса̄’’тиа̄дима̄ха. тенетам̣ дассети ‘‘випассана̄йа сати удайаббайан̃а̄н̣уппа̄до, удайаббайан̃а̄н̣е сати обха̄са̄диупаккилесасамбхаво, тато магга̄маггававаттха̄нам̣, тасма̄ тасса а̄дитова а̄рамбхасса самбхаво наттхӣти випассана̄ пат̣хамам̣ а̄раддхабба̄’’ти. евампи пат̣хамам̣ найавипассана̄ва касма̄ а̄раддхабба̄ти а̄ха ‘‘випассана̄йа ча кала̄пасаммасанам̣ а̄дӣ’’ти. тан̃хи атӣта̄дибхедабхинна̄нам̣ дхамма̄нам̣ сан̇кхипитва̄ ваваттха̄навасена паваттанато а̄дикаммикасса сукарам̣ саммасананти а̄дибхӯтам̣.

тасма̄ти а̄дибхӯтатта̄. атха ва̄ тасма̄ти йасма̄ а̄раддхавипассакасса…пе… кала̄пасаммасанам̣ а̄ди, тасма̄. етанти кала̄пасаммасанам̣. апича̄тиа̄ди кала̄пасаммасанассева випассана̄йа а̄дибха̄ве упачайахетудассанам̣. удайаббайан̃а̄н̣апарийоса̄на̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄, асампатте ева ча удайаббайан̃а̄н̣е магга̄маггававаттха̄нам̣ хотӣти а̄ха ‘‘тӣран̣апарин̃н̃а̄йа ваттама̄на̄йа̄’’ти. кала̄пасаммасане та̄ва його ка̄табботи еттха̄пи тассева пат̣хама̄рамбхе ка̄ран̣ам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. йасма̄ кала̄пасаммасанам̣ на̄ма екависуддхийампи на антогадхам̣, екачче ча там̣ ана̄маситва̄ва випассана̄ча̄рам̣ ван̣н̣енти. евам̣ сантепи там̣ суттантесу екадесена, анавасесато ча дасситам̣. пат̣исамбхида̄йам̣ а̄дикаммика̄нам̣ манасика̄расукарата̄йа випассана̄йа а̄дибха̄вена т̣хапитам̣. випассантасса ча обха̄са̄дӣсу уппаннесу магга̄магган̃а̄н̣асамбхаво, тасма̄ ‘‘там̣ сампа̄детука̄мена̄’’тиа̄дина̄ айам̣ вича̄ро катоти дат̣т̣хаббам̣.

693. татра̄ти тасмим̣ тӣран̣апарин̃н̃а̄йа н̃а̄тапарин̃н̃а̄нантарабха̄ве, та̄су ва̄ парин̃н̃а̄су. виниччхайоти сарӯпато, киччато, бхӯмито ча саннит̣т̣ха̄нам̣. локуттара̄пи пуримасмим̣ саччадвайе маггасампайутта̄ тивидха̄пи парин̃н̃а̄ киччавасена лаббхатӣти ‘‘локийапарин̃н̃а̄’’ти висесетва̄ вуттам̣. сабха̄вадхамма̄нам̣ лаккхан̣асаллаккхан̣ато н̃еййаабхимукха̄ пан̃н̃а̄ абхин̃н̃а̄пан̃н̃а̄. н̃а̄тат̣т̣хети н̃а̄табха̄ванимиттам̣. абхин̃н̃еййасса джа̄нанахету ‘‘н̃а̄н̣а’’нти вуччати. парин̃н̃а̄пан̃н̃а̄ти аничча̄дилаккхан̣а̄ни париччхиджджа джа̄нанапан̃н̃а̄. тӣран̣ат̣т̣хети саммасанабха̄вахету. паха̄напан̃н̃а̄ти паха̄таббасса паджаханапан̃н̃а̄. ведайита̄дилаккхан̣авидхурата̄йа руппаналаккхан̣ам̣ паччатталаккхан̣ам̣ вуттам̣. тесам̣йева паччатталаккхан̣асаллаккхан̣авасена гахитадхамма̄нам̣йева. йатха̄ патхавӣпхасса̄дӣнам̣ каккхал̣апхусана̄дилаккхан̣а̄ни тӣсупи кхан̣есу саллаккхитабба̄ни пат̣инийатарӯпата̄йа сабха̄васиддха̄нева хутва̄ гайханти, на еваманиччата̄дилаккхан̣а̄ни. та̄ни пана бхан̇гудайаббайапӣл̣а̄васаваттана̄ка̄рамукхена гахетаббато сама̄ропитарӯпа̄ни вийа гайхантӣти вуттам̣ ‘‘са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄’’ти. локийапарин̃н̃а̄нам̣йева адхиппетатта̄ лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄ва ‘‘паха̄напарин̃н̃а̄’’ти вутта̄.

сан̇кха̄рапат̣иччхедатоти на̄марӯпававаттха̄нато, йа̄ ‘‘дит̣т̣хивисуддхӣ’’ти вутта̄. кечи пана ‘‘кхандха̄дӣнам̣ випассана̄йа бхӯмибха̄вато саббопи кхандха̄дивича̄ро сан̇кха̄рапариччхедо’’ти ваданти. ‘‘паччатталаккхан̣апат̣иведхассева а̄дхипачча’’нти имина̄ на̄марӯпапаччайапариггахапан̃н̃а̄нам̣ тӣран̣апаха̄на̄саматтхатам̣ дассети. та̄сампи пана ‘‘наманалаккхан̣ам̣ на̄мам̣, руппаналаккхан̣ам̣ рӯпа’’нти арӯпарӯпа̄нам̣ са̄дха̄ран̣а̄ка̄расаллаккхан̣авасена паваттийа̄ екена̄ка̄рена тӣран̣апарийа̄йо, дит̣т̣хикан̇кха̄виккхамбханена паха̄напарийа̄йо лаббхатӣти сийа̄ тӣран̣апаха̄несупи а̄дхипаччанти ваданти. уккат̣т̣ханиддесена пана йатха̄ дит̣т̣хивисуддхийа̄ва сан̇кха̄рапариччхедата̄, евам̣ лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄йа ева тӣран̣апаха̄накиччата̄ ведитабба̄. евам̣ хи тиссопи парин̃н̃а̄ ваваттхита̄ хонти, ан̃н̃атха̄ сан̇ка̄ро сийа̄. тӣран̣апарин̃н̃а̄йа бхӯми таттха пан̃н̃а̄йа аниччата̄дилаккхан̣асантӣран̣ато. тена̄ха ‘‘етасмим̣…пе… а̄дхипачча’’нти. ка̄мам̣ удайаббайан̃а̄н̣ампи кан̃чи миччха̄бхинивесам̣ паджахати, тасса пана атха̄магататта̄ на са̄тисайам̣ паха̄нанти вуттам̣ ‘‘бхан̇га̄нупассанам̣ а̄дим̣ катва̄ упари паха̄напарин̃н̃а̄йа бхӯмӣ’’ти. аниччато анупассантоти аничча̄ка̄рато сан̇кха̄ре анупассанто саммасанто. ниччасан̃н̃анти ‘‘те ничча̄ сассата̄’’ти паваттам̣ миччха̄сан̃н̃ам̣. сан̃н̃а̄сӣсена дит̣т̣хичитта̄нампи гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. есева найо ито паресупи. ниббиндантоти аничча̄нупассана̄дисамбхӯта̄йа ниббида̄нупассана̄йа сан̇кха̄ре ниббиджджанавасена пассанто. нандинти саппӣтикатан̣хам̣. вираджджантоти вира̄га̄нупассана̄йа вираджджанавасена йатха̄ сан̇кха̄ресу ра̄го нуппаджджати, евам̣ анупассанто. татха̄бхӯто хи ра̄гам̣ паджахатӣти вуччати. ниродхентоти ниродха̄нупассана̄йа йатха̄ сан̇кха̄ра̄ нируджджхантийева, на а̄йатим̣ пунаббхававасена уппаджджанти, евам̣ анупассанто. татха̄бхӯто хи сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайам̣ паджахати на̄ма ануппаттидхаммата̄па̄данато. пат̣иниссаджджантоти пат̣иниссагга̄нупассана̄йа йатха̄ сан̇кха̄ра̄ на пуна а̄дийанти, евам̣ воссаджджанто. тена̄ха ‘‘а̄да̄нам̣ паджахатӣ’’ти, ничча̄дивасена ва̄ гахан̣ам̣ виссаджджетӣти аттхо. са̄дхитатта̄ти сампа̄дитатта̄. итара̄ти тӣран̣апаха̄напарин̃н̃а̄. евам̣ парин̃н̃а̄ ниддиситва̄ парин̃н̃а̄ккамавасенапи кан̇кха̄витаран̣а̄нантарам̣ ‘‘кала̄пасаммасане його ка̄таббо’’ти йва̄йаматтхо вутто, там̣ нигамавасена пачча̄харанто ‘‘тена вутта’’нтиа̄дима̄ха, там̣ вуттаттхамева.

694. татра̄ти тасмим̣ кала̄пасаммасане вибха̄ветаббе, тасса ва̄ кала̄пасаммасанасса а̄дибха̄ве. айам̣ па̄л̣ӣти дассийама̄нам̣ пат̣исамбхида̄маггапа̄л̣има̄ха. таттха сан̇кхипитва̄ ваваттха̄не пан̃н̃а̄ти атӣта̄дибхедабхинне дхамме екато сан̇гахетва̄ аничча̄дивасена виниччхайе са̄дхетаббе там̣са̄дханӣйа̄ пан̃н̃а̄. саммасане аниччата̄дивасена тӣран̣е н̃а̄н̣анти павуччати, са̄ катхам̣ хотӣти аттхо. ваваттха̄не саммасанети ча ниппха̄детаббе бхуммавачанам̣. йам̣ кин̃чи рӯпантиа̄дӣни пада̄ни хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄нева. саббам̣ рӯпам̣ аниччато ваваттхапетӣтиа̄дӣни пана йасма̄ парато ван̣н̣ийиссанти, тасма̄ таттхева несам̣ аттхам̣ вибха̄вайисса̄ма.

па̄л̣иваваттха̄нам̣ пана евам̣ ведитаббам̣ – еттха хи а̄дикаммика̄нам̣ випассана̄манасика̄расукхаттхам̣ ‘‘йам̣ кин̃чи рӯпа’’нтиа̄дина̄ пат̣хамам̣ та̄ва пан̃чаккхандха̄ атӣта̄дивибха̄гамукхена гахита̄, те пана кхандха̄ йасма̄ два̄ра̄рамман̣ехи саддхим̣ два̄раппаваттадхаммавасена вибха̄гам̣ лаббханти, тасма̄ таданантарам̣ два̄рачхакка̄дивасена даса чхакка̄ гахита̄. йасма̄ пана лаккхан̣есу анатталаккхан̣ам̣ дуккхавибха̄гам̣, тасма̄ тасса вибха̄вана̄йа чха дха̄туйо гахита̄. тато йесу касин̣есу ито ба̄хирака̄нам̣ атта̄бхинивесо, та̄ни имесам̣ джха̄на̄нам̣ а̄рамман̣абха̄вена упат̣т̣ха̄на̄ка̄раматта̄нӣти дассанаттхам̣ даса касин̣а̄ни гахита̄ни. тато дуккха̄нупассана̄йа парива̄рабха̄вена пат̣иккӯла̄ка̄равасена дваттим̣са кот̣т̣ха̄са̄ гахита̄. пуббе кхандхавасена сан̇кхепато гахита̄ дхамма̄ на̄тисан̇кхепавиттха̄ранайена, виттха̄ранайена ча манаси ка̄табба̄ти дассанаттхам̣ два̄даса̄йатана̄ни, ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо ча гахита̄. тесу име дхамма̄ сатипи сун̃н̃анирӣхаабйа̄па̄рабха̄ве дхаммасабха̄вато а̄дхипаччавасена паваттантӣти анатталаккхан̣авибха̄ванаттхам̣ индрийа̄ни гахита̄ни. евам̣ анекабхедабхинна̄пиме дхамма̄ бхӯмиттайапарийа̄панната̄йа тивидха̄ва хонтӣти дассанаттхам̣ тиссо дха̄туйо гахита̄.

етта̄вата̄ нимиттам̣ дассетва̄ паваттам̣ дассетум̣ ка̄мабхава̄дайо нава бхава̄ гахита̄. еттаке абхин̃н̃еййависесе паваттаманасика̄ракосаллена сан̣хасукхумесу ниббаттитамахаггатадхаммесу манасика̄ро паваттетабботи дассанаттхам̣ джха̄наппаман̃н̃а̄руппа̄ни гахита̄ни. таттха джха̄на̄ни на̄ма вутта̄васеса̄рамман̣а̄ни рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни. паччайапаччайуппаннавибха̄гато име дхамма̄ бхиндитва̄ манаси ка̄табба̄ти дассанаттхам̣ пат̣иччасамуппа̄дан̇га̄ни гахита̄ни. паччайа̄ка̄раманасика̄ро хи лаккхан̣аттайам̣ сукхена, сут̣т̣хутаран̃ча вибха̄вети, тасма̄ паччхато гахито. евамете саммасанӣйабха̄вена гахита̄ кхандха̄дивасена кот̣т̣ха̄сато пан̃чавӣсативидха̄. пабхедато пана атӣта̄дибхедам̣ ана̄маситва̄ва гайхама̄на̄ двӣхи ӯна̄ни двесата̄ни хонти.

таттха аниччато ваваттхапетӣтиа̄дико пат̣хамо лаккхан̣ававаттха̄панава̄ро. аниччам̣ кхайат̣т̣хена̄тиа̄дико дутийо хетува̄ро лаккхан̣а̄нам̣ хетукиттанато. аниччам̣ сан̇кхатантиа̄дико пана хетупатит̣т̣ха̄панава̄ро па̄кат̣абха̄васаллаккхан̣ато. кхайат̣т̣хена̄ти хи кхайасабха̄вато йасма̄ рӯпам̣ кхайасабха̄вам̣ уппаджджитва̄ кхайам̣ вайам̣ бхедам̣ гаччхати, тасма̄ аниччанти аттхо. бхайат̣т̣хена̄ти бха̄йитаббабха̄вато йасма̄ рӯпам̣ пабхан̇гурата̄йа бхайа̄накам̣, тасма̄ дуккханти. тена̄ха бхагава̄ ‘‘йаданиччам̣, там̣ дуккха’’нти (сам̣. ни. 30.15, 45, 46, 76, 85; 2.4.14; пат̣и. ма. 2.10). аса̄ракат̣т̣хена̄ти аса̄ракабха̄вато, аттаса̄равирахатоти аттхо. татийава̄ре пана ‘‘рӯпам̣ аничча’’нти ватва̄ тасса хетум̣ патит̣т̣ха̄петум̣ ‘‘сан̇кхата’’нтиа̄ди вуттам̣. йасма̄ самечча самбхӯйа паччайехи катам̣, анурӯпе ча паччайе пат̣ичча, на вина̄ техи самам̣, самма̄ ча уппаннам̣, тасма̄ кхайавайавира̄ганиродхадхамманти. на хи паччайаниббаттам̣ анируджджханакам̣ на̄ма аттхи. тена̄ха бхагава̄ ‘‘йам̣ там̣ рӯпам̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, там̣ вата ма̄ палуджджӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.379). етена аничча̄ патхавӣдха̄ту паччайаниббаттатта̄ тадан̃н̃ам̣ паччайаниббаттам̣ вийа̄ти дассети. еса найо сесадхаммесупи.

ида̄ни анвайато, бйатирекато ча сан̇кхатадхамма̄нам̣ аниччатам̣ патит̣т̣ха̄петум̣ ‘‘джа̄типаччайа̄’’тиа̄ди вуттам̣. аниччалаккхан̣ассева четтха патит̣т̣ха̄панам̣ тасмим̣ патит̣т̣ха̄пите сесалаккхан̣адвайассапи патит̣т̣ха̄панасиддхито.

имина̄ пеййа̄лена име дхаммара̄сайо сам̣кхитта̄ти самбандхо. ‘‘два̄ра̄рамман̣ехи саддхим̣ два̄раппаватта̄ дхамма̄, пан̃чаккхандха̄’’ти идам̣ абхин̃н̃еййаниддесе ‘‘чаккхум̣, бхиккхаве, абхин̃н̃еййа’’нтиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 1.3; сам̣. ни. 4.46) два̄ра̄рамман̣ехи саддхим̣ два̄раппаватте дхамме дассетва̄ тесам̣ пан̃чахи кхандхехи сан̇гахитатам̣ дассетум̣ ‘‘рӯпам̣ абхин̃н̃еййам̣…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ абхин̃н̃еййа’’нти а̄гататта̄ вуттам̣. пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.48) пана ‘‘йам̣ кин̃чи рӯпа’’нтиа̄дина̄ пат̣хамам̣ пан̃чаккхандхе дассетва̄ ‘‘чаккху’’нтиа̄дина̄ два̄ра̄рамман̣ехи саддхим̣ два̄раппаватта̄ дхамма̄ дассита̄. татха̄дассане ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.

касма̄ панеттха име дхаммара̄сайо сам̣кхитта̄ти па̄л̣ийам̣ виттха̄рато а̄гататта̄ти дассенто ‘‘вуттам̣ хета’’нтиа̄дима̄ха. тенева̄ха ‘‘там̣ таттха…пе… сам̣кхитта’’нти. таттха танти абхин̃н̃еййам̣. еттха̄ти абхин̃н̃еййаниддесе. ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ мано дхамма̄’’тиа̄дина̄ таттха таттха кот̣т̣ха̄се йе локуттарадхамма̄ а̄гата̄. кечи пана ‘‘еттха̄ти пат̣исамбхида̄йа’’нти ваданти, там̣ на сундарам̣. саммасанупага̄ ева хи дхамма̄ пат̣исамбхида̄йам̣ гахита̄ саммасанава̄расса адхиппетатта̄, на абхин̃н̃еййаниддесе (пат̣и. ма. 1.3; сам̣. ни. 4.46) вийа саббева абхин̃н̃еййа̄ дхамма̄. йе рӯпа̄рӯпадхамма̄. йасса̄ти йогино. тесу тена саммасанам̣ а̄рабхитаббам̣ йатха̄па̄кат̣ам̣ випассана̄бхинивесоти катва̄. паччха̄ пана анупат̣т̣хахантепи упа̄йена упат̣т̣хаха̄петва̄ анавасесатова саммаситабба̄.

695. ‘‘атӣтам̣ рӯпам̣ аничча’’нтиа̄дина̄ аниччато саммасанасса атӣта̄дивибха̄га̄ паваттит̣т̣ха̄набхӯта̄ти а̄ха ‘‘ека̄дасахи ока̄сехӣ’’ти. ваваттха̄панам̣ на̄ма саннит̣т̣ха̄нам̣. аниччато саннит̣т̣ха̄нан̃четтха ‘‘аничча’’нти випассана̄ва̄ти а̄ха ‘‘аниччанти саммасатӣ’’ти.

катханти саммасана̄ка̄ро пуччхитоти там̣ парато идхева па̄л̣ийам̣ дутийава̄ре вуттанайенева̄ти сан̇кхепенева виссаджджети. ида̄ни таматтхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘вуттан̃хета’’нтиа̄дима̄ха. таттха хӣ-ти хетуаттхе нипа̄то. йасма̄ ‘‘рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣ кхайат̣т̣хена̄’’ти евам̣ вуттам̣, тасма̄ имина̄ вуттанайена аниччанти саммасатӣти йоджана̄.

евампи сан̇кхепойева̄ти вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘еса̄’’тиа̄ди вуттам̣. атӣтети атӣте бхаве. а̄дикаммикасса хи идам̣ саммасанавидха̄нам̣, тасма̄ бхававасена аддха̄бхедо адхиппето. тена̄ха ‘‘найимам̣ бхавам̣ сампаттантӣ’’ти. еттха ити-саддо хетуаттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – йам̣ атӣтабхаве парийа̄паннам̣ рӯпам̣, там̣ атӣтейева бхаве кхӣн̣ам̣, тато на имам̣ бхавам̣ сампаттам̣, тасма̄ аниччам̣ кхайат̣т̣хена кхайасабха̄ватта̄ти саммасатӣти. еса найо йам̣ ана̄гатантиа̄дӣсупи.

йам̣ бахиддха̄, тампи бахиддха̄ ева кхӣйати, на аджджхаттабха̄вам̣ гаччхатӣти аниччам̣ кхайат̣т̣хена̄ти, йам̣ ол̣а̄рикам̣, тампи таттхева кхӣйатӣти аниччам̣ кхайат̣т̣хена̄тиа̄дина̄ йоджетаббам̣.

идам̣ саббампӣти идам̣ атӣта̄дибхедасса рӯпасса саммасанато саббам̣ ека̄дасавидхампи саммасанам̣ екам̣ саммасанам̣ аниччато саммасананти катва̄.

танти там̣ ека̄дасавидхампи рӯпам̣. саппат̣ибхайата̄йа̄ти бхайа̄наката̄йа. бхайа̄вахам̣ хотӣти аппахӣнавипалла̄сасса ‘‘ахам̣ винасса̄ми, мама сантакам̣ винассатӣ’’ти чинтентасса бхайаджанакам̣ хоти. сӣхопамасутте дева̄нам̣ вийа̄ти сӣхопамасутте десийама̄не дева̄нам̣ вийа. таттха хи –

‘‘йада̄ татха̄гато локе уппаджджати арахам̣ самма̄самбуддхо…пе… со дхаммам̣ десети ‘ити рӯпам̣, ити рӯпасса самудайо, ити рӯпасса аттхан̇гамо. ити ведана̄… ити сан̃н̃а̄… ити сан̇кха̄ра̄… ити вин̃н̃а̄н̣ам̣, ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо, ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’ти. йепи те, бхиккхаве, дева̄ дӣгха̄йука̄ ван̣н̣аванто сукхабахула̄ уччесу вима̄несу чират̣т̣хитика̄, тепи татха̄гатасса дхаммадесанам̣ сутва̄ йебхуййена бхайам̣ сам̣вегам̣ санта̄сам̣ а̄паджджанти ‘аничча̄ва кира бхо майам̣ сама̄на̄ ниччамха̄ти аман̃н̃имха, аддхува̄ва…пе… асассата̄ва кира бхо майам̣ сама̄на̄ сассатамха̄ти аман̃н̃имха, майампи кира бхо аничча̄ аддхува̄ асассата̄ сакка̄йапарийа̄панна̄’’’ти (сам̣. ни. 3.78; а. ни. 4.33) –

евам̣ дева̄нам̣ бхайуппатти а̄гата̄.

кхандхапан̃чакам̣, тадекадесо ва̄ аттава̄дӣхи ‘‘атта̄’’ти парикаппӣйати, тан̃ча екантато аниччам̣, дуккхан̃ча̄ти а̄ха ‘‘йан̃хи аниччам̣, там̣ дуккха’’нтиа̄ди. тӣсу дуккхата̄су сан̇кха̄радуккхата̄ва бйа̄пинӣ, ‘‘йаданиччам̣, там̣ дуккха’’нти ча адхиппета̄ти вуттам̣ ‘‘аниччатам̣ ва̄ удайаббайапат̣ипӣл̣анам̣ ва̄’’ти. атта̄ абхависса̄ти ‘‘ка̄рако ведако сайам̣васӣ’’ти евам̣бхӯто атта̄ абхависса̄ти адхиппа̄йо. еван̃хи сати рӯпасса а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттанам̣ айуджджама̄накам̣ сийа̄. йатха̄ рӯпаккхандхе абхедато тивидхам̣ саммасанам̣, бхедато теттим̣савидхам̣, евам̣ ведана̄ккхандха̄дӣсупӣти имаматтхам̣ ‘‘еса найо’’ти атидисати. тена кхандхавасена та̄ва бхедато пан̃часат̣т̣хиадхика̄ сатам̣ саммасанава̄ра̄ дассита̄ хонти. имина̄ найена два̄рачхакка̄дӣсупи йатха̄рахам̣ саммасанабхедо ведитаббо.

696. нийамато сан̇кхата̄дибхедам̣ хотӣти екам̣сена сан̇кхатата̄дивисесавантам̣ хоти асан̇кхата̄дисабха̄ве аниччата̄йа асамбхавато. асса̄ти аниччасса. парийа̄йадассанаттханти вевачанадассанаттхам̣, там̣ пана ‘‘кхайадхамма’’нтиа̄дӣнам̣ васена ведитаббам̣, на пурима̄нам̣ тин̣н̣ам̣. на хи тадева тасса парийа̄йо хоти, на̄пи сан̇кхатапат̣иччасамуппаннапада̄ни хутва̄ абха̄вадӣпанато па̄кабха̄вадӣпанато. па̄кабха̄вадӣпанена пана аниччата̄йа са̄дханапаккхе тит̣т̣ханти. тенева хи саббесам̣ пада̄нам̣ парийа̄йата̄бха̄вато ‘‘на̄на̄ка̄рехи ва̄’’ти викаппантарам̣ гахитам̣. манасика̄раппаваттӣдассанаттханти аниччата̄йа упабрӯханаманасика̄рапаваттидассанаттхам̣.

чатта̄рӣса̄ка̄раанупассана̄катха̄ван̣н̣ана̄

697. соти йога̄вачаро. тасса̄ти йатха̄вуттабхедасса аниччата̄дисаммасанасса. тхирабха̄ваттха̄йа̄ти дал̣хабха̄ваттха̄йа аничча̄диа̄ка̄расса пунаппунам̣ манасика̄ро вийа бахулӣка̄рабха̄вато. йам̣ там̣ бхагавата̄ етасса вибхан̇ге аничча̄дисаммасанам̣ вуттанти самбандхо. ануломиканти арийамагга̄дхигамасса анукӯлам̣. кхантинти н̃а̄н̣акхантим̣. н̃а̄н̣ан̃хи висайасабха̄вам̣ ога̄хетва̄ ваваттха̄не кхамати сахатӣти кхантӣти вуччати. самматтанийа̄манти арийамаггам̣. со хи самма̄дит̣т̣хиа̄дисамматтан̃чева аниваттидхаммата̄йа нийа̄мо ча̄ти вуччати. ‘‘а̄дина̄ найена̄’’ти имина̄ ‘‘пан̃чаккхандхе дуккхато пассанто ануломикам̣ кхантим̣ пат̣илабхати, кхандха̄нам̣ ниродхо сукхам̣ нибба̄нанти пассанто самматтанийа̄мам̣ оккаматӣ’’ти (пат̣и. ма. 3.38) евама̄дико па̄т̣хасесо рога̄дипат̣ипаккхайоджана̄васена виттха̄ретаббо. ‘‘кхандха̄нам̣ ниродхо ниччам̣ нибба̄на’’нти вачанена сан̇кха̄ра̄нам̣ дуккхарогата̄дипат̣ипаккхо нибба̄насса сукха̄рогйа̄дибха̄во ‘‘а̄дина̄ найена̄’’ти еттха найаггахан̣ена дӣпитоти. авасесо саббо па̄т̣хо пака̄сито ева хотӣти.

ка̄ман̃четам̣ чатта̄рӣса̄йа а̄ка̄рехи саммасанам̣ ануломан̃а̄н̣е бха̄ветаббавидха̄нам̣. тена̄ха ‘‘ануломан̃а̄н̣ам̣ вибхаджантена…пе… вутта’’нти, ито пат̣т̣ха̄йа пана катапаричайассева кичча̄вахам̣ хотӣти идха̄пи вуттантӣти дат̣т̣хаббам̣. тасса̄пӣти на кевалам̣ кала̄пасаммасанассева, атха кхо йатха̄дасситасса чатта̄лӣсаппабхедасса аничча̄дисаммасанассапи. тан̃хи ануломикакхантипат̣ила̄бха̄йа, самматтанийа̄моккамана̄йа ча сам̣ваттанато екам̣сато иччхитаббам̣. вуттан̃хи –

‘‘со вата, бхиккхаве, бхиккху кан̃чи сан̇кха̄рам̣ ниччато саманупассанто ануломика̄йа кхантийа̄ саманна̄гато бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, ануломика̄йа кхантийа̄ асаманна̄гато самматтанийа̄мам̣ оккамиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, самматтанийа̄мам̣ аноккамама̄но сота̄паттипхалам̣ ва̄…пе… арахаттам̣ ва̄ саччхикариссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. со вата, бхиккхаве, бхиккху саббасан̇кха̄ре аниччато саманупассанто’’ти (а. ни. 6.98; пат̣и. ма. 3.36) –

а̄ди суккапаккхо виттха̄ретаббо. татха̄ ‘‘со вата, бхиккхаве, бхиккху кан̃чи сан̇кха̄рам̣ сукхато, дуккхато, кан̃чи дхаммам̣ аттато, анаттато’’ти (пат̣и. ма. 3.36) виттха̄ретаббо.

698. екекам̣ кхандхам̣ аничча̄дисаммасанасса васена саммасатӣти самбандхо. тасса пана саммасанасса пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ са̄дха̄ран̣ата̄йа ‘‘екекам̣ кхандха’’нти вуттам̣. аначчантиката̄йа̄ти аччантиката̄бха̄вато, асассатата̄йа̄ти аттхо. сассатан̃хи аччантикам̣ пара̄йа кот̣ийа̄ абха̄вато. а̄диантавантата̄йа̄ти пубба̄паракот̣ивантата̄йа, удайаббайадхамматоти аттхо. аниччато саммасатӣти самбандхо. еса найо саббаттха.

аниччатоти ча аддхувато. етан̃хи на ниччам̣, кхан̣иката̄йа асада̄бха̄вита̄йа ва̄ на иччам̣ на упагантаббанти аниччам̣. уппа̄давайапат̣ипӣл̣аната̄йа̄ти уппа̄дена, вайена ча пати пати кхан̣е кхан̣е там̣саман̇гино виба̄дханасабха̄ватта̄, техи ва̄ сайамева виба̄дхетаббатта̄. удайаббайаванто хи дхамма̄ абхин̣хам̣ техи пат̣ипӣл̣ита̄ ева хонти, йа̄ пӣл̣ана̄ ‘‘сан̇кха̄радуккхата̄’’ти вуччати. дуккхаваттхута̄йа̄ти тивидхасса̄пи дуккхасса, сам̣са̄радуккхасса ча адхит̣т̣ха̄набха̄вато. паччайайа̄панӣйата̄йа̄ти йатха̄рахам̣ паччайехи йа̄петаббата̄йа. рогамӯлата̄йа̄ти мӯлабйа̄дхи вийа анубандхабйа̄дхӣнам̣ мӯлабха̄вато, пададвайена̄пи йа̄пйарогасадисатоти дассети. йа̄пйабйа̄дхи хи рого итаро а̄ба̄дхоти. дуккхата̄сӯлайогита̄йа̄ти тивидхадуккхата̄сан̇кха̄тена руджджанена йуджджата̄йа. килеса̄сучипаггхаран̣ата̄йа̄ти йатха̄рахама̄рамман̣авасена, саманна̄гамавасена ча ра̄га̄дикилеса̄сучивиссанданато. ахутва̄ самбхавато уппаттийа̄ уддхума̄тата̄.

антотуданата̄йа̄ти аббхантаре туданато. дуккхаведана̄дайо вийа хи име сан̇кха̄ра̄ аттабха̄васса аббхантарагата̄ ева удайаббайавасена туданти. арийамаггасан̣д̣а̄сена вина̄ нӣхаритум̣ асаккун̣еййата̄йа дуннӣхаран̣ӣйата̄ тан̣ха̄дит̣т̣ха̄бхинивесадал̣хабха̄вато. агханти па̄пам̣ вийа арийаджанехи вигарахитаббам̣. сатта̄нам̣ анаттхаджананато авад̣д̣хиа̄вахам̣, па̄пасса ча ваттхубхӯтам̣ кхандхапан̃чаканти а̄ха ‘‘вигараха…пе… агхато’’ти. асерибха̄ваджанаката̄йа̄ти паравасата̄джананато. йатха̄ гила̄но ан̃н̃ехи сам̣весанавут̣т̣ха̄пана̄дина̄ парапат̣ибаддхасарӣравуттико асерӣ, еваметепи асерибха̄ваджанака̄. авасата̄йа̄ти авасаваттанато. йатха̄ паросатанто пурисо парасса васам̣ на гаччхати, евам̣ субхасукха̄дибха̄вена васе ваттетум̣ асаккун̣еййато. авидхеййата̄йа̄ти ‘‘ма̄ джӣратха, ма̄ мӣйатха̄’’тиа̄дина̄ видха̄тум̣ асаккун̣еййато. палуджджаната̄йа̄ти бйа̄дхиа̄дӣхи пака̄рехи чхиджджанато винассанато. техи ева ва̄ а̄бйасанато. бйасанаттхо хи локасаддо, пасаддо бхусаттхо дат̣т̣хаббо. бйа̄дхиа̄дӣхи ча кхандха̄нам̣ бйасананти. бйасана̄вахабха̄вена етӣти ӣти, а̄гантука̄нам̣ акусалапаккхийа̄нам̣ бйасанахетӯнам̣ етам̣ адхивачанам̣. кхандха̄ ча едиса̄ти а̄ха ‘‘анекабйасана̄вахата̄йа ӣтито’’ти.

упаддаватӣти упаддаво, анаттхам̣ джаненто абхибхавати аджджхоттхаратӣти аттхо, ра̄джадан̣д̣а̄дӣнам̣ етам̣ адхивачанам̣. кхандха̄ ча едиса̄ти вуттам̣ ‘‘авидита̄нам̣…пе… упаддавато’’ти. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикабхайа̄вахато, абхайапат̣ипаккхато ча кхандха̄ бхайанти а̄ха ‘‘саббабхайа̄нам̣…пе… бхайато’’ти. бахиддха̄ н̃а̄тибйасана̄дӣхи, аджджхаттам̣ ра̄га̄дӣхи анаттхехи упасаджджанат̣т̣хена, упасаггасадисата̄йа ча упасагго. упасагготи ча деватӯпасам̣ха̄равасена паватто бйа̄дхиа̄дианаттхо. со аттхака̄мена мухуттампи на аджджхупеккхитаббо хоти. тена вуттам̣ ‘‘анекехи…пе… упасаггато’’ти. досӯпасат̣т̣хата̄йа̄ти а̄рамман̣ато, сампайогато ча ра̄га̄дидосехи упетата̄йа. локадхамма̄ ла̄бха̄дихетука̄ анунайапат̣игха̄, техи, бйа̄дхиа̄дӣхи ча анават̣т̣хитата̄ пачалитата̄.

упаккамена̄ти аттано, парасса ва̄ пайогена. сарасена̄ти сабха̄вена. пабхан̇гупагаманасӣлата̄ бхидурата̄. сабба̄ваттханипа̄тита̄йа̄ти руккхапхалам̣ вийа атитарун̣ака̄лато пат̣т̣ха̄йа сабба̄су аваттха̄су нипатанасӣлата̄йа. анипатассапи саббена саббам̣ аса̄рата̄йа тхирабха̄васса абха̄вата̄йа. тхиран̃хи дхувам̣ на̄ма хоти. та̄йитум̣ раккхитум̣ асаматтхата̄йа на та̄йаноти ата̄йано, таббха̄во ата̄йаната̄. та̄н̣а̄сӣса̄йа упагатасса алаббханеййакхемата̄. дуккхабхӣтийа̄ упалӣйана̄дхиппа̄йена аллӣйитум̣. дуккханиваттанам̣ лен̣акиччам̣. джа̄тиа̄дибхайа̄нам̣ хим̣санам̣ видхаманам̣ бхайаса̄ракаттам̣. йатха̄парикаппитехӣти параматтхато авиджджама̄нехи ба̄лехи парикаппитаппака̄рехи. риттата̄йа̄ти вивиттата̄йа, вирахитата̄йа̄ти аттхо. антоса̄ра̄бха̄во риттата̄. са̄ ева ча туччхата̄ти а̄ха ‘‘риттата̄йева туччхато’’ти. аппакатта̄ти париттатта̄, ла̄макатта̄ ва̄. дхуваса̄ра̄бха̄ва̄дӣхи саддхим̣ аттаса̄ра̄бха̄вам̣ риттападена ватва̄ ниббаттитаматтаса̄ра̄бха̄вамева сун̃н̃ападена дассетум̣ ‘‘са̄ми…пе… сун̃н̃ато’’ти вуттам̣. йатха̄ кеначи са̄миа̄дилаккхан̣ена аттана̄ сун̃н̃а̄ ете, евам̣ сайампи атам̣сабха̄воти а̄ха ‘‘сайан̃ча…пе… анаттато’’ти. на атта̄ти хи анатта̄ти.

паваттидуккхата̄йа̄ти бхавапаваттидуккхабха̄вато. бхавапаватти ча пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ аничча̄диа̄ка̄рена паваттанамева, со ча а̄дӣнаво. йатха̄ха ‘‘йам̣, бхиккхаве, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄. айам̣, бхиккхаве, пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу а̄дӣнаво’’ти. тена̄ха ‘‘дуккхасса ча а̄дӣнавата̄йа̄’’ти. а̄дӣнанти бха̄ванапум̣саканиддесо йатха̄ ‘‘екаманта’’нти (дӣ. ни. 1.165), ативийа капан̣анти аттхо. бхусаттхо хи айам̣ а̄-ка̄ро. йатха̄ ‘‘двидха̄ чхиддакам̣ виччхиддака’’нти еттха дви-саддасса аттхе ви-саддо, евамидха̄пӣти а̄ха ‘‘дведха̄ парин̣а̄мапакатита̄йа випарин̣а̄мадхаммато’’ти. випарин̣а̄мо ча випарӣтасабха̄ва̄патти. дуббалата̄йа̄ти сарасабхидурата̄йа бала̄бха̄вато. дуббалампи кин̃чи мудукамман̃н̃а̄бха̄вена дуппадхам̣сийа̄. име пана супадхам̣сийа̄ ева̄ти а̄ха ‘‘пхеггу вийа сукхабхан̃джанӣйата̄йа ча̄’’ти. агхасса па̄пасса хетута̄ агхахетута̄. кхандхапат̣ибаддхамева хи саббам̣ киббисанти. име рӯпа̄дайо сукхахету, на дуккхахетӯти джанитависса̄са̄нам̣ хананасӣлата̄йа, кхандхесу хи ‘‘етам̣ мама̄’’ти га̄хавасена сатта̄ бйасанам̣ па̄пун̣анти, висса̄сам̣ ва̄ ханантӣти висса̄сагха̄тино, таббха̄вато.

вигатабхавата̄йа̄ти апагатавад̣д̣хита̄йа. вибхаватан̣ха̄, вибхавадит̣т̣хи ча вибхаво уттарападалопена, тато вибхавато, питусадисасса ва̄ сабха̄вахетуно вибхавато вина̄сато самбхӯтата̄йа. а̄сава̄нам̣ а̄рамман̣а̄дина̄ паччайабха̄во а̄савападат̣т̣ха̄ната̄. бӣджа̄дико аса̄дха̄ран̣о хету, бхӯтасалила̄дико са̄дха̄ран̣о паччайо. еса найо аджджхаттепи. техи самечча самбхӯйа като сан̇кхато. маччума̄расса адхит̣т̣ха̄набха̄вена, килесама̄расса паччайабха̄вена сам̣вад̣д̣ханато а̄мисабхӯтата̄, кхандха̄пи кхандха̄нам̣ а̄мисабхӯта̄ паччайабха̄вена сам̣вад̣д̣ханато, тадантогадха̄ абхисан̇кха̄ра̄. девапуттама̄расса пана ‘‘мамета’’нти адхима̄навасена а̄мисабха̄воти кхандха̄дима̄ра̄нампи имесам̣ йатха̄рахам̣ а̄мисабхӯтата̄ ваттабба̄. дхаммасаддо ‘‘джа̄тидхамма̄на’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 3.373; пат̣и. ма. 1.33) вийа пакатиаттхо, ‘‘дхаммапат̣исамбхида̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 718 а̄дайо) вийа хетуаттхо ча̄ти а̄ха ‘‘джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣апакатита̄йа, сокапаридеваупа̄йа̄сахетута̄йа̄’’ти. сам̣килесаттайаггахан̣ена тадекат̣т̣ха̄нам̣ дасаннам̣ килесаваттхӯнампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тада̄рамман̣а̄пи хи дхамма̄ таданативаттанато сам̣килесика̄ ева. татха̄ кхудда̄, тан̣ха̄, джат̣а̄дӣсу сарӣрасса, сам̣килесасса ча сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

чатта̄рӣса̄пи саммасана̄ни тӣсу анупассана̄су антогадха̄нева̄ти тадантогадхабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘еттха хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. аничча̄нупассана̄ни сарӯпато, парийа̄йато ча аниччабха̄вавибха̄ванато. еса найо итаресупи. ‘‘аса̄ракато’’ти идам̣ ниччаса̄ра̄бха̄вавибха̄ванам̣.

етта̄вата̄ кала̄пато дхамме сан̇гахетва̄ найато саммасанаматтам̣ дасситам̣, на та̄ва анупададхаммавипассана̄ вихита̄ти ‘‘саммасана̄рамбхавидха̄на’’нти. вуттам̣.

индрийатиккхака̄ран̣анавакакатха̄ван̣н̣ана̄

699. екаччасса тиккхиндрийасса маха̄пан̃н̃асса найавипассана̄васенева удайаббайан̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, итарасса нуппаджджати. там̣ сандха̄йа ‘‘йасса пана…пе… на сампаджджатӣ’’ти вуттам̣. удайаббайан̃а̄н̣уппатти хи идха найавипассана̄йа сампаджджананти адхиппетам̣. тена ‘‘наваха̄ка̄рехи индрийа̄ни тиккха̄ни бхаванти…пе… антара̄ ча аббоса̄нена̄’’ти евам̣ вутта̄нам̣ наваннам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ васена индрийа̄ни тиккха̄ни катва̄ саппа̄йа̄ни севама̄нена саммаситаббанти самбандхо.

тена̄ти йогина̄. наваха̄ка̄рехӣти ваккхама̄нехи навахи а̄ка̄рехи. индрийа̄нӣти саддха̄дӣни индрийа̄ни. тиккха̄нӣти тикхин̣а̄ни висада̄ни сӯра̄ни. уппаннуппанна̄нанти кхан̣е кхан̣е уппанна̄нам̣ уппанна̄нам̣. сан̇кха̄ра̄нанти випассийама̄на̄нам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣. кхайамева̄ти пат̣хамам̣ уппа̄дам̣ дисва̄ там̣ мун̃читва̄ кхайамева бхан̇гамева пассати. тасса татха̄кхайадассанапасутасса випассана̄пан̃н̃а̄ тиккха̄ сӯра̄ вахати, итара̄ни ча индрийа̄ни. таттха̄ти кхайадассане. саккаччакирийа̄йа̄ти а̄дарака̄рита̄йа, йатха̄ кхайадассанапараменева випассана̄н̃а̄н̣ам̣ паваттати, евам̣ там̣ а̄дараджа̄то сампа̄дети. са̄таччакирийа̄йа̄ти авиччхедакирийа̄йа, йатха̄ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ кхайадассанавасена нирантарамева паваттати, евам̣ йуттаппайутто нам̣ сампа̄дети. саппа̄йакирийа̄йа̄ти анурӯпакирийа̄йа а̄ва̄са̄дисаттавидхасаппа̄йа̄севанакирийа̄йа. нимиттагга̄хена̄ти йатха̄ манасикаронтасса випассана̄сама̄дхи уппанно, тасса а̄ка̄расса саллаккхан̣авасена саматханимиттаггахан̣ена сампа̄детӣти самбандхо. анупаваттаната̄йа̄ти анурӯпато паваттанена бха̄вана̄читтасса лӣнабха̄ве пӣтивӣрийадхаммавичайасамбоджджхан̇га̄нам̣ уддхатабха̄ве пассаддхисама̄дхиупеккха̄самбоджджхан̇га̄нам̣ брӯханена̄ти аттхо. ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхатанти аттано ка̄йе асучибха̄вена ба̄хиракаавин̃н̃а̄н̣акакун̣апе вийа джӣвите ахита̄вахапаччаттхике вийа нирапеккхачиттам̣ упат̣т̣хапети. таттха ча абхибхуййа неккхаммена̄ти тасмим̣ ка̄йачитте анапеккхабха̄вена индрийа̄нам̣ тиккхабха̄ва̄па̄данена уппаннам̣ уппаннам̣ дуккхам̣ вӣрийена абхибхавитва̄ бха̄ванам̣ сампа̄дети. антара̄ти йатха̄дхиппета̄йа бха̄вана̄сиддхийа̄ антара̄ва. аббоса̄нена̄ти асан̇кочанена.

евам̣ вутта̄нанти евам̣ ‘‘наваха̄ка̄рехи индрийа̄ни тиккха̄ни бхавантӣ’’тиа̄дина̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄нам̣. еттха ча йатха̄ на̄ма сукхума̄нам̣ мутта̄пава̄л̣а̄дӣнам̣ виджджхане сукхуматарена ведханена бхавитаббам̣, евамева сан̣хасукхума̄нам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣, паччайасса ча паригган̣хане тиккхена н̃а̄н̣ена бхавитаббам̣. тесам̣ пана кхайавайадассане тиккхатарена бхавитаббам̣. тиккхатарата̄ часса ниса̄насила̄йам̣ сан̣хамат̣т̣хата̄йа каран̣ена вийа пхарасудха̄ра̄йа ниситабха̄ва̄па̄данена индрийа̄нам̣ тиккхабха̄ва̄па̄данена са̄дхетабба̄. тан̃ча йехи навахи а̄ка̄рехи хоти, тесу кхан̣ика̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ кхан̣е кхан̣е бхиджджана̄ка̄радассанам̣ пат̣хамам̣ вуттам̣ ‘‘уппаннуппанна̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ кхайамева пассатӣ’’ти. асати н̃а̄н̣асса тиккхатарабха̄ве тадабха̄вато сесиндрийатиккхата̄ тасса самбха̄рабха̄вато вутта̄, авина̄бха̄вато ва̄. саккаччакирийа̄диггахан̣ам̣ пана тасса упа̄йадассанам̣. асаппа̄йа̄ни бходжана̄дӣни анупайуджджана̄дивасена ваджджетва̄ саппа̄йа̄ни маттасо севама̄нена. рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ аччантавидхурата̄йа екаджджхам̣ асаммаситаббатта̄, татха̄ саммасанасса ча идха анадхиппетатта̄ ‘‘ка̄лена рӯпам̣ саммаситаббам̣, ка̄лена арӯпа’’нти вуттам̣. таттха̄пи ча рӯпасса ол̣а̄риката̄йа сувин̃н̃еййатта̄ пат̣хамам̣ саммаситаббата̄ вутта̄. ниббатти пасситабба̄ти пат̣хамам̣ та̄ва а̄гама̄нуса̄рато анума̄навасена дат̣т̣хабба̄. тато парам̣ ануккамена балаппатте бха̄вана̄н̃а̄н̣е паччаккхатопи диссатӣти.

рӯпаниббаттипассана̄ка̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

700. саббесанти ка̄ма̄вачара̄диан̣д̣аджа̄дибхедабхинна̄нам̣ саббесам̣ сатта̄нам̣. пат̣хамам̣ каммато ниббаттати там̣мӯлакатта̄ утуджа̄дирӯпа̄нам̣. парато паваттанакака̄йадасака̄дивасена лаббхама̄нам̣ пабандхаттайам̣, сантатисӣсам̣ ва̄ сандха̄йа ‘‘тисантативасена̄’’ти вуттам̣.

дандхам̣ мандам̣ чирена ниродхо етасса̄ти дандханиродхам̣ саттарасачиттаккхан̣а̄йукатта̄. тена̄ха ‘‘гарупариваттӣ’’ти. тена̄ти тасма̄, йасма̄ ‘‘тато сӣгхатарам̣ кхо, бхиккхаве, а̄йусан̇кха̄ра̄ кхӣйантӣ’’ти (сам̣. ни. 2.228) вачанато рӯпадхамма̄пи иттарака̄ла̄ ева, арӯпадхамма̄ пана техи са̄тисайам̣ иттарака̄ла̄, тасма̄ а̄ха бхагава̄ти аттхо. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вича̄ритамева. техи садиса̄ти читтасса уппа̄дабхан̇гаккхан̣ехи садиса̄. саббесампи хи сан̇кха̄ра̄нам̣ уппа̄дабхан̇гаккхан̣есу висадисата̄ наттхи, сама̄нака̄ла̄ва те. т̣ха̄наппаттанти т̣хитиккхан̣аппаттам̣. тена̄ти дутийабхаван̇гачиттена. ваттхурӯпам̣ екасса читтасса ниссайо хутва̄ ан̃н̃асса на хоти т̣хапетва̄ маран̣а̄саннам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘тена саддхи’’нтиа̄ди.

евам̣ пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва чутичиттасса уппатти, там̣ дассетва̄ ида̄ни ниродхам̣ дассетум̣ ‘‘пат̣исандхичиттасса̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха т̣ха̄наккхан̣ети пат̣исандхичиттасса т̣хитиккхан̣е. йа̄ва паватти на̄ма аттхӣти йа̄ва сам̣са̄раппаватти на̄ма аттхи, йа̄ва ва̄ читтасса паватти на̄ма аттхи. асан̃н̃ӯпапаттийан̃хи наттхи читтаппаваттӣти. рӯпӯпапаттийам̣ сам̣седаджа̄ опапа̄тикасадиса̄ти опапа̄тика̄нам̣йева гахан̣ам̣. опапа̄тика̄нампӣти пи-саддена ва̄ сам̣седадже сампин̣д̣ети. саттасантативасена̄ти чаккхудасака̄дӣнам̣ саттаннам̣ сантатисӣса̄нам̣ васена.

701. таттха̄ти каммато рӯпапаваттийам̣. на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайабхӯтам̣йева идха камманти адхиппетанти а̄ха ‘‘каммам̣ на̄ма кусала̄кусалачетана̄’’ти. джӣвитанавакам̣ чаккхудасака̄диантогадхамева катва̄ ‘‘самасаттатирӯпа’’нти вуттам̣. там̣ ва̄ чаккхудасака̄ди вийа сукхапариггахам̣ на хотӣти. тадева̄ти йатха̄вуттам̣ випа̄каккхандхакат̣атта̄рӯпама̄ха. камман̃хи каммаджасса джанакам̣, парипа̄чакампи хоти джӣвитиндрийасса, каммаджаггино ча васена анураккхан̣асаббха̄вато, а̄ха̄ра̄дипат̣ила̄бхахетута̄йа упаттхамбхаканимиттато ча. тена̄ха ‘‘упаттхамбхакапаччайопи хотӣ’’ти. упаттхамбхакапаччайата̄ часса упаниссайапаччайавасенева ведитабба̄. каммам̣ паччайо етасса̄ти каммапаччайам̣, тадева читтам̣, там̣ самут̣т̣ха̄нам̣ етасса̄ти каммапаччайачиттасамут̣т̣ха̄нам̣. випа̄качетасика̄нампи каммапаччайачиттасамут̣т̣ха̄ната̄ ваттабба̄, на ва̄ ваттабба̄ каммасамут̣т̣ха̄накаммапаччайаггахан̣ена гахитатта̄. т̣ха̄наппатта̄ оджа̄ ан̃н̃ам̣ оджат̣т̣хамакам̣ самут̣т̣ха̄пети а̄ха̄ра̄нугате сарӣрети гахетаббам̣.

татра̄пӣти каммасамут̣т̣ха̄на̄ха̄расамут̣т̣ха̄непи оджат̣т̣хамаке. чатассо ва̄ пан̃ча ва̄ паваттийо гхат̣етӣти садисасантативасена чатассо ва̄ пан̃ча ва̄ рӯпакала̄паппаваттийо санта̄нети. ба̄хирапаччайависесена пана висадиса̄ бахӯпи паваттийо гхат̣етӣти ваданти. йатха̄ каммапаччайа̄ха̄расамут̣т̣ха̄не павен̣игхат̣ана̄, евам̣ каммапаччайаутусамут̣т̣ха̄непӣти там̣ дассетум̣ ‘‘каммапаччайаутусамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. еттха ча йатха̄ таттха таттха кот̣т̣ха̄се парампараппаваттим̣ дассентена акаммаджа̄ дутийа̄дипаваттийо асамбхедена дассита̄, евам̣ каммаджа̄ха̄расамут̣т̣ха̄наутувасена, каммаджаутусамут̣т̣ха̄на̄ха̄равасена, каммапаччайачиттаджа̄ха̄раутусамут̣т̣ха̄наутуа̄ха̄равасена ча самбхедавасена̄пи рӯпаппаватти дассетабба̄ти ваданти. таттха каммаджато паваттаа̄ха̄ра̄ висесапаччайала̄бхе сати йатха̄вуттапарима̄н̣а̄хи паваттӣхи уддхампи паваттийо на гхат̣ентӣти на сакка̄ ваттум̣. татха̄ хи ‘‘даса два̄даса ва̄ре паваттим̣ гхат̣етӣ’’ти (висуддхи. 2.703), ‘‘евам̣ дӣгхампи аддха̄нам̣ анупа̄диннапаккхе т̣хатва̄пи утусамут̣т̣ха̄нам̣ паваттати ева̄’’ти (висуддхи. 2.704) ча ваккхати.

702. джанака̄джанака̄ мата̄ти пуримака̄ тикот̣т̣ха̄сасан̇гахита̄ джанака̄, паччхимакот̣т̣ха̄сика̄ ‘‘сол̣аса̄’’ти вутта̄ аджанака̄ти мата̄ н̃а̄та̄. кусалакирийатоти кусалато ча кирийато ча. ирийа̄йа ка̄йикакирийа̄йа паваттит̣т̣ха̄ната̄йа патхабха̄вато ирийа̄патхо, гамана̄ди, аттхато тадаваттха̄ рӯпаппаватти. ка̄ман̃четтха рӯпавинимутто ирийа̄патхо, вин̃н̃атти ча наттхи, татха̄пи на саббам̣ рӯпасамут̣т̣ха̄пакачиттам̣ ирийа̄патхӯпаттхамбхакам̣, вин̃н̃аттивика̄руппа̄дакан̃ча хоти. йам̣ пана читтам̣ вин̃н̃аттиджанакам̣, там̣ екам̣сато итарасса джанакам̣ авина̄бха̄вато, татха̄ ирийа̄патхӯпаттхамбхакам̣ рӯпасса. етасса висесасса дассанаттхам̣ ‘‘рӯпам̣, ирийа̄патхам̣, вин̃н̃аттин̃ча̄’’ти самуччайо като. випа̄каваджджа̄нӣти еттха випа̄ка̄бхин̃н̃а̄двайаваджджа̄нӣти ваттаббам̣ тадан̃н̃есам̣йева сесаггахан̣ена гахетаббатта̄. на ва̄ ваттаббам̣ сесаггахан̣енева абхин̃н̃а̄читта̄нампи ниваттетаббато. на вин̃н̃аттим̣ джанайанти махаггатакусала̄дӣнам̣ сантабха̄вена авиппха̄рикабха̄вато. виппха̄рикамева хи ка̄ма̄вачаракусала̄дивин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄пети, ирийа̄патхӯпаттхамбхака̄ни пана хонти сатипи сантабха̄ве джха̄навегена саусса̄хатта̄, йато тесам̣ джаванакиччата̄. пан̃ча бхаван̇гачитта̄нӣти самбандхо. рӯпамева джанайанти, на ирийа̄патхам̣ нирусса̄хасантабха̄вена паридуббалабха̄вато. кирийа̄майачиттехи авимиссабхаван̇гаппаваттика̄ле кхандха̄дисарӣра̄вайава̄нам̣ ниччалабха̄вена̄ват̣т̣ха̄нам̣. татха̄ хи аббокин̣н̣е бхаван̇ге паваттама̄не ан̇га̄ни осӣданти павит̣т̣ха̄ни вийа хонти. ‘‘дваттим̣са̄’’ти пана а̄дина̄ вуттесу джа̄гаран̣ачиттесу ваттама̄несу ан̇га̄ни упаттхаддха̄ни йатха̄паваттаирийа̄патхабха̄венева паваттантӣти. двепан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни саббадуббалата̄йа рӯпам̣ на джаненти. пат̣исандхичиттам̣ ваттхудуббалата̄йа. кхӣн̣а̄сава̄нам̣ чутичиттанти еттха –

‘‘ка̄ма̄вачара̄нам̣ паччхимачиттасса уппа̄даккхан̣е йасса читтасса анантара̄ ка̄ма̄вачара̄нам̣ паччхимачиттам̣ уппаджджиссати, рӯпа̄вачаре арӯпа̄вачаре паччхимабхавика̄нам̣, йе ча рӯпа̄вачарам̣ арӯпа̄вачарам̣ упападжджитва̄ паринибба̄йиссанти, тесам̣ чаванта̄нам̣ тесам̣ вачӣсан̇кха̄ро нируджджхиссати, но ча тесам̣ ка̄йасан̇кха̄ро нируджджхиссатӣ’’ти (йама. 2.сан̇кха̄райамака.88) –

пана вачанато ан̃н̃есампи чутичиттам̣ рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄петӣти вин̃н̃а̄йати. на хи рӯпасамут̣т̣ха̄пакачиттасса габбхагатата̄дивибандха̄бха̄ве ка̄йасан̇кха̄ра̄самут̣т̣ха̄пане ка̄ран̣ам̣ аттхи, на ча йуттам̣ чуто ча читтасамут̣т̣ха̄нарӯпан̃часса паваттати, на̄пи ‘‘чутичиттам̣ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄петӣ’’ти па̄л̣и аттхи, ‘‘кхӣн̣а̄сава̄на’’нти, пана висесанам̣ аппат̣исандхиканиродхена нируджджхантасса тесам̣ чутичиттасса рӯпасамут̣т̣ха̄панам̣ па̄кат̣анти катва̄ катанти дат̣т̣хаббам̣. сол̣аса читта̄нӣти париччхиджджа гахан̣ам̣ тесам̣ рӯпаджанане екам̣сато нийаметаббатта̄, ан̃н̃а̄ни пана бахӯни арӯпе уппанна̄ни анока̄сагататта̄ рӯпам̣ на джанентийева. на т̣хитиккхан̣е, бхан̇гаккхан̣е ва̄ рӯпам̣ джанентӣти самбандхо. уппа̄даккхан̣е пана балавам̣ анантара̄дипаччайала̄бхато.

йатха̄ патхавӣа̄дайо рӯпадхамма̄ читтахетука̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄, евам̣ ведана̄дайопӣти вуттам̣ ‘‘читтасамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма тайо арӯпино кхандха̄, садданавака’’нтиа̄ди. тенева̄ха – ‘‘катаме дхамма̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄? ведана̄ккхандхо сан̃н̃а̄ккхандхо сан̇кха̄раккхандхо ка̄йавин̃н̃атти вачӣвин̃н̃аттӣ’’ти (дха. са. 1201, 1535). таттха ка̄йавин̃н̃аттиа̄дӣнам̣ читтасамут̣т̣ха̄ната̄ парийа̄йато вутта̄ти ведитабба̄ тесам̣ аниппханнатта̄. ‘‘евам̣ вуттам̣ чатусамут̣т̣ха̄нарӯпа’’нти имина̄ атам̣самут̣т̣ха̄нассева читтаджарӯпасса читтапаччайата̄ дассита̄. йатха̄ пана каммапаччайам̣ дасситам̣, евам̣ читтапаччайе гайхама̄не там̣самут̣т̣ха̄нарӯпасса, сахаджа̄таведана̄дӣнан̃ча читтапаччайата̄ сийа̄. читтасамут̣т̣ха̄начиттапаччайе пана асан̇карато дассетум̣ паччха̄джа̄тапаччайавасенева читтапаччайам̣ уддхат̣анти дат̣т̣хаббам̣. читтасамут̣т̣ха̄наутуа̄ха̄рехи каммасамут̣т̣ха̄наутуа̄ха̄ра̄ балаванто хонтӣти тесам̣ васена чатупан̃чапаваттигхат̣анам̣ вуттам̣, читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ пана васена дваттиппаваттигхат̣анам̣ там̣па̄катикачиттавасена, махаггата̄нуттарачиттавасена пана бахутара̄пи паваттийо иччхитабба̄. там̣ниббатта̄нам̣ читтаджарӯпа̄нам̣ ул̣а̄рапан̣ӣтабха̄вато.

703. ‘‘упа̄диннам̣ каммаджарӯпам̣ паччайам̣ лабхитва̄’’ти етена бахиддха̄ анупа̄диннаоджа̄ рӯпа̄харан̣акиччам̣ на каротӣти дассети. паччайала̄бхо часса каммаджабхӯтасанниссайата̄васена̄ти а̄ха ‘‘таттха патит̣т̣ха̄йа̄’’ти. таттха каммапаччайачиттасамут̣т̣ха̄на̄дирӯпассапи каммамӯлакатта̄ сийа̄ каммаджапарийа̄йоти там̣ниваттанаттхам̣ ‘‘упа̄динна’’нти висесетва̄ вуттам̣. а̄ха̄рапаччайасса а̄ха̄ро на кевалам̣ упаттхамбхакова, атха кхо джанакопӣти дассетум̣ ‘‘чатусамут̣т̣ха̄нарӯпа’’нти вуттам̣. ‘‘даса два̄даса ва̄ре’’ти ватва̄ катхам̣ имассева даса два̄даса ва̄ре паваттигхат̣ана̄ти ануйогам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘екадивасам̣ парибхутта̄ха̄ро’’тиа̄ди. да̄ракасса сарӣрам̣ пхаритва̄ти на̄бхимӯла̄нугата̄хи расахаран̣ӣхи пхаритва̄, ан̃н̃атха̄ джала̄буантарике ка̄йе маккхана̄васена на самма̄винийого а̄ха̄расса самбхаватӣти.

упа̄диннако анупа̄диннакоти дувидхе а̄ха̄ре пуббе анупа̄диннако а̄ха̄рапаччайаа̄ха̄ро дасситоти итарам̣ дассетум̣ ‘‘каммаджа̄ха̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ каммапаччайа̄ха̄расамут̣т̣ха̄не вуттанайамева. тена̄ха ‘‘чатассо ва̄ пан̃ча ва̄ паваттийо гхат̣етӣ’’ти. а̄ха̄рапаччайаутунопи утупаччайа̄ха̄расса вийа даса два̄даса ва̄ре паваттигхат̣ана̄ ведитабба̄. вуттанайатта̄ на уддхатанти ваданти. сеса̄нанти каммачиттаутусамут̣т̣ха̄на̄нам̣ тисантатирӯпа̄нам̣. кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро хи ан̃н̃а̄ха̄расамут̣т̣хитасса, тисантатирӯпа̄нан̃ча упаттхамбхакавасена аттана̄ уппа̄дитасса джанако хутва̄ паччайо хоти. евам̣ а̄ха̄рапаччайо хонтойева аттхиавигатавасена̄пи паччайо хоти, ниссайабха̄во пана пат̣т̣ха̄нанайена наттхи. а̄ха̄рапаччайа̄ паваттама̄на̄ни рӯпа̄ни а̄ха̄раниссайа̄ни на̄ма хонтӣти суттантанайена вуттоти дат̣т̣хаббо. парато утуно ниссайаджотана̄йапи есева найо.

704. каммасамут̣т̣ха̄на̄дивасена чатуббидха̄йапи теджодха̄туйа̄ рӯпуппа̄дане саматтхабха̄вато ‘‘уту на̄ма чатусамут̣т̣ха̄на̄ теджодха̄тӯ’’ти вуттам̣. еса дувидхо хотӣти еса уту теджодха̄тубха̄ва̄висесепи тиккхамандата̄висесена ун̣хо, сӣтоти дувидхо хоти. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вича̄ритамева. йадипи уту упа̄диннакена вина̄пи рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети, индрийабаддхе пана тена вина̄ тасса рӯпуппа̄данам̣ наттхӣти а̄ха ‘‘упа̄диннакам̣ паччайам̣ лабхитва̄’’ти. тена̄ха ‘‘чатусамут̣т̣ха̄но утӯ’’ти. утусамут̣т̣ха̄нойева хи уту упа̄диннакена вина̄ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети. утупаччайам̣ на̄ма чатусамут̣т̣ха̄никам̣ рӯпам̣. йан̃хи утусамут̣т̣ха̄нам̣ паннарасавидхам̣ рӯпам̣, йан̃ча тадан̃н̃атисантатирӯпам̣, тасса саббассапи сабха̄го утуупаттхамбхакапаччайо хотӣти. йасма̄ висабха̄го уту хима̄ди вийа падума̄дӣнам̣ висадисарӯпуппаттихетубхӯтам̣ пуримарӯпам̣ вина̄сентам̣ вийа хоти, тасма̄ сабха̄гам̣, висабха̄ган̃ча екаджджхам̣ гахетва̄ вуттам̣ ‘‘уту чатусамут̣т̣ха̄никарӯпа̄нам̣ паваттийа̄ ча вина̄сасса ча паччайо хотӣ’’ти.

дӣгхампи аддха̄нанти ‘‘даса два̄даса ва̄ре’’ти ан̃н̃асса вуттапариччхедато дӣгхампи ка̄лам̣. уту хи сабха̄гасантативасена ладдхапаччайам̣ чиратарампи ка̄лам̣ садиса̄ка̄рам̣ рӯпаппаваттим̣ санта̄нети упа̄диннакасанниссайена вина̄, пагева итаратха̄. тена̄ха ‘‘анупа̄диннапаккхе т̣хатва̄пӣ’’ти, мам̣савинимуттакесаломанакхачаммакхилатилака̄дивасена джӣвама̄насарӣре ан̃н̃аттха матакал̣евара̄дивасена̄ти адхиппа̄йо. рӯпасса ниббаттийа̄ дит̣т̣ха̄йа тасса бхан̇гопи дит̣т̣хойева хоти иттарака̄латта̄ дхаммаппаваттийа̄ти а̄ха ‘‘ниббаттим̣ пассанто ка̄лена рӯпам̣ саммасати на̄ма̄’’ти. на хи ниббаттиматтадассанам̣ саммасанам̣ на̄ма хоти, удайаббайадассанан̃ча адхикатанти. еса найо ито паресупи ниббаттиггахан̣есу.

арӯпаниббаттипассана̄ка̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

705. локийачиттуппа̄давасенева̄ти авадха̄ран̣ам̣ итарасса ависайатта̄.

ниббаттати там̣там̣бхававасена. тадева екӯнавӣсатиппабхедам̣ читтам̣ бхаван̇гавасена ниббаттатӣти самбандхо. татха̄ чутивасена тада̄рамман̣авасена̄ти еттха̄пи. таттха̄ти тесу екӯнавӣсатичиттуппа̄десу. анантарачиттато пат̣т̣ха̄йа̄тиа̄дина̄пи паваттийева вутта̄.

со пана пат̣исандхичитта̄нам̣йева паваттийам̣ паваттана̄ка̄роти суддхаппаваттичитта̄нам̣ уппаттим̣ дассенто ‘‘паватте пана̄’’тиа̄дима̄ха. асамбхиннатта̄ти авинат̣т̣хатта̄. ‘‘асамбхиннатта̄ чаккхусса̄’’тиа̄дина̄ сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘чаккхупаса̄дасса хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘т̣хитиппаттамева̄’’ти имина̄ йатха̄ нируджджхама̄нам̣ рӯпам̣ кассачи паччайо на хоти, евам̣ уппаджджама̄нампӣти дассети. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджатӣти самбандхо. евам̣ сесесупи. ка̄ма̄вачаракусала̄кусалакирийачиттесу екам̣ ва̄ пан̃ча, сатта ва̄ джавана̄ни хутва̄ уппаджджатӣти самбандхо. упеккха̄сахагата̄хетукам̣ читтам̣ ва̄ти ва̄-саддам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. вот̣т̣хаббанан̃хи сандха̄йа евам̣ вуттам̣, там̣ пана дутийамогхава̄равасена ведитаббам̣. пан̃ча джавана̄ни суттамуччхита̄дика̄ле, сатта па̄катикака̄ле ведитабба̄ни. джавана̄рамман̣а̄нурӯпанти ‘‘тихетукам̣ че джаванам̣, тихетукам̣, двихетукам̣ ва̄’’тиа̄дина̄, ‘‘ит̣т̣хам̣ че а̄рамман̣ам̣, соманассасахагата’’нтиа̄дина̄ ча джаванасса, а̄рамман̣асса ча анурӯпам̣. сесадва̄ресӯти сотадва̄ра̄дисесадва̄ресу.

ануккамена̄ти удайаббайан̃а̄н̣а̄дхигама̄нуккамена пан̃н̃а̄бха̄ванам̣ сампа̄дети арахаттам̣ адхигаччхати.

рӯпасаттакасаммасанакатха̄ван̣н̣ана̄

706. рӯпесу манасика̄расаттакам̣ рӯпасаттакам̣, рӯпадхаммесу саттаха̄ка̄рехи манаси ка̄ротӣти аттхо. евам̣ арӯпасаттакампи ведитаббам̣. имехи а̄ка̄рехӣти имехи а̄да̄наниккхепанаманасика̄ра̄диппака̄рехи, имехи ва̄ йатха̄вуттакот̣т̣ха̄сехи. а̄ропетва̄ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄.

а̄да̄наниккхепанатоти бхавасса гахан̣ависсаджджанато, джа̄тито, маран̣ато ча̄ти аттхо. вайовуд̣д̣хаттхага̄митоти вайаса̄ вуд̣д̣хасса аттхага̄мибха̄вато, аттхан̇гамато иччева аттхо. а̄ха̄ратоти а̄ха̄рахету, рӯпасса паччайабхӯтаа̄ха̄ратоти аттхо. айалоха̄дибхӯмипа̄са̄н̣а̄дибхедам̣ вивидхаван̣н̣асан̣т̣ха̄нам̣ камма̄напеккхам̣ сабха̄васиддхам̣ рӯпам̣ дхаммата̄рӯпам̣. сатта̄ти саттадха̄ саттаха̄ка̄рехи. випассатӣти там̣ там̣ кот̣т̣ха̄сам̣ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ випассати саммасати.

‘‘бха̄ра̄да̄нам̣ дукхам̣ локе’’ти вачанато кхандхабха̄расса а̄дито гахан̣анти катва̄ ‘‘а̄да̄нанти пат̣исандхӣ’’ти а̄ха. ‘‘саббева никкхиписсанти, бхӯта̄ локе самуссайа’’нти (дӣ. ни. 2.220; сам̣. ни. 1.186) пана вачанато кхандхабха̄раниккхепоти катва̄ ‘‘никкхепананти чутӣ’’ти вуттам̣. ‘‘йо чирам̣ джӣвати, со вассасата’’нти (дӣ. ни. 2.7; сам̣. ни. 1.145-146; а. ни. 7.74) вачанато тато ӯна̄дхикабха̄во аппама̄н̣анти вуттам̣ ‘‘екам̣ вассасатам̣ париччхиндитва̄’’ти. еттхантаре саббе сан̇кха̄ра̄ти етасмим̣ а̄да̄наниккхепантаре паватта̄ саббе бхӯтупа̄да̄йарӯпаппабхеда̄ сан̇кха̄ра̄. рӯпадхаммесу хи идам̣ саммасанавидха̄нанти. ‘‘аничча̄’’ти гахитаматтам̣ йуттито хадайе патит̣т̣ха̄панаттхам̣ ‘‘касма̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха уппа̄давайаваттитоти уппаджджанавасена, нируджджханавасена ча паваттанато, ахутва̄ самбхавато хутва̄ вайӯпагаманатоти аттхо. випарин̣а̄матоти санта̄насса пуримуттарависадисабха̄ватоти ваданти. там̣ вассасатапариччхинне рӯпе идам̣ саммасананти адхиппа̄йенева вуттам̣ сийа̄, джара̄маран̣ена випарин̣а̄метаббатоти аттхо. асатипи дхаммабхеде аваттха̄бхедо иччхитаббо. на хи уппа̄да̄ваттха̄ ева бхан̇га̄ваттха̄ти йутта̄. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘джара̄йа чева маран̣ена ча̄ти дведха̄ парин̣а̄мапакатита̄йа̄’’ти. сабха̄вавигамо ева ва̄ еттха випарин̣а̄мо. кхан̣иката̄ та̄вака̄ликата̄. ниччасабха̄ва̄бха̄во ева ниччапат̣иккхепо. аниччадхамма̄ хи тенева аттано сабха̄вена джа̄нанта̄нам̣ ниччатам̣ пат̣иккхипанти на̄ма. йато на ниччанти аниччам̣, уппа̄даккхан̣е йадаваттха̄ сан̇кха̄ра̄, на тадаваттха̄ т̣хитиккхан̣ети аваттхантараппаттийа̄ н̃а̄йати тесам̣ киламана̄ка̄роти а̄ха ‘‘т̣хитийам̣ джара̄йа киламантӣ’’ти, сва̄йаматтхо па̄кат̣аджара̄йа ведитаббо. йе пана сан̇кха̄ра̄нам̣ т̣хитим̣ на сампат̣иччханти, таттха ваттаббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. дхамма̄нам̣ сабха̄во на̄ма дуратиккамо джара̄нантарам̣ бхан̇готи а̄ха ‘‘джарам̣ патва̄ авассам̣ бхиджджантӣ’’ти. тасма̄ти йасма̄ уппа̄даджара̄бхан̇гавасена сан̇кха̄ра̄нам̣ нирантараба̄дхата̄, тато ча несам̣ дуссахата̄йа дуккхамата̄, тиссаннам̣ дуккхата̄нам̣, сам̣са̄радуккхасса ча адхит̣т̣ха̄ната̄йа дуккхаваттхута̄, тасма̄. абхин̣ха…пе… дуккха̄ти йоджана̄.

‘‘сукхапат̣иккхепато’’ти идам̣ вуттанайамева. т̣хитим̣ ма̄ па̄пун̣анту, уппаджджама̄на̄ка̄ренева паваттантӯти адхиппа̄йо. ‘‘уппанна̄’’ти имина̄ уппа̄даккхан̣асаман̇гита̄ вутта̄. т̣ха̄наппатта̄ ма̄ джӣрантӯти касма̄ вуттам̣, нану аттхато т̣хити ева джара̄ти? саччаметам̣, джара̄васена пана йо киламатхо, со идха джара̄ггахан̣ена гахитоти дат̣т̣хаббам̣. ма̄ бхиджджантӯти ниччатам̣ а̄сӣсати. кассачи дхаммиссарасса̄пи бхагавато васаваттибха̄во наттхи. на хи лаккхан̣ан̃н̃атхаттам̣ кеначи ка̄тум̣ сакка̄. бха̄ван̃н̃атхаттамева хи иддхивисайо. сун̃н̃а̄ сан̇кха̄ра̄ тена тӣсу т̣ха̄несу васаваттана̄ка̄рена. тасма̄ти вуттака̄ран̣апара̄масанам̣. сун̃н̃атоти нива̄сӣка̄ракаведакаадхит̣т̣ха̄йакавирахена тато сун̃н̃ато, на ниссабха̄ватоти екаччапарикаппитасабха̄васун̃н̃ато. асса̄микатоти са̄мибхӯтасса кассачи абха̄вато. етена анаттанийатам̣ дассети. авасаваттитоти йатха̄вуттавасаваттибха̄ва̄бха̄вато. аттапат̣иккхепатоти парапарикаппитасса аттано пат̣иккхипанато. ‘‘сун̃н̃ато’’тиа̄дина̄ хи дхамма̄нам̣ ба̄хиракапарикаппитааттавирахо вутто, имина̄ пана атам̣сабха̄вато атта̄ на хотӣти.

707. еттха ча ‘‘уппа̄давайаваттито’’тиа̄дина̄ чатӯхи ка̄ран̣ехи аничча̄, ‘‘абхин̣хасампат̣ипӣл̣анато’’тиа̄дина̄ чатӯхи ка̄ран̣ехи дуккха̄, ‘‘сун̃н̃ато’’тиа̄дина̄ чатӯхи ка̄ран̣ехи анатта̄ти рӯпадхамме нирул̣хам̣ лаккхан̣аттайам̣ пуббе аттана̄ асаллаккхитам̣ саллаккхетва̄ саммасанто там̣ таттха а̄ропетӣти вуччати. татха̄ пана̄нена а̄да̄наниккхепанавасена саммаситатта̄ а̄ха ‘‘рӯпе тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄’’ти.

таттха ча йасма̄ аниччалаккхан̣аггахан̣апуббакам̣ дуккхалаккхан̣аггахан̣ам̣, дуккхалаккхан̣аггахан̣апуббакам̣ ва̄ анатталаккхан̣аггахан̣ам̣. аниччалаккхан̣ан̃четтха рӯпабхедена дассийама̄нам̣ йатхол̣а̄рикато дӣпетаббанти там̣ вассасатапариччхедена пат̣хамам̣ дассентена вассасатам̣ т̣хитасса ‘‘даса ва̄ вӣсати ва̄’’тиа̄дина̄ вибхаджитва̄ ануккамена йа̄вауддхаран̣а̄дикот̣т̣ха̄савасена рӯпасса бхан̇гам̣ дисва̄ тато ‘‘аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄’’ти тилаккхан̣а̄ропанам̣ вайовуд̣д̣хаттхан̇гамато саммасананти дассетум̣ ‘‘тамева вассасата’’нтиа̄дина̄ вайавасена рӯпасса саммасанавидхи а̄раддхо. таттха йасма̄ ол̣а̄рикавасенева̄йам̣ а̄дито рӯпабхедо гайхати, тасма̄ на вассасатам̣ самакот̣т̣ха̄савасена вибхаттам̣, маджджхима̄ваттха̄йа ва̄ татха̄рӯпатта̄ маджджхимавайе екам̣ вассам̣ вад̣д̣хитам̣.

708. мандата̄ба̄хуллена паваттам̣ васса̄нам̣ дасакам̣ мандадасакам̣. еса найо сесесупи.

тада̄ти пат̣хаме вассадасаке. соти пуггало. чапалоти анават̣т̣хитакирийата̄йа тарало. тена момӯхабха̄вато висесети. на хеса навамадасаке вийа момӯхабха̄вена мандо, атха кхо чапалата̄йа̄ти. тена̄ха ‘‘кума̄рако’’ти. татийе дасаке мам̣сапа̄рипӯрийа̄ йатха̄рахам̣ чхавиван̣н̣о виппасӣдатӣти а̄ха ‘‘ван̣н̣а̄йатанам̣ вепуллам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти. чатуттхе дасаке ат̣т̣хӣнам̣, нха̄рӯнан̃ча тхирабха̄ваппаттийа̄ балан̃ча тха̄мо ча вепуллам̣ па̄пун̣а̄ти. пан̃чаме дасаке йоббанамадасса дӯрӣбха̄вена йебхуййена килесатанута̄йа пан̃н̃а̄ йатха̄рахам̣ сувисада̄ хоти. кхид̣д̣а̄йа рати кхид̣д̣а̄рати. капаллика̄диниссайависесена падӣпасса суддхата̄ди вийа ниссайависесена пан̃чамачхат̣т̣хадасакесу пан̃н̃а̄йа буддхиха̄нийо ведитабба̄. пурато паббха̄ро хоти кат̣исандхигӣва̄сандхӣнам̣ васена рассасса̄пи, пагева дӣгхасса. паббха̄роти ча гарубха̄вена паламбако. момӯхо хоти сатипан̃н̃а̄виппава̄сато. сайанабахулова хоти т̣ха̄на̄дивасена сарӣрабха̄рам̣ вахитум̣ асакконто.

709. тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ васса̄нанти йебхуййата̄йа вуттам̣. чатувассикопи хи еко кот̣т̣ха̄со хотӣти. двисатам̣ кот̣т̣ха̄се катва̄ екекаайанавасена̄типи ведитаббам̣.

васса̄не паваттарӯпанти самбандхо.

там̣ пана васса̄нам̣ двидха̄ саматтам̣, на пуббе вийа чатума̄санти а̄ха ‘‘двема̄са’’нти. аччантасам̣йоге четам̣ упайогавачанам̣. со пана васса̄но уту са̄ван̣апот̣т̣хапа̄дама̄са̄, ассайуджакаттикама̄са̄ сарадо, мигасирапхуссама̄са̄ хеманто, ма̄гхапхаггунама̄са̄ сисиро, читтавеса̄кхама̄са̄ васанто, джет̣т̣ха̄сал̣хама̄са̄ гимхо утӯти ведитаббо. чха кот̣т̣ха̄се катва̄ти дасадасана̄т̣ика̄васена чха кот̣т̣ха̄се катва̄.

710. абхимукхам̣ пурато каманам̣ абхиккамо. пат̣иниваттанавасена каманам̣ пат̣иккамо. а̄мукхам̣ локанам̣ а̄локанам̣. вивидхам̣ ито чито ча локанам̣ вилоканам̣. хаттхапа̄да̄нам̣ сан̇кучанам̣ самин̃джанам̣. а̄йаманам̣ паса̄ран̣ам̣.

па̄дуддхаран̣ака̄лети дутийапа̄дуддхаран̣ака̄ле. па̄дасса̄ти уддхат̣апа̄дасса. оматта̄ти саттито хӣнаппама̄н̣а̄. тена̄ха ‘‘манда̄’’ти. итара̄ти теджова̄йодха̄туйо. йатха̄ па̄дасса уддхаран̣ам̣ сиджджхати, татха̄ паваттачиттасамут̣т̣ха̄нарӯпесу екам̣сато теджова̄йодха̄тӯнам̣ адхиматтата̄ иччхитабба̄ саллахукасабха̄вата̄йа та̄сам̣. тато ева ча итара̄сам̣ оматтата̄ гарусабха̄ватта̄. там̣самбандхатта̄ пана сесам̣ тисамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ таггатикамева хоти. ка̄йавачӣвин̃н̃аттипаваттийам̣ ва̄йопатхавӣадхиматтата̄ имасса аттхасса нидассананти дат̣т̣хаббам̣. пурато харан̣е, паччхато харан̣е ча уддхаран̣е вийа саллахукасабха̄варӯпаппаваттӣти та̄сам̣йева двиннам̣ дха̄тӯнам̣ адхиматтата̄ иччхитабба̄ти а̄ха ‘‘татха̄ атихаран̣авӣтихаран̣есӯ’’ти. йатха̄ уддхаран̣а̄дӣсу саллахукасабха̄ватта̄ паччхима̄нам̣ двиннам̣ дха̄тӯнам̣ киччам̣ адхикам̣ хоти, итара̄сам̣ хӣнам̣, евам̣ воссаджджана̄дӣсу тӣсу гарусабха̄ватта̄ пурима̄нам̣ двиннам̣ киччам̣ адхикам̣ хоти, итара̄сам̣ хӣнанти дассенто а̄ха ‘‘воссаджджане’’тиа̄ди.

тадупа̄да̄йарӯпа̄нӣти та̄ дха̄туйо нисса̄йа паваттаупа̄да̄рӯпа̄ни. еттхева̄ти уддхаран̣ейева. тена̄ха ‘‘атихаран̣ам̣ аппатва̄’’ти. итӣти евам̣. таттха таттха̄ти тасмим̣ тасмим̣ уддхаран̣а̄дикот̣т̣ха̄се. паббам̣паббантиа̄ди тесам̣ дхамма̄нам̣ кот̣т̣ха̄сантарасан̇кара̄бха̄вадассанам̣. тат̣атат̣а̄йанта̄ти тат̣атат̣а̄йанти вийа, тена несам̣ паваттиккхан̣асса иттаратам̣ дассети.

711. асса̄ти саммасанасса. да̄рутин̣укка̄дӣсӯти да̄руукка̄тин̣укка̄дӣсу. ‘‘ким̣ андхаба̄ла екагханам̣ сататам̣ саббада̄бха̄вим̣ еканти ман̃н̃асӣ’’ти адхиппа̄йена̄ха ‘‘киметтха мана̄па’’нти. идампӣти йадидам̣ телават̣т̣иккхайена падӣпасса апан̃н̃а̄йанам̣ вуттам̣, идампи. ан̇гулан̇гулантарети ан̇гулийа̄ митам̣ ан̇гуланти ан̇гулаппама̄н̣е падесети аттхо. тантуно авайавалесабхӯтам̣ парамасукхумабха̄ваппаттам̣ ам̣сум̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ам̣сум̣ пана мун̃читва̄’’ти.

таттха̄тиа̄ди упама̄сам̣санданам̣. таттха ка̄мам̣ упамеййе вийа упама̄йам̣ па̄кат̣о ка̄лабхедо наттхи, екакот̣т̣ха̄сагатам̣ пана кот̣т̣ха̄сантарам̣ на па̄пун̣а̄тӣти етта̄вата̄ упама̄бха̄во ведитаббо. упама̄йампи ва̄ та̄ва йа̄ва̄ти ка̄ласса бхедаматта̄ лаббхатева̄ти тасса̄ гахан̣е ка̄лабхедавасена̄пи упама̄ йоджетабба̄.

712. пуббе а̄да̄наниккхепа̄дивасена чатусантатирӯпам̣ сан̇гхаритва̄ дасситам̣, ида̄ни а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄дивасена бхиндитва̄ дассенто ‘‘тадева рӯпам̣ висан̇кхаритва̄’’тиа̄дима̄ха. таттха висан̇кхаритва̄ вибхаджитва̄. ‘‘висан̇гхаритва̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, айамеваттхо. а̄ха̄рамайанти а̄ха̄рена ниббаттам̣. джхаттанти мила̄там̣. килантанти кхиннам̣. дха̄танти титтам̣. пӣн̣итанти мам̣сӯпачайасампаттийа̄ пӣн̣итам̣. тато ева муду. синиддханти синиддхаччхавита̄йа сан̣хам̣. тато ева пхассавантам̣.

713. ун̣хака̄ле самут̣т̣хитам̣ рӯпанти ун̣хасанта̄пена сантаттам̣ рӯпам̣ сандха̄йа̄ха. сӣтаутуна̄ти саппа̄йена сӣтаутуна̄.

714. а̄йатанадва̄равасена̄ти а̄йатанасан̇кха̄тадва̄равасена. каммадва̄раниваттанаттхам̣ а̄йатанаггахан̣ам̣. ка̄йадва̄рети паса̄дака̄йадва̄ре. манодва̄рам̣ на̄ма са̄ваджджанам̣ бхаван̇гам̣. тасса ниссайабха̄вато хадайаваттхум̣ сандха̄йа нисситавоха̄рена ‘‘манодва̄ре’’ти вуттам̣, йаттха манодва̄руппатти.

715. соманасситадоманасситавасена̄ти соманасситадоманасситапуггалавасена, соманасситадоманасситака̄лавасена ва̄.

айаматтхоти айам̣ ида̄ни вуччама̄но сан̇кха̄ра̄нам̣ атииттаракхан̣ата̄сан̇кха̄то аттхо.

джӣвитанти джӣвитиндрийам̣. сукхадуккха̄ти сукхадуккхаведана̄. упеккха̄пи хи сукхадуккха̄су ева антогадха̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хабха̄вато. аттабха̄воти джӣвитаведана̄вин̃н̃а̄н̣а̄ни т̣хапетва̄ авасит̣т̣хадхамма̄ вутта̄. сан̃н̃а̄ти кечи. кевала̄ти аттана̄ ниччабха̄вена ва̄ авомисса̄. екачиттасама̄йутта̄ти екекена читтена сахита̄. лахусо ваттате кхан̣оти вуттанайена екачиттаккхан̣иката̄йа лахуко атииттаро джӣвита̄дӣнам̣ кхан̣о ваттати.

чулла̄сӣтисахасса̄ни каппанти чатура̄сӣтисахассапарима̄н̣ам̣ каппам̣, аччантасам̣йоге етам̣ упайогавачанам̣. каппанти ча са̄ман̃н̃авасена екавачанам̣. марӯти дева̄. двӣхи читтехи самохита̄ти евам̣ чираджӣвинопи те двӣхи читтехи сахита̄ хутва̄ на тит̣т̣ханти. идам̣ вуттам̣ хоти – тесампи санта̄не джӣвита̄дӣни двӣхи читтехи саха на тит̣т̣ханти, екена читтена саха уппанна̄ни тенева саха нируджджханато йа̄ва дутийа̄ на тит̣т̣хантӣти.

йе нируддха̄ марантасса̄ти чавантасса саттасса чутичиттена саддхим̣ нируддха̄ти ваттабба̄ йе кхандха̄. тит̣т̣хама̄насса ва̄ идха̄ти йе ва̄ идха паваттийам̣ тит̣т̣хантасса дхарантасса бхан̇гаппаттийа̄ нируддхаккхандха̄. саббепи садиса̄ те саббепи екасадиса̄ аттхан̇гата̄ аппат̣исандхика̄ пуна а̄гантва̄ пат̣исандха̄на̄бха̄вена вигата̄. йатха̄ хи чутиккхандха̄ на ниббаттанти, евам̣ тато пуббепи кхандха̄. тасма̄ екачиттаккхан̣икам̣ сатта̄нам̣ джӣвитанти адхиппа̄йо.

анантара̄ ча йе бхагга̄ти йе сан̇кха̄ра̄ анантарамева бхагга̄ нируддха̄. йе ча бхагга̄ ана̄гатети йе ча сан̇кха̄ра̄ ана̄гате бхагга̄ бхан̃джанасӣла̄ бхиджджиссанти. тадантара̄ нируддха̄нанти тесам̣ атӣта̄на̄гата̄нам̣ антара̄ вемаджджхе паччуппаннатам̣ патва̄ нируддха̄нам̣ бхагга̄нам̣. весамам̣ наттхи лаккхан̣ети тесам̣ тивидха̄нампи бхан̇галаккхан̣анимиттам̣ висамата̄ висадисата̄ наттхи.

аниббаттена на джа̄тоти ануппаннена читтена джа̄то на хоти, аджа̄то на̄ма хоти. паччуппаннена ваттама̄нена читтена джӣвати джӣвама̄но на̄ма хоти. читтабхан̇га̄ мато локоти чутичиттасса вийа саббассапи тасса тасса читтасса бхан̇гаппаттийа̄ айам̣ локо параматтхато мато на̄ма хоти нируддхасса аппат̣исандхикатта̄. евам̣ сантепи пан̃н̃атти параматтхийа̄ йа̄йам̣ там̣ там̣ сантам̣ саниссайам̣ читтам̣ упа̄да̄йа ‘‘тиссо джӣвати, пхуссо джӣватӣ’’ти евам̣ вачанаппаваттийа̄ висайабхӯта̄ санта̄напан̃н̃атти, са̄ еттха параматтхийа̄ параматтхабхӯта̄. татха̄ хи ваданти ‘‘на̄маготтам̣ на джӣратӣ’’ти (сам̣. ни. 1.76).

анидха̄нагата̄ бхагга̄ти йе бхагга̄, на те каттхачи нидха̄нам̣ гата̄, атха кхо абха̄вамева гата̄. пун̃джо наттхи ана̄гате йато а̄гаччхеййум̣ ваттама̄набха̄вам̣. ниббатта̄ йепӣти йе пат̣иладдхаттабха̄ва̄ паччуппанна̄, тепи а̄рагге са̄сапӯпама̄ тит̣т̣ханти. йатха̄ на̄ма сӯчийам̣ т̣хита̄йам̣ са̄сапо кхитто тасса̄ сикхам̣ пхут̣т̣хаматто вигаччхати на тит̣т̣хати, евам̣ сан̇кха̄ра̄ уппаджджитва̄ бхиджджанти, на тесам̣ ават̣т̣ха̄нам̣ аттхӣти.

бхан̇го несам̣ пураккхатоти тесам̣ ниббаттадхамма̄нам̣ бхан̇го на̄ма пурато ева като, екам̣сабха̄вӣ на апасаккатӣти аттхо. пура̄н̣ехӣти пуримакехи атӣтехи.

адассанатоти апасситаббато. а̄йантӣти а̄гаччханти. ‘‘уппаджджантӣ’’ти имина̄пи куточи ра̄сито а̄гамана̄бха̄вамева̄ха. бхагга̄ гаччхантудассананти бхагга̄пи каттхачи упагамана̄бха̄вато саббена саббам̣ адассанам̣ абха̄вамева гаччханти. таттха нидассанама̄ха ‘‘виджджуппа̄до…пе… вайанти ча̄’’ти.

716. ‘‘виват̣т̣акаппато пат̣т̣ха̄йа уппаджджанакарӯпа’’нти имина̄ сайамева уппаджджанакадхаммата̄йа ‘‘дхаммата̄рӯпа’’нти анваттхана̄матам̣ дассети. айалоха̄дӣсу айо на̄ма ка̄л̣алохам̣. лохам̣ на̄ма джа̄тилохам̣ виджа̄тилохам̣ киттималохам̣ писа̄чалоханти чатуббидхам̣. таттха айо раджатам̣ суван̣н̣ам̣ типу сӣсам̣ тамбалохам̣ векантакалоханти има̄ни сатта джа̄тилоха̄ни. на̄гана̄сикалохам̣ виджа̄тилохам̣. кам̣салохам̣ ват̣т̣алохам̣ ха̄ракӯт̣анти тӣн̣и киттималоха̄ни. мораккхака̄ди писа̄чалохам̣. таттха тамбалохам̣ векантаканти имехи двӣхи джа̄тилохехи саддхим̣ сесам̣ саббампи идха ‘‘лоха’’нти гахитанти. типӯти сетатипу. сӣсанти ка̄л̣атипу. суван̣н̣ам̣ а̄каруппаннарасавиддха̄дибхедам̣. мутта̄ са̄муддикамутта̄ди. ман̣ӣти вел̣урийалохитан̇гамаса̄рагалла̄ни т̣хапетва̄ авасесо саббо ман̣ивисесо. вел̣урийо вам̣саван̣н̣аман̣и. сан̇кхо са̄муддикасан̇кхо. сила̄ти ка̄л̣асила̄пан̣д̣усила̄дибхеда̄ сабба̄пи ратанасамматасила̄. пава̄л̣ам̣ на̄ма ват̣т̣умам̣ виддхамам̣. лохитан̇гам̣ раттаман̣и. маса̄рагаллам̣ кабараман̣и. бхӯмиа̄дайо па̄кат̣а̄ва. тадасса̄ти там̣ дхаммата̄рӯпам̣ асса йогино.

тарун̣апаллававан̣н̣анти амба̄дӣнам̣ тарун̣апаллавена сама̄наван̣н̣ам̣. сабха̄гарӯпасантатинти ван̣н̣а̄дина̄ сама̄набха̄гам̣ рӯпасанта̄нам̣. ануппабандха̄пайама̄нанти хетупхалапарампара̄йа самбандханавасена паваттанти.

соти йогӣ. танти асокаруккхапан̣н̣ам̣. париггахетва̄ти н̃а̄н̣ена париччхиджджа гахетва̄. имина̄ найена̄ти имина̄ асокапан̣н̣е вуттена найена. саббампи айалоха̄дибхедам̣ дхаммата̄рӯпам̣. тампи хи сӣтака̄ле сӣталам̣, ун̣хака̄ле сӯрийасанта̄пена ун̣хатарам̣ хоти. таттха сӣтабха̄вена паваттам̣ рӯпам̣ ун̣хам̣ ун̣хабха̄вена паваттам̣ рӯпам̣ сӣтам̣ на па̄пун̣а̄ти. таттха таттхева тат̣атат̣а̄йантам̣ бхиджджатӣтиа̄дина̄ йоджетаббам̣.

арӯпасаттакасаммасанакатха̄ван̣н̣ана̄

717. кала̄патоти арӯпадхаммакала̄пато.

йасма̄ таттха пхассапан̃чамака̄ дхамма̄ саббачиттуппа̄даса̄дха̄ран̣а̄ супа̄кат̣а̄, сувин̃н̃еййа̄ ча, тасма̄ тесам̣ васена дассенто ‘‘кала̄патоти пхассапан̃чамака̄ дхамма̄’’ти а̄ха. йе име саммасане уппанна̄ пхассапан̃чамака̄ дхамма̄, саббе те винат̣т̣ха̄ти самбандхо.

паваттам̣ читтанти саттасу т̣ха̄несу саммасанавасена паваттам̣ читтам̣. саммасантоти екаджджхам̣ гахетва̄ саммасанто. там̣ йуттатаранти там̣ арийавам̣сакатха̄йам̣ вуттам̣ йуттатарам̣ а̄саннабха̄вена вибхӯтатарам̣ рӯпасаттаке саммасанам̣ саха гахетва̄ саммасанасса вуттатта̄. апича рӯпасаттаке саммасанасса рӯпадхаммесу са̄тисайам̣ гханавиниббхогам̣ катва̄ паваттатта̄ таббисайам̣ арӯпасаммасанам̣ са̄тисайам̣ аничча̄дилаккхан̣аппат̣иведха̄йа сампаваттатӣти там̣ йуттатарам̣, на пана апуббакеса̄дисаммасанам̣ катва̄ таббисайам̣ паваттитам̣. татха̄ сати каммат̣т̣ха̄нам̣ навам̣ навам̣ ева сийа̄, пуббе гахитам̣ саммасанависайам̣ чхад̣д̣етва̄ ан̃н̃асса саммасанависайасса ган̣ханато. сеса̄нипӣти йамакато саммасана̄дӣнипи. тенева̄ти арийавам̣сакатха̄найенева.

718. тампи читтанти а̄да̄наниккхепато саммасанавасена паваттачиттуппа̄дампи. читтасӣсена хи ниддесо. еса найо саббаттха. йамакато саммасати на̄ма на̄марӯпадхамме а̄раббха йугал̣авасена саммасанасса паваттанато. айан̃хи пуббе рӯпасаттакавасена саммаситва̄ т̣хитопи ида̄ни а̄да̄наниккхепа̄дивасена саммаситва̄ва там̣ саммасати. кхан̣икато саммасана̄дӣсупи есева найо.

719. етампӣти етам̣ чатуттхасаммасаначиттампи. пат̣хамачиттанти а̄да̄наниккхепа̄дивасена рӯпам̣ саммаситачиттам̣, йам̣ рӯпапаригга̄хакачиттанти адхиппетам̣. саммаситасаммаситачиттасаммасанена тесам̣ кхан̣икабха̄васса вибха̄ванато идам̣ саммасанам̣ ‘‘кхан̣икато саммасана’’нти вуттам̣.

720. идамева ча саммасанам̣ дигун̣итам̣ анекасаммасанапат̣ипа̄т̣исамбхавато ‘‘пат̣ипа̄т̣ито саммасана’’нти вуттам̣. ват̣т̣еййа̄ти самбхавеййа. татха̄ сати пат̣ипа̄т̣исаммасанапасута̄ ева бха̄вана̄ сийа̄, на мӯлакаммат̣т̣ха̄нупака̄рӣ, на ча̄йам̣ сама̄паттича̄ро. йасма̄ ча таттакена рӯпадхаммесу, арӯпадхаммесу ча аничча̄дилаккхан̣а̄ни сут̣т̣ху вибхӯта̄ни хонти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘йа̄ва дасамачиттасаммасана̄…пе… т̣хапетабба’’нти. т̣хапетаббанти ча на ека̄дасамам̣ два̄дасамена саммаситаббанти пат̣ипа̄т̣ито саммасанасса париччхедадассанапарам̣, на тато саммасанато ораманадассанапарам̣, тасма̄ пунапи рӯпам̣ париггахетва̄ йа̄ва дасамачиттасаммасана̄ бха̄ванамануйун̃джатева. вуттанти арийавам̣сакатха̄йам̣ вуттам̣.

721. висум̣ саммасананайо на̄ма наттхӣти аничча̄диманасика̄равинимутто ан̃н̃о випассана̄манасика̄ро наттхи. випассана̄йа ча дит̣т̣хиа̄дивиккхамбхана̄ идха дит̣т̣хиуггха̄т̣ана̄дайоти адхиппета̄. випассана̄йа ева хи паваттивисесена дит̣т̣хиуггха̄т̣ана̄дайо иджджхантӣти дассенто ‘‘йам̣ панета’’нтиа̄дима̄ха. таттха саттасан̃н̃а̄ти сатта̄ аттхӣти уппаджджанакасан̃н̃а̄. дуббала̄йа аттадит̣т̣хийа̄ сахагатасан̃н̃а̄типи ваданти. саттасан̃н̃ам̣ уггха̄т̣итачиттена̄ти саттасан̃н̃а̄йа виккхамбханавасена паваттачиттена дит̣т̣хи нуппаджджати, сан̃н̃а̄випалла̄сахетууппаджджанака̄ читтадит̣т̣хивипалла̄са̄ тадабха̄вена хонтӣти. ма̄но на̄ма йо дит̣т̣хӯпаниссайо апа̄йагаманӣйо, со дит̣т̣хийа̄ виккхамбхита̄йа виккхамбхито ева хоти, дит̣т̣хийа̄ самуччхинна̄йа самуччхиджджанатоти а̄ха ‘‘дит̣т̣хиуггха̄т̣ита…пе… ма̄но нуппаджджатӣ’’ти. ма̄но виккхамбхийама̄но тан̣ха̄йа паваттим̣ нива̄рети, абхиматависайесу ева тан̣ха̄йа паваттанатоти вуттам̣ ‘‘ма̄насамуггха̄т̣ита…пе… тан̣ха̄ нуппаджджатӣ’’ти. тан̣ха̄ти идха сукхума̄ никанти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘тан̣ха̄йа…пе… парийа̄динна̄ на̄ма хотӣ’’ти.

айам̣ найоти ида̄ни вуччама̄но саммасанавидхи.

мама випассана̄ти имасса̄пи аттанийасан̃н̃ита̄йа випассана̄йа са̄мибхӯто атта̄ пара̄масӣйатӣти дит̣т̣хига̄хата̄ти татха̄ ‘‘ган̣хато хи дит̣т̣хисамуггха̄т̣анам̣ на̄ма на хотӣ’’ти вуттам̣. ка̄ман̃ча̄йам̣ дит̣т̣хивисуддхикан̇кха̄витаран̣ависуддхисамадхигамена висуддхадит̣т̣хико, маггена пана асамуггха̄т̣итатта̄ анол̣а̄рика̄йа ча дит̣т̣хийа̄ васеневам̣ вуттам̣.

сут̣т̣хӯти самма̄. мана̄панти ча кирийа̄висесанам̣, манавад̣д̣хана̄ка̄рена̄ти аттхо. убхайена̄пи випассана̄висайам̣ адхима̄нама̄ха. тена вуттам̣ ‘‘ма̄насамуггха̄т̣о на̄ма на хотӣ’’ти.

випасситум̣ саккомӣти таттха саматтхата̄падесена гун̣ависесайогато випассана̄йа асса̄детаббата̄ дассӣйати, читтам̣ випасситум̣ саккоми. тасма̄ випассанто ева ка̄лам̣ вӣтина̄месса̄мӣти випассанам̣ асса̄дентасса̄ти йоджана̄.

йасма̄ дит̣т̣хисамуггха̄т̣анам̣ на̄меттха висесато анатта̄нупассана̄йа хоти, тасма̄ там̣ дассентена ‘‘саче сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дина̄ анатта̄нупассана̄видхим̣ ватва̄ йасма̄ пана анаттато анупассантена сан̇кха̄ра̄ аниччатопи дуккхатопи анупасситабба̄ ева тадупабрӯханато, тасма̄ ‘‘хутва̄ абха̄ват̣т̣хена̄’’тиа̄ди вуттам̣.

йасма̄ ма̄насамуггха̄т̣анам̣ на̄ма аничча̄нупассана̄йа хоти. кхан̣е кхан̣е бхиджджанаке сан̇кха̄ре пассантасса куто ма̄насса авасаро. аниччасан̃н̃а̄ бха̄ветабба̄ асмима̄насамуггха̄т̣а̄йа̄ти хи вуттам̣.

йасма̄ никантипарийа̄да̄нам̣ на̄ма дуккха̄нупассана̄йа хоти. на хи сабха̄вато, дуккхаваттхуто ча дуккхабхӯте сан̇кха̄ре пассантасса таттха ӣсакампи абхирато хоти. асса̄да̄нупассино хи таттха тан̣ха̄ уппаджджеййа. сесам̣ анатталаккхан̣е вуттанайамева. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – вуттанайена пат̣ипа̄т̣ито саммасанам̣ пасутасса йогино йада̄ анатта̄нупассана̄ тиккха̄ сӯра̄ висада̄ паваттати, итара̄ двепи таданугатика̄, тада̄нена дит̣т̣хиуггха̄т̣анам̣ катам̣ хоти. аттадит̣т̣химӯлика̄ хи сабба̄ дит̣т̣хийо. анатта̄нупассана̄ ча аттадит̣т̣хийа̄ уджупат̣ипаккха̄.

йада̄ пана аничча̄нупассана̄ тиккха̄ сӯра̄ висада̄ паваттати, итара̄ двепи таданугатика̄, тада̄нена ма̄насамуггха̄т̣анам̣ катам̣ хоти. сати хи ниччага̄хе ма̄наджаппана̄ ‘‘идам̣ ниччам̣, идам̣ дхува’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 1.501) бакабрахмуно вийа. аничча̄нупассана̄ ча ниччага̄хасса уджупат̣ипаккха̄.

йада̄ пана дуккха̄нупассана̄ тиккха̄ сӯра̄ висада̄ паваттати, итара̄ двепи таданугатика̄, тада̄нена никантипарийа̄да̄нам̣ катам̣ хоти. сати хи сукхасан̃н̃а̄йа тан̣ха̄га̄хова, дуккха̄нупассана̄ ча никантийа̄ уджупат̣ипаккха̄. евам̣ тиссаннам̣ анупассана̄нам̣ киччависесавасена дит̣т̣хиуггха̄т̣ана̄дӣни хонти. тена вуттам̣ ‘‘ити айам̣ випассана̄ аттано аттано т̣ха̄нейева тит̣т̣хатӣ’’ти. анупассана̄нам̣ йатха̄рахам̣ сакакиччакаран̣ан̃хи сакат̣т̣ха̄нейева т̣ха̄нам̣, тасма̄ висум̣ саммасананайо наттхӣти на ваттаббанти адхиппа̄йо.

722. сабба̄ка̄ратоти идха вийа екадесена аватва̄ сабба̄ка̄рато сарӯпато, киччато ча анавасесато ваттабба̄. идхева̄ти тӣран̣апарин̃н̃а̄йамева. екачча̄нам̣йеветтха анупассана̄нам̣ пат̣ила̄бхоти а̄ха ‘‘екадесам̣ пат̣ивиджджханто’’ти, та̄ пана сайамева сарӯпато дассессати. таппат̣ипаккхе дхаммети йа̄ анупассана̄ идха самбхаванти, та̄сам̣ пат̣ипаккхе дхамме ниччасан̃н̃а̄дике паджахати виккхамбхети.

кхайа̄нупассананти сан̇кха̄ра̄нам̣ кхан̣абхан̇га̄нупассанам̣. бха̄вентоти вад̣д̣хенто. гханасан̃н̃анти сантатисамӯхакичча̄рамман̣а̄нам̣ васена екаттаггахан̣ам̣. кхайа̄нупассананти хутва̄ абха̄ва̄нупассананти ваданти. йа̄йа пан̃н̃а̄йа гханавиниббхогам̣ катва̄ ‘‘аниччам̣ кхайат̣т̣хена̄’’ти (пат̣и. ма. 1.48) пассати, са̄ кхайа̄нупассана̄. бхан̇га̄нупассанато пат̣т̣ха̄йа тасса̄ па̄рипӯрӣти гханасан̃н̃а̄йа паха̄нам̣ хоти, тато пуббе апарипун̣н̣ата̄йа там̣ на хоти. еваман̃н̃аттха̄пӣти парипун̣н̣а̄парипун̣н̣ата̄ паха̄натӣран̣апарин̃н̃а̄су випассана̄пан̃н̃а̄йа дат̣т̣хабба̄. паччаккхато, анвайато ча сан̇кха̄ра̄нам̣ бхан̇гам̣ дисва̄ таттхева бхан̇гасан̇кха̄те ниродхе адхимуттата̄ вайа̄нупассана̄, та̄йа а̄йӯханам̣ паджахати. йадаттхам̣, йа̄йа ча а̄йӯхати, тасмим̣ паватте тан̣ха̄йа часса читтам̣ на наматӣти. тена вуттам̣ ‘‘вайа̄нупассанам̣ бха̄венто а̄йӯханам̣ паджахатӣ’’ти. джа̄тасса джара̄маран̣ехи двидха̄ парин̣а̄мадассанам̣, рӯпасаттака̄дивасена ва̄ париггахитасса там̣там̣париччхедато парам̣ ан̃н̃абха̄вадассанам̣ випарин̣а̄ма̄нупассана̄, та̄йа дхувасан̃н̃ам̣ тхирабха̄вагахан̣ам̣ паджахати.

анимитта̄нупассана̄дайо аничча̄нупассана̄дайо ева. нимиттанти сантатийам̣, самӯхе ча екаттасан̃н̃а̄йа гайхама̄нам̣ ка̄лантара̄ват̣т̣ха̄йибха̄вена, ниччабха̄вена ча сан̇кха̄ра̄нам̣ сакиччапариччхедата̄йа савиггахам̣ вийа упат̣т̣ха̄наматтам̣. пан̣идхинти сукхапаттханам̣, ра̄га̄дипан̣идхим̣ ва̄, аттхато тан̣ха̄васена сан̇кха̄ресу ниннатам̣. абхинивесанти атта̄бхинивесам̣. етесан̃хи нимитта̄дӣнам̣ пат̣ипаккхабха̄вена аничча̄нупассана̄дайо анимитта̄дина̄мехи вутта̄ти аничча̄нупассана̄дӣхи паха̄табба̄ ниччасан̃н̃а̄дайо вийа нимиттагга̄ха̄дайова пат̣ипаккха̄ти дат̣т̣хабба̄. рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ н̃атва̄ тада̄рамман̣асса читтасса бхан̇гам̣ дисва̄ сан̇кха̄ра̄ ева бхиджджанти, сан̇кха̄ра̄нам̣ маран̣ам̣, на ан̃н̃о кочи аттхӣти бхан̇гавасена сун̃н̃атам̣ гахетва̄ паватта̄ випассана̄ адхипан̃н̃а̄ ча са̄ дхаммесу ча випассана̄ти адхипан̃н̃а̄дхаммавипассана̄, та̄йа ниччаса̄ра̄диа̄да̄навасена паваттам̣ абхинивесам̣ сатан̣хам̣ дит̣т̣хим̣ паджахати. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ на̄ма саппаччайана̄марӯпадассанам̣. тена ‘‘ахосим̣ ну кхо ахаматӣтамаддха̄на’’нти (ма. ни. 1.18; сам̣. ни. 2.20) евама̄дикам̣, ‘‘иссарато локо самбхаватӣ’’ти евама̄дикан̃ча саммоха̄бхинивесам̣ паджахати. бхайатупат̣т̣ха̄навасена уппаннам̣ саббабхава̄дӣсу а̄дӣнавадассанан̃а̄н̣ам̣ а̄дӣнава̄нупассана̄, та̄йа кассачипи а̄лайаниссайаадассанато а̄лайа̄бхинивесам̣ татха̄паваттам̣ тан̣хам̣ паджахати. сан̇кха̄ра̄нам̣ мун̃чанасса упа̄йабхӯтам̣ пат̣исан̇кха̄н̃а̄н̣ам̣ пат̣исан̇кха̄нупассана̄, та̄йа аничча̄дӣсу аппат̣исан̇кха̄татта̄ пат̣исан̇кха̄насса пат̣ипаккхабхӯтам̣ авиджджам̣ паджахати. сан̇кха̄рупеккха̄, ануломан̃а̄н̣ан̃ча виват̣т̣а̄нупассана̄. тасса̄ хи васена тасса падумапала̄се удакабинду вийа саббасан̇кха̄рехи читтам̣ патилӣйати патикут̣ати, тасма̄ та̄йа сам̣йога̄бхинивесам̣ ка̄масам̣йога̄дикилесаппаваттим̣ паджахати. аничча̄нупассана̄дайо сатта анупассана̄ хет̣т̣ха̄ аттхато вибхатта̄ти, парато ча сам̣ван̣н̣ӣйантӣти идха на вутта̄.

та̄сӯти ат̣т̣ха̄расасу маха̄випассана̄су. имина̄ти йогина̄. тасма̄ти аничча̄дилаккхан̣аттайавасена сан̇кха̄ра̄нам̣ дит̣т̣хатта̄. там̣дассанан̃хи аничча̄дианупассана̄ти. пат̣ивиддха̄ти пат̣иладдха̄. йадаггена хи н̃а̄н̣ена сависайо пат̣ивиддхо, тадаггена там̣ пат̣иладдхам̣ на̄ма хоти. бйан̃джанамева на̄нам̣ йатха̄ ‘‘руккхо па̄дапо тарӯ’’ти. та̄пи анимитта̄пан̣ихитасун̃н̃ата̄нупассана̄.

сабба̄пи випассана̄, тасма̄ екадесена пат̣ивиддха̄ хонтӣти адхиппа̄йо. кан̇кха̄витаран̣ависуддхийа̄ ева сан̇гахитам̣, тасма̄ там̣ пагева сиддханти аттхо. тена̄ха ‘‘идампи двайам̣ пат̣ивиддхамева хотӣ’’ти. сесесу ниббида̄нупассана̄дӣсу дасасу. ‘‘кин̃чи пат̣ивиддхам̣ кин̃чи аппат̣ивиддха’’нти имина̄ тесам̣ екадесапат̣иведхама̄ха. аничча̄нупассана̄йа хи сиддха̄йа ниродха̄нупассана̄, кхайа̄нупассана̄, вайа̄нупассана̄, випарин̣а̄ма̄нупассана̄ ча екадесена сиддха̄ на̄ма хонти, дуккха̄нупассана̄йа сиддха̄йа ниббида̄нупассана̄, а̄дӣнава̄нупассана̄ ча, анатта̄нупассана̄йа сиддха̄йа итара̄ти.

удайаббайан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

723. парато пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанакатха̄йам̣ аббха̄дивигамена а̄ка̄сасса вийа, пан̇камалавигамена удакасса вийа, ка̄л̣ака̄пагамена суван̣н̣асса вийа сам̣килесавигамена н̃а̄н̣асса парисуддхӣти а̄ха ‘‘ниччасан̃н̃а̄дӣнам̣ паха̄нена висуддхан̃а̄н̣о’’ти. анека̄ка̄равока̄расан̇кха̄ресу лаккхан̣аттайасаллаккхан̣асаммасанасса кататта̄ вуттам̣ ‘‘саммасанан̃а̄н̣асса па̄рам̣ гантва̄’’ти. таттха саммасанан̃а̄н̣асса̄ти найавипассана̄сан̇кха̄тасса кала̄пасаммасанан̃а̄н̣асса. тассева хи тхирабха̄ва̄йа итаре саммасанависеса̄ти ваданти. саммасанан̃а̄н̣асса̄ти ва̄ кала̄пасаммасана̄дисаммасанан̃а̄н̣асса. анупададхаммавипассана̄йа садиса̄ хи са̄. та̄йа хи дит̣т̣хиуггха̄т̣ана̄ди самбхаватӣти. виттха̄рато бха̄вана̄видха̄нам̣ парато ваттука̄мо ‘‘сан̇кхепато та̄ва а̄рабхатӣ’’ти а̄ха. сан̇кхепато хи а̄рамбхо а̄дикаммикасса сукаро. татра̄ти сан̇кхепена а̄рамбхе.

катханти катхетукамйата̄пуччха̄. йам̣ ‘‘паччуппанна̄нам̣…пе… удайаббайа̄нупассане н̃а̄н̣а’’нти вуттам̣, там̣ катхам̣ н̃а̄таббанти чети аттхо. сантатипаччуппанне, кхан̣апаччуппанне ва̄ дхамме удайаббайадассана̄бхинивесо ка̄таббо, на атӣта̄на̄гатети вуттам̣ ‘‘паччуппанна̄нам̣ дхамма̄на’’нти. удайадассанан̃четтха йа̄вадева вайадассанаттханти вайадассанасса падха̄натам̣ дассетум̣ ‘‘випарин̣а̄ма̄нупассане пан̃н̃а̄’’ти ватва̄ там̣ пана вайадассанам̣ удайадассанапуббаканти а̄ха ‘‘удайаббайа̄нупассане н̃а̄н̣а’’нти.

джа̄танти ниббаттам̣ пат̣иладдхаттабха̄вам̣. айам̣ хи джа̄тасаддо кхан̣аттайасаман̇гитам̣ сандха̄йа вутто ‘‘йе дхамма̄ джа̄та̄ бхӯта̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. 1046) вийа, на атӣтам̣

‘‘йе те джа̄та̄ на те санти, йе на джа̄та̄ таттхева те;

ладдхаттабха̄ва̄ но бхагга̄, тева санти сабха̄вато’’ти. –

а̄дӣсу вийа, на̄пи джа̄тата̄маттам̣ ‘‘йам̣ там̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхата’’нтиа̄дӣсу вийа. тена̄ха ‘‘джа̄там̣ рӯпам̣ паччуппанна’’нти (дӣ. ни. 2.207; сам̣. ни. 5.379), паччуппаннарӯпам̣ на̄ма джа̄там̣ кхан̣аттайапарийа̄паннанти аттхо. там̣ пана а̄дито дуппариггаханти сантатипаччуппаннавасена випассана̄бхинивесо ка̄таббо. тасса̄ти рӯпасса. паччайалаккхан̣апапан̃чам̣ ана̄маситва̄ ниббаттилаккхан̣ам̣ удайоти ниббаттанасан̃н̃итам̣ сан̇кхаталаккхан̣ам̣ удайо уппа̄до. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ вайоти випарин̣а̄масан̃н̃итам̣ сан̇кхаталаккхан̣ам̣ вайо вина̄со. анупассана̄н̃а̄н̣анти йа̄ удайасса, вайасса ча анупеккхана̄, там̣ н̃а̄н̣ам̣. кин̃ча̄пи кала̄пасаммасана̄дӣсу джа̄тиджара̄маран̣асӣсена джа̄тиджара̄маран̣аванто дхамма̄ вутта̄, идха пана удайаббайан̃а̄н̣аниддесе ‘‘джа̄ти паччуппанна̄, тасса̄ ниббаттилаккхан̣ам̣ удайо, випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ вайо’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 1.49) вуччама̄не джа̄тиджара̄маран̣а̄нам̣ джа̄тиджара̄маран̣авантата̄, ниппханната̄ ча анун̃н̃а̄та̄ вийа хотӣти там̣ парихаритум̣ пат̣иччасамуппа̄дан̇гесу бхавапарийоса̄на̄ва десана̄ ката̄.

соти йогӣ. имина̄ па̄л̣инайена̄ти има̄йа ‘‘джа̄там̣ рӯпам̣ паччуппанна’’нтиа̄дина̄ дассита̄йа па̄л̣игатийа̄. джа̄тинти на пасӯтим̣, на ча пат̣хама̄бхиниббаттиматтам̣, атха кхо уппа̄дам̣ ниббаттивика̄рам̣. сва̄йам̣ вика̄ро йасма̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ абхинава̄ват̣т̣ха̄наджара̄ вийа навабха̄ва̄пагамоти а̄ха ‘‘абхинава̄ка̄ра’’нти. саманупассатӣти самбандхо. ануппаннасса ра̄си ва̄ ничайо ва̄ наттхи йато а̄гаччхеййа уппаджджама̄нам̣ аладдхаттабха̄васса саббена саббам̣ авиджджама̄натта̄. тена̄ха ‘‘уппаджджама̄на…пе… наттхӣ’’ти. йатха̄ ана̄гате аддхани име дхамма̄ саббена саббам̣ наттхи, евам̣ атӣтепи аддханӣти дассенто ‘‘нируджджхама̄насса̄пӣ’’тиа̄дим̣ ватва̄ авиджджама̄на̄нам̣йева рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ хетупаччайасамава̄йе уппа̄до, уппаджджитва̄ ча саббасо абха̄вӯпагамоти имаматтхам̣ самуда̄йагатам̣ тадекадесабхӯта̄йа упама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ра̄ситоти ра̄сибха̄вена самуссито пун̃джо ра̄си. йатха̄ татха̄ пин̣д̣ибхӯто ничайо. бхӯмийам̣ нидахитва̄ т̣хапитам̣ нидха̄нам̣. упавӣн̣ети етена̄ти упавӣн̣ам̣, вӣн̣а̄ва̄данам̣.

724. евам̣ сан̇кхепато удайаббайаманасика̄равидхим̣ дассетва̄ ида̄ни виттха̄рато дассетум̣ ‘‘пуна йа̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха авиджджа̄самудайа̄ти авиджджа̄йа уппа̄да̄, аттхибха̄ва̄ти аттхо. ниродхавиродхӣхи уппа̄до аттхибха̄вава̄чакопи хотӣти вуттова̄йаматтхо. тасма̄ пуримабхавасиддха̄йа авиджджа̄йа сати имасмим̣ бхаве рӯпасса уппа̄до хотӣти аттхо. паччайасамудайат̣т̣хена̄ти паччайасса уппаннабха̄вена, аттхибха̄ватоти аттхо. авиджджа̄дӣхи ча тӣхи атӣтака̄лика̄ни тесам̣ сахака̄рӣка̄ран̣абхӯта̄ни упа̄да̄на̄дӣнипи гахита̄нева̄ти дат̣т̣хаббам̣.

паваттипаччайесу кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса балавата̄йа со ева гахито ‘‘а̄ха̄расамудайа̄’’ти. тасмим̣ пана гахите паваттипаччайата̄са̄ман̃н̃ена утучитта̄нипи гахита̄нева хонтӣти чатусамут̣т̣ха̄никарӯпасса паччайато удайадассанам̣ вибха̄витамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. авиджджа̄тан̣хупаниссайасахитенева каммуна̄ рӯпака̄йасса ниббатти. асати ча авиджджупаниссайа̄йа бхаваникантийа̄ джа̄тийа̄ асамбхаво ева̄ти. йатха̄ ча рӯпасса авиджджа̄тан̣хупаниссайата̄, евам̣ ведана̄дӣнампи дат̣т̣хабба̄. а̄ха̄ро пана уппаннасса рӯпасса посако, кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса адхиппетатта̄, ка̄мадха̄та̄дхит̣т̣ха̄натта̄ ча десана̄йа. уккам̣саниддесена ва̄ а̄ха̄раггахан̣ам̣. ‘‘ниббаттилаккхан̣а’’нтиа̄дина̄ ка̄лавасена удайадассанама̄ха. таттха аддха̄навасена пагева удайам̣ пасситва̄ т̣хито идха сантативасена дисва̄ ануккамена кхан̣авасена пассати. пан̃ча лаккхан̣а̄нӣти авиджджа̄ тан̣ха̄ каммам̣ а̄ха̄роти имесам̣ паччайа̄нам̣ аттхита̄сан̇кха̄талаккхан̣а̄ни чева рӯпасса ниббаттилаккхан̣ан̃ча̄ти има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни. тесам̣ аттхита̄ хи рӯпасса удайо лаккхӣйати етехӣти лаккхан̣а̄нӣти вуччанти. ниббатти пана сан̇кхаталаккхан̣амева̄ти.

авиджджа̄ниродха̄ рӯпаниродхоти аггамагган̃а̄н̣ена авиджджа̄йа ануппа̄даниродхато ана̄гатасса рӯпасса ануппа̄даниродхо хоти паччайа̄бха̄ве абха̄вато. паччайаниродхат̣т̣хена̄ти авиджджа̄сан̇кха̄тасса ана̄гате уппаджджанакарӯпапаччайасса нируддхабха̄вена. тан̣ха̄ниродха̄ камманиродха̄ти еттха̄пи есева найо. а̄ха̄раниродха̄ти паваттипаччайасса кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса абха̄ве. рӯпаниродхоти там̣самут̣т̣ха̄нарӯпасса абха̄во хоти. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббам̣. випарин̣а̄малаккхан̣анти бхан̇гака̄лавасена тесам̣ вайадассанам̣. тасма̄ там̣ аддха̄васена пагева пасситва̄ т̣хито идха сантативасена дисва̄ ануккамена кхан̣авасена пассати. пан̃ча лаккхан̣а̄нӣти идха авиджджа̄дӣнам̣ чатуннам̣ паччайа̄нам̣ ануппа̄даниродхо, рӯпасса кхан̣аниродхо ча̄ти има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни. тесан̃хи ануппа̄даниродхо, рӯпасса аччантаниродхо лаккхӣйати етехӣти лаккхан̣а̄нӣти вуччанти.

випарин̣а̄мо сан̇кхаталаккхан̣амева. еса найо ведана̄ккхандха̄дӣсу. айам̣ пана висесо – ‘‘пхут̣т̣хо ведети, пхут̣т̣хо сан̃джа̄на̄ти, пхут̣т̣хо чететӣ’’ти (сам̣. ни. 4.93), ‘‘пхассапаччайа̄ ведана̄, чаккхусампхассаджа̄ ведана̄, сан̃н̃а̄, четана̄’’ти, ча вачанато пхассо ведана̄ (вибха. 231) сан̃н̃а̄ сан̇кха̄раккхандха̄нам̣ паваттипаччайо, там̣ниродха̄ ча тесам̣ ниродхо, маха̄пада̄на (дӣ. ни. 2.60) маха̄нида̄насуттесу, абхидхамме ча ан̃н̃аман̃н̃апаччайава̄ре ‘‘на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти (катха̄. 719) вачанато на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣асса паваттипаччайо, там̣ниродха̄ тасса ниродхоти вуттам̣ ‘‘пхассасамудайа̄ ведана̄самудайо’’тиа̄ди.

еттха ча кечи та̄ва а̄ху ‘‘арӯпаккхандха̄нам̣ удайаббайадассанам̣ аддха̄сантативасенева, на кхан̣авасена̄’’ти. тесам̣ матена кхан̣ато удайаббайадассанамева на сийа̄. апаре пана̄ху ‘‘паччайато удайаббайадассане атӣта̄дивибха̄гам̣ ана̄маситва̄ саббаса̄дха̄ран̣ато авиджджа̄дипаччайа̄ ведана̄самбхавам̣ лаббхама̄натам̣ пассати, на уппа̄дам̣. авиджджа̄диабха̄ве ча тасса̄ асамбхавам̣ алаббхама̄натам̣ пассати, на бхан̇гам̣. кхан̣ато удайаббайадассане паччуппанна̄нам̣ уппа̄дам̣, бхан̇ган̃ча пассатӣ’’ти, там̣ йуттам̣. сантативасена хи рӯпа̄рӯпадхамме удайато, вайато ча манаси каронтасса ануккамена бха̄вана̄йа балаппаттака̄ле н̃а̄н̣асса тиккхависадабха̄ваппаттийа̄ кхан̣ато удайаббайа̄ упат̣т̣хахантӣти. айан̃хи пат̣хамам̣ паччайато удайаббайам̣ манаси каронто авиджджа̄дике паччайадхамме виссаджджетва̄ удайаббайаванте кхандхе гахетва̄ тесам̣ паччайато удайаббайадассанамукхена кхан̣атопи удайаббайам̣ манаси кароти.

тасса йада̄ н̃а̄н̣ам̣ тиккхам̣ висадам̣ хутва̄ паваттати, тада̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ кхан̣е кхан̣е уппаджджанта̄, бхиджджанта̄ ча хутва̄ упат̣т̣хаханти. тена вуттам̣ ‘‘евампи рӯпасса удайо’’тиа̄ди. таттха евампи рӯпасса удайоти евам̣ вуттанайена авиджджа̄самудайа̄пи. тан̣ха̄…пе… камма…пе… а̄ха̄расамудайа̄пи рӯпасса самбхаво. евампи рӯпасса вайоти евам̣ вуттанайенева авиджджа̄ниродха̄пи тан̣ха̄…пе… а̄ха̄раниродха̄пи рӯпасса вайо ануппа̄доти паччайато виттха̄рена манасика̄рам̣ кароти. евампи рӯпам̣ удетӣти евам̣ вуттанайена ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи каммасамут̣т̣ха̄нарӯпампи а̄ха̄раутучиттасамут̣т̣ха̄нарӯпампи удети уппаджджати ниппаджджатӣти. евам̣ вуттанайенева випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассанто каммасамут̣т̣ха̄нарӯпампи а̄ха̄раутучиттасамут̣т̣ха̄нарӯпампи вети нируджджхатӣти кхан̣ато виттха̄рена манасика̄рам̣ каротӣти йоджана̄.

725. евам̣ манаси карото на йа̄ва удайаббайан̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, та̄ва удайаббайа̄ сут̣т̣ху па̄кат̣а̄ на хонтӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘ити кириме дхамма̄…пе… пат̣ивентӣ’’ти, найадассанавасена ва̄ евам̣ вуттам̣. пат̣хаман̃хи паччуппаннадхамма̄нам̣ удайаббайам̣ дисва̄ атха атӣта̄на̄гате найам̣ нети. дуккха̄дисаччаппабхеда̄, анулома̄дипат̣иччасамуппа̄даппабхеда̄, екатта̄динайаппабхеда̄, аниччата̄дилаккхан̣аппабхеда̄ ча саччапат̣иччасамуппа̄данайалаккхан̣аппабхеда̄. пат̣иччасамуппа̄даггахан̣енева четтха пат̣иччасамуппаннадхамма̄нампи гахан̣ам̣, тесампи аттано пхалам̣ пати пат̣ичча самуппа̄дабха̄вато.

726. йанти каран̣е паччаттавачанам̣, йена н̃а̄н̣ена̄ти аттхам̣ ваданти. йанти ва̄ кирийа̄пара̄масанам̣. кхандха̄нам̣ самудайам̣ пассати, кхандха̄нам̣ ниродхам̣ пассатӣти еттха йадетам̣ дассананти аттхо. йам̣ пана̄ти еттха̄пи есева найо. еттха ча йатха̄ авиджджа̄дисамудайаниродхато кхандха̄нам̣ самудайаниродхасса ан̃н̃атта̄ ‘‘авиджджа̄самудайа̄ рӯпасамудайо’’тиа̄дивачанабхедо (пат̣и. ма. 1.50) като, на евам̣ ниббаттивипарин̣а̄малаккхан̣ехи кхандха̄нам̣ удайаббайасса бхедо аттхи абхинна̄дхикаран̣атта̄ти ‘‘ниббаттилаккхан̣авипарин̣а̄малаккхан̣а̄ни пассанто кхандха̄нам̣ удайаббайам̣ пассатӣ’’ти вачанабхедам̣ акатва̄ вуттам̣. уппаттиккхан̣ейева хӣти хи-саддо хетуаттхо. йасма̄ уппа̄даккхан̣ейева ниббаттилаккхан̣ам̣, бхан̇гаккхан̣ейева ча випарин̣а̄малаккхан̣ам̣, тасма̄ та̄ни пассанто кхан̣ато кхандха̄нам̣ удайаббайе пассати на̄ма̄ти ‘‘йам̣ пана̄’’тиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ кароти.

727. иччассеванти еттха ити-саддо хетуаттхо. йасма̄ ‘‘авиджджа̄ самудайа̄’’тиа̄ди паччайато кхандха̄нам̣ удайаббайадассанам̣, ‘‘ниббаттилаккхан̣а’’нтиа̄ди кхан̣ато, тасма̄ти аттхо. асса̄ти йогино. еванти вуттаппака̄рапара̄масанам̣. йе пана ‘‘иччасса паччайато’’ти пат̣ханти, тесам̣ итӣти вуттаппака̄рапара̄масанам̣. джанака̄вабодхатоти кхандха̄нам̣ джанакасса авиджджа̄дипаччайасса авабуджджханато. джа̄тидуккха̄вабодхатоти джа̄тисан̇кха̄тасса дуккхасса авабуджджханато. дуккхасаччам̣ па̄кат̣ам̣ хоти екадесадассанена паббатасамудда̄дидассанака̄нам̣ вийа. маран̣адуккха̄вабодхатоти еттха̄пи есева найо. ‘‘паччайа̄нуппа̄дена̄’’ти етена паччайа̄нам̣ ануппа̄даниродхо идха паччайаниродхоти дассети. паччайаватанти паччайато уппаджджанака̄нам̣. йан̃часса удайаббайадассананти йам̣ асса йогино паччайато, кхан̣ато ча удайаббайа̄нам̣ дассанам̣. таттха асаммохо, таппадха̄но ва̄ витакка̄дидхаммапун̃джо магго ва̄йам̣ локикоти ниййа̄на̄нуломато локико магго ева̄йам̣. ити тасма̄ маггасаччам̣ па̄кат̣ам̣ хоти сабха̄ва̄вабодхато. тена̄ха ‘‘татра саммохавигха̄тато’’ти, тадан̇гавасена̄ти аттхо. атха ва̄ йатха̄вутто самма̄дит̣т̣хисан̇кха̄то магго арийамаггасса упа̄йабхӯто асаммохасабха̄во атта̄нампи пака̄сети падӣпо вийа̄ти маггасаччам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. сва̄йам̣ па̄кат̣абха̄во мохандхака̄равидхаманена̄ти а̄ха ‘‘татра саммохавигха̄тато’’ти.

728. ‘‘авиджджа̄паччайа̄’’тиа̄дико ануломо пат̣иччасамуппа̄до паваттийа̄ ануломанато. ‘‘авиджджа̄самудайа̄’’тиа̄дина̄ авиджджа̄дӣсу сантесӯти айаматтхо вуттоти а̄ха ‘‘имасмим̣ сати идам̣ хотӣти авабодхато’’ти. паваттийа̄ виломанато ‘‘авиджджа̄йатвева асесавира̄ганиродха̄’’тиа̄дико пат̣иломо пат̣иччасамуппа̄до. те ча сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄ ‘‘джара̄маран̣ам̣, бхиккхаве, аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппанна’’нтиа̄дивачанато (сам̣. ни. 2.20). пат̣иччасамуппаннасса ча па̄кат̣ата̄ паччайа̄ка̄рапа̄кат̣ата̄йа ева ‘‘имассетам̣ пхала’’нти авабодхато.

729. пуримапурима̄нам̣ ниродхо уттаруттара̄нам̣ уппа̄да̄нубандхоти айаматтхо паччайато удайадассанена сиджджхама̄но екаттанайа̄дхигама̄йа хоти. йато ‘‘ан̃н̃о кароти, ан̃н̃о пат̣исам̣ведайатӣ’’тиа̄ди (сам̣. ни. 2.17) воха̄расиддхийа̄ уччхедадит̣т̣хийа̄ анока̄сата̄. тена̄ха ‘‘хетупхаласамбандхена̄’’тиа̄ди. сан̇кха̄ра̄ кхан̣е кхан̣е уппаджджантӣти айаматтхо кхан̣ато удайадассанена сиджджхама̄но на̄наттанайа̄дхигама̄йа хоти. йато паччайапаччайуппанна̄нам̣ сабха̄вабхеда̄вабодхато ‘‘со кароти, со пат̣исам̣ведайатӣ’’тиа̄динайаппаватта̄йа сассатадит̣т̣хийа̄ анока̄сата̄. тена̄ха ‘‘кхан̣ато удайадассанена̄’’тиа̄ди. паччайато удайаббайадассанена паччайе сати пхаласса бха̄во, асати абха̄воти имасса аттхасса сиддхийа̄ аттхита̄маттенева те дхамма̄ ка̄ран̣анти абйа̄па̄ранайо па̄кат̣о хоти. йато аттадит̣т̣хийа̄ анока̄сата̄ васаваттита̄йа алаббханеййато. тена вуттам̣ ‘‘дхамма̄на’’нтиа̄ди. авасаваттибха̄во пара̄йаттата̄, са̄ ча саппаччайата̄йа ведитабба̄. паччайато удайадассанена техи техи паччайехи име дхамма̄ уппаджджанти, уппаджджама̄на̄ ча паччайа̄нурӯпамева уппаджджантӣти хетупхаласса хетуанурӯпато сиддхийа̄ акирийадит̣т̣хийа̄ анока̄сата̄ва̄ти а̄ха ‘‘паччайато пана̄’’тиа̄ди. сати ка̄ран̣е куто акирийава̄до. каротӣти хи ка̄ран̣ам̣.

730. паччайато удайам̣ пассато паччайе сати сабха̄ве сати пхаласса самбхавоти аттхита̄маттена упака̄раката̄ти сан̇кхата̄нам̣ нирӣхата̄, асати ча абха̄воти паччайа̄дхӣнавуттита̄ ча вин̃н̃а̄йама̄на̄ аттасун̃н̃атам̣ вибха̄ветӣти а̄ха ‘‘паччайато часса…пе… та̄вабодхато’’ти. аниччалаккхан̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти кхан̣ато удайаббайадассанена сан̇кха̄ра̄нам̣ удайаббайато париччхинната̄йа вин̃н̃а̄йама̄натта̄. тена̄ха ‘‘хутва̄ абха̄ва̄вабодхато’’ти. уппаджджитва̄ нируджджханан̃хи хутва̄ абха̄во. пуббанта̄парантавивеко атӣта̄на̄гатабха̄васун̃н̃ата̄. на хи сан̇кха̄ра̄ кхан̣аттайато пуббе, паччха̄ ча виджджанти, тасма̄ пуббанта̄парантавивека̄вабодхатоти а̄диантавантата̄пат̣иведхатоти аттхо. дуккхалаккхан̣ампи па̄кат̣ам̣ хоти удайаббайадассанена̄ти самбандхо. уппаджджитва̄ бхиджджанта̄ сан̇кха̄ра̄ уппа̄дато уддхам̣ джара̄бхан̇га̄ваттхантаруппаттийа̄ нирантарам̣ виба̄дхӣйантева. са̄ ча несам̣ виба̄дхийама̄ната̄ самма̄ удайаббайадассанена вибхӯта̄ хотӣти а̄ха ‘‘дуккха…пе… бодхато’’ти.

сабха̄валаккхан̣ампӣти удайаббайадассанена на кевалам̣ аниччадуккхалаккхан̣амева, атха кхо патхавӣпхасса̄дӣнам̣ каккхал̣апхусана̄дисан̃н̃итам̣ сабха̄васан̇кха̄там̣ лаккхан̣ампи па̄кабха̄вавиддхам̣ сабха̄ва̄ваччхиннам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. тена̄ха ‘‘удайаббайапариччхинна̄вабодхато’’ти. сабха̄валаккхан̣ети сабха̄васан̃н̃ите лаккхан̣е, там̣там̣дхамма̄нам̣ салаккхан̣е. сан̇кхаталаккхан̣асса та̄вака̄ликаттампӣти уппа̄да̄дисан̇кхаталаккхан̣асса уппа̄даккхан̣а̄дипариттака̄ликата̄пи кхан̣антара̄нават̣т̣ха̄нато тасса. тена̄ха ‘‘удайаккхан̣е’’тиа̄ди. удайавайаматтаггахан̣ан̃четтха удайаббайадассанавасенева имасса н̃а̄н̣асса паваттанато, на т̣хитиккхан̣асса абха̄ва̄.

731. на кевалан̃ча ниччанава̄, атха кхо париттака̄лат̣т̣ха̄йино. катханти а̄ха ‘‘сӯрийуггамане’’тиа̄ди. таттха удаке дан̣д̣ена каталекха̄ удаке дан̣д̣ара̄джи. усса̄вабиндуа̄дайо пан̃ча кичча̄пи уттаруттари атипариттат̣т̣ха̄йибха̄вадассанаттхам̣ нидассита̄, татха̄пи те дандханиродха̄ ева нидассита̄, татопи лахутараниродхатта̄ сан̇кха̄ра̄нам̣. татха̄ хи гаманасса̄да̄нам̣ девапутта̄нам̣ хет̣т̣хупарийа̄йена пат̣имукхам̣ дха̄ванта̄нам̣ сираси па̄де ча бандхакхурадха̄ра̄ саннипа̄татопи сӣгхатаро рӯпадхамма̄нам̣ ниродхо вутто, пагева арӯпадхамма̄нам̣. на кевалам̣ ниччанава̄, на̄пи париттака̄лат̣т̣ха̄йинова, атха кхо аса̄ра̄. катханти а̄ха ‘‘ма̄йа̄’’тиа̄ди. ма̄йа̄дайо хи ман̣иа̄дивасена диссама̄на̄ атам̣сабха̄вата̄йа аса̄ра̄. таттха мантосадхабха̄вита̄ индаджа̄ла̄дика̄ ма̄йа̄. мигатан̣хика̄ марӣчи. супинамева супинантам̣. ман̣д̣ала̄ка̄рена а̄виджджхийама̄нам̣ ала̄тамева ала̄тачаккам̣. гандхаббадевапутта̄нам̣ кӣл̣аниччха̄васена нагарам̣ вийа а̄ка̄се упат̣т̣ха̄наматтам̣ гандхаббанагарам̣.

етта̄вата̄ти йва̄йам̣ ‘‘джа̄там̣ рӯпам̣ паччуппанна’’нтиа̄дипа̄л̣инайа̄нуса̄рена (пат̣и. ма. 1.49), ‘‘йам̣ кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппанна’’нтиа̄дипа̄л̣инайа̄нуса̄рена (ма. ни. 1.347, 361; 2.113; 3.86, 89; пат̣и. ма. 1.48) ва̄ йа̄ва удайаббайапат̣иведха̄ бха̄вана̄видхи а̄раддхо, етта̄вата̄. кала̄пасаммасана̄дикопи хи саббо бха̄вана̄видхи удайаббайан̃а̄н̣уппа̄данассева, на парисапарисарӣракарабандхоти. вайадхаммамева̄ти бхиджджанасабха̄вамева. вайам̣ упети аттано дхаммата̄йа. йан̃хи упаккамена винассатӣти вуччати, тампи аттано дхаммата̄йа ева винассати ахетукатта̄ вина̄сасса. упаккамахету пана висадисуппа̄до хоти. имина̄ а̄ка̄рена̄ти ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 16; пат̣и. ма. 2.30) хи вуттам̣, тасма̄ вайам̣ ана̄ламбитва̄пи ‘‘вайадхаммамева уппаджджатӣ’’ти удайасса, ‘‘уппаннан̃ча идам̣ вайам̣ упетӣ’’ти вайасса ча имина̄ йатха̄вуттена паччаккхакаран̣а̄ка̄рена. адхуна̄ уппаннам̣, на та̄ва балаппаттанти а̄ха ‘‘тарун̣авипассана̄н̃а̄н̣а’’нти. кала̄пасаммасана̄дивасена паваттам̣ саммасанам̣ на ниппарийа̄йена випассана̄саман̃н̃ам̣ лабхати, удайаббайа̄нупассана̄дивасена паваттамева лабхатӣти а̄ха ‘‘йасса̄дхигама̄ а̄раддхавипассакоти сан̇кхам̣ гаччхатӣ’’ти.

випассанупаккилесакатха̄ван̣н̣ана̄

732. има̄йа удайаббайа̄нупассана̄сан̇кха̄та̄йа тарун̣авипассана̄йа васена, на а̄раддхавипассана̄нам̣ бхан̇га̄нупассана̄дисан̇кха̄та̄йа тарун̣авипассана̄йа, на̄пи ниббида̄нупассана̄дисан̇кха̄та̄йа балававипассана̄йа васена̄ти аттхо. на хи тада̄ випассанупаккилеса̄ уппаджджантӣти. а̄раддхавипассакасса̄ти ча а̄раддхавипассакассева̄ти ева-ка̄ро луттаниддит̣т̣хо. тена̄ха ‘‘випассанупаккилеса̄ хӣ’’тиа̄ди. дит̣т̣хига̄ха̄диваттхубха̄вена випассанам̣ упаккилесантӣти випассанупаккилеса̄. ‘‘арийаса̄вакасса̄’’ти идам̣ уккат̣т̣ханиддесена вуттам̣ балававипассана̄паттасса̄пи ануппаджджанато. виппат̣ипаннакасса̄ти сӣлавипаттиа̄дивасена йатха̄ татха̄ виппат̣ипаннакасса. тасса пана пат̣ипаттийа̄ гарахитаббатам̣ дассенто ‘‘виппат̣ипаннакасса̄’’ти а̄ха. ча-саддо упарипададвайепи йоджетаббо. никкхиттакаммат̣т̣ха̄насса̄ти випассанам̣ а̄рабхитва̄ антара̄ воса̄нам̣ а̄паннасса. кусӣтапуггаласса̄ти сӣласампаннассева косаджджена бха̄ванам̣ анануйун̃джантасса. атха ва̄ виппат̣ипаннакасса̄ти випассана̄бха̄вана̄сан̇кха̄та̄йа самма̄пат̣ипаттийа̄ абха̄вена вигарахитапат̣ипаттикасса. випассана̄пат̣ипаттийева хи сасамбха̄ра̄ пуббабха̄ге самма̄пат̣ипатти, тадан̃н̃а̄ виппат̣ипатти, са̄ ча таттха никкхиттадхурасса хоти. никкхиттадхурата̄ ча косаджджена̄ти вуттам̣ ‘‘никкхиттакаммат̣т̣ха̄насса кусӣтапуггаласса̄’’ти. йуттаппайуттасса̄ти йогена н̃а̄н̣ена бха̄ванамануйун̃джантасса. са̄ пана йуттаппайуттата̄ саматхавасена̄пи хотӣти а̄ха ‘‘а̄раддхавипассакасса̄’’ти. уппаджджантийева на нуппаджджанти ан̃н̃атха̄ магга̄магган̃а̄н̣ассева асамбхавато.

обха̄са̄дӣсу ‘‘арийадхаммо’’ти паваттам̣ уддхаччам̣ виккхепо дхаммуддхаччам̣, тена дхаммуддхаччена випассана̄вӣтхито уккаманена вирӯпам̣ гахитам̣ паваттитам̣ ма̄насам̣ дхаммуддхаччавиггахитама̄насам̣. обха̄со дхаммоти ка̄ран̣ӯпача̄рена̄ха, ӣдисам̣ обха̄сам̣ виссадждженто мама арийамагготи аттхо. обха̄сам̣ а̄ваджджати ‘‘нибба̄на’’нти ва̄ ‘‘магго’’ти ва̄ ‘‘пхала’’нти ва̄. нибба̄нанти ган̣ханто таттха паваттадхамме маггапхалабха̄вена ган̣ха̄ти, н̃а̄н̣а̄дике пана маггапхалабха̄венева ган̣ха̄ти. тато виккхепо уддхаччанти тато обха̄сахету йо виккхепо, там̣ уддхаччанти аттхо. ‘‘уддхаччена виггахитама̄насо’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘аниччато’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха аничча…пе… наппаджа̄на̄ти ‘‘маггам̣ паттосмӣ’’ти сан̃н̃а̄йа аниччата̄дивасена манасика̄рассева абха̄вато. айан̃ча аттхо –

‘‘йо хи кочи, а̄вусо, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ мама сантике арахаттаппаттим̣ бйа̄кароти, саббо со чатӯхи маггехи, етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена. катамехи чатӯхи? идха̄вусо, бхиккху саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄вети, тасса саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄вайато магго сан̃джа̄йати, со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато…пе… карото сам̣йоджана̄ни пахӣйанти анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккху випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄вети…пе… саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети…пе….

‘‘пуна чапарам̣, а̄вусо, бхиккхуно дхаммуддхаччавиггахитам̣ ма̄насам̣ хоти, хоти со, а̄вусо, самайо йам̣ там̣ читтам̣ аджджхаттамева сантит̣т̣хати саннисӣдати екоди хоти сама̄дхийати, тасса магго сан̃джа̄йати…пе… анусайа̄ бйантӣхонтӣ’’ти (а. ни. 4.170) –

имина̄ суттападенева ведитаббо. еттха хи чатуттхамаггависсаджджане йатха̄вуттамаггапхаланибба̄надхамма̄ дхаммо. таттха уддхаччам̣ ‘‘адхигатамагга̄дикохамасмӣ’’ти амагга̄дӣсу виккхепо дхаммуддхаччам̣, тена упаддутам̣ виггахитама̄насам̣ хоти. никанти обха̄са̄дӣсу апеккха̄ сукхумарӯпа̄ тан̣ха̄, са̄ випассана̄бхиратиа̄ка̄рена упат̣т̣хахантӣ адхима̄никена ‘‘дхаммо’’ти гайхатӣти а̄ха ‘‘никанти ‘дхаммо’ти никантим̣ а̄ваджджатӣ’’ти.

733. випассанобха̄соти випассана̄читтасамут̣т̣хитам̣, сасантатипатитам̣ утусамут̣т̣ха̄нан̃ча бха̄сурам̣ рӯпам̣. таттха випассана̄читтасамут̣т̣хитам̣ йогино сарӣрат̣т̣хамева пабхассарам̣ хутва̄ тит̣т̣хати, итарам̣ сарӣрам̣ мун̃читва̄ н̃а̄н̣а̄нубха̄ва̄нурӯпам̣ самантато паттхарати, там̣ тассева пан̃н̃а̄йати, тена пхут̣т̣хока̄се рӯпагатампи пассати, пассанто ча чаккхувин̃н̃а̄н̣ена пассати, уда̄ху мановин̃н̃а̄н̣ена̄ти вӣмам̣ситаббанти ваданти. диббачаккхула̄бхино вийа там̣ мановин̃н̃а̄н̣авин̃н̃еййамева̄ти вуттам̣ вийа диссатӣти. випассана̄вӣтхи на̄ма пат̣ипа̄т̣ийа̄ паваттама̄на̄ випассана̄ва. укканта̄ на̄ма хоти йогина̄ ‘‘маггаппаттомхӣ’’ти адхима̄нена виссат̣т̣хатта̄, тасса ва̄ йогино випассана̄ тато ева вӣтхи укканта̄ на̄ма хоти. мӯлакаммат̣т̣ха̄нанти випассанамева̄ха.

вематтата̄йа̄ти аппавипулата̄васена висадисата̄йа. асса̄ти обха̄сасса. двӣхи кут̣т̣ехи париччхиннам̣ гехам̣ двикут̣т̣агехам̣. тасса кира аббхантарепи ека̄ бхитти хоти бахипи, убхиннам̣ антаре анупарийа̄йапатхам̣ хоти, са̄йанхе таттха сантхарита̄ни пан̃чаван̣н̣а̄ни кусума̄ни, висадан̃а̄н̣асса обха̄сена пхаритат̣т̣ха̄не рӯпагатан̃ча диббачаккхуно вийа пан̃н̃а̄йанти. тена вуттам̣ ‘‘бханте майха’’нтиа̄ди.

евам̣ обха̄сасса вематтата̄йа ваттхум̣ дассетва̄ чирака̄лавиппаламбане ваттхум̣ дассетум̣ ‘‘айам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха айам̣ пана випассанупаккилесоти ваккхама̄наппака̄рам̣ сандха̄йа̄ха, на саббам̣. соти со саматхавипассана̄ла̄бхӣ адхима̄нико.