2. дхутан̇ганиддесаван̣н̣ана̄

22. аппа̄ иччха̄ етасса̄ти аппиччхо, паччайагедхарахито. тасса бха̄во аппиччхата̄, алобхаджджха̄сайата̄ти аттхо. самам̣ тут̣т̣хи, сантена, сакена ва̄ тут̣т̣хи сантут̣т̣хи, сантут̣т̣хи ева сантут̣т̣хита̄, ан̃н̃ам̣ апаттхетва̄ йатха̄ладдхехи итарӣтарехи паччайехи паритуссана̄. сантут̣т̣хита̄дӣхӣти та-ка̄ро ва̄ падасандхикаро. ‘‘сантут̣т̣хиа̄дӣхӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо. те гун̣ети те сӣлавода̄насса хетубхӯте аппиччхата̄дигун̣е. сампа̄детунти сампанне ка̄тум̣. те хи сӣлависуддхийа̄ пат̣иладдхаматта̄ хутва̄ дхутадхаммехи сампаннатара̄ хонти. дхутан̇гасама̄да̄нанти килеса̄нам̣ дхунанакаан̇га̄нам̣ виддхам̣санака̄ран̣а̄нам̣ саммадева а̄да̄нам̣. еванти евам̣ санте, дхутан̇гасама̄да̄не катети аттхо. асса йогино. саллекхо килеса̄нам̣ саммадева ликхана̄ чхедана̄ танукаран̣ам̣. павивеко читтавивекасса упа̄йабхӯта̄ вивекат̣т̣хака̄йата̄. апачайо йатха̄ пат̣ипаджджанато килеса̄ нам̣ апачинанти на а̄чинанти, татха̄ пат̣ипаджджана̄. вӣрийа̄рамбхо ануппанна̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ ануппа̄дана̄дивасена а̄раддхавӣрийата̄. субхарата̄ йатха̄вуттааппиччхабха̄ва̄дисиддха̄ упат̣т̣хака̄нам̣ сукхабхаран̣ӣйата̄ супосата̄. а̄ди-саддена аппакиччата̄саллахукавуттиа̄дике сан̇ган̣ха̄ти. сӣлан̃чева йатха̄сама̄диннам̣ пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ дӯрӣбха̄вена супарисуддхам̣ бхависсати. вата̄ни ча дхутадхамма̄ ча сампаджджиссанти сампанна̄ бхависсанти, ниппхаджджиссанти ва̄. йа̄ тхирабхӯта̄ итарӣтарачӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санасантут̣т̣хи пора̄н̣а̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ арийа̄нам̣ павен̣ибха̄вена т̣хита̄, таттха патит̣т̣хитабха̄вам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пора̄н̣е арийавам̣саттайе патит̣т̣ха̄йа̄’’ти. бха̄вана̄ а̄рамитаббат̣т̣хена а̄ра̄мо етасса̄ти бха̄вана̄ра̄мо, таббха̄во бха̄вана̄ра̄мата̄, саматхавипассана̄бха̄вана̄су йуттаппайуттата̄. йасма̄ адхигама̄рахо бхависсати, тасма̄ти самбандхо.

ла̄бхасакка̄ра̄ди тан̣ха̄йа а̄маситаббато, локапарийа̄панната̄йа ча лока̄мисам̣. нибба̄на̄дхигамасса ануломато ануломапат̣ипада̄ випассана̄бха̄вана̄. аттхатоти вачанаттхато. пабхедатоти вибха̄гато. бхедатоти вина̄сато. дхута̄дӣнанти дхутадхутава̄дадхутадхаммадхутан̇га̄нам̣. сама̄сабйа̄сатоти сан̇кхепавиттха̄рато.

23. ратхика̄ти раччха̄. сан̇ка̄ракӯт̣а̄дӣнанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. аббхуггатат̣т̣хена̄ти усситат̣т̣хена. ‘‘надийа̄ кӯла’’нтиа̄дӣсу вийа самуссайаттхо кӯла-саддоти а̄ха ‘‘пам̣сукӯламива пам̣сукӯла’’нти. ку-саддо куччха̄йам̣ ула-саддо гатиаттхоти а̄ха ‘‘куччхитабха̄вам̣ гаччхатӣти вуттам̣ хотӣ’’ти, пам̣су вийа куччхитам̣ улати паваттатӣти ва̄ пам̣сукӯлам̣. пам̣сукӯласса дха̄ран̣ам̣ пам̣сукӯлам̣ уттарападалопена, там̣ сӣламасса̄ти пам̣сукӯлико, йатха̄ ‘‘а̄пӯпико’’ти. ан̇гати аттано пхалам̣ пат̣ичча хетубха̄вам̣ гаччхатӣти ан̇гам̣, ка̄ран̣ам̣. йена пуггало ‘‘пам̣сукӯлико’’ти вуччати, со сама̄да̄начетана̄сан̇кха̄то дхаммо пам̣сукӯликасса ан̇ганти пам̣сукӯликан̇гам̣. тена̄ха ‘‘пам̣сукӯликасса̄’’тиа̄ди. тасса̄ти сама̄да̄насса. сама̄дийати етена̄ти сама̄да̄нам̣, четана̄.

етенева найена̄ти йатха̄ пам̣сукӯладха̄ран̣ам̣ пам̣сукӯлам̣, там̣сӣло пам̣сукӯлико, тасса ан̇гам̣ сама̄да̄начетана̄ ‘‘пам̣сукӯликан̇га’’нти вуттам̣, евам̣ етенева вачанаттханайена тичӣварадха̄ран̣ам̣ тичӣварам̣, там̣сӣло течӣварико, тасса ан̇гам̣ сама̄да̄начетана̄ ‘‘течӣварикан̇га’’нти ведитаббам̣. сан̇гха̄т̣иа̄дӣсу ева тӣсу чӣваресу тичӣварасаман̃н̃а̄, на кан̣д̣упат̣иччха̄дивассикаса̄т̣ика̄дӣсӯти та̄ни сарӯпато дассенто ‘‘сан̇гха̄т̣иуттара̄сан̇гаантарава̄сакасан̇кха̄та’’нти а̄ха.

там̣ пин̣д̣апа̄танти парехи диййама̄на̄нам̣ пин̣д̣а̄нам̣ патте патанасан̇кха̄там̣ пин̣д̣апа̄там̣, там̣ ун̃чхатӣти пин̣д̣апа̄тико, йатха̄ ба̄дарико са̄ма̄кико. пин̣д̣апа̄ти ева пин̣д̣апа̄тико, йатха̄ бхаддо ева бхаддако. авакхан̣д̣анам̣ виччхинданам̣ нирантарамаппаватти. таппат̣иккхепато анавакхан̣д̣анам̣ авиччхинданам̣ нирантараппаватти. саха апада̄нена̄ти саха анавакхан̣д̣анена. сапада̄нанти падасса кирийа̄висесанабха̄вам̣, йаттха ча там̣ анавакхан̣д̣анам̣, тан̃ча дассетум̣ ‘‘авакхан̣д̣анарахитам̣ анугхаранти вуттам̣ хотӣ’’ти вуттам̣. ека̄санети ирийа̄патхантарена анантарита̄йа ека̄йайева нисаджджа̄йа. патте пин̣д̣оти еттха ваттхубхедо идха̄дхиппето, на са̄ман̃н̃ам̣. ева-ка̄ро ча луттаниддит̣т̣хоти дассенто ‘‘кевалам̣ екасмим̣йева патте’’ти а̄ха. уттарападалопам̣ катва̄ айам̣ ниддесоти дассенто ‘‘паттапин̣д̣агахан̣е паттапин̣д̣асан̃н̃ам̣ катва̄’’ти а̄ха. еса найо ито паресупи.

паччха̄бхаттам̣ на̄ма пава̄ран̣ато паччха̄ ладдхабхаттам̣ ева. кхалу-саддасса пат̣иседхаттхава̄чакатта̄ тена сама̄наттхам̣ на-ка̄рам̣ гахетва̄ а̄ха ‘‘на паччха̄бхаттико’’ти. сиккха̄падасса висайо сиккха̄паденева пат̣иккхитто. йо тасса ависайо, со ева сама̄да̄насса висайоти а̄ха ‘‘сама̄да̄навасена пат̣иккхитта̄тириттабходжанасса̄’’ти. аббхока̄се нива̄со аббхока̄со. суса̄не нива̄со суса̄нам̣, там̣ сӣлам̣ асса̄тиа̄дина̄ саббам̣ ваттаббанти а̄ха ‘‘есева найо’’ти. йатха̄сантхатам̣ вийа йатха̄сантхатам̣, а̄дито йатха̄уддит̣т̣хам̣. там̣ хеса ‘‘идам̣ бахуман̇кун̣ам̣ дуггандхапава̄та’’нтиа̄дивасена аппат̣иккхипитва̄ва сампат̣иччхати. тенева̄ха ‘‘идам̣ туйха’’нтиа̄ди. сайананти нипаджджанама̄ха. тена тена сама̄да̄нена̄ти тена тена пам̣сукӯликан̇га̄дикасса сама̄да̄нена дхутакилесатта̄ти виддхам̣ситакилесатта̄, тадан̇гавасена пахӣнатан̣хупа̄да̄на̄дипа̄падхамматта̄ти аттхо. йехи там̣ килесадхунанам̣, та̄нийева идха дхутасса бхиккхуно ан̇га̄нӣти адхиппета̄ни, на ан̃н̃а̄ни йа̄ни ка̄ничи, ан̃н̃ена ва̄ дхутасса̄ти айаматтхо аттхато а̄панно. ‘‘н̃а̄н̣ам̣ ан̇гам̣ етеса’’нти имина̄ н̃а̄н̣апуббакатам̣ тесам̣ сама̄да̄насса вибха̄вети. пат̣ипаттийа̄ти сӣла̄дисамма̄пат̣ипаттийа̄. сама̄дийати етена̄ти сама̄да̄нам̣, сама̄да̄навасена паватта̄ четана̄, там̣ лаккхан̣ам̣ етесанти сама̄да̄начетана̄лаккхан̣а̄ни. вуттампи четам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ –

‘‘сама̄да̄накирийа̄йа, са̄дхакатамабха̄вато;

сампайуттадхамма̄ йена̄ти, каран̣абха̄вена дассита̄’’ти.

сама̄да̄начетана̄йа гахан̣ам̣ там̣мӯлакатта̄ парихаран̣ачетана̄пи дхутан̇гамева. аттана̄, параммукхена ча кусалабхан̣д̣асса бхусам̣ вилуппанат̣т̣хена лолуппам̣ тан̣ха̄ча̄ро, тасса виддхам̣санакиччатта̄ лолуппавиддхам̣санараса̄ни. тато ева ниллолуппабха̄вена паччупатит̣т̣ханти, там̣ ва̄ паччупат̣т̣ха̄пентӣти ниллолуппабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄ни. арийадхаммападат̣т̣ха̄на̄нӣти парисуддхасӣла̄дисаддхаммападат̣т̣ха̄на̄ни.

бхагаватова сантике сама̄да̄табба̄нӣти идам̣ антара̄ авиччхеданаттхам̣ вуттам̣, ран̃н̃о сантике пат̣ин̃н̃а̄та̄рахасса аттхасса тадупаджӣвино екам̣сато ависам̣ва̄данам̣ вийа. сеса̄нам̣ сантике сама̄да̄непи есева найо. екасан̇гӣтикасса̄ти пан̃часу дӣгханика̄йа̄дӣсу ника̄йесу еканика̄йикасса. ат̣т̣хакатха̄чарийасса̄ти йасса ат̣т̣хакатха̄тантийева висесато пагун̣а̄, тасса. еттха̄ти аттана̄пи сама̄да̄насса рухане. джет̣т̣хакабха̄ту дхутан̇гаппиччхата̄йа ваттхӯти со кира тхеро несаджджико, тасса там̣ на кочи джа̄на̄ти. атхекадивасам̣ раттийа̄ сайанапит̣т̣хе нисиннам̣ виджджулатобха̄сена дисва̄ итаро пуччхи ‘‘ким̣, бханте, тумхе несаджджика̄’’ти. тхеро дхутан̇гаппиччхата̄йа та̄вадева нипаджджитва̄ паччха̄ сама̄дийӣти евама̄гатам̣ ваттху.

1. пам̣сукӯликан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

24. гахапатида̄начӣваранти еттха да̄йакабха̄вена саман̣а̄пи уккат̣т̣хасса гахапатипаккхам̣йева павит̣т̣ха̄ти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘паббаджито ган̣хиссатӣ’’ти т̣хапитакам̣ сийа̄ гахапатичӣварам̣, на пана гахапатида̄начӣваранти та̄дисам̣ ниваттетум̣ да̄наггахан̣ам̣. ан̃н̃атарена̄ти еттха сама̄да̄навачанена та̄ва сама̄диннам̣ хоту, пат̣иккхепавачанена пана катханти? аттхато а̄паннатта̄. йатха̄ ‘‘девадатто дива̄ на бхун̃джатӣ’’ти вутте ‘‘раттийам̣ бхун̃джатӣ’’ти аттхато а̄паннамева хоти, тасса а̄ха̄рена вина̄ сарӣрат̣т̣хити наттхӣти, евамидха̄пи бхиккхуно гахапатида̄начӣваре пат̣иккхитте тадан̃н̃ачӣвараппат̣иггахо аттхато а̄панно ева хоти, чӣварена вина̄ са̄сане т̣хити наттхӣти.

евам̣ сама̄диннадхутан̇гена̄тиа̄дивидха̄нам̣ пам̣сукӯликан̇ге пат̣ипаджджанавидхи. суса̄не ладдхам̣ соса̄никам̣. там̣ пана йасма̄ таттха кеначи чхад̣д̣итатта̄ патитам̣ хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘суса̄не патитака’’нти. евам̣ па̄пан̣икампи дат̣т̣хаббам̣. та̄лавел̣имагго на̄ма маха̄га̄ме ека̄ вӣтхи. анура̄дхапурети ча ваданти. д̣ад̣д̣хо падесо етасса̄ти д̣ад̣д̣хаппадесам̣, ваттхам̣. магге патитакам̣ бахудиваса̄тиккантам̣ гахетаббанти ваданти. ‘‘дваттидиваса̄тикканта’’нти апаре. тхокам̣ раккхитва̄ти катипайам̣ ка̄лам̣ а̄гаметва̄. ва̄та̄хатампи са̄мика̄нам̣ сатисаммосена патитасадисанти ‘‘са̄мике апассантена гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ тхокам̣ а̄гаметва̄ гахетаббам̣.

‘‘сан̇гхасса дема̄’’ти диннам̣, чол̣акабхиккха̄васена ладдхан̃ча ладдхака̄лато пат̣т̣ха̄йа ‘‘саман̣ачӣварам̣ сийа̄ ну кхо, но’’ти а̄сан̇кам̣ ниваттетум̣ ‘‘на там̣ пам̣сукӯла’’нти вуттам̣. на хи там̣ тевӣсатийа̄ уппаттит̣т̣ха̄несу каттхачи парийа̄паннам̣. ида̄ни имина̄ва пасан̇гена йам̣ бхиккхудаттийе лаккхан̣апаттам̣ пам̣сукӯлам̣, тасса ча уккат̣т̣ха̄нуккат̣т̣хавибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘бхиккхудаттийепӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха га̄хетва̄ ва̄ дӣйатӣти сан̇гхасса ва̄ ган̣асса ва̄ дентехи йам̣ чӣварам̣ вассаггена па̄петва̄ бхиккхӯнам̣ дӣйати. сена̄саначӣваранти сена̄санам̣ ка̄ретва̄ ‘‘етасмим̣ сена̄сане васанта̄ парибхун̃джантӯ’’ти динначӣварам̣. на там̣ пам̣сукӯланти апам̣сукӯлабха̄во пуббе вуттака̄ран̣ато, га̄хетва̄ диннатта̄ ча. тена̄ха ‘‘но га̄ха̄петва̄ диннамева пам̣сукӯла’’нти. татрапӣти йам̣ га̄хетва̄ на диннам̣ бхиккхудаттийам̣, татрапи йена бхиккхуна̄ чӣварам̣ дӣйати, тасса ла̄бхе, да̄не ча висум̣ висум̣ убхайаттха а̄дарага̄рава̄нам̣ саббха̄вато, тадабха̄вато ча бхиккхудаттийасса екатосуддхи убхатосуддхи ануккат̣т̣хата̄ хонтӣти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘йам̣ да̄йакехӣ’’тиа̄ди вуттам̣, па̄дамӯле т̣хапетва̄ диннакам̣ саман̣ена̄ти адхиппа̄йо. йасса кассачӣти уккат̣т̣ха̄дӣсу йасса кассачи. ручийа̄ти чхандена. кхантийа̄ти ниджджха̄наккхантийа̄.

ниссайа̄нурӯпапат̣ипаттисаббха̄воти упасампаннасаманантарам̣ а̄чарийена вуттесу чатӯсу ниссайесу аттана̄ йатха̄пат̣ин̃н̃а̄тадутийаниссайа̄нурӯпа̄йа пат̣ипаттийа̄ виджджама̄ната̄. а̄раккхадуккха̄бха̄воти чӣвара̄раккханадуккхасса абха̄во пам̣сукӯлачӣварасса алобханӣйатта̄. парибхогатан̣ха̄йа абха̄во сависесалӯкхасабха̄ватта̄. па̄са̄диката̄ти паресам̣ паса̄да̄вахата̄. аппиччхата̄дӣнам̣ пхаланиппхатти дхутан̇гапарихаран̣асса аппиччхата̄дӣхийева ниппха̄детаббато. дхутадхамме сама̄да̄йа ваттанам̣ йа̄вадева упари самма̄пат̣ипаттисампа̄дана̄йа̄ти вуттам̣ ‘‘самма̄пат̣ипаттийа̄ анубрӯхана’’нти. ма̄расенавигха̄та̄йа̄ти ма̄расса, ма̄расена̄йа ча виханана̄йа виддхам̣сана̄йа. ка̄йава̄ча̄читтехи йато сам̣йатоти йати, бхиккху. дха̄ритам̣ йам̣ локагаруна̄ пам̣сукӯлам̣, там̣ ко на дха̄райе, йасма̄ ва̄ локагаруна̄ пам̣сукӯлам̣ дха̄ритам̣, тасма̄ ко там̣ на дха̄райети йоджана̄ йам̣там̣садда̄нам̣ екантасамбандхибха̄вато. пат̣ин̃н̃ам̣ самануссаранти упасампадама̄л̣е ‘‘а̄ма бханте’’ти а̄чарийапамукхасса сан̇гхасса саммукха̄ диннам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ самануссаранто.

ити пам̣сукӯликан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

2. течӣварикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

25. чатуттхакачӣваранти нива̄санапа̄рупанайогйам̣ чатуттхакачӣваранти адхиппа̄йо, ам̣сака̄са̄васса аппат̣иккхипитаббато. ан̃н̃атаравачанена̄ти еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. йа̄ва на саккоти, йа̄ва на лабхати, йа̄ва на сампаджджатӣти паччекам̣ йа̄ва-саддо самбандхитаббо. на сампаджджатӣти на сиджджхати. никкхиттапаччайа̄ досо наттхӣти ничайасаннидхидхутан̇гасам̣килесадосо наттхи. а̄саннети чӣварасса а̄санне т̣ха̄не. раджанаккхан̣е парибхун̃джанака̄са̄вам̣ раджанака̄са̄вам̣. татрат̣т̣хакапаччаттхаран̣ам̣ на̄ма аттано, парасса ва̄ сантакам̣ сена̄сане паччаттхаран̣авасена адхит̣т̣хитам̣. ‘‘ам̣сака̄са̄вам̣ париккха̄рачол̣ам̣ хоти, ити паччаттхаран̣ам̣, ам̣сака̄са̄ванти има̄ни двепи атирекачӣварат̣т̣ха̄не т̣хита̄нипи дхутан̇габхедам̣ на каронтӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти ваданти. парихаритум̣ пана на ват̣т̣атӣти раджанака̄ле ева анун̃н̃а̄татта̄ ниччапарибхогавасена на ват̣т̣ати течӣварикасса. ам̣сака̄са̄ванти кхандхе т̣хапетаббака̄са̄вам̣. ка̄йапариха̄рикена̄ти ва̄та̄тапа̄дипариссайато ка̄йасса парихаран̣аматтена. сама̄да̄йева̄ти гахетва̄ ева. аппасама̄рамбхата̄ти аппакиччата̄. каппийе маттака̄рита̄йа̄ти нисӣдана̄дивасена, париккха̄рачол̣авасена ча бахӯсу чӣваресу анун̃н̃а̄тесупи тичӣвараматте т̣хитатта̄. саха паттачаран̣а̄йа̄ти сапаттачаран̣о. паккхӣ сапаккхако.

ити течӣварикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

3. пин̣д̣апа̄тикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

26. атирекала̄бханти ‘‘пин̣д̣ийа̄лопабходжанам̣ нисса̄йа̄’’ти (маха̄ва. 73, 128) евам̣ вуттабхиккха̄ха̄рала̄бхато атирекала̄бхам̣, сан̇гхабхатта̄динти аттхо. сакаласса сан̇гхасса да̄таббабхаттам̣ сан̇гхабхаттам̣. катипайе бхиккхӯ уддиситва̄ да̄таббабхаттам̣ уддесабхаттам̣. екасмим̣ паккхе екадивасам̣ да̄таббабхаттам̣ паккхикам̣. упосатхе упосатхе да̄таббабхаттам̣ упосатхикам̣. пат̣ипададивасе да̄таббабхаттам̣ па̄т̣ипадикам̣. виха̄рам̣ уддисса да̄таббабхаттам̣ виха̄рабхаттам̣. дхурагехе ева т̣хапетва̄ да̄таббабхаттам̣ дхурабхаттам̣. га̄мава̄сӣа̄дӣхи ва̄рена да̄таббабхаттам̣ ва̄ракабхаттам̣. ‘‘сан̇гхабхаттам̣ ган̣хатха̄тиа̄дина̄’’ти а̄ди-саддена уддесабхатта̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. са̄дитум̣ ват̣т̣антӣти бхиккха̄парийа̄йена вуттатта̄. бхесаджджа̄дипат̣исам̣йутта̄ нира̄мисасала̄ка̄. йа̄вака̄ликаваджджа̄ти ча ваданти. виха̄ре паккабхаттампӣти упа̄сака̄ идхева бхаттам̣ пачитва̄ ‘‘саббесам̣ аййа̄нам̣ дасса̄ма̄’’ти виха̄рейева бхаттам̣ сампа̄денти, там̣ пин̣д̣апа̄тика̄нампи ват̣т̣ати. а̄харитва̄ти паттам̣ гахетва̄ гехато а̄нетва̄. там̣ дивасам̣ нисӣдитва̄ти ‘‘ма̄, бханте, пин̣д̣а̄йа чариттха, виха̄рейева бхиккха̄ а̄нӣйатӣ’’ти ваданта̄нам̣ сампат̣иччханена там̣ дивасам̣ нисӣдитва̄. серивиха̄расукханти апара̄йаттавиха̄рита̄сукхам̣. арийавам̣соти арийавам̣сасуттапат̣исам̣йутта̄ (дӣ. ни. 3.309; а. ни. 4.28) дхаммакатха̄. дхаммарасанти дхаммӯпасан̃хитам̣ па̄моджджа̄дирасам̣.

джан̇гхабалам̣ нисса̄йа пин̣д̣апарийесанато косаджджаниммадданата̄. ‘‘йатха̄пи бхамаро пуппха’’нтиа̄дина̄ (дха. па. 49; нетти. 123) вуттавидхина̄ а̄ха̄рапарийесанато парисуддха̄джӣвата̄. ниччам̣ антарагхарам̣ пависантассева суппат̣иччханнагамана̄дайо секхийадхамма̄ сампаджджантӣти секхийапат̣ипаттипӯран̣ам̣. пат̣иггахан̣е маттан̃н̃ута̄йа, сам̣сат̣т̣хавиха̄ра̄бха̄вато ча апарапосита̄. куле куле аппакааппакапин̣д̣агахан̣ена пара̄нуггахакирийа̄. антима̄йа джӣвика̄йа ават̣т̣ха̄нена ма̄наппаха̄нам̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘антамидам̣, бхиккхаве, джӣвика̄нам̣, йадидам̣ пин̣д̣олйа’’нтиа̄ди (итиву. 91; сам̣. ни. 3.80). миссакабхаттена йа̄панато расатан̣ха̄нива̄ран̣ам̣. нимантана̄сампат̣иччханато ган̣абходжана̄дисиккха̄падехи ана̄паттита̄.

аппат̣ихатавуттита̄йа чатӯсупи диса̄су ваттанат̣т̣хена ча̄туддисо. а̄джӣвасса висуджджхатӣти а̄джӣво асса висуджджхати. аттабхарасса̄ти аппа̄наваджджасулабхарӯпехи паччайехи аттано бхаран̣ато аттабхарасса. тато ева екавиха̄рита̄йа саддхивиха̄рика̄дӣнампи ан̃н̃есам̣ апосанато анан̃н̃апосино. пададвайена̄пи ка̄йапариха̄рикена чӣварена куччхипариха̄рикена пин̣д̣апа̄тена вичаран̣ато саллахукавуттитам̣, субхаратам̣, парамааппиччхатам̣, сантут̣т̣хин̃ча дассети. дева̄пи пихайанти та̄диноти та̄дисасса бхусам̣ ативийа сантака̄йавачӣманокаммата̄йа упасантасса парамена сатинепаккена саманна̄гамато саббака̄лам̣ сатимато пин̣д̣апа̄тикасса бхиккхусса сакка̄дайо дева̄пи пихайанти паттхенти. тасса сӣла̄дигун̣есу бахума̄нам̣ уппа̄дента̄ а̄дарам̣ джаненти, пагева манусса̄. саче со ла̄бхасакка̄расилокасанниссито на хоти, тадабхикан̇кхӣ на хотӣти аттхо.

ити пин̣д̣апа̄тикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

4. сапада̄нача̄рикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

27. имина̄ти сапада̄нача̄рикена. ка̄латаранти ка̄лассева. апха̄сукат̣т̣ха̄нанти сапариссайа̄дивасена дуппавесанат̣т̣ха̄нам̣. пуратоти вӣтхийам̣ гаччхантасса пурато гхарам̣ апавит̣т̣хассева. паттависсат̣т̣хат̣т̣ха̄нанти песака̄равӣтхийам̣ песака̄рабха̄вам̣ нимминитва̄ т̣хитасса саккасса гхарадва̄ре паттависсат̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣. уккат̣т̣хапин̣д̣апа̄тико там̣ дивасам̣ на бхиккхам̣ а̄гамайама̄но нисӣдати, тасма̄ там̣ ануломети. каттхачипи куле нибаддхам̣ упасан̇камана̄бха̄вато паричайа̄бха̄вена кулесу ниччанаваката̄. саббаттха алаггама̄насата̄йа ча соммабха̄вена ча чандӯпамата̄. кулесу париггахачитта̄бха̄вена таттха маччхераппаха̄нам̣. хитесита̄йа вибха̄га̄бха̄вато сама̄нукампита̄. кула̄нам̣ сан̇ган̣ханасам̣сат̣т̣хата̄дайо кулӯпака̄дӣнава̄. авха̄на̄набхинандана̄ти нимантанавасена авха̄насса асампат̣иччхана̄. абхиха̄рена̄ти бхиккха̄бхиха̄рена. серича̄ранти йатха̄ручи вичаран̣ам̣.

ити сапада̄нача̄рикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

5. ека̄саникан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

28. на̄на̄санабходжананти анекасмим̣ а̄сане бходжанам̣, еканисаджджа̄йа ева абхун̃джитва̄ висум̣ висум̣ нисаджджа̄су а̄ха̄рапарибхоганти аттхо. патирӯпанти йуттарӯпам̣ анут̣т̣ха̄панӣйам̣. ваттам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти ваттам̣ ка̄тум̣ йуджджати. ваттам̣ на̄ма гарут̣т̣ха̄нӣйе каттаббамева. таттха пана пат̣ипаджджанавидхим̣ дассетум̣ йам̣ тхерава̄дам̣ а̄ха ‘‘а̄санам̣ ва̄ раккхеййа бходжанам̣ ва̄’’тиа̄ди. тассаттхо – ека̄саникам̣ бхиккхум̣ бхун̃джантам̣ а̄санам̣ ва̄ раккхеййа, дхутан̇габхедато йа̄ва бходжанапарийоса̄на̄ на вут̣т̣ха̄таббанти вуттам̣ хоти. бходжанам̣ ва̄ раккхеййа дхутан̇габхедато, абхун̃джийама̄нам̣ йа̄ва бхун̃джитум̣ на̄рабхати, та̄ва вут̣т̣ха̄таббанти аттхо. йасма̄ тайидам̣ двайам̣ идха наттхи, тасма̄ ваттакаран̣ам̣ дхутан̇гам̣ на раккхатӣти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘айан̃ча̄’’тиа̄ди. ‘‘бхесаджджаттхамева̄’’ти имина̄ бхесаджджапарибхогавасенева саппиа̄дӣнипи ват̣т̣антӣти дассети. аппа̄ба̄дхата̄ти арогата̄. аппа̄тан̇ката̄ти акиччхаджӣвита̄ сарӣрадуккха̄бха̄во. лахут̣т̣ха̄нанти ка̄йасса лахупариваттита̄. баланти сарӣрабалам̣. пха̄сувиха̄роти сукхавиха̄ро. саббаметам̣ бахуккхаттум̣ бхун̃джанапаччайа̄ уппаджджанавика̄рапат̣иккхепападам̣. руджа̄ти рога̄. на каммаматтаноти аттано йогакаммам̣ пуребхаттам̣, паччха̄бхаттан̃ча на париха̄пети, бахусо бходжане абйа̄ват̣абха̄вато, арогабха̄вато ча̄ти адхиппа̄йо.

ити ека̄саникан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

6. паттапин̣д̣икан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

29. аппат̣икӯлам̣ катва̄ бхун̃джитум̣ ват̣т̣ати пат̣икӯласса бхуттасса аган̣ханампи сийа̄ти адхиппа̄йо. пама̄н̣айуттамева ган̣хитаббанти ‘‘екабха̄джанамева ган̣ха̄мӣ’’ти бахум̣ гахетва̄ на чхад̣д̣етаббам̣. на̄на̄расатан̣ха̄винодананти на̄на̄расабходжане тан̣ха̄йа виноданам̣. атра атра на̄на̄бха̄джане т̣хите на̄на̄расе иччха̄ етасса̄ти атриччхо, тасса бха̄во атриччхата̄, тасса̄ атриччхата̄йа паха̄нам̣. а̄ха̄ре пайоджанаматтадассита̄ти асамбхиннана̄на̄расе гедхам̣ акатва̄ а̄ха̄ре саттха̄ра̄ анун̃н̃а̄тапайоджанаматтадассита̄. висум̣ висум̣ бха̄джанесу т̣хита̄ни бйан̃джана̄ни ган̣хато таттха таттха са̄бхогата̄йа сийа̄ виккхиттабходжита̄, на татха̄ имасса екапаттагатасан̃н̃иноти вуттам̣ ‘‘авиккхиттабходжита̄’’ти. оккхитталочаноти паттасан̃н̃ита̄йа хет̣т̣ха̄кхиттачаккху. парибхун̃джеййа̄ти парибхун̃джитум̣ саккун̣еййа.

ити паттапин̣д̣икан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

7. кхалупаччха̄бхаттикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

30. бхун̃джантасса йам̣ упанӣтам̣, тасса пат̣иккхепена там̣ атириттам̣ бходжананти атириттабходжанам̣. пуна бходжанам̣ каппийам̣ ка̄ретва̄ на бхун̃джитаббам̣, таббисайатта̄ имасса дхутан̇гасса. тена̄ха ‘‘идамасса видха̄на’’нти. йасмим̣ бходжанети йасмим̣ бхун̃джийама̄не бходжане. тадева бхун̃джати, на ан̃н̃ам̣. анатириттабходжанапаччайа̄ а̄патти анатириттабходжана̄патти, тато дӯрӣбха̄во ана̄паджджанам̣. одарикаттам̣ гхасмарабха̄во куччхипӯраката̄, тасса абха̄во екапин̣д̣ена̄пи йа̄панато. нира̄мисасаннидхита̄ нихитасса абхун̃джанато. пуна парийесанавасена парийесана̄йа кхедам̣ на йа̄ти. абхисаллекхака̄нам̣ сантосагун̣а̄дӣнам̣ вуддхийа̄ сан̃джананам̣ сантосагун̣а̄дивуд̣д̣хисан̃джананам̣. иданти кхалупаччха̄бхаттикан̇гам̣.

ити кхалупаччха̄бхаттикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

8. а̄ран̃н̃икан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

31. га̄мантасена̄санам̣ паха̄йа аран̃н̃е арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄петаббанти еттха га̄мантам̣, аран̃н̃ан̃ча сарӯпато дассетум̣ ‘‘таттха саддхим̣ упача̄рена̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха га̄мапарийа̄паннатта̄ га̄мантасена̄санасса ‘‘га̄мойева га̄мантасена̄сана’’нти вуттам̣. йо кочи саттхопи га̄мо на̄ма̄ти самбандхо. индакхӣла̄ти умма̄ра̄. тасса̄ти лед̣д̣упа̄тасса. винайапарийа̄йена аран̃н̃алаккхан̣ам̣ адинна̄да̄напа̄ра̄джике (па̄ра̄. 92) а̄гатам̣. таттха хи ‘‘га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄’’ти анавасесато аваха̄рат̣т̣ха̄напариггахе тадубхайам̣ асан̇карато дассетум̣ ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. га̄мӯпача̄ро хи локе га̄масан̇кхамева гаччхатӣти. ниппарийа̄йато пана га̄мавинимуттам̣ т̣ха̄нам̣ аран̃н̃амева хотӣти абхидхамме (вибха. 529) га̄ма̄ ‘‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄, саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти вуттам̣. суттантикапарийа̄йена а̄ран̃н̃акасиккха̄паде (па̄ра̄. 654) ‘‘пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти а̄гатам̣ а̄ран̃н̃икам̣ бхиккхум̣ сандха̄йа. на хи со винайапарийа̄йике ‘‘аран̃н̃е васанато а̄ран̃н̃ико пантасена̄сано’’ти сутте вутто. айан̃ча суттасам̣ван̣н̣ана̄ти идха саббаттха суттантакатха̄ва пама̄н̣ам̣. тасма̄ таттха а̄гатамева лаккхан̣ам̣ гахетаббанти дассенто ‘‘там̣ а̄ропитена а̄чарийадхануна̄’’тиа̄дина̄ минанавидхим̣ а̄ха. тенева хи маджджхимат̣т̣хакатха̄найова (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.296) идаметтха пама̄н̣анти ча вутто.

тато тато магганти таттха таттха кхуддакамаггам̣ пидахати. дхутан̇гасуддхикена дхутан̇гасодханапасутена. йатха̄париччхинне ка̄лети уккат̣т̣хасса тайопи утӯ, маджджхимасса две, мудукасса еко уту. таттхапи дхутан̇гам̣ на бхиджджати саусса̄хатта̄. нипаджджитва̄ гамисса̄ма̄ти читтасса ситхилабха̄вена дхутан̇гам̣ бхиджджатӣти вуттам̣. аран̃н̃асан̃н̃ам̣ манаси каронтоти ‘‘ахам̣ вивекава̄сам̣ васисса̄ми, йатха̄ладдхова ка̄йавивеко са̄ттхако ка̄таббо’’ти манасика̄расаббха̄вато ‘‘бхаббо…пе… раккхиту’’нти вуттам̣. асса а̄ран̃н̃икасса читтам̣ на виккхипанти а̄па̄тхаманупагаманато. вигатасанта̄со хоти вивекапаричайато. джӣвитаникантим̣ джахати бахупариссайе аран̃н̃е нива̄сенева маран̣абхайасса дӯрӣкаран̣ато. павивекасукхарасам̣ асса̄дети анубхавати джанасам̣сагга̄бха̄вато. а̄ра̄дхайантоти анунайанто. йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаттийа̄ вивекасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато а̄ран̃н̃икан̇гайогино ва̄ханасадисанти катва̄ вуттам̣ ‘‘авасесадхута̄йудхо’’ти, авасит̣т̣хадхутадхамма̄йудхоти аттхо.

ити а̄ран̃н̃икан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

9. руккхамӯликан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

32. чханнанти ит̣т̣хака̄чхадана̄дӣхи чха̄дитам̣, а̄васатханти аттхо. сӣмантарикаруккхоти двиннам̣ ра̄джӯнам̣ раджджасӣма̄йа т̣хитаруккхо. таттха хи тесам̣ ра̄джӯнам̣ балака̄йо упагантва̄ антарантара̄ йуддхам̣ кареййа, чора̄пи па̄рипантхика̄ самосаранта̄ бхиккхусса сукхена нисӣдитум̣ на денти. четийаруккхо ‘‘девата̄дхит̣т̣хито’’ти мануссехи самматаруккхо пӯджетум̣ упагатехи мануссехи авивитто хоти. ниййа̄саруккхо саджджаруккха̄ди. ваггулируккхо ваггулинисевито. сӣмантарикаруккха̄дайо сапариссайа̄, дуллабхавивека̄ ча̄ти а̄ха ‘‘име руккхе виваджджетва̄’’ти. пан̣н̣асат̣анти руккхато патитапан̣н̣ам̣. пат̣иччханне т̣ха̄не нисӣдитаббам̣ руккхамӯликабха̄васса пат̣иччха̄данаттхам̣. чханне ва̄сакаппана̄ дхаммассавана̄дӣнаматтха̄йапи хоти. тасма̄ ‘‘джа̄нитва̄ арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄питаматте’’ти вуттам̣.

абхин̣хам̣ тарупан̣н̣авика̄радассанена̄ти абхиккхан̣ам̣ тарӯсу, тарӯнам̣ ва̄ пан̣н̣есу вика̄расса кхан̣абхан̇гасса дассанена. сена̄санамаччхеракамма̄ра̄мата̄нанти а̄ва̄самаччхарийанавакаммаратабха̄ва̄нам̣. девата̄хӣти руккхадевата̄хи. та̄пи хи руккхат̣т̣хавима̄несу васантийо руккхесу васанти. айампи руккхети сахава̄сита̄. ван̣н̣итоти ‘‘аппа̄ни чева̄’’тиа̄дина̄ пасам̣сито. ‘‘руккхамӯласена̄санам̣ нисса̄йа паббаджджа̄’’ти (маха̄ва. 73, 128) евам̣ ниссайоти ча бха̄сито. абхиратта̄ни тарун̣ака̄ле, нӣла̄ни маджджхимака̄ле, пан̣д̣ӯни джин̣н̣ака̄ле. патита̄ни мила̄йанавасена. евам̣ пассанто тарупан̣н̣а̄ни паччаккхато ева ниччасан̃н̃ам̣ панӯдати паджахати, аниччасан̃н̃а̄ евасса сан̣т̣ха̄ти. йасма̄ бхагавато джа̄тибодхидхаммачаккапаваттанапаринибба̄на̄ни руккхамӯлейева джа̄та̄ни, тасма̄ вуттам̣ ‘‘буддхада̄йаджджам̣ руккхамӯла’’нти.

ити руккхамӯликан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

10. аббхока̄сикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

33. ‘‘руккхамӯлам̣ пат̣иккхипа̄мӣ’’ти еттаке вутте чханнам̣ аппат̣иккхиттамева хотӣти ‘‘чханнан̃ча руккхамӯлан̃ча пат̣иккхипа̄мӣ’’ти вуттам̣. дхутан̇гасса саббасо пат̣ийогипат̣иккхепена хи сама̄да̄нам̣ иджджхати, но ан̃н̃атха̄ти. ‘‘дхаммассавана̄йа̄’’ти имина̄ва дхаммам̣ катхентена̄пи упосатхадиваса̄дӣсу сун̣анта̄нам̣ читта̄нураккхан̣аттхам̣ техи йа̄читена чханнам̣ пависитум̣ ват̣т̣ати, дхаммам̣ пана катхетва̄ аббхока̄сова гантаббо. руккхамӯликасса̄пи есева найо. упосатхаттха̄йа̄ти упосатхакамма̄йа. уддисантена̄ти паресам̣ уддесам̣ дентена. уддиса̄пентена̄ти сайам̣ уддесам̣ ган̣хантена. маггамаджджхе т̣хитам̣ са̄ланти сӣхал̣адӣпе вийа магга̄ аноккамма уджукамева пависитаббаса̄лам̣. вегена гантум̣ на ват̣т̣ати аса̄руппатта̄. йа̄ва вассӯпарама̄ т̣хатва̄ гантаббам̣, на та̄ва дхутан̇габхедо хотӣти адхиппа̄йо.

руккхасса анто на̄ма руккхамӯлам̣. паббатасса пана паббха̄расадисо паббатападесо. аччханнамарийа̄данти йатха̄ вассодакам̣ анто на пависати, евам̣ чхаданасан̇кхепена упари акатамарийа̄дам̣. анто пана паббха̄расса вассодакам̣ пависати че, аббхока̄сасан̇кхепамева̄ти таттха пависитум̣ ват̣т̣ати. са̄кха̄ман̣д̣апоти руккхаса̄кха̄хи вирал̣аччханнаман̣д̣апо. пӣт̣хапат̣о кхалиттхаддхаса̄т̣ако.

павит̣т̣хаккхан̣е дхутан̇гам̣ бхиджджати йатха̄вуттапаббха̄ра̄дике т̣хапетва̄ти адхиппа̄йо. джа̄нитва̄ти дхаммассавана̄диаттхам̣ чханнам̣ руккхамӯлам̣ пависитва̄ нисинно ‘‘ида̄ни арун̣о ут̣т̣хахатӣ’’ти джа̄нитва̄. руккхамӯлепи каттхачи аттхева нива̄сапха̄суката̄ти сийа̄ таттха а̄сан̇гапуббако а̄ва̄сапалибодхо, на пана аббхока̄сети идхева а̄ва̄сапалибодхупаччхедо а̄нисам̣со вутто. пасам̣са̄йа̄нурӯпата̄ти аникета̄ти вуттапасам̣са̄йа ана̄лайабха̄вена ануччхавиката̄. ниссан̇гата̄ти а̄ва̄сапариггаха̄бха̄венева таттха ниссан̇гата̄. асукадиса̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ наттхи, тасма̄ таттха гантум̣ нева сакка̄ти едисасса паривитаккасса абха̄вато ча̄туддисо. мигабхӯтена̄ти париггаха̄бха̄вена мигасса вийа бхӯтена. ситоти ниссито. виндатӣти лабхати.

ити аббхока̄сикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

11. соса̄никан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

34. на суса̄нанти асуса̄нам̣. ан̃н̃аттхо на-ка̄ро, суса̄налаккхан̣арахитам̣ васанат̣т̣ха̄нанти адхиппа̄йо. на таттха̄ти ‘‘суса̄на’’нти ваваттхапитаматте т̣ха̄не на васитаббам̣. на хи на̄маматтена суса̄налаккхан̣ам̣ сиджджхати. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. джха̄питака̄лато пана пат̣т̣ха̄йа…пе… суса̄намева чхавена сайитаматта̄йа суса̄налаккхан̣аппаттито. чхавасайанам̣ хи ‘‘суса̄на’’нти вуччати.

соса̄никена на̄ма аппакиччена саллахукавуттина̄ бхавитаббанти дассетум̣ ‘‘тасмим̣ пана васантена̄’’тиа̄ди вуттам̣. гаруканти дуппариха̄рам̣. тамева хи дуппариха̄рабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘тасма̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха уппаннапариссайавигха̄таттха̄йа̄ти ‘‘суса̄нам̣ на̄ма мануссара̄хассеййака’’нти чора̄ катакамма̄пи акатакамма̄пи осаранти, таттха чоресу бхан̣д̣аса̄мике дисва̄ бхиккхусамӣпе бхан̣д̣ам̣ чхад̣д̣етва̄ пала̄тесу манусса̄ бхиккхум̣ ‘‘чоро’’ти гахетва̄ потхеййум̣, тасма̄ виха̄ре сан̇гхаттхерам̣ ва̄ гочарага̄ме ран̃н̃а̄ нийуттам̣ ра̄джайуттакам̣ ва̄ аттано соса̄никабха̄вам̣ джа̄на̄петва̄ йатха̄ та̄дисо, ан̃н̃о ва̄ париссайо на хоти, татха̄ аппаматтена васитаббам̣. чан̇камантасса йада̄ а̄л̣аханам̣ абхимукхам̣ на хоти, тада̄пи сам̣вегаджананаттхам̣ таттха дит̣т̣хи виссаджджетабба̄ти дассетум̣ ‘‘аддхаккхикена а̄л̣аханам̣ олокентена̄’’ти вуттам̣.

уппатхамаггена гантаббам̣ аттано соса̄никабха̄васса апа̄кат̣абха̄ваттхам̣. а̄рамман̣анти тасмим̣ суса̄не ‘‘айам̣ ваммико, айам̣ руккхо, айам̣ кха̄н̣уко’’тиа̄дина̄ дива̄йева а̄рамман̣ам̣ ваваттхапетаббам̣. бхайа̄наканти бхайаджанакам̣ ваммика̄дим̣. кеначи лед̣д̣упа̄са̄н̣а̄дина̄ а̄санне вичарантӣти на пахаритабба̄. тилапит̣т̣хам̣ вуччати палалам̣. ма̄самиссам̣ бхаттам̣ ма̄сабхаттам̣. гул̣а̄дӣти а̄ди-саддена тиласам̣гул̣ика̄дигханапӯван̃ча сан̇ган̣ха̄ти. кулагехам̣ на пависитаббанти петадхӯмена ва̄ситатта̄, писа̄ча̄нубандхатта̄ ча кулагехасса аббхантарам̣ на пависитаббам̣. девасикам̣ чхавад̣а̄хо дхувад̣а̄хо. матан̃а̄така̄нам̣ таттха гантва̄ девасикам̣ роданам̣ дхувароданам̣. вуттанайена̄ти ‘‘джха̄питака̄лато пана пат̣т̣ха̄йа̄’’ти вуттанайена. ‘‘паччхимайа̄ме пат̣иккамитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти иччхитатта̄ ‘‘суса̄нам̣ агатадивасе’’ти ан̇гуттарабха̄н̣ака̄.

суса̄не ниччака̄лам̣ сиватхикадассанена маран̣ассатипат̣ила̄бхо. тато ева аппама̄давиха̄рита̄. таттха чхад̣д̣итасса матакал̣еварасса дассанена асубханимитта̄дхигамо. тато ева ка̄мара̄гавиноданам̣. бахулам̣ сарӣрасса асучидуггандхаджегуччхабха̄васаллаккхан̣ато абхин̣хам̣ ка̄йасабха̄вадассанам̣. тато маран̣ассатипат̣ила̄бхато ча сам̣вегабахулата̄. бйа̄дхика̄нам̣, джара̄джин̣н̣а̄нан̃ча мата̄нам̣ таттха дассанена а̄рогйайоббанаджӣвитамадаппаха̄нам̣. кхуддакасса, махато ча бхайасса абхибхаванато бхайабхеравасаханата̄. сам̣виггасса йонисо падаханам̣ самбхаватӣти аманусса̄нам̣ гарубха̄ванӣйата̄. нидда̄гатампӣти суттампи, супинантепӣти адхиппа̄йо.

ити соса̄никан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

12. йатха̄сантхатикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

35. сена̄санага̄хан̣е паре ут̣т̣ха̄петва̄ гахан̣ам̣, ‘‘идам̣ сундарам̣, идам̣ на сундара’’нти паритулайитва̄ пуччхана̄, олокана̄ ча сена̄саналолуппам̣. тут̣т̣хаббанти тусситаббам̣. виха̄расса парийантабха̄вена дӯрети ва̄ бахӯнам̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ ачча̄саннети ва̄ пуччхитум̣ на лабхати, пуччханенаписса дхутан̇гасса сам̣килиссанато. олокетунти лолуппавасена пасситум̣. сачасса там̣ на руччатӣти асса йатха̄сантхатикасса там̣ йатха̄га̄хитам̣ сена̄санам̣ апха̄сукабха̄вена саче на руччати, мудукасса асати роге йатха̄га̄хитам̣ паха̄йа ан̃н̃асса сена̄санасса гахан̣ам̣ лолуппам̣, маджджхимасса гантва̄ олокана̄, уккат̣т̣хасса пуччхана̄. саббесампи ут̣т̣ха̄петва̄ гахан̣е ваттаббамева наттхи.

упат̣т̣ха̄панӣйа̄нампи анут̣т̣ха̄панена сабрахмача̄рӣнам̣ хитесита̄. та̄йа карун̣а̄виха̄ра̄нугун̣ата̄. сундара̄сундаравибха̄га̄каран̣ато хӣнапан̣ӣтавикаппапаричча̄го. тена та̄дилаккхан̣а̄нугун̣ата̄. тато ева ануродхавиродхаппаха̄нам̣. два̄рапидаханам̣ ока̄са̄да̄нато. йатха̄сантхатара̄матанти йатха̄га̄хите йатха̄ниддит̣т̣хе сена̄сане абхиратабха̄вам̣.

ити йатха̄сантхатикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

13. несаджджикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄

36. сеййанти ирийа̄патхалаккхан̣ам̣ сеййам̣. таппат̣иккхепенева хи тадаттха̄ ‘‘ман̃чо бхисӣ’’ти евама̄дика̄ (чӯл̣ава. 321, 322) сеййа̄ пат̣иккхитта̄ ева хонти. ‘‘несаджджико’’ти ча сайанам̣ пат̣иккхипитва̄ нисаджджа̄йа ева вихаритум̣ сӣламасса̄ти имасса аттхасса идха адхиппетатта̄ сеййа̄ еветтха пат̣ийогинӣ, на итаре татха̄ анит̣т̣хатта̄, асамбхавато ча. косаджджапаккхийо хи ирийа̄патхо идха пат̣ийогибха̄вена иччхито, на итаре. на ча сакка̄ т̣ха̄нагаманехи вина̄ нисаджджа̄йа ева йа̄петум̣ татха̄ паваттетунти сеййа̄веттха пат̣ийогинӣ. тена̄ха ‘‘тена пана̄’’тиа̄ди. чан̇камитаббам̣ на ‘‘несаджджико аха’’нти саббараттим̣ нисӣдитаббам̣. ирийа̄патхантара̄нуггахито хи ка̄йо манасика̄раккхамо хоти.

чатта̄ро па̄да̄, пит̣т̣хиапассайо ча̄ти имехи пан̃чахи ан̇гехи пан̃чан̇го. чатӯхи ат̣т̣анӣхи, пит̣т̣хиапассайена ча пан̃чан̇готи апаре. убхосу пассесу пит̣т̣хипассе ча йатха̄сукхам̣ апасса̄йа вихарато несаджджикасса ‘‘анесаджджикато ко висесо’’ти га̄хам̣ нива̄ретум̣ абхайаттхеро нидассито ‘‘тхеро ана̄га̄мӣ хутва̄ паринибба̄йӣ’’ти.

упаччхедӣйати етена̄ти упаччхедананти винибандхупаччхедасса са̄дхакатамабха̄во дат̣т̣хаббо. саббакаммат̣т̣ха̄на̄нуйогасаппа̄йата̄ алӣна̄нуддхаччапаккхикатта̄ нисаджджа̄йа. тато ева па̄са̄дикаирийа̄патхата̄. вӣрийа̄рамбха̄нукӯлата̄ вӣрийасамата̄йоджанасса ануччхавиката̄. тато ева самма̄пат̣ипаттийа̄ анубрӯханата̄. пан̣идха̄йа̄ти т̣хапетва̄. танунти упаримака̄йам̣. викампетӣти ча̄лети, иччха̄вигха̄там̣ каротӣти адхиппа̄йо. ватанти дхутан̇гам̣.

ити несаджджикан̇гакатха̄ван̣н̣ана̄.

дхутан̇гапакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄

37. секкхапутхуджджана̄нам̣ васена сийа̄ кусала̄ни, кхӣн̣а̄сава̄нам̣ васена сийа̄ абйа̄ката̄ни. таттха секкхапутхуджджана̄ пат̣ипаттипӯран̣аттхам̣, кхӣн̣а̄сава̄ пха̄сувиха̄раттхам̣ дхутан̇га̄ни парихаранти. акусалампи дхутан̇ганти акусалачиттена̄пи дхутан̇гасевана̄ аттхӣти адхиппа̄йо. там̣ на йуттам̣, йена акусалачиттена паббаджитасса а̄ран̃н̃икаттам̣, там̣ дхутан̇гам̣ на̄ма на хоти. касма̄? лаккхан̣а̄бха̄вато. йам̣ хидам̣ килеса̄нам̣ дхунанато дхутасса пуггаласса, н̃а̄н̣асса, четана̄йа ва̄ ан̇гаттам̣, на там̣ акусаладхаммесу самбхавати. тасма̄ аран̃н̃ава̄са̄диматтена а̄ран̃н̃ика̄дайо та̄ва хонту, а̄ран̃н̃икан̇га̄дӣни пана на хонтӣти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘на майа’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха има̄нӣти дхутан̇га̄ни. вуттам̣ хет̣т̣ха̄ вачанаттханиддесе. на ча акусалена кочи дхуто на̄ма хоти, килеса̄нам̣ дхунанат̣т̣хена̄ти адхиппа̄йо. йасса бхиккхуно ета̄ни сама̄да̄на̄ни ан̇га̄ни, етена пат̣хамена̄пи аттхавикаппена ‘‘наттхи акусалам̣ дхутан̇га’’нти дассети. на ча акусалам̣ кин̃чи дхуна̄тӣти акусалам̣ кин̃чи па̄пам̣ на ча дхуна̄ти ева аппат̣ипаккхато. йесам̣ сама̄да̄на̄нам̣ там̣ акусалам̣ н̃а̄н̣ам̣ вийа ан̇ганти катва̄ та̄ни дхутан̇га̄нӣти вуччеййум̣. имина̄ дутийена̄пи аттхавикаппена ‘‘наттхи акусалам̣ дхутан̇га’’нти дассети. на̄пи акусалантиа̄ди татийааттхавикаппавасена йоджана̄. тасма̄тиа̄ди вуттассеваттхасса нигаманам̣.

йесанти абхайагирива̄сике сандха̄йа̄ха. те хи дхутан̇гам̣ на̄ма пан̃н̃аттӣти ваданти. татха̄ сати тасса параматтхато авиджджама̄натта̄ килеса̄нам̣ дхунанат̣т̣хопи на сийа̄, сама̄да̄таббата̄ ча̄ти тесам̣ вачанам̣ па̄л̣ийа̄ вируджджхатӣти дассетум̣ ‘‘кусалаттикавинимутта’’нтиа̄ди вуттам̣. тасма̄ти йасма̄ пан̃н̃аттипаккхе ете доса̄ дуннива̄ра̄, тасма̄ там̣ тесам̣ вачанам̣ на гахетаббам̣, вуттанайо четана̄паккхойева гахетабботи аттхо. йасма̄ ете дхутагун̣а̄ кусалаттике пат̣хамататийападасан̇гахита̄, тасма̄ сийа̄ сукха̄йа ведана̄йа сампайутта̄, сийа̄ адуккхамасукха̄йа ведана̄йа сампайутта̄, сийа̄ випа̄кадхаммадхамма̄, сийа̄ невавипа̄канавипа̄кадхаммадхамма̄, сийа̄ анупа̄диннупа̄да̄нийа̄, сийа̄ асам̣килит̣т̣хасам̣килесика̄ти евам̣ сесатикадукападехипи несам̣ йатха̄рахам̣ сан̇гахо вибха̄ветаббо.

ка̄мам̣ саббопи араха̄ дхутакилесо, идха пана дхутан̇гасевана̄мукхена килесе видхунитва̄ т̣хито кхӣн̣а̄саво ‘‘дхутакилесо пуггало’’ти адхиппето. татха̄ саббопи арийамагго ниппарийа̄йена килесадхунано дхаммо, висесато аггамагго. парийа̄йена пана випассана̄н̃а̄н̣а̄ди. хет̣т̣химапариччхедена дхутан̇гачетана̄сампайуттан̃а̄н̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. евам̣ дхутам̣ дассетва̄ дхутава̄де дассетаббе йасма̄ дхутава̄дабхедена дхуто вийа дхутабхедена дхутава̄допи дувидхо, тасма̄ тесам̣, тадубхайапат̣иккхепасса ча васена чатуккаметтха самбхаватӣти там̣ дассетум̣ ‘‘аттхи дхуто’’тиа̄ди вуттам̣.

тайиданти нипа̄то, тасса ‘‘со айа’’нти аттхо. дхутадхамма̄ на̄ма̄ти дхутан̇гасевана̄йа пат̣ипаккхабхӯта̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ дхунанавасена паваттийа̄ ‘‘дхуто’’ти ладдхана̄ма̄йа дхутан̇гачетана̄йа упака̄рака̄ дхамма̄ти катва̄ дхутадхамма̄ на̄ма. асампаттасампаттесу паччайесу алуббхана̄ка̄рена паваттанато аппиччхата̄ сантут̣т̣хита̄ ча аттхато алобхо. паччайагедха̄дихетука̄нам̣ лолата̄дӣнам̣ сам̣килеса̄нам̣ саммадева ликханато чхеданато ган̣асан̇ган̣ика̄дибхедато сам̣саггато читтасса вивечанато саллекхата̄ павивеката̄ ча алобхо амохоти имесу двӣсу дхаммесу анупатанти тадантогадха̄ таппарийа̄панна̄ хонти, тадубхайассева паваттивисесабха̄вато. имехи кусаладхаммехи аттхӣ идаматтхӣ, йена н̃а̄н̣ена паббаджитена на̄ма пам̣сукӯликан̇га̄дӣсу патит̣т̣хитена бхавитаббанти йатха̄нусит̣т̣хам̣ дхутагун̣е сама̄дийати чева парихарати ча, там̣ н̃а̄н̣ам̣ идаматтхита̄. тена̄ха ‘‘идаматтхита̄ н̃а̄н̣амева̄’’ти. пат̣иккхепаваттхӯсӯти гахапатичӣвара̄дӣсу техи техи дхутан̇гехи пат̣иккхипитаббаваттхӯсу. лобханти тан̣хам̣. тесвева ва̄ти пат̣иккхепаваттхӯсу ева. а̄дӣнавапат̣иччха̄даканти а̄раккхадуккхапара̄дхӣнавуттичорабхайа̄диа̄дӣнавапат̣иччха̄дакам̣. анун̃н̃а̄та̄нанти саттха̄ра̄ ниччхандара̄гапарибхогавасена анун̃н̃а̄та̄нам̣ сукхасампхассааттхаран̣апа̄вуран̣а̄дӣнам̣. пат̣исеванамукхена̄ти пат̣исеванадва̄рена, тена лесена̄ти аттхо. атисаллекхамукхена̄ти ативийа саллекхапат̣ипаттимукхена, уккат̣т̣хасса ваттанака̄нампи пат̣иккхипанавасена̄ти аттхо.

сукхумакаран̣асанниссайо ра̄го дуккха̄йа пат̣ипаттийа̄ патит̣т̣хам̣ на лабхатӣти а̄ха ‘‘дуккха̄пат̣ипадан̃ча нисса̄йа ра̄го вӯпасамматӣ’’ти. саллекхо на̄ма сампаджа̄насса хоти, сатисампаджан̃н̃е мохо апатит̣т̣хова аппама̄дасамбхаватоти вуттам̣ ‘‘саллекхам̣ нисса̄йа аппаматтасса мохо пахӣйатӣ’’ти. еттха̄ти етесу дхутан̇гесу. таттха̄ти аран̃н̃аруккхамӯлесу.

сӣсан̇га̄нӣти сӣсабхӯта̄ни ан̇га̄ни, паресампи кесан̃чи на̄нантариката̄йа, сукарата̄йа ча сан̇ган̣ханато уттаман̇га̄нӣти аттхо. асамбхиннан̇га̄нӣти кехичи самбхедарахита̄ни, висум̣йева ан̇га̄нӣти вуттам̣ хоти. каммат̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хати ра̄гачаритасса мохачаритасса досачаритасса̄пи, там̣ екаччам̣ дхутан̇гам̣ севантасса̄ти адхиппа̄йо. ха̄йати каммат̣т̣ха̄нам̣ сукума̄рабха̄веналӯкхапат̣ипаттим̣ асахантасса. вад̣д̣хатева маха̄пурисаджа̄тикасса̄ти адхиппа̄йо. на вад̣д̣хати каммат̣т̣ха̄нам̣ упаниссайарахитасса. екамева хи дхутан̇гам̣ йатха̄ килесадхунанат̣т̣хена, евам̣ четана̄сабха̄ватта̄. тена̄ха ‘‘сама̄да̄начетана̄’’ти.

тераса̄пи дхутан̇га̄ни сама̄да̄йа парихаранта̄нам̣ пуггала̄нам̣ васена ‘‘два̄чатта̄лӣса хонтӣ’’ти ватва̄ бхиккхӯнам̣ терасаннампи парихаран̣асса екаджджхам̣йева самбхавам̣ дассетум̣ ‘‘саче хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘екаппаха̄рена саббадхутан̇га̄ни парибхун̃джитум̣ саккотӣ’’ти вуттам̣. катхам̣ аббхока̄се вихарантасса руккхамӯликан̇гам̣? ‘‘чханнам̣ пат̣иккхипа̄ми, руккхамӯликан̇гам̣ сама̄дийа̄мӣ’’ти (висуддхи. 1.32) вачанато чханне арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄питаматте дхутан̇гам̣ бхиджджати, на аббхока̄се, тасма̄ бхедахетуно абха̄вена тампи арогамева. татха̄ сена̄саналолуппасса абха̄вена йатха̄сантхатикан̇ганти дат̣т̣хаббам̣. а̄ран̃н̃икан̇гам̣ ган̣амха̄ охӣйанасиккха̄падена (па̄чи. 691-692) пат̣иккхиттам̣, кхалупаччха̄бхаттикан̇гам̣ анатириттабходжанасиккха̄падена (па̄чи. 238-240). пава̄рита̄йа хи бхиккхунийа̄ атириттам̣ катва̄ бхун̃джитум̣ на лаббхати. каппийе ча ваттхусмим̣ лолата̄паха̄на̄йа дхутан̇гасама̄да̄нам̣, на акаппийе, сиккха̄паденева пат̣иккхиттатта̄. ат̣т̣хева хонти бхиккхунийа̄ сам̣каччикачӣвара̄дӣхи саддхим̣ пан̃чапи тичӣварасан̇кхамева гаччхантӣти катва̄. йатха̄вуттесӯти бхиккхӯнам̣ вуттесу терасасу тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄навинайакамма̄бха̄вато т̣хапетва̄ течӣварикан̇гам̣ два̄даса са̄ман̣ера̄нам̣. сатта̄ти бхиккхунӣнам̣ вуттесу ат̣т̣хасу екам̣ паха̄йа сатта тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄навинайакамма̄бха̄вато. ‘‘т̣хапетва̄ течӣварикан̇га’’нти хи имам̣ ануваттама̄намева катва̄ ‘‘сатта сиккхама̄наса̄ман̣ерӣна’’нти вуттам̣. патирӯпа̄нӣти упа̄сакабха̄васса ануччхавика̄ни.

дхутан̇ганиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ити дутийапариччхедаван̣н̣ана̄.