13. абхин̃н̃а̄ниддесаван̣н̣ана̄

диббасотадха̄тукатха̄ван̣н̣ана̄

400. таттха̄ти диббасотадха̄туйа̄ ниддесе. абхин̃н̃а̄па̄л̣ийа̄ хи ниддесамукхена абхин̃н̃а̄нам̣ ниббаттанавидхи видхӣйати. абхин̃н̃а̄сӣсенеттха абхин̃н̃а̄па̄л̣и вутта̄. тена̄ха ‘‘тато пара̄су ча тӣсу абхин̃н̃а̄сӯ’’ти. тато пара̄сӯти ча саттхуно десана̄ккамам̣, аттано ча уддесаккамам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пат̣ипаттиккамам̣. на хи пат̣ипаджджанта̄ имина̄ва камена пат̣ипаджджанти. саббаттха̄ти диббасотадха̄тупа̄л̣ийам̣, сеса̄бхин̃н̃а̄па̄л̣ийан̃ча̄ти саббаттха. татра̄ти ва̄кйопан̃н̃а̄се нипа̄таматтам̣, татра ва̄ йатха̄вуттапа̄т̣хе. диббасадисатта̄ти диббе бхава̄ти дибба̄, дева̄нам̣ сотадха̄ту, та̄йа дибба̄йа садисатта̄. ида̄ни там̣ диббасадисатам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘дева̄нам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сучаритакамманиббатта̄ти саддха̄бахулата̄висуддхадит̣т̣хита̄нисам̣садасса̄вита̄дисампаттийа̄ сут̣т̣ху чаритатта̄ сучаритена девӯпапаттиджанакена пун̃н̃акаммена ниббатта̄. питтасемхарухира̄дӣхӣти а̄ди-саддена ва̄тарога̄дӣнам̣ сан̇гахо. апалибуддха̄ти анупаддута̄. питта̄дӣхи анупаддутатта̄, каммасса ча ул̣а̄рата̄йа упаккилесавимутти ведитабба̄. упаккилесадосарахитам̣ хи каммам̣ тин̣а̄дидосарахитам̣ вийа сассам̣ ул̣а̄рапхалам̣ анупаккилит̣т̣хам̣ хоти. ка̄ран̣ӯпача̄рена часса пхалам̣ татха̄ вохарӣйати, йатха̄ ‘‘суккам̣ суккавипа̄ка’’нти (дӣ. ни. 3.312; ма. ни. 2.81; а. ни. 4.233). дӯрепӣти пи-саддена сукхумасса̄пи а̄рамман̣асса сампат̣иччханасаматтхатам̣ сан̇ган̣ха̄ти. паса̄дасотадха̄тӯти чатумаха̄бхӯта̄нам̣ паса̄далаккхан̣а̄ сотадха̄ту.

вӣрийа̄рамбхавасенева иджджханато сабба̄пи кусалабха̄вана̄ вӣрийабха̄вана̄, падха̄насан̇кха̄расаманна̄гата̄ ва̄ иддхипа̄дабха̄вана̄пи висесато вӣрийабха̄вана̄, тасса̄ а̄нубха̄вена ниббатта̄ вӣрийабха̄вана̄баланиббатта̄. н̃а̄н̣амайа̄ сотадха̄ту н̃а̄н̣асотадха̄ту. та̄диса̄йева̄ти упаккилесавимуттата̄йа, дӯрепи сукхумассапи а̄рамман̣асса сампат̣иччханасаматтхата̄йа ча там̣садиса̄ ева. диббавиха̄равасена пат̣иладдхатта̄ти диббавиха̄расан̇кха̄та̄нам̣ чатуннам̣ бхӯмӣнам̣ васена пат̣иладдхатта̄, имина̄ ка̄ран̣авасенасса̄ диббабха̄вама̄ха. йам̣ четтха ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. диббавиха̄расаннисситатта̄ти ат̣т̣хан̇гасаманна̄гамена уккам̣сагатам̣ па̄дакаджджха̄насан̇кха̄там̣ диббавиха̄рам̣ саннисса̄йа паваттатта̄, диббавиха̄рапарийа̄паннам̣ ва̄ аттана̄ сампайуттам̣ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нам̣ ниссайапаччайабхӯтам̣ саннисситатта̄ти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. саванат̣т̣хена̄ти саддагахан̣ат̣т̣хена. йа̄тха̄вато хи саддӯпаладдхи саддасабха̄ва̄вабодхо саванам̣. сантесупи ан̃н̃есу сабха̄вадха̄ран̣а̄дӣсу дха̄туаттхесу аттасун̃н̃ата̄сандассанаттха̄ саттху дха̄тудесана̄ти а̄ха ‘‘ниджджӣват̣т̣хена ча̄’’ти. сотадха̄тукиччам̣ саддасампат̣иччханам̣, саддасаннит̣т̣ха̄напаччайата̄ ча.

н̃а̄н̣асса парисуддхи упаккилесавигаменева̄ти а̄ха ‘‘нирупаккилеса̄йа̄’’ти. ма̄нусика̄ манусса сантака̄, мам̣сасотадха̄ту, диббавидӯра̄дивисайаггахан̣асан̇кха̄тена аттано киччависесена атиккантам̣ ма̄нусикам̣ ета̄йа̄ти атиккантама̄нусика̄. тена̄ха ‘‘мануссӯпача̄рам̣ атиккамитва̄ саддасаванена̄’’ти. таттха мануссӯпача̄ранти мануссехи упачаритаббат̣т̣ха̄нам̣, пакатийа̄ сотадва̄рена гахетаббам̣ висайанти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘саддасаванена̄’’ти. диббети девалокапарийа̄панне. те пана висесато дева̄нам̣ катха̄ садда̄ хонтӣти а̄ха ‘‘дева̄нам̣ садде’’ти. манусса̄нам̣ етети ма̄нуса̄, те ма̄нусе. евам̣ девамануссасадда̄нам̣йева гахитатта̄ вуттам̣ ‘‘падесапарийа̄да̄на’’нти, екадесаггахан̣анти аттхо. садехасанниссита̄ аттано сарӣре санниссита̄. ниппадесапарийа̄да̄нам̣ т̣ха̄набхедаггахан̣амукхена савин̃н̃а̄н̣ака̄дибхедабхиннасса саддасса анавасесена сан̇ган̣ханато.

айам̣ диббасотадха̄ту. парикаммасама̄дхичиттена̄ти парикаммабхӯта̄вен̣икасама̄дхичиттена, диббасотан̃а̄н̣асса парикаммавасена паваттаккхан̣икасама̄дхина̄ сама̄хитачиттена̄ти аттхо. парикаммасама̄дхи на̄ма диббасотадха̄туйа̄ упача̄ра̄ваттха̄типи ваданти. са̄ пана на̄на̄ваджджанавасена вутта̄ти дат̣т̣хабба̄. саббол̣а̄рикасаддадассанаттхам̣ сӣха̄дӣнам̣ саддо пат̣хамам̣ гахито. тийоджанаматтхакепи кира кесарасӣхасса сӣхана̄дасаддо суййати. а̄ди-саддена мегхасаддабйаггхасадда̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. еттха ча йатха̄ ол̣а̄рикасадда̄ваджджанам̣ йа̄вадева сукхумасадда̄ваджджанӯпа̄йадассанаттхам̣, татха̄ саддаггахан̣абха̄вана̄балена сукхуматарасаддаггахан̣асам̣сиддхито.

евам̣ а̄саннасаддаггахан̣а̄нуса̄рена дӯрадӯратарасаддаггахан̣ампи самиджджхатӣти дассетум̣ ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа̄’’тиа̄дина̄ диса̄самбандхавасена садда̄нам̣ манасика̄равидхи а̄раддхо. таттха садданимиттанти н̃а̄н̣уппаттихетубха̄вато саддо ева садданимиттам̣, йо ва̄ йатха̄вутто упа̄да̄йупа̄да̄йа лаббхама̄но садда̄нам̣ ол̣а̄рикасукхума̄ка̄ро, там̣ садданимиттам̣. тенева̄ха ‘‘садда̄нам̣ садданимитта’’нти. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘ол̣а̄рика̄нампи сукхума̄нампи садда̄нам̣ садданимиттам̣ манаси ка̄табба’’нти, там̣ ол̣а̄рикасукхумасамматесупи ол̣а̄рикасукхумасаббха̄вадассанаттхам̣. тан̃ча саббам̣ сукхуме н̃а̄н̣апаричайадассанаттхам̣ дат̣т̣хаббам̣. садданимиттасса апаччуппаннасабха̄ватта̄ ‘‘саддова садданимитта’’нти айамева паккхо н̃а̄йа̄гатоти кечи, там̣ на ол̣а̄рикасукхума̄нам̣ садда̄нам̣ ван̣н̣а̄рамман̣ена н̃а̄н̣ена нӣлапӣта̄диван̣н̣а̄нам̣ вийа таттхева гахетаббато. ол̣а̄рикасукхумабха̄во четтха садданимиттанти адхиппетанти. тасса̄ти йатха̄вуттена видхина̄ пат̣ипаджджантасса йогино. те садда̄ти йе саббол̣а̄рикато пабхути а̄ваджджантасса ануккамена сукхумасукхума̄ садда̄ а̄ваджджита̄, те. па̄катикачиттасса̄пӣти па̄дакаджджха̄насама̄паджджанато пуббе паваттачиттасса̄пи. парикаммасама̄дхичиттасса̄ти диббасотадха̄туйа̄ уппа̄данаттхам̣ па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣хитасса саддам̣ а̄раббха парикаммакаран̣авасена паваттаккхан̣икасама̄дхичиттасса. пуббепи н̃а̄н̣ена паримаддитатта̄ ативийа па̄кат̣а̄ хонтӣти самбандхо.

тесу саддесӯти йе парикаммасса висайадассанаттхам̣ бахӯ садда̄ вутта̄, тесу саддесу. ан̃н̃атаранти йаттхасса парикаммакаран̣авасена абхин̣хам̣ манасика̄ро паватто, там̣ екам̣ саддам̣. тато паранти тато аппануппаттито парам̣. тасмим̣ сотети тасмим̣ н̃а̄н̣асоте. патито хотӣти диббасотадха̄ту антогадха̄ хоти аппана̄читтасса уппаттито пабхути диббасотан̃а̄н̣ала̄бхӣ на̄ма хоти, на да̄нисса тадаттхам̣ бха̄вана̄бхийого иччхитабботи аттхо. танти диббасотадха̄тум̣. тха̄маджа̄танти джа̄татха̄мам̣ дал̣хабха̄ваппаттам̣. вад̣д̣хетаббам̣ па̄дакаджджха̄на̄рамман̣ам̣. кинти киттаканти а̄ха ‘‘еттхантаре саддам̣ сун̣а̄мӣти екан̇гуламаттам̣ париччхиндитва̄’’ти. па̄дакаджджха̄насса хи а̄рамман̣абхӯтам̣ касин̣анимиттам̣ ‘‘еттакам̣ т̣ха̄нам̣ пхаратӯ’’ти манаси каритва̄ па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджантасса касин̣анимиттам̣ таттакам̣ т̣ха̄нам̣ пхаритва̄ тит̣т̣хати. со сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа таттха гате садде а̄ваджджати, субха̄витабха̄ванатта̄ таттха ан̃н̃атарам̣ саддам̣ а̄раббха уппанна̄ваджджана̄нантарам̣ чатта̄ри, пан̃ча ва̄ джавана̄ни уппаджджанти. тесу паччхимам̣ иддхичиттам̣, итарасса пунапи па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитаббамева. тато ева хи па̄дакаджджха̄на̄рамман̣ена пхут̣т̣хока̄саббхантарагатепи садде сун̣а̄тийева̄ти са̄сан̇кам̣ вадати. екан̇гуладван̇гула̄диггахан̣ан̃четтха сукхумасадда̄пеккха̄йа катам̣.

евам̣ сун̣антова̄ти евам̣ париччхиндитва̄ париччхиндитва̄ саванена васӣката̄бхин̃н̃о хутва̄ йатха̄ваджджите садде сун̣анто ева. па̄т̣ийекканти екаджджхам̣ паваттама̄непи те садде паччекам̣ ваттхубхедена ваваттхапетука̄мата̄йа сати.

диббасотадха̄тукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

четопарийан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

401. парийа̄тӣти сара̄га̄дивибха̄гена париччхиджджа джа̄на̄ти. тена̄ха ‘‘париччхиндатӣти аттхо’’ти. йесан̃хи дха̄тӯнам̣ гати аттхо, буддхипи тесам̣ аттхо. ‘‘парасатта̄на’’нти еттха пара-саддо ан̃н̃аттхоти а̄ха ‘‘атта̄нам̣ т̣хапетва̄ сесасатта̄на’’нти, йатха̄ хи йо паро на хоти, со атта̄. йо атта̄ на хоти, со пароти. сатта̄нанти четтха рӯпа̄дӣсу сатта̄ти сатта̄. тасса̄ пана пан̃н̃аттийа̄ савин̃н̃а̄н̣акасанта̄не нирул̣хатта̄ ниччхандара̄га̄пи сатта̄твева вуччанти, бхӯтапуббагатийа̄ ва̄. ‘‘пу’’нти наракам̣, таттха галанти папатантӣти пуггала̄, па̄пака̄рино. итарепи сам̣са̄ре сам̣са̄рино там̣сабха̄ва̄на̄тиваттанато пуггала̄твева вуччанти. там̣там̣саттаника̄йасса ва̄ таттха таттха упапаттийа̄ пӯран̣ато, аниччата̄васена галанато ча пуггала̄ти нерутта̄.

етан̃хӣти еттха хи-саддо хетуаттхо. йасма̄ ‘‘етам̣ четопарийан̃а̄н̣ам̣ диббачаккхун̃а̄н̣авасена иджджхатӣ’’ти там̣ диббачаккхун̃а̄н̣ам̣, етасса четопарийан̃а̄н̣асса уппа̄дане парикаммам̣, тасма̄ тена четопарийан̃а̄н̣ам̣ уппа̄детука̄мена адхигатадиббачаккхун̃а̄н̣ена бхиккхуна̄ти евам̣ йоджана̄ ка̄табба̄. хадайарӯпанти на хадайаваттху, атха кхо хадайамам̣сапеси. йам̣ бахи камаламакул̣асан̣т̣ха̄нам̣, анто коса̄такӣпхаласадисанти вуччати, тан̃хи нисса̄йа да̄ни вуччама̄нам̣ лохитам̣ тит̣т̣хати. хадайаваттху пана имам̣ лохитам̣ нисса̄йа паваттатӣти. катхам̣ пана диббачаккхуна̄ лохитасса ван̣н̣адассанена арӯпам̣ читтам̣ парийесатӣти а̄ха ‘‘йада̄ хӣ’’тиа̄ди. катхам̣ пана соманассасахагата̄дичиттавуттийа̄ каммаджасса лохитасса вивидхаван̣н̣абха̄ва̄паттӣти? ко ва̄ евама̄ха ‘‘каммаджамева там̣ лохита’’нти чатусантатирӯпасса̄пи таттха лаббхама̄натта̄. тенева̄ха ‘‘идам̣ рӯпам̣ соманассиндрийасамут̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди. евампи йам̣ таттха ачиттаджам̣, тасса йатха̄вуттаван̣н̣абхедена на бхавитаббанти? бхавитаббам̣, сесатисантатирӯпа̄нам̣ тадануваттанато. йатха̄ хи гамана̄дӣсу читтаджарӯпа̄ни утукамма̄ха̄расамут̣т̣ха̄нарӯпехи ануваттӣйанти, ан̃н̃атха̄ ка̄йасса десантаруппаттийева на сийа̄, евамидха̄пи читтаджарӯпам̣ сесатисантатирӯпа̄ни ануваттама̄на̄ни паваттанти. паса̄дакодхавела̄су чаккхусса ван̣н̣абхеда̄паттийева ча тадаттхасса нидассанам̣ дат̣т̣хаббам̣.

парийесантена̄ти пат̣хамам̣ та̄ва анума̄нато н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ гавесантена. четопарийан̃а̄н̣ан̃хи уппа̄детука̄мена йогина̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайена рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нам̣ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ абхинӣха̄раккхамам̣ катва̄ диббачаккхун̃а̄н̣асса ла̄бхӣ сама̄но а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ диббена чаккхуна̄ парасса хадайамам̣сапесим̣ нисса̄йа паваттама̄насса лохитасса ван̣н̣адассанена ‘‘ида̄ни имасса читтам̣ соманассасахагата’’нти ва̄ ‘‘доманассасахагата’’нти ва̄ ‘‘упеккха̄сахагата’’нти ва̄ найагга̄хавасенапи ваваттхапетва̄ па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа ‘‘имасса читтам̣ джа̄на̄мӣ’’ти парикаммам̣ ка̄таббам̣. ка̄ласатампи ка̄ласахассампи пунаппунам̣ па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа татхева пат̣ипаджджитаббам̣. тассевам̣ диббачаккхуна̄ хадайалохитаван̣н̣адассана̄дивидхина̄ пат̣ипаджджантасса ида̄ни четопарийан̃а̄н̣ам̣ уппаджджиссатӣти йам̣ тада̄ паваттатӣти ваваттха̄питам̣ читтам̣, там̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ манодва̄ра̄ваджджанам̣ уппаджджати, тасмим̣ нируддхе чатта̄ри, пан̃ча ва̄ джавана̄ни джаванти. тесам̣ пурима̄ни тӣн̣и, чатта̄ри ва̄ парикамма̄дисаман̃н̃а̄ни ка̄ма̄вачара̄ни, чатуттхам̣, пан̃чамам̣ ва̄ аппана̄читтам̣ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄никам̣. таттха йам̣ антена аппана̄читтена саддхим̣ уппаннам̣ н̃а̄н̣ам̣, идам̣ четопарийан̃а̄н̣ам̣. тан̃хи йаттха̄нена парикаммам̣ катам̣, там̣ парасса читтам̣ паччаккхато пат̣ивиджджхантам̣ вибха̄вентамева хутва̄ паваттати рӯпам̣ вийа ча диббачаккхун̃а̄н̣ам̣, саддам̣ вийа ча диббасотан̃а̄н̣ам̣. тато парам̣ пана ка̄ма̄вачарачиттехи сара̄га̄диваваттха̄панам̣ хоти нӣла̄диваваттха̄панам̣ вийа. евамадхигатасса пана четопарийан̃а̄н̣асса тха̄магаманавидха̄нампи адхигаманавидха̄насадисамева̄ти там̣ дассетум̣ ‘‘тасма̄ тена…пе… тха̄магатам̣ ка̄табба’’нти вуттам̣.

евам̣ тха̄магате хӣтиа̄ди тха̄магата̄нисам̣садассанам̣. саббампи ка̄ма̄вачарачиттанти чатупан̣н̣а̄савидхампи ка̄ма̄вачарачиттам̣. ‘‘саббампӣ’’ти падам̣ ‘‘рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарачитта’’нти еттха̄пи а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. тена пан̃чадасавидхампи рӯпа̄вачарачиттам̣, два̄дасавидхампи арӯпа̄вачарачиттанти вуттам̣ хоти. паджа̄на̄тӣти сара̄га̄дипака̄рехи джа̄на̄ти, паччаккхато пат̣ивиджджхатӣти адхиппа̄йо. путхуджджанавасена̄йам̣ абхин̃н̃а̄катха̄ти локуттарам̣ читтам̣ идха ануддхат̣ам̣. тампи хи упаримо, садисо ва̄ арийо хет̣т̣химасса, садисасса ча читтампи паджа̄на̄ти ева. тена̄ха ‘‘ануттарам̣ ва̄ читта’’нтиа̄ди. сан̇камантоти н̃а̄н̣ена упасан̇каманто. екаччан̃хи читтам̣ н̃атва̄ парикаммена вина̄ тадан̃н̃ам̣ читтам̣ джа̄нанто ‘‘читта̄ читтам̣ сан̇каманто’’ти вутто. тена̄ха ‘‘вина̄пи хадайарӯпадассанена̄’’ти. хадайарӯпадассана̄дивидха̄нам̣ хи а̄дикаммикавасена вуттам̣. тена̄ха ‘‘вуттампи чета’’нтиа̄ди. йаттха каттхачӣти пан̃чавока̄рабхаве, чатувока̄рабхавепи ва̄. на като абхин̃н̃а̄нуйогасан̇кха̄то абхинивесо етена̄ти аката̄бхинивесо, тасса, а̄дикаммикасса̄ти аттхо. айам̣ катха̄ти ‘‘а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄’’тиа̄дина̄ вуттапарикаммакатха̄.

авасесанти вутта̄васесам̣. евам̣ авибха̄гена вуттам̣ вибха̄гато дассетум̣ ‘‘чатубхӯмакам̣ кусала̄бйа̄катам̣ читтам̣ вӣтара̄га’’нти а̄ха. тан̃хи йонисоманасика̄раппаччайатам̣хетуката̄хи ра̄гена сампайога̄сан̇ка̄бха̄вато ‘‘вӣтара̄га’’нти ваттаббатам̣ лабхати. сеса̄кусалачитта̄нам̣ ра̄гена сампайога̄бха̄вато наттхева сара̄гата̄, там̣нимиттаката̄йа пана сийа̄ там̣сахитата̄лесоти наттхева вӣтара̄гата̄пӣти дукавинимуттата̄ва йутта̄ти вуттам̣ ‘‘имасмим̣ дуке сан̇гахам̣ на гаччхантӣ’’ти. йади евам̣ падесикам̣ четопарийан̃а̄н̣ам̣ а̄паджджатӣти? на̄паджджати, дукантарапарийа̄паннатта̄ тесам̣. йе пана ‘‘пат̣ипаккхабха̄ве асатипи сампайога̄бха̄во еветтха пама̄н̣ам̣ екаччаабйа̄ката̄нам̣ вийа̄’’ти сеса̄кусалачитта̄нампи вӣтара̄гатам̣ пат̣иджа̄нанти, те сандха̄йа̄ха ‘‘кечи пана тхера̄ та̄нипи сан̇ган̣хантӣ’’ти. садосадукепи имина̄ва найена аттхо ведитаббо.

па̄т̣ипуггаликанайена̄ти а̄вен̣иканайена, тадан̃н̃а̄кусалачиттесу вийа лобхадосехи амисситасса мохассева саббха̄ватоти аттхо. акусаламӯласан̇кха̄тесу саха мохенева̄ти самохам̣ пат̣хаманайе, дутийанайе пана сахева мохена̄ти самоханти евам̣ уттарапуримапада̄вадха̄ран̣ато двӣсу найесу бхедо ведитаббо. аттана̄ сампайуттам̣ тхинамиддхам̣ ануваттанавасена гатам̣ паваттам̣ тхинамиддха̄нугатам̣ пан̃чавидхам̣ сасан̇кха̄рика̄кусалачиттам̣ сам̣кхиттам̣, а̄рамман̣е сан̇кочанавасена паваттанато. вуттанайена уддхачча̄нугатам̣ ведитаббам̣, там̣ пана уддхаччасахагатам̣ читтам̣, йаттха ва̄ уддхаччам̣ паччайависесена тха̄маджа̄там̣ хутва̄ паваттати. килесавиккхамбханасаматтхата̄йа, випулапхалата̄йа, дӣгхасанта̄ната̄йа ча махантабха̄вам̣ гатам̣, махантехи ва̄ ул̣а̄раччхандавӣрийачиттапан̃н̃ехи гатам̣ пат̣ипаннанти махаггатам̣. авасесанти париттааппама̄н̣ам̣. атта̄нам̣ уттаритум̣ саматтхехи саха уттарехӣти сауттарам̣. уттин̣н̣анти уттарам̣, локе апарийа̄паннабха̄вена локато уттаранти локуттарам̣. тато ева наттхи етасса уттаранти ануттарам̣. упаниджджха̄налаккхан̣аппаттена сама̄дхина̄ саммадева а̄хитанти сама̄хитам̣. тадан̇гавимуттиппаттам̣ ка̄ма̄вачаракусалачиттам̣. виккхамбханавимуттиппаттам̣ махаггатачиттам̣. самуччхедавимуттиппаттам̣ маггачиттам̣. пат̣иппассаддхивимуттиппаттам̣ пхалачиттам̣. ниссаран̣авимуттиппаттампи тадубхайамева. ка̄мам̣ ка̄ничи паччавеккхан̣ачитта̄дӣни нибба̄на̄рамман̣а̄ни хонти, ниссаран̣авимуттиппатта̄ни пана на хонти та̄дисакичча̄йогато. па̄л̣ийам̣ а̄гатасара̄га̄дибхедавасена чева тесам̣ антарабхедавасена ча саббаппака̄рампи.

четопарийан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

402. пуббенива̄сам̣ ануссарати, тасса ва̄ ануссаран̣ам̣ пуббенива̄са̄нуссати, там̣ ниссайа̄дипаччайабхӯтам̣ пат̣ичча уппаджджанато ‘‘пуббенива̄са̄нуссатимхи йам̣ н̃а̄н̣ам̣, тадаттха̄йа̄’’ти сан̇кхепена вуттаматтхам̣ виваранто пуббенива̄сам̣ та̄ва дассетва̄ таттха сатин̃а̄н̣а̄ни дассетум̣ ‘‘пуббенива̄со’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘пуббе’’ти идам̣ падам̣ ‘‘екампи джа̄ти’’нтиа̄дивачанато атӣтабхавависайам̣ идха̄дхиппетанти а̄ха ‘‘атӣтаджа̄тӣсӯ’’ти нива̄са-саддо каммаса̄дхано, кхандхавинимутто ча ниваситадхаммо наттхӣти а̄ха ‘‘нивуттхаккхандха̄’’ти. нивуттхата̄ четтха сасанта̄не паваттата̄, татха̄бхӯта̄ ча те ану ану бхӯта̄ джа̄та̄ паватта̄ таттха уппаджджитва̄ вигата̄ва хонтӣти а̄ха ‘‘нивуттха̄ти аджджха̄вуттха̄ анубхӯта̄ аттано санта̄не уппаджджитва̄ нируддха̄’’ти. евам̣ сасантатипарийа̄паннадхаммавасена нива̄са-саддасса аттхам̣ ватва̄ ида̄ни ависесена ваттум̣ ‘‘нивуттхадхамма̄ ва̄ нивуттха̄’’ти ватва̄ там̣ виваритум̣ ‘‘гочаранива̄сена̄’’тиа̄ди вуттам̣. гочарабхӯта̄пи хи гочара̄севана̄йа а̄севита̄ а̄рамман̣акаран̣авасена анубхӯта̄ нивуттха̄ на̄ма хонтӣти. те пана дувидха̄ сапаравин̃н̃а̄н̣агочарата̄йа̄ти убхайепи те дассетум̣ ‘‘аттано’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха ‘‘аттано вин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄та̄’’ти ватва̄ ‘‘париччхинна̄’’ти вачанам̣ йе те гочаранива̄сена нивуттхадхамма̄, те на кевалам̣ вин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄н̣аматта̄, атха кхо йатха̄ пуббе джа̄тина̄маготтаван̣н̣алин̇га̄ха̄ра̄дивисесехи париччхедака̄рика̄йа пан̃н̃а̄йа париччхиджджа гахита̄, татхеветам̣ н̃а̄н̣ам̣ париччхиджджа ган̣ха̄тӣти имасса аттхасса дӣпанаттхам̣ вуттам̣. паравин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄та̄пи ва̄ нивуттха̄ти самбандхо. на кевалам̣ аттанова вин̃н̃а̄н̣ена, атха кхо паресам̣ вин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄та̄пи ва̄ти аттхо. идха̄пи ‘‘париччхинна̄’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣ ‘‘паресампи ва̄ вин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄та̄ париччхинна̄’’ти. тасса ча гахан̣е пайоджанам̣ вуттанайенева ваттаббам̣. те ча кхо йасма̄ абхӣта̄су ева джа̄тӣсу ан̃н̃ехи вин̃н̃а̄та̄ париччхинна̄, те ча париниббута̄пи хонти. йе хи те вин̃н̃а̄та̄, тесам̣ тада̄ ваттама̄насанта̄на̄нуса̄рена тесампи атӣте паватти н̃а̄йатӣти сикха̄ппаттам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса висайабхӯтам̣ пуббенива̄сам̣ дассетум̣ ‘‘чхиннават̣умака̄нуссаран̣а̄дӣсӯ’’ти вуттам̣. чхиннават̣умака̄ самма̄самбуддха̄, тесам̣ ануссаран̣а̄ чхиннават̣умака̄нуссаран̣ам̣. а̄ди-саддена паччекасамбуддхабуддхаса̄вака̄нуссаран̣а̄ни гайхантӣти ваданти. чхиннават̣умака̄ пана саббева анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ париниббута̄. тесам̣ ануссаран̣ам̣ на̄ма тесам̣ пат̣ипаттийа̄ ануссаран̣ам̣, са̄ пана пат̣ипатти сан̇кхепато чхал̣а̄рамман̣аггахан̣алаккхан̣а̄ти та̄ни идха паравин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таггахан̣ена гахита̄ни, те панете самма̄самбуддха̄нам̣йева висайа̄, на ан̃н̃есанти а̄ха ‘‘те буддха̄нам̣йева лаббхантӣ’’ти. на хи атӣте буддха̄ бхагаванто евам̣ випассим̣су, евам̣ маггам̣ бха̄весум̣, евам̣ пхаланибба̄на̄ни саччха̄кам̣су, евам̣ венеййе винесунти еттха саббада̄ ан̃н̃есам̣ н̃а̄н̣асса гати аттхӣти. йа̄йа сатийа̄ пуббенива̄сам̣ ануссарати, са̄ пуббенива̄са̄нуссатӣти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣.

анекавидханти на̄на̄бхавайонигативин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитисатта̄ва̄са̄дивасена бахувидхам̣. пака̄рехӣти на̄маготта̄диа̄ка̄рехи саддхим̣, сахайоге четам̣ каран̣авачанам̣. паваттитам̣ десана̄васена. тена̄ха ‘‘сам̣ван̣н̣ита’’нти, виттха̄ританти аттхо. ‘‘нива̄са’’нти антогадхабхедаса̄ман̃н̃авачанаметанти те бхеде бйа̄паниччха̄васена сан̇гахетва̄ дассенто ‘‘таттха таттха нивуттхасанта̄на’’нти а̄ха. са̄вакассеветам̣ ануссаран̣ам̣, на саттхуноти вуттам̣ ‘‘кхандхапат̣ипа̄т̣ивасена чутипат̣исандхивасена ва̄’’ти. кхандхапат̣ипа̄т̣и кхандха̄нам̣ ануккамо. са̄ ча кхо чутито пат̣т̣ха̄йа уппат̣ипа̄т̣ивасена. кечи панеттха ‘‘ирийа̄патхапат̣ипа̄т̣и кхандхапат̣ипа̄т̣ӣ’’ти ваданти. анугантва̄ анугантва̄ти н̃а̄н̣агатийа̄ анугантва̄ анугантва̄. титтхийа̄ти ан̃н̃атиттхийа̄, те пана каммава̄дино кирийава̄дино та̄паса̄дайо. т̣хапетва̄ аггаса̄вакамаха̄са̄ваке итаре саттху са̄вака̄ пакатиса̄вака̄.

йасма̄ титтхийа̄нам̣ брахмаджа̄ла̄дӣсу чатта̄лӣса̄йа ева сам̣ват̣т̣авиват̣т̣а̄нам̣ ануссаран̣ам̣ а̄гатам̣, тасма̄ ‘‘на тато пара’’нти ватва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ ваданто ‘‘дуббалапан̃н̃атта̄’’тиа̄дима̄ха, тена випассана̄бхийого пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса висесака̄ран̣анти дассети. балавапан̃н̃атта̄ти еттха на̄марӯпапариччхеда̄дийева пан̃н̃а̄йа балавака̄ран̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. тан̃хеттха несам̣ са̄дха̄ран̣ака̄ран̣ам̣. еттакоти каппа̄нам̣ лаккхам̣, тададхикам̣ екам̣, две ча асан̇кхйеййа̄нӣти ка̄лавасена евам̣парима̄н̣о йатха̄ккамам̣ тесам̣ маха̄са̄вакааггаса̄вакапаччекабуддха̄нам̣ пун̃н̃ан̃а̄н̣а̄бхинӣха̄ро са̄вакапаччекабодхипа̄рамита̄ самита̄. йади бодхисамбха̄расамбхаран̣ака̄лапариччхинно тесам̣ тесам̣ арийа̄нам̣ абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣авибха̄го, евам̣ санте буддха̄нампи висайапариччхедата̄ а̄панна̄ти а̄ха ‘‘буддха̄нам̣ пана париччхедо на̄ма наттхӣ’’ти. ‘‘йа̄ватакам̣ н̃еййам̣, та̄ватакам̣ н̃а̄н̣а’’нти (маха̄ни. 156; чӯл̣ани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 85; пат̣и. ма. 3.5) вачанато саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса вийа буддха̄нам̣ абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄нампи висайе париччхедо на̄ма наттхи. таттха йам̣ йам̣ н̃а̄тум̣ иччханти, там̣ там̣ джа̄нанти ева. атха ва̄ сатипи ка̄лапариччхеде ка̄ран̣ӯпа̄йакосаллапариггаха̄дина̄ са̄тисайатта̄ маха̄бодхисамбха̄ра̄нам̣ пан̃н̃а̄па̄рамита̄йа паваттиа̄нубха̄васса париччхедо на̄ма наттхи, куто танниббатта̄нам̣ абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄нанти а̄ха ‘‘буддха̄нам̣ пана париччхедо на̄ма наттхӣ’’ти. атӣте еттака̄ни каппа̄нам̣ асан̇кхйеййа̄нӣти евам̣ ка̄лапариччхедо на̄ма наттхи, ана̄гате ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса вийа.

евам̣ чханнам̣ джана̄нам̣ пуббенива̄са̄нуссаран̣ам̣ ка̄лавибха̄гато дассетва̄ ида̄ни а̄рамман̣аггахан̣ато а̄нубха̄вависесато, паваттиа̄ка̄рато ча дассетум̣ ‘‘титтхийа̄ ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. чутипат̣исандхивасена̄ти аттано, парасса ва̄ тасмим̣ тасмим̣ аттабха̄ве чутим̣ дисва̄ антара̄ кин̃чи ана̄маситва̄ пат̣исандхийа̄ ева гахан̣авасена. вуттамеваттхам̣ бйатирекато, анвайато ча вибха̄ветум̣ ‘‘тесан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. пакатиса̄вака̄ чутипат̣исандхивасенапи сан̇камантӣти айаматтхо хет̣т̣ха̄ вуттанайена ‘‘балавапан̃н̃атта̄’’ти хетуна̄ вибха̄ветаббо, чутипат̣исандхивасена сан̇каманам̣ вемаджджхадассане пайоджана̄бха̄вато. н̃а̄н̣абаладассанаттхам̣ панеттха вуттам̣.

там̣ там̣ па̄кат̣амева̄ти йатха̄ на̄ма сарадасамайе т̣хитамаджджханхикавела̄йам̣ чатуратанике гехе чаккхумато пурисасса рӯпагатам̣ супа̄кат̣амева хотӣти локасиддхаметам̣, сийа̄ пана тасса сукхуматаратирохита̄дибхедасса рӯпагатасса агочарата̄. наттхева буддха̄нам̣ н̃а̄тум̣ иччхитасса н̃еййасса агочарата̄, атха кхо там̣ н̃а̄н̣а̄локена обха̄ситам̣ хаттхатале а̄малакам̣ вийа супа̄кат̣ам̣ сувибхӯтамева хоти татха̄ н̃еййа̄варан̣асса супахӣнатта̄. пеййа̄лапа̄л̣им̣ вийа сан̇кхипитва̄ти йатха̄ пеййа̄лапа̄л̣им̣ пат̣ханта̄ ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣…пе… пан̃чамам̣ джха̄на’’нти а̄дипарийоса̄намева ган̣ханта̄ сан̇кхипитва̄ саджджха̄йанти, на анупадам̣, евам̣ анека̄пи каппакот̣ийо сан̇кхипитва̄. йам̣ йам̣ иччхантӣти йасмим̣ каппе, йасмим̣ бхаве йам̣ йам̣ джа̄нитум̣ иччханти, таттха таттхева н̃а̄тум̣ иччхите ева н̃а̄н̣ена оккаманта̄. сӣхоккантавасена сӣхагатипатанавасена н̃а̄н̣агатийа̄ гаччханти. сатадха̄ бхиннасса ва̄л̣асса кот̣ийа̄ кот̣ипат̣ипа̄данавасена катава̄лаведхапаричайасса. сарабхан̇гасадисасса̄ти сарабхан̇габодхисаттасадисасса (джа̄. 2.17.50 а̄дайо). лаккхат̣т̣ха̄насса аппаттавасена на саджджати. атиккаманапассагаманавасена на вираджджхати.

кхаджджупанакаппабха̄садисам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄тӣти н̃а̄н̣асса ативийа аппа̄нубха̄вата̄йа кхаджджотобха̄сасамам̣ хутва̄ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ упат̣т̣ха̄ти. еса найо сесесупи. дӣпаппабха̄садисанти па̄катикадӣпа̄локасадисам̣. укка̄пабха̄ маха̄уммука̄локо. осадхита̄ракаппабха̄ти уссанна̄ пабха̄ ета̄йа дхӣйатӣти осадхи, осадхӣнам̣ ва̄ анубалаппада̄йикатта̄ осадхӣти евам̣ ладдхана̄ма̄йа та̄рака̄йа пабха̄. сарадасӯрийаман̣д̣аласадисам̣ сависайе саббасо андхака̄равидхаманато.

йат̣т̣хикот̣игаманам̣ вийа кхандхапат̣ипа̄т̣ийа̄ амун̃чанато. куннадӣнам̣ атиккамана̄йа екенева руккхадан̣д̣ена катасан̇камо дан̣д̣акасету. чатӯхи, пан̃чахи ва̄ джанехи гантум̣ саккун̣еййо пхалаке аттхаритва̄ а̄н̣ийо кот̣т̣етва̄ катасан̇камо джан̇гхасету. джан̇гхасаттхасса гаманайогго сан̇камо джан̇гхасету джан̇гхамагго вийа. сакат̣асса гаманайогго сан̇камо сакат̣асету сакат̣амагго вийа. махата̄ джан̇гхасаттхена гантаббамагго маха̄джан̇гхамагго. бахӯхи вӣса̄йа ва̄ тим̣са̄йа ва̄ сакат̣ехи екаджджхам̣ гантаббамагго маха̄сакат̣амагго.

имасмим̣ пана адхика̄рети ‘‘читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайа’’нти (сам̣. ни. 1.23, 192; пет̣ако. 22; ми. па. 2.1.9) читтасӣсена са̄вакасса ниддит̣т̣хасама̄дхибха̄вана̄дхика̄ре.

403. тасма̄ти йасма̄ са̄вака̄нам̣ пуббенива̄са̄нуссаран̣ам̣ идха̄дхиппетам̣, тасма̄. еванти йатха̄ те ануссаранти, евам̣ ануссаритука̄мена. хет̣т̣ха̄ тӣсу джха̄несу йатха̄рахам̣ пӣтисукхехи ка̄йачитта̄нам̣ сампӣнана̄йа ‘‘чатта̄ри джха̄на̄ни сама̄паджджитва̄’’ти вуттам̣, ан̃н̃атха̄ па̄дакаджджха̄намева сама̄паджджитаббам̣ сийа̄. йа̄йа нисаджджа̄йа нисиннасса ануссаран̣а̄рамбхо, са̄ идха саббапаччхима̄ нисаджджа̄. тато а̄санапан̃н̃а̄пананти тато нисаджджа̄йа пуримакам̣ а̄санапан̃н̃а̄панам̣ а̄ваджджитаббанти самбандхо. еса найо сесесупи. бходжанака̄лотиа̄дӣсу ка̄ласӣсена тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле катакиччама̄ха. четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣аванданака̄лоти четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣есу четийабодхӣнам̣ ванданака̄ло. сакалам̣ раттиндиванти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣.

кин̃чи киччам̣. еттакена̄ти па̄дакаджджха̄насама̄паджджанена. па̄дакаджджха̄нан̃хи саттхакасса вийа ниса̄насила̄ сатипан̃н̃а̄нампи ниситабха̄ва̄вахам̣. йам̣ тасса, та̄ там̣ сама̄паджджанена параманепаккаппатта̄ хонти. тена̄ха ‘‘дӣпе джалите вийа па̄кат̣ам̣ хотӣ’’ти, андхака̄рат̣т̣ха̄нети адхиппа̄йо. пуримабхавети имасса бхавасса анантаре пуримасмим̣ бхаве. паваттитана̄марӯпанти аттано паччайехи паваттитана̄марӯпам̣. тан̃ча кхо пат̣хамам̣ рӯпам̣ а̄ваджджитва̄ на̄мам̣ а̄ваджджитаббам̣. пат̣хамам̣ на̄мам̣ а̄ваджджитва̄ паччха̄ рӯпанти апаре. пахотӣти саккоти. пан̣д̣ито на̄ма имисса̄ абхин̃н̃а̄бха̄вана̄йа ката̄дхика̄ро.

‘‘ан̃н̃ам̣ уппанна’’нти идам̣ ан̃н̃асма̄ каммабхава̄ ан̃н̃о упапаттибхаво уппанноти катва̄ вуттам̣ аддха̄паччуппаннантарабха̄вато. ан̃н̃атха̄ екабхавепи ан̃н̃аман̃н̃амева на̄марӯпам̣ уппаджджати, нируддхан̃ча аппат̣исандхикам̣. тенева̄ха –

‘‘йе нируддха̄ марантасса, тит̣т̣хама̄насса ва̄ идха;

саббепи садиса̄ кхандха̄, гата̄ аппат̣исандхика̄’’ти. (маха̄ни. 39);

там̣ т̣ха̄нанти там̣ никкхепат̣т̣ха̄нам̣. а̄хундариканти самантато, упари ча гханасан̃чханнам̣ самба̄дхат̣т̣ха̄нам̣. андхатамамива̄ти андхака̄ратимиса̄ вийа.

кӯт̣а̄га̄ракан̣н̣икаттха̄йа̄ти кӯт̣а̄га̄расса кӯт̣аттха̄йа. кӯт̣а̄га̄расса кан̣н̣ика̄ вийа пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣, маха̄руккхо вийа пуримабхаве чутиккхан̣е паваттана̄марӯпам̣, са̄кха̄пала̄са̄ вийа тена самбандхам̣ имасмим̣ бхаве пат̣исандхичиттам̣, пхарасудха̄ра̄ вийа парикаммабха̄вана̄, камма̄раса̄ла̄ вийа па̄дакаджджха̄нанти евам̣ упама̄сам̣санданам̣ ведитаббам̣. кат̣т̣хапха̄лакопама̄пи ‘‘йатха̄ на̄ма балава̄ пурисо оданапачана̄диаттхам̣ махантам̣ да̄рум̣ пха̄ленто тасса тачапхеггуматтапха̄лане пхарасудха̄ра̄йа випанна̄йа махантам̣ да̄рум̣ пха̄летум̣ асакконто дхураниккхепам̣ акатва̄’’тиа̄дина̄ вуттанайа̄нуса̄рена ведитабба̄. татха̄ кесоха̄ракӯпама̄.

пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ на̄ма на хоти атӣта̄су джа̄тӣсу нивуттхадхамма̄рамман̣атта̄бха̄ва̄. танти паччхиманисаджджато пабхути йа̄ва пат̣исандхи паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса парикаммабха̄вена паваттасама̄дхина̄ сампайуттан̃а̄н̣ам̣ парикаммасама̄дхин̃а̄н̣ам̣. там̣ рӯпа̄вачарам̣ сандха̄йа на йуджджатӣти там̣ тесам̣ вачанам̣ атӣтам̣сан̃а̄н̣ам̣ че, рӯпа̄вачарам̣ адхиппетам̣ на йуджджати парикаммасама̄дхин̃а̄н̣асса ка̄ма̄вачарабха̄вато. на хи анантарачутичиттасса орато паваттиккхандхе а̄раббха рӯпа̄вачарам̣ читтам̣ уппаджджатӣти па̄л̣ийам̣, ат̣т̣хакатха̄йам̣ ва̄ а̄гатам̣ аттхи. йесам̣ джавана̄нам̣ пурима̄нӣти йоджана̄. йада̄ пана аппана̄читтам̣ хоти, тада̄сса̄ти самбандхо. идам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ на̄ма̄ти ка̄мам̣ анантарасса бхавасса чутиккхан̣е паваттитана̄марӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттан̃а̄н̣ам̣ дасситам̣, там̣ пана нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣ н̃а̄н̣аса̄ман̃н̃асса джотитабха̄вато. йатхева хи тато на̄марӯпато пабхути саббе атӣта̄ кхандха̄, кхандхапат̣ибаддха̄ ча саббо пуббенива̄со, евам̣ тасса пат̣ивиджджханавасена паваттан̃а̄н̣ам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣. тена̄ха ‘‘тена н̃а̄н̣ена сампайутта̄йа сатийа̄ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссаратӣ’’ти.

404. екампи джа̄тинти екампи бхавам̣. со хи екакамманиббатто а̄да̄наниккхепапариччхинно антогадхадхаммаппабхедо кхандхаппабандхо идха джа̄тӣти адхиппето. тена̄ха ‘‘екампи…пе… кхандхасанта̄на’’нти. париха̄йама̄ноти кхӣйама̄но винассама̄но. каппоти асан̇кхйеййакаппо. со пана аттхато ка̄ло, тада̄ паваттама̄насан̇кха̄равасенасса париха̄ни ведитабба̄. вад̣д̣хама̄но виват̣т̣акаппоти еттха̄пи есева найо. йо пана ‘‘ка̄лам̣ кхепетӣ’’ти, ‘‘ка̄ло гхасати бхӯта̄ни, сабба̄нева сахаттана̄’’ти (джа̄. 1.2.190) ча а̄дӣсу ка̄ласса̄пи кхайо вуччати, со идха на̄дхиппето анит̣т̣хаппасан̇гато. сам̣ват̣т̣анам̣ винассанам̣ сам̣ват̣т̣о, сам̣ват̣т̣ато уддхам̣ татха̄ т̣ха̄йӣ сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ. там̣мӯлакатта̄ти там̣пуббакатта̄. виват̣т̣анам̣ ниббаттанам̣, вад̣д̣ханам̣ ва̄ виват̣т̣о.

теджосам̣ват̣т̣о а̄посам̣ват̣т̣о ва̄йосам̣ват̣т̣оти евам̣ сам̣ват̣т̣асӣма̄нуккамена сам̣ват̣т̣есу ваттаббесу татха̄ аватва̄ ‘‘а̄посам̣ват̣т̣отеджосам̣ват̣т̣о ва̄йосам̣ват̣т̣о’’ти вачанам̣ сам̣ват̣т̣акамаха̄бхӯтадесана̄нупуббийа̄ти кечи. сам̣ват̣т̣а̄нупуббийа̄ти апаре. а̄пена сам̣ват̣т̣о а̄посам̣ват̣т̣о. сам̣ват̣т̣асӣма̄ти сам̣ват̣т̣амарийа̄да̄.

сам̣ват̣т̣атӣти винассати. сада̄ти саббака̄лам̣, тӣсупи сам̣ват̣т̣ака̄лесӯти аттхо.

‘‘екам̣ буддхакхетта’’нти идха йам̣ сандха̄йа вуттам̣, там̣ нийаметва̄ дассетум̣ ‘‘буддхакхеттам̣ на̄ма тивидха’’нтиа̄ди вуттам̣. йаттаке т̣ха̄не татха̄гатасса пат̣исандхин̃а̄н̣а̄нубха̄во пун̃н̃апхаласамуттеджито сарасенева патхавӣ виджамбхати, там̣ саббампи буддхан̇курасса ниббаттанакхеттам̣ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘джа̄тикхеттам̣ дасасахассачаккава̄л̣апарийанта’’нти. а̄нубха̄во ваттатӣти идха иддхима̄ четовасиппатто а̄н̣а̄кхеттапарийа̄панне йаттха каттхачи чаккава̄л̣е т̣хатва̄ аттано аттха̄йа париттам̣ катва̄ таттхева ан̃н̃ам̣ чаккава̄л̣ам̣ гатопи катапаритто ева хоти. атха ва̄ таттха екачаккава̄л̣е т̣хатва̄ саббасатта̄нам̣ аттха̄йа паритте кате а̄н̣а̄кхетте саббасатта̄нам̣ абхисамбхун̣а̄твева паритта̄нубха̄во таттха девата̄хи паритта̄н̣а̄йа сампат̣иччхитаббато. йам̣ висайакхеттам̣ сандха̄йа екасмим̣йева кхан̣е сарена абхивин̃н̃а̄панам̣, аттано рӯпадассанан̃ча пат̣иджа̄нантена бхагавата̄ ‘‘йа̄вата̄ ва̄ пана а̄кан̇кхеййа̄’’ти (а. ни. 3.81) вуттам̣. йаттха̄ти йасмим̣ ананта̄парима̄н̣е висайакхетте. йам̣ йам̣ татха̄гато а̄кан̇кхати, там̣ там̣ джа̄на̄ти а̄кан̇кха̄маттапат̣ибаддхавуттита̄йа буддхан̃а̄н̣асса. сан̣т̣хахантанти виват̣т̣ама̄нам̣ джа̄йама̄нам̣.

405. гокха̄йитакаматтесӯти гохи кха̄дитаббаппама̄н̣есу. йанти йасмим̣ самайе. пуппхапхалӯпаджӣвинийо ча девата̄ брахмалоке ниббаттантӣти самбандхо.

етесанти ‘‘вассӯпаджӣвино’’тиа̄дина̄ вуттасатта̄нам̣. таттха̄ти брахмалоке. со ча кхо паритта̄бха̄дибрахмалоко ведитаббо. ‘‘пат̣иладдхаджджха̄навасена̄’’ти ватва̄ джха̄наппат̣ила̄бхасса самбхавам̣ дассетум̣ ‘‘тада̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. локам̣ бйӯхенти сампин̣д̣ентӣти локабйӯха̄. те кира дисва̄ манусса̄ таттха таттха т̣хита̄пи нисинна̄пи сам̣вегаджа̄та̄, самбхамаппатта̄ ча хутва̄ тесам̣ а̄санне т̣ха̄не саннипатанти. сикха̄бандхасса муттата̄йа муттасира̄. ито чито ча видхӯйама̄накесата̄йа викин̣н̣акеса̄. локавина̄сабхайена сокавантачиттата̄йа ативийа вирӯпавесадха̄рино. ма̄риса̄ти дева̄нам̣ пийасамуда̄ча̄ро. катхам̣ панете каппавут̣т̣ха̄нам̣ джа̄нантӣти? дхаммата̄йа сан̃чодита̄ти а̄чарийа̄. та̄дисанимиттадассанена̄ти еке. брахмадевата̄хи уййоджита̄ти апаре.

метта̄дӣнӣти метта̄манасика̄ра̄дӣни ка̄ма̄вачарапун̃н̃а̄ни. девалокети ка̄мадевалоке. дева̄нам̣ кира сукхасампхассава̄таггахан̣апаричайена ва̄йокасин̣е джха̄на̄ни сукхенева иджджханти. тена вуттам̣ ‘‘ва̄йокасин̣е парикаммам̣ катва̄ джха̄нам̣ пат̣илабхантӣ’’ти. тадан̃н̃е пана̄ти а̄па̄йике сандха̄йа̄ха. таттха̄ти девалоке.

дутийо сӯрийоти дутийам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣. саттасӯрийанти саттасӯрийапа̄тубха̄васуттам̣. пакатисӯрийети каппавут̣т̣ха̄нака̄лато пуббе уппаннасӯрийавима̄не. каппавут̣т̣ха̄нака̄ле пана йатха̄ ан̃н̃е ка̄ма̄вачарадева̄, евам̣ сӯрийадевапуттопи джха̄нам̣ ниббаттетва̄ брахмалокам̣ упападжджати, сӯрийаман̣д̣алам̣ пана пабхассаратаран̃чева теджавантатаран̃ча хутва̄ паваттати. там̣ антарадха̄йитва̄ ан̃н̃амева уппаджджатӣти апаре. ган̇га̄ йамуна̄ сарабхӯ ачираватӣ махӣти има̄ пан̃ча маха̄надийо.

пабхава̄ти уппаттит̣т̣ха̄набхӯта̄. хам̣сапа̄таноти манда̄кинима̄ха.

на сан̣т̣ха̄тӣти на тит̣т̣хати.

парийа̄диннасинеханти париккхӣн̣асинехам̣. йа̄йа а̄подха̄туйа̄ таттха таттха патхавӣдха̄ту а̄бандхатта̄ сампин̣д̣ата̄ хутва̄ тит̣т̣хати, са̄ чхасӯрийапа̄тубха̄вена париккхайам̣ гаччхати. йатха̄ чиданти йатха̄ ча идам̣ чаккава̄л̣ам̣. евам̣ кот̣исатасахассачаккава̄л̣а̄нипӣти випаттимаха̄мегхуппаттито пат̣т̣ха̄йа идха вуттам̣ саббам̣ каппавут̣т̣ха̄нам̣, там̣ таттха атидисати.

палуджджитва̄ти чхиджджитва̄. сан̇кха̄рагатанти бхӯтупа̄да̄йаппабхедам̣ сан̇кха̄раджа̄там̣. саббасан̇кха̄рапариккхайа̄ти джха̄петаббасан̇кха̄рапариккхайа̄. сайампи сан̇кха̄рагатам̣ сама̄нам̣ индхана̄бха̄вато чха̄рикампи асесетва̄ нид̣д̣ахитва̄ вӯпасаматӣти а̄ха ‘‘саппи…пе… нибба̄йатӣ’’ти.

406. дӣгхасса аддхуноти сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣасан̇кхйеййакаппасан̇кха̄тасса дӣгхасса ка̄ласса аччайена. та̄лаккхандха̄дӣти а̄ди-саддена са̄каса̄ла̄дируккхе сан̇ган̣ха̄ти. гханам̣ каротӣти висаритум̣ адатва̄ пин̣д̣итам̣ кароти. тена̄ха ‘‘париват̣ума’’нти, ват̣т̣абха̄вена париччхиннам̣. танти удакам̣. асса̄ти ва̄тасса. виварам̣ детӣти йатха̄ гханам̣ кароти сампин̣д̣ети, евам̣ таттха антарам̣ дети. париккхайама̄нанти пуббе йа̄ва брахмалока̄ екогхабхӯтена ва̄тена парисосийама̄ната̄йа париккхайам̣ гаччхантам̣. брахмалоко па̄тубхаватӣти йоджана̄. брахмалокоти ча пат̣хамаджджха̄набхӯмима̄ха. упари чатука̄ма̄вачарадевалокат̣т̣ха̄нети йа̄мадевалока̄дӣнам̣ чатуннам̣ патит̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄не. ча̄тумаха̄ра̄джиката̄ватим̣сабхавана̄нам̣ пана патит̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄на̄ни патхавӣсамбандхата̄йа на та̄ва па̄тубхаванти.

рундхантӣти йатха̄ хет̣т̣ха̄ на бхассати, евам̣ ниродхенти.

‘‘пат̣хаматара̄бхиниббатта̄’’ти идам̣ а̄йуккхайасса самбхавадассанам̣, тена двиннам̣, чатуннам̣, ат̣т̣ханнам̣ ва̄ каппа̄нам̣ а̄димхи ниббатта̄ти дассети. татоти а̄бхассарабрахмалокато. паритта̄бхааппама̄н̣а̄бха̄пи хи а̄бхассараггахан̣енева сан̇гахам̣ гаччханти. ‘‘те хонти сайам̣пабха̄ анталиккхачара̄’’ти идам̣ упача̄раджджха̄напун̃н̃асса маха̄нубха̄вата̄йа вуттам̣. а̄луппака̄раканти а̄лопам̣ катва̄ катва̄ти ваданти, а̄луппанам̣ вилопам̣ катва̄ти аттхо.

хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ти ативийа хат̣т̣ха̄ уппила̄витачитта̄. на̄мам̣ каронтӣти татха̄ вохаранти.

синеручаккава̄л̣ахимавантапаббата̄ти еттха дӣпасамудда̄пӣти ваттаббам̣. татха̄ хи ваккхати ‘‘ниннаниннат̣т̣ха̄не самудда̄, самасамат̣т̣ха̄не дӣпа̄’’ти. тхӯпатхӯпа̄ти уннатунната̄.

атиман̃н̃антӣти атиккамитва̄ ман̃н̃анти, хӣл̣ентӣти аттхо. тенева найена̄ти ‘‘екачче ван̣н̣аванто хонтӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.123) вуттена найенева. пада̄лата̄ти евам̣на̄мика̄ лата̄джа̄ти. тасса̄ кира па̄ра̄саваджа̄ти гал̣очӣти ваданти. акат̣т̣хе ева бхӯмиппадесе паччанако акат̣т̣хапа̄ко. акан̣оти кун̣д̣акарахито.

суманасан̇кха̄таджа̄типуппхасадисо суманаджа̄типуппхасадисо. йо йо расо етасса̄ти йам̣йам̣расо, одано, там̣ йам̣йам̣расам̣, йа̄дисарасавантанти аттхо. расапатхавӣ, бхӯмипаппат̣ако, пада̄лата̄ ча парибхутта̄ судха̄ха̄ро вийа кхуддам̣ винодетва̄ расахаран̣ӣхи расамева брӯхента̄ тит̣т̣ханти, на ваттхуно сукхумабха̄вена ниссанда̄, сукхумабха̄венева гахан̣индханамева ча хонти. одано пана парибхутто расам̣ вад̣д̣хентопи ваттхуно ол̣а̄рикабха̄вена ниссандам̣ виссадждженто пасса̄вам̣, касат̣ан̃ча уппа̄детӣти а̄ха ‘‘тато пабхути муттакарӣсам̣ сан̃джа̄йатӣ’’ти. пуриматтабха̄весу паваттаупача̄раджджха̄на̄нубха̄вена йа̄ва саттасанта̄не ка̄мара̄гавиккхамбханавего на самито, на та̄ва балавака̄мара̄гӯпаниссайа̄ни иттхипурисиндрийа̄ни па̄турахесум̣. йада̄ панасса виччхинната̄йа балавака̄мара̄го ладдха̄васаро ахоси, тада̄ тадупаниссайа̄ни та̄ни сатта̄нам̣ аттабха̄весу сан̃джа̄йим̣су. тена вуттам̣ ‘‘пурисасса…пе… па̄тубхаватӣ’’ти. тенева̄ха ‘‘татра суда’’нтиа̄ди.

аласаджа̄тикасса̄ти саджджукамева тан̣д̣улам̣ аггахетва̄ парадивасассаттха̄йа гахан̣ена аласапакатикасса.

ануттхунантӣти анусочанти. самманнеййа̄ма̄ти самануджа̄неййа̄ма. ноти амхесу. самма̄ти саммадева йатха̄рахам̣. кхӣйитаббанти кхӣйана̄рахам̣ нинданӣйам̣. гарахитаббанти хӣл̣етаббам̣.

айамева бхагава̄ пат̣ибало паггаханиггахам̣ ка̄тунти йоджана̄. ран̃джетӣти сан̇гахаваттхӯхи саммадева рамети пӣн̣ети.

виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣасан̇кхйеййам̣ чатусат̣т̣хиантаракаппасан̇гахам̣. вӣсатиантаракаппасан̇гаханти кечи. сеса̄сан̇кхйеййа̄ни ка̄лато тена самаппама̄н̣а̄нева.

407. маха̄дха̄ра̄хӣти та̄ласа̄лаккхандхаппама̄н̣а̄хи махатӣхи кха̄рудакадха̄ра̄хи. самантатоти саббасо. патхавитоти патхавийа̄ хет̣т̣химантато пабхути. тена хи кха̄рудакена пхут̣т̣хапхут̣т̣ха̄ патхавӣпаббата̄дайо удаке паккхитталон̣асаккхара̄ вийа вилӣйантева, тасма̄ патхавӣсандха̄рудакена саддхим̣ екӯдакамева там̣ хотӣти кечи. апаре ‘‘патхавӣсандха̄ракам̣ удакаккхандхан̃ча удакасандха̄ракам̣ ва̄йуккхандхан̃ча анавасесато вина̄сетва̄ саббаттха сайамева екогхабхӯтам̣ тит̣т̣хатӣ’’ти ваданти, там̣ йуттам̣. тайопи брахмалокети паритта̄бхааппама̄н̣а̄бхаа̄бхассарабрахмалоке, тайидам̣ ‘‘айам̣ пана висесо’’ти а̄раддхатта̄ вуттам̣, ан̃н̃атха̄ ‘‘чхапи брахмалоке’’ти ваттаббам̣ сийа̄. субхакин̣хети уккат̣т̣ханиддесена татийаджджха̄набхӯмийа̄ упалаккхан̣ам̣. паритта̄субхааппама̄н̣а̄субхепи хи а̄хачча удакам̣ тит̣т̣хати. хет̣т̣ха̄ ‘‘а̄бхассаре а̄хачча тит̣т̣хатӣ’’ти еттха̄пи есева найо. танти там̣ каппавина̄сакаудакам̣. удака̄нугатанти удакена анугатам̣ пхут̣т̣хам̣. абхибхавитва̄ти вилӣйа̄петва̄.

идамекам̣ асан̇кхйеййанти идам̣ сам̣ват̣т̣асан̇кха̄там̣ каппасса екам̣ асан̇кхйеййам̣.

408. тхӯларадже апагате ева патхавӣнисситам̣ сан̣хараджам̣ апагаччхатӣти вуттам̣ ‘‘тато сан̣хараджа’’нти. самут̣т̣ха̄петӣти самбандхо. ‘‘висамат̣т̣ха̄не т̣хитамаха̄руккхе’’ти идам̣ пат̣хамам̣ самут̣т̣ха̄петаббатам̣ сандха̄йа вуттам̣.

чаккава̄л̣апаббатампи синерупаббатампӣти маха̄патхавийа̄ випариваттаненева випариваттитам̣ чаккава̄л̣апаббатампи синерупаббатампи ва̄то уккхипитва̄ а̄ка̄се кхипати. те чаккава̄л̣апаббата̄дайо. абхихантва̄ти гхат̣т̣етва̄. ан̃н̃аман̃н̃анти екисса̄ локадха̄туйа̄ чаккава̄л̣ахимавантасинерум̣ ан̃н̃исса̄ локадха̄туйа̄ чаккава̄л̣а̄дӣхӣти евам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сама̄гамавасена гхат̣т̣етва̄. саббасан̇кха̄рагатанти патхавӣсандха̄ракаудакам̣, там̣сандха̄ракава̄танти саббам̣ сан̇кха̄рагатам̣ вина̄сетва̄ сайампи винассати ават̣т̣ха̄насса ка̄ран̣а̄бха̄вато.

409. йадипи сан̇кха̄ра̄нам̣ ахетуко сарасаниродхо вина̄сака̄бха̄вато, санта̄наниродхо пана хетувирахито наттхи йатха̄ там̣ саттака̄йесӯти. бха̄джаналокасса̄пи сахетукена вина̄сена бхавитаббанти хетум̣ пуччхати ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ евам̣ локо винассатӣ’’ти. итаро йатха̄ таттха ниббаттанакасатта̄нам̣ пун̃н̃абалена пат̣хамам̣ локо виват̣т̣ати, евам̣ тесам̣ па̄пабалена сам̣ват̣т̣атӣти дассенто ‘‘акусаламӯлака̄ран̣а̄’’ти а̄ха. йатха̄ хи ра̄гадосамоха̄нам̣ адхикабха̄вена йатха̄ккамам̣ рогантаракаппо, саттхантаракаппо, дуббхиккхантаракаппоти име тивидха̄ антаракаппа̄ виват̣т̣ат̣т̣ха̄йимхи асан̇кхйеййакаппе джа̄йанти, евамете йатха̄вутта̄ тайо сам̣ват̣т̣а̄ ра̄га̄дӣнам̣ адхикабха̄венева хонтӣти дассенто ‘‘акусаламӯлесу хӣ’’тиа̄дима̄ха. уссаннатарети ативийа уссанне. досе уссаннатаре адхикатарадосена вийа тиккхатарена кха̄рудакена вина̄со йуттоти вуттам̣ ‘‘досе уссаннатаре удакена винассатӣ’’ти. па̄кат̣асаттусадисасса досасса аггисадисата̄, апа̄кат̣асаттусадисасса ра̄гасса кха̄рудакасадисата̄ ча йутта̄ти адхиппа̄йена ‘‘досе уссаннатаре аггина̄, ра̄ге уссаннатаре удакена̄’’ти кечива̄дасса адхиппа̄йо ведитаббо. ра̄го сатта̄нам̣ бахулам̣ паваттатӣти ра̄гавасена бахусо локавина̄со.

410. евам̣ пасан̇гена сам̣ват̣т̣а̄дике пака̄сетва̄ ида̄ни йатха̄дхикатам̣ несам̣ ануссаран̣а̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘пуббенива̄сам̣ ануссарантопӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣.

‘‘амумхи сам̣ват̣т̣акаппе’’ти идам̣ сам̣ват̣т̣акаппасса а̄дито па̄л̣ийам̣ (дӣ. ни. 1.244) гахитатта̄ вуттам̣. таттха̄пи хи имасса катипайам̣ ка̄лам̣ бхава̄дӣсу сам̣саран̣ам̣ упалаббхатӣти. сам̣ват̣т̣акаппе ва̄ ват̣т̣ама̄несу бхава̄дӣсу имасса упапатти ахоси, там̣дассанаметам̣ дат̣т̣хаббам̣. атха ва̄ амумхи сам̣ват̣т̣акаппети еттха ва̄-саддо луттаниддит̣т̣хо дат̣т̣хаббо, тена ча анийаматтхена итара̄сан̇кхйеййа̄нампи сан̇гахо сиддхо хоти. бхаве ва̄тиа̄дӣсу ка̄ма̄дибхаве ва̄ ан̣д̣аджа̄дийонийа̄ ва̄ дева̄ди гатийа̄ ва̄ на̄наттака̄йана̄наттасан̃н̃ӣа̄дивин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ ва̄ сатта̄ва̄се ва̄ кхаттийа̄ди саттаника̄йе ва̄. а̄синти ахосим̣. ван̣н̣асампаттим̣ ва̄ти ва̄-саддена ван̣н̣авипаттим̣ ва̄ти дассети.

са̄лимам̣содана̄ха̄ро ва̄ гихика̄ле. паваттапхалабходжано ва̄ та̄паса̄дика̄ле. са̄миса̄ гехассита̄ соманасса̄дайо. нира̄миса̄ неккхаммассита̄. а̄ди-саддена вивекаджасама̄дхиджасукха̄дӣнам̣ сан̇гахо.

‘‘амутра̄си’’нтиа̄дина̄ саббам̣ йа̄вадиччхакам̣ ануссаран̣ам̣ дассетва̄ ида̄ни ан̃н̃атха̄ аттхам̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха амутра̄синти са̄ман̃н̃аниддесойам̣, бйа̄паниччха̄лопо ва̄, амутра амутра̄синти вуттам̣ хоти. анупуббена а̄рохантасса йа̄вадиччхакам̣ ануссаран̣анти еттха а̄рохантасса̄ти пат̣иломато н̃а̄н̣ена пуббенива̄сам̣ а̄рохантасса. паччавеккхан̣анти ануссарита̄нуссаритасса паччавеккхан̣ам̣, на ануссаран̣ам̣. итӣти вуттаттханидассанам̣. тан̃ча кхо йатха̄рахато, на йатха̄нупуббатоти дассенто ‘‘на̄маготтавасена̄’’тиа̄дима̄ха. ван̣н̣а̄дӣхӣти ван̣н̣а̄ха̄раведайита̄йупариччхедехи. ода̄тотӣти еттха ити-саддо а̄диаттхо, пака̄раттхо ва̄, тена евама̄ди евам̣пака̄рана̄наттатоти дасситам̣ хоти.

пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чутӯпапа̄тан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

411. чутийа̄ти чаване. упапа̄тети упападжджане. самӣпаттхе четам̣ бхуммавачанам̣, чутиккхан̣аса̄манта̄, упапаттиккхан̣аса̄манта̄ ча̄ти вуттам̣ хоти. татха̄ хи ваккхати ‘‘йе пана а̄санначутика̄’’тиа̄ди (висуддхи. 2.411). диббачаккхун̃а̄н̣енева сатта̄нам̣ чути ча упапатти ча н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘диббачаккхун̃а̄н̣аттханти вуттам̣ хотӣ’’ти. диббасадисатта̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. айам̣ пана висесо – таттха ‘‘сотадха̄тӯ’’ти падам̣ апеккхитва̄ иттхилин̇гавасена вуттам̣, идха напум̣сакалин̇гавасена ваттаббам̣. таттха ча а̄локапариггахена пайоджанам̣ наттхи, идха аттхӣти вуттам̣ ‘‘а̄локапариггахена маха̄джутикатта̄пи дибба’’нти, касин̣а̄лока̄нуггахена паттаббатта̄, сайам̣ н̃а̄н̣а̄локапхаран̣абха̄вена ча маха̄джутикабха̄ватоти аттхо. маха̄джутикампи хи ‘‘дибба’’нти вуччати ‘‘диббамидам̣ бйамха’’нтиа̄дӣсу. маха̄гатикатта̄ти маханӣйагаманатта̄, вимхайанӣйапаваттикатта̄ти аттхо. вимхайанӣйа̄ хисса паватти тирокут̣т̣а̄дигатарӯпадассанато. ‘‘диббасадисатта̄’’ти ча хӣнӯпама̄дассанам̣ девата̄нам̣ диббачаккхутопи имасса маха̄нубха̄ватта̄. тена диббачаккхула̄бха̄йа йогино парикаммакаран̣ам̣ таппат̣ипаккха̄бхибхавасса аттхато тасса виджайиччха̄ на̄ма хоти, диббачаккхула̄бхӣ ча иддхима̄ девата̄нам̣ вачанаггахан̣аккхаманадхаммада̄навасена маха̄моггалла̄наттхера̄дайо вийа да̄наггахан̣алаккхан̣е, воха̄ре ча паваттеййа̄ти евам̣ виха̄равиджайиччха̄воха̄раджутигатисан̇кха̄та̄нам̣ аттха̄нам̣ васена имасса абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣асса диббачаккхубха̄васиддхито. саддавидӯ ча тесу ева аттхесу диву-саддам̣ иччхантӣти вуттам̣ ‘‘там̣ саббам̣ саддасаттха̄нуса̄рена ведитабба’’нти.

дассанат̣т̣хена̄ти рӯпадассанабха̄вена. чаккхуна̄ хи сатта̄ рӯпам̣ пассанти. йатха̄ мам̣сачаккху вин̃н̃а̄н̣а̄дхит̣т̣хитам̣ самависамам̣ а̄чиккхантам̣ вийа паваттати, на татха̄ идам̣. идам̣ пана сайамева тато са̄тисайам̣ чаккхукиччака̄рӣти а̄ха ‘‘чаккхукиччакаран̣ена чаккхумива̄типи чаккхӯ’’ти. ‘‘дит̣т̣хивисуддхихетутта̄’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘йо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. уччхедадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти парато упапаттийа̄ адассанато еттхева̄йам̣ сатто уччхинно, евамитарепӣти. навасаттапа̄тубха̄вадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти ла̄бхӣ адхиччасамуппаттико вийа. буддхапутта̄ пассантийева̄ти уттарапада̄вадха̄ран̣ам̣, на пуримапада̄вадха̄ран̣ам̣. евам̣ хи джайаддисаджа̄така̄дӣхи авиродхо сиддхо хоти.

манусса̄нам̣ иданти ма̄нусакам̣, манусса̄нам̣ гочарабхӯтам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣. тадан̃н̃асса пана диббатирохита̄тисукхума̄дибхедасса рӯпасса дассанато атиккантама̄нусакам̣. еварӯпан̃ча мануссӯпача̄рам̣ атиккантам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘мануссӯпача̄рам̣ атиккамитва̄ рӯпадассанена̄’’ти. евам̣ висайамукхена дассетва̄ ида̄ни висайӣмукхена дассетум̣ ‘‘ма̄нусакам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄пи мам̣сачаккха̄тиккамо тасса кичча̄тиккаменева дат̣т̣хаббо.

диббачаккхуна̄ти диббачаккхун̃а̄н̣енапи. дат̣т̣хум̣ на сакка̄ кхан̣асса атииттарата̄йа атисукхумата̄йа кесан̃чи рӯпасса. апича диббачаккхусса паччуппаннам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣, тан̃ча пуреджа̄тапаччайабхӯтам̣, на ча а̄ваджджанапарикаммехи вина̄ махаггатасса паватти аттхи, на̄пи уппаджджама̄намева рӯпам̣ а̄рамман̣апаччайо бхавитум̣ саккоти, бхиджджама̄нам̣ ва̄. тасма̄ ‘‘чутӯпапа̄таккхан̣е рӯпам̣ диббачаккхуна̄ дат̣т̣хум̣ на сакка̄’’ти сувуттаметам̣. йади диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ рӯпа̄рамман̣амева, атха касма̄ ‘‘сатте пассатӣ’’ти вуттанти? йебхуййена саттасанта̄нагатарӯпадассанато евам̣ вуттам̣. саттагахан̣асса ва̄ ка̄ран̣абха̄вато воха̄равасена вуттантипи кечи. те чавама̄на̄ти адхиппета̄ти самбандхо. еварӯпети на чутӯпапа̄таккхан̣асаман̇гиноти адхиппа̄йо.

мохӯпаниссайам̣ на̄ма каммам̣ нихӣнам̣ нихӣнапхалам̣ хотӣти а̄ха ‘‘моханиссандайуттатта̄’’ти. таббипарӣтети тасса хӣл̣ита̄дибха̄васса випарӣте, ахӣл̣ите анохӣл̣ите анон̃н̃а̄те анаван̃н̃а̄те читтӣкатети аттхо. суван̣н̣ети сундараван̣н̣е. дуббан̣н̣ети асундараван̣н̣е. са̄ пана̄йам̣ суван̣н̣адуббан̣н̣ата̄ йатха̄ккамам̣ каммасса адосадосӯпаниссайата̄йа хотӣти а̄ха ‘‘адосаниссандайуттатта̄’’тиа̄ди. сундарам̣ гатим̣ гата̄ сугата̄ти а̄ха ‘‘сугатигате’’ти, сугатим̣ упапаннети аттхо. алобхаджджха̄сайа̄ сатта̄ вадан̃н̃ӯ вигатамаччхера̄ алобхӯпаниссайена каммуна̄ субхага̄ самиддха̄ хонтӣти а̄ха ‘‘алобханиссандайуттатта̄ ва̄ ад̣д̣хе махаддхане’’ти. дуккхам̣ гатим̣ гата̄ дуггата̄ти а̄ха ‘‘дуггатигате’’ти. лобхаджджха̄сайа̄ сатта̄ луддха̄ маччхарино лобхӯпаниссайена каммуна̄ дуггата̄ дурупета̄ хонтӣти а̄ха ‘‘лобханиссандайуттатта̄ ва̄ далидде аппаннапа̄не’’ти.

упачитанти пхала̄вахабха̄вена катам̣. йатха̄ катам̣ хи каммам̣ пхалада̄насаматтхам̣ хоти, татха̄ катам̣ упачитам̣. чавама̄нетиа̄дӣхи диббачаккхукиччам̣ вуттанти висайамукхена висайӣбйа̄па̄рама̄ха. пуримехӣти ва̄ ‘‘диббена чаккхуна̄’’тиа̄дӣни пада̄ни сандха̄йа вуттам̣. а̄дӣхӣти еттха ча-саддо луттаниддит̣т̣хо. тасма̄ ‘‘диббена…пе… пассатӣ’’ти имехи, ‘‘чавама̄не’’тиа̄дӣхи ча диббачаккхукиччам̣ вуттанти аттхо.

имина̄ пана падена̄ти ‘‘йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄тӣ’’ти имина̄ ва̄кйена. идха бхиккхӯти имасмим̣ са̄сане бхиккху, диббачаккхун̃а̄н̣ала̄бхӣти адхиппа̄йо. со ча диббачаккхун̃а̄н̣ала̄бхӣ нерайике ча сатте паччаккхато дисва̄ т̣хито. евам̣ манаси каротӣти тесам̣ нерайика̄нам̣ нирайасам̣ваттанийасса каммасса н̃а̄тука̄мата̄васена па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа парикаммавасена манаси кароти. ким̣ ну кхотиа̄ди манасика̄равидхидассанам̣. евам̣ пана парикаммам̣ катва̄ па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣хитасса там̣ каммам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ а̄ваджджанам̣ уппаджджати, тасмим̣ нируддхе чатта̄ри, пан̃ча ва̄ джавана̄ни джавантӣтиа̄ди саббам̣ вуттанайамева. ‘‘висум̣ парикаммам̣ на̄ма наттхӣ’’ти идам̣ пана диббачаккхун̃а̄н̣ена вина̄ йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣асса висум̣ парикаммам̣ наттхӣти адхиппа̄йена вуттам̣. еван̃четам̣ иччхитаббам̣, ан̃н̃атха̄ йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣асса махаггатабха̄во ева на сийа̄. дева̄нам̣ дассанепи есева найо. нерайикадеваггахан̣ам̣ четтха нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. а̄кан̇кхама̄но хи диббачаккхула̄бхӣ ан̃н̃агатикесупи евам̣ пат̣ипаджджатийева. татха̄ хи ваккхати ‘‘апа̄йаггахан̣ена тираччха̄найоним̣ дӣпетӣ’’ти (висуддхи. 2.411), ‘‘сугатиггахан̣ена мануссагатипи сан̇гайхатӣ’’ти (висуддхи. 2.411) ча. там̣ нирайасам̣ваттанийам̣ каммам̣ а̄рамман̣ам̣ етасса̄ти там̣камма̄рамман̣ам̣. пха̄русакавана̄дӣсӯти а̄ди-саддена читталата̄вана̄дӣнам̣ сан̇гахо.

йатха̄ чимасса̄ти йатха̄ ча имасса йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣асса висум̣ парикаммам̣ наттхи, евам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ассапӣти висум̣ парикамма̄бха̄вам̣ нидассети. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘диббачаккхупа̄дака̄нева хи има̄нӣ’’ти. татра̄йамадхиппа̄йо – йатха̄ диббачаккхула̄бхӣ нирайа̄диабхимукхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄, нерайика̄дике сатте дисва̄ техи пуббе а̄йӯхитам̣ нирайасам̣ваттанийа̄дикам̣ каммам̣ та̄дисена сама̄да̄нена, таджджена ча манасика̄рена париккхате читте йа̄тха̄вато джа̄на̄ти, евам̣ йасса йасса саттасса саманантара̄ ана̄гатам̣ аттабха̄вам̣ н̃а̄тука̄мо там̣ там̣ одисса а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ тена тена атӣте, етарахи ва̄ а̄йӯхитам̣ тасса ниббаттакам̣ каммам̣ йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ена дисва̄ тена ниббаттетаббам̣ ана̄гатам̣ аттабха̄вам̣ н̃а̄тука̄мо та̄дисена сама̄да̄нена, таджджена ча манасика̄рена париккхате читте йа̄тха̄вато джа̄на̄ти. есева найо тато паресупи аттабха̄весу. етам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣ на̄ма. йасма̄ етам̣ двайам̣ диббачаккхун̃а̄н̣е сатийева сиджджхати, на̄сати. тена вуттам̣ ‘‘има̄ни диббачаккхуна̄ сахева иджджхантӣ’’ти.

ка̄йена дут̣т̣ху чаритам̣, ка̄йато ва̄ уппаннам̣ килесапӯтикатта̄ дут̣т̣хам̣ чаритам̣ ка̄йадуччаританти евам̣ йоджетаббо. ка̄йоти четтха чопанака̄йо адхиппето. ка̄йавин̃н̃аттивасена паваттам̣ акусалам̣ ка̄йакаммам̣ ка̄йадуччаританти. итаресӯти вачӣманодуччаритесу. йасмим̣ санта̄не каммам̣ катӯпачитам̣, асатисса антарупаччхеде випа̄ка̄рахабха̄васса авигаччханато со тена сахитойева̄ти ваттабботи а̄ха ‘‘саманна̄гата̄ти саман̇гӣбхӯта̄’’ти. ‘‘анаттхака̄ма̄ хутва̄’’ти етена ма̄та̄питаро вийа путта̄нам̣, а̄чарийупаджджха̄йа̄ вийа ча нисситака̄нам̣ аттхака̄ма̄ хутва̄ гарахака̄ упава̄дака̄ на хонтӣти дассети. гун̣апаридхам̣санена̄ти виджджама̄на̄нам̣ гун̣а̄нам̣ виддхам̣санена, вина̄санена̄ти аттхо. нану ча антимаваттхуна̄пи упава̄до гун̣апаридхам̣санамева̄ти? саччаметам̣. гун̣а̄ти панеттха джха̄на̄дивисеса̄ уттаримануссадхамма̄ адхиппета̄ти сӣлапаридхам̣санам̣ висум̣ гахитам̣. тена̄ха ‘‘наттхи имесам̣ саман̣адхаммо’’тиа̄ди. саман̣адхаммоти ча сӣласам̣йамам̣ сандха̄йа вадати. джа̄нам̣ ва̄ти йам̣ упавадати, тасса арийабха̄вам̣ джа̄нанто ва̄. аджа̄нам̣ ва̄ти аджа̄нанто ва̄. джа̄нанам̣ аджа̄нанам̣ четтха аппама̄н̣ам̣, арийабха̄во ева пама̄н̣ам̣. тена̄ха ‘‘убхайатха̄пи арийӯпава̄дова хотӣ’’ти. ‘‘арийо’’ти пана аджа̄нато адут̣т̣хачиттассева таттха арийагун̣а̄бха̄вам̣ паведентасса гун̣апаридхам̣санам̣ на хотӣти тасса арийӯпава̄до наттхӣти ваданти. сатекиччхам̣ пана хоти кхама̄панена, на анантарийам̣ вийа атекиччхам̣.

руджджхатӣти тудати, дуккхам̣ веданам̣ уппа̄детӣти аттхо. танти там̣ тхерам̣, там̣ ва̄ кирийам̣. джа̄нанто ева тхеро ‘‘аттхи те, а̄вусо, патит̣т̣ха̄’’ти пуччхи. итаропи сачча̄бхисамайо са̄сане патит̣т̣ха̄ти а̄ха ‘‘сота̄панно аха’’нти. тхеро там̣ карун̣а̄йама̄но ‘‘кхӣн̣а̄саво тайа̄ упавадито’’ти атта̄нам̣ а̄вика̄си.

саче навакатара̄ хонти тасмим̣ виха̄ре бхиккхӯ. саммукха̄ акхама̄пентепӣти пурато кхама̄пане асамбхавантепи. ‘‘акхаманте’’ти ва̄ па̄т̣хо. там̣ сота̄паннасса васена ведитаббам̣.

париниббутаман̃чат̣т̣ха̄нанти пӯджа̄каран̣ат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа̄ха.

сама̄да̄таббат̣т̣хена сама̄да̄на̄ни, камма̄ни сама̄да̄на̄ни йесам̣, те каммасама̄да̄на̄, миччха̄дит̣т̣хивасена каммасама̄да̄на̄, хетуаттхам̣ ва̄ антогадхам̣ катва̄ миччха̄дит̣т̣хивасена паре каммесу сама̄да̄пака̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄. тайимаматтхам̣ дассенто ‘‘миччха̄дит̣т̣хивасена̄’’тиа̄дима̄ха. сӣласампаннотиа̄ди парипаккиндрийасса маггасаман̇гино васена вуттам̣. аггамаггат̣т̣хе пана ваттаббамева наттхи. ан̃н̃анти арахаттам̣. евам̣сампаданти йатха̄ там̣ авассамбха̄вӣ, евамидампӣти аттхо. там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа̄тиа̄дӣсу арийӯпава̄дам̣ сандха̄йа ‘‘пуна еварӯпим̣ ва̄чам̣ на ваккха̄мӣ’’ти ваданто ва̄чам̣ паджахати на̄ма, ‘‘пуна еварӯпам̣ читтам̣ на уппа̄десса̄мӣ’’ти чинтенто читтам̣ паджахати на̄ма, ‘‘пуна еварӯпим̣ дит̣т̣хим̣ на ган̣хисса̄мӣ’’ти паджаханто дит̣т̣хим̣ паджахати на̄ма, татха̄ акаронто нева паджахати, на пат̣иниссаджджати. йатха̄бхатам̣ никкхитто, евам̣ нирайети йатха̄ нирайапа̄лехи а̄харитва̄ нирайе т̣хапито, евам̣ нирайе т̣хапитойева̄ти аттхо. миччха̄дит̣т̣хивасена акаттаббам̣ на̄ма па̄пам̣ наттхи, йато сам̣са̄ракха̄н̣убха̄вопи на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘миччха̄дит̣т̣хипарама̄ни, бхиккхаве, ваджджа̄нӣ’’ти.

‘‘уччхиннабхаванеттико, бхиккхаве, татха̄гатасса ка̄йо тит̣т̣хати, айан̃чева ка̄йо, бахиддха̄ ча на̄марӯпа’’нти (дӣ. ни. 1.147) евама̄дӣсу вийа идха ка̄йа-саддо кхандхапан̃чакависайоти а̄ха ‘‘ка̄йасса бхеда̄ти упа̄диннаккхандхапаричча̄га̄’’ти. авӣтара̄гасса маран̣ато парам̣ на̄ма бхавантарӯпа̄да̄намева̄ти а̄ха ‘‘парам̣ маран̣а̄ти таданантарам̣ абхиниббаттиккхандхаггахан̣е’’ти. йена тит̣т̣хати, тасса упаччхеденева ка̄йо бхиджджатӣти а̄ха ‘‘ка̄йасса бхеда̄ти джӣвитиндрийасса упаччхеда̄’’ти.

ети имасма̄ сукханти айо, пун̃н̃анти а̄ха ‘‘пун̃н̃асаммата̄ айа̄’’ти. айанти етасма̄ сукха̄нӣти а̄йо, пун̃н̃акамма̄дисукхаса̄дханам̣. тена̄ха ‘‘сукха̄нам̣ ва̄ а̄йасса абха̄ва̄’’ти. ийати асса̄дийатӣти айо, асса̄доти а̄ха ‘‘асса̄дасан̃н̃ито айо’’ти.

на̄гара̄джа̄дӣнанти а̄ди-саддена супан̣н̣а̄дӣнам̣ сан̇гахо. асурасадисанти пета̄сурасадисам̣. соти асурака̄йо. саббасамуссайехӣти саббехи сампаттисамуссайехи. вуттавипарийа̄йена̄ти ‘‘сут̣т̣ху чаритам̣, собханам̣ ва̄ чаритам̣ анаваджджатта̄’’тиа̄дина̄ ‘‘ка̄йадуччаритена̄’’тиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ вуттасса аттхасса випарийа̄йена.

нигаманавачанам̣ вуттассеваттхасса пуна вачананти катва̄. айаметтха сан̇кхепаттхоти ‘‘диббена чаккхуна̄…пе… пассатӣ’’ти еттха айам̣ йатха̄вутто сан̇кхепаттхо.

412. касин̣а̄рамман̣анти ат̣т̣ханнампи касин̣а̄нам̣ васена касин̣а̄рамман̣ам̣. сабба̄ка̄рена̄ти ‘‘чуддасавидхена читтапаридаманена ат̣т̣хан̇гасаманна̄гамена бхӯмипа̄дападамӯласампа̄данена̄’’ти имина̄ саббаппака̄рена. абхинӣха̄раккхамам̣ диббачаккхун̃а̄н̣а̄бхимукхам̣ песана̄рахам̣ песанайоггам̣ катва̄. а̄саннам̣ ка̄таббанти диббачаккхун̃а̄н̣уппаттийа̄ самӣпабхӯтам̣ ка̄таббам̣. таттха упача̄раджджха̄нам̣ пагун̣атарам̣ катва̄ а̄рамман̣ан̃ча вад̣д̣хетаббам̣. тена̄ха ‘‘упача̄раджджха̄нагочарам̣ катва̄ вад̣д̣хетва̄ т̣хапетабба’’нти. таттха̄ти тасмим̣ вад̣д̣хите касин̣а̄рамман̣е. аппана̄ти джха̄навасена аппана̄. на хи акатапарикаммасса абхин̃н̃а̄васена аппана̄ иджджхати. тена̄ха ‘‘па̄дакаджджха̄наниссайам̣ хотӣ’’ти, па̄дакаджджха̄на̄рамман̣ам̣ хотӣти аттхо. на парикамманиссайанти парикаммасса там̣ касин̣а̄рамман̣ам̣ апассайо на хоти. татха̄ сати рӯпадассанам̣ на сийа̄. имесӯти йатха̄вуттесу теджокасин̣а̄дӣсу тӣсу касин̣есу. уппа̄детва̄ти упача̄раджджха̄нуппа̄данена уппа̄детва̄. упача̄раджджха̄напаваттийа̄ хи саддхим̣ пат̣ибха̄ганимиттуппатти. таттха̄ти касин̣аниддесе.

антойева рӯпагатам̣ пасситаббам̣ на бахиддха̄ виккхепа̄паттихетубха̄вато. парикаммасса ва̄ро атиккаматӣти идха парикаммам̣ на̄ма йатха̄вуттакасин̣а̄рамман̣ам̣ упача̄раджджха̄нам̣, там̣ рӯпагатам̣ пассато на паваттати. касин̣а̄локавасена ча рӯпагатадассанам̣, касин̣а̄локо ча парикаммавасена̄ти тадубхайампи парикаммасса аппаваттийа̄ на хоти. тена̄ха ‘‘тато а̄локо антарадха̄йати, тасмим̣ антарахите рӯпагатампи на диссатӣ’’ти. рӯпагатам̣ пассато парикаммасса ва̄ро атиккамати, парикаммаматиккантасса касин̣а̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣ам̣ на хотӣти рӯпагатам̣ на диссати, катхам̣ пана пат̣ипаджджитаббанти а̄ха ‘‘атха̄нена̄’’тиа̄ди. евам̣ ануккамена̄ти пунаппунам̣ па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ тато тато вут̣т̣ха̄йа абхин̣хам̣ а̄локасса пхаран̣авасена а̄локо тха̄магато хоти чират̣т̣ха̄йӣ. татха̄ ча сати таттха сучирампи рӯпагатам̣ пассатева. тена вуттам̣ ‘‘еттха а̄локо…пе… хотӣ’’ти.

сва̄йаматтхо тин̣уккӯпама̄йа вибха̄ветабботи дассенто а̄ха ‘‘раттим̣ тин̣укка̄йа̄’’тиа̄ди. таттха пунаппунам̣ павесананти пунаппунам̣ па̄дакаджджха̄насама̄паджджанам̣. тха̄магата̄локасса йатха̄париччхедена т̣ха̄нанти йаттакам̣ т̣ха̄нам̣ париччхиндитва̄ касин̣ам̣ вад̣д̣хитам̣, тха̄магатасса а̄локасса таттакам̣ пхаритва̄ ават̣т̣ха̄нам̣.

ана̄па̄тхагатанти а̄па̄тхагаманайогйасса васена вуттам̣. антокуччхигата̄ди пана тадабха̄вато тена висеситаббамева. тадева̄ти диббачаккхумева. еттха̄ти етесу рӯпама̄раббха паваттачиттесу. рӯпадассанасаматтханти рӯпам̣ сабха̄вато вибха̄ванасаматтхам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ вийа. пуббабха̄гачитта̄нӣти а̄ваджджанапарикаммасан̇кха̄та̄ни пуббабха̄гачитта̄ни. та̄ни хи а̄рамман̣ам̣ каронта̄нипи на йа̄тха̄вато там̣ вибха̄ветва̄ паваттанти а̄ваджджанасампат̣иччханачитта̄ни вийа.

там̣ панетам̣ диббачаккху. парипантхоти антара̄йико. джха̄навиббхантакоти джха̄нумматтако джха̄набха̄вана̄мукхена умма̄даппатто. аппаматтена бхавитаббанти ‘‘диббачаккху майа̄ адхигата’’нти сантосам̣ ана̄паджджитва̄ випассана̄нуйогавасена ва̄ сачча̄бхисамайавасена ва̄ аппаматтена бхавитаббам̣.

‘‘евам̣ пасситука̄мена̄’’тиа̄дина̄ диббачаккхусса на̄на̄ваджджанапарикамман̃чева диббачаккхун̃а̄н̣ан̃ча дасситам̣, на тасса уппаттиккамоти там̣ дассетум̣ ‘‘татра̄йа’’нтиа̄ди вуттам̣. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева.

чутӯпапа̄тан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄

413. итӣти евам̣ вуттаппака̄рена̄ти аттхо. тена ‘‘со евам̣ сама̄хите читте’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.244-245; ма. ни. 1.384, 431-433; па̄ра̄. 12-14) йатха̄дасситапа̄л̣игатим̣, тасса̄ аттхавиваран̣анайан̃ча пачча̄масати. саччесу вийа арийасачча̄ни кхандхесу упа̄да̄наккхандха̄ антогадха̄. тадубхайе ча сабха̄вато, самудайато, аттхан̇гамато, асса̄дато, а̄дӣнавато, ниссаран̣ато ча йатха̄бхӯтам̣ сайамбхун̃а̄н̣ена аведи ан̃н̃а̄си пат̣ивиджджхи паведеси ва̄ти са̄тисайена пан̃чаккхандха̄вабодхена бхагава̄ва тхометабботи а̄ха ‘‘пан̃чаккхандхавидӯ’’ти. н̃атва̄ вин̃н̃еййа̄ти самбандхо. та̄сӯти пан̃часу абхин̃н̃а̄су. таггахан̣енева ча парибхан̣д̣ан̃а̄н̣а̄нам̣ гахитатта̄ ‘‘пан̃ча̄’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘ета̄су хӣ’’тиа̄ди.

таттха парибхан̣д̣ан̃а̄н̣а̄нӣти парива̄ран̃а̄н̣а̄ни. йатха̄ хи синерусса парива̄рат̣т̣ха̄на̄ни йа̄ни там̣сиддхийа̄ сиддха̄ни мекхалат̣т̣ха̄на̄ни парибхан̣д̣а̄нӣти вуччанти, евам̣ има̄нипи диббачаккхусиддхийа̄ сиддха̄ни тасса парибхан̣д̣а̄нӣти вутта̄ни. идха̄гата̄нӣти еттха идха̄ти йатха̄дассита̄ни суттапада̄ни сандха̄йа вуттам̣. тато ан̃н̃есу пана са̄ман̃н̃апхала̄дӣсу маномайан̃а̄н̣ампи висум̣ абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣абха̄вена а̄гатам̣.

‘‘тесӯ’’ти идам̣ пачча̄масанам̣ ким̣ тика̄нам̣, уда̄ху а̄рамман̣а̄нанти? кин̃четтха йади тика̄нам̣, тадайуттам̣. на хи тикесу абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни паваттанти. атха а̄рамман̣а̄нам̣, тампи айуттам̣. на хи ан̃н̃ам̣ уддиситва̄ ан̃н̃асса пачча̄масанам̣ йуттанти. йатха̄ иччхати, татха̄ бхавату та̄ва тика̄нам̣, нану вуттам̣ ‘‘на хи тикесу абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни паваттантӣ’’ти? на̄йам̣ виродхо тикавоха̄рена а̄рамман̣а̄нам̣йева гайхама̄натта̄. атха ва̄ пана хоту а̄рамман̣а̄нам̣, нану вуттам̣ ‘‘на хи ан̃н̃ам̣ уддиситва̄ ан̃н̃асса пачча̄масанам̣ йутта’’нти? айампи на досо йатха̄вуттака̄ран̣енева̄ти.

414. асатипи ваттхубхеде бхӯмика̄ласанта̄набхедавасена бхиннесу саттасу а̄рамман̣есу. тикавасена хеса бхедо гахито. иддхивидхан̃а̄н̣асса магга̄рамман̣ата̄йа абха̄вато идха магга̄рамман̣атико на лаббхати. танти иддхивидхан̃а̄н̣ам̣. ка̄йам̣ читтасаннисситам̣ катва̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. упайогаладдханти ладдхаупайогавачанам̣. дутийа̄вибхаттивасена вуттам̣ ‘‘ка̄йам̣ парин̣а̄метӣ’’ти. тена̄ха ‘‘рӯпака̄йа̄рамман̣ато’’ти, рӯпака̄йасса ван̣н̣а̄рамман̣атоти аттхо.

тадева читтанти йадева ка̄йавасена читтапарин̣а̄мане вуттам̣ па̄дакаджджха̄начиттам̣, тадева. ра̄мага̄ме четийам̣ т̣хапетва̄ сесесу саттасу четийесу дха̄туйо иддхийа̄ а̄харитва̄ ра̄джагахе бхӯмигхараман̣д̣апе катам̣ маха̄дха̄тунидха̄нам̣. ‘‘име гандха̄’’тиа̄дина̄ паччуппанне гандха̄дике гахетва̄пи асуссана̄дивисесайуттам̣ ана̄гатамева несам̣ рӯпам̣ адхит̣т̣ха̄начиттасса а̄рамман̣ам̣ хоти ана̄гата̄дхит̣т̣ха̄натта̄. ваттанийасена̄санам̣ на̄ма вин̃джха̄т̣авийам̣ виха̄ро. дадхирасанти дадхиман̣д̣о, там̣ адхит̣т̣хахантасса ана̄гатам̣ дадхиван̣н̣ам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти. паччуппанна̄рамман̣ам̣ хоти паччуппаннасса рӯпака̄йасса а̄рамман̣акаран̣ато.

сака̄йачитта̄нанти аттано ка̄йасса, читтасса ча.

415. саддо ча паритто саббасса рӯпасса ка̄ма̄вачарабха̄вато. виджджама̄намева̄ти ваттама̄нам̣йева.

416. сота̄паннасса читтанти сота̄паннасса а̄вен̣икам̣ читтам̣. сакада̄га̄мисса̄тиа̄дӣсупи есева найо. йа̄ва арахато нетаббанти ‘‘сакада̄га̄мӣ ана̄га̄мино читтам̣ на джа̄на̄ти, ана̄га̄мӣ арахато’’ти евам̣ нетаббам̣. саббесанти саббесам̣ арийа̄нам̣ джа̄на̄ти, ко пана ва̄до анарийа̄нам̣. ан̃н̃опи ча упаримо ана̄га̄миа̄ди хет̣т̣химасса сакада̄га̄миа̄дикасса читтам̣ джа̄на̄тӣти самбандхо.

атӣтасса, ана̄гатасса ча парасса читтасса джа̄нанам̣ самбхавати, паччуппаннасса пана на самбхаватӣти адхиппа̄йена пуччхати ‘‘катхам̣ паччуппаннам̣ а̄рамман̣ам̣ хотӣ’’ти. итаро йаттха самбхавати, там̣дассанаттхам̣ паччуппаннам̣ та̄ва вибхаджитва̄ дассенто ‘‘паччуппаннам̣ на̄ма тивидха’’нтиа̄дима̄ха. таттха уппа̄дат̣т̣хитибхан̇гаппаттанти уппа̄дам̣, т̣хитим̣, бхан̇ган̃ча паттам̣, кхан̣аттайапарийа̄паннанти аттхо. еттхантаре екадвесантатива̄ра̄ ведитабба̄ти еттхантаре паватта̄ рӯпасантатива̄ра̄ екадвесантатива̄ра̄ на̄ма̄ти ведитабба̄ти аттхо. а̄локат̣т̣ха̄нато оваракам̣ павит̣т̣хасса пагева таттха нисиннасса вийа йа̄ва рӯпагатам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. таттха упад̣д̣хавела̄ авибхӯтава̄ра̄, упад̣д̣хавела̄ вибхӯтава̄ра̄, тадубхайам̣ гахетва̄ ‘‘две сантатива̄ра̄’’ти вуттам̣. тайидам̣ на саббаса̄дха̄ран̣ам̣, екаччасса сӣгхампи па̄кат̣ам̣ хотӣти ‘‘екадвесантатива̄ра̄’’ти екаггахан̣ампи катам̣, атипариттасабха̄ваутуа̄дисамут̣т̣ха̄на̄ ва̄ екадвесантатива̄ра̄ ведитабба̄.

тӣре аккантаудакалекха̄ на̄ма ка̄луссийам̣ гата̄ тӣрасамӣпе удакара̄джи. йа̄ва на виппасӣдатӣти ка̄луссийавигамена йа̄ва виппасанна̄ на хоти. кечи пана ‘‘атинте тӣре аллапа̄дена акканте йа̄ва па̄де удакалекха̄ на виппасӣдати, на сам̣сӣдати, на вӯпасамматӣ’’ти еваметтха аттхам̣ ваданти. те панете кирийа̄бхедена вутта̄ ка̄лависеса̄, на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самасама̄, ӯна̄дхикабха̄гавантова дат̣т̣хабба̄. две тайо джаванава̄ра̄ ка̄ма̄вачараджаванавасена ведитабба̄, на итараджаванавасена. на хи те паримитака̄ла̄, анантара̄ паваттабхаван̇га̄дайопи тадантогадха̄ва дат̣т̣хабба̄. тадубхайанти рӯпа̄рӯпасантатидвайам̣.

екабхавапариччхиннанти пат̣исандхичутипариччхиннам̣. екабхавапарийа̄паннам̣ дхаммаджа̄там̣ етарахӣти ваттаббам̣ аддха̄паччуппаннам̣ на̄ма. маноти сасампайуттам̣ вин̃н̃а̄н̣ама̄ха. дхамма̄ти а̄рамман̣адхамма̄. маноти ва̄ мана̄йатанам̣. дхамма̄ти ведана̄дайо арӯпаккхандха̄. убхайаметам̣ паччуппаннанти аддха̄паччуппаннам̣ хонтам̣ етам̣ убхайам̣ хотӣти аттхо. вин̃н̃а̄н̣анти никантивин̃н̃а̄н̣ам̣. тан̃хи тасмим̣ паччуппанне чхандара̄гавасена пат̣ибаддхам̣ хоти. абхинандатӣти тан̣ха̄дит̣т̣ха̄бхинандана̄хи абхинандати. татха̄бхӯто ча ваттхупарин̃н̃а̄йа абха̄вато тесу паччуппаннесу дхаммесу сам̣хӣрати тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи а̄кад̣д̣хӣйати. еттха ча два̄даса̄йатана̄нам̣ ‘‘етам̣ паччуппанна’’нти (ма. ни. 3.284) а̄гататта̄ таттха паватто чхандара̄го аддха̄паччуппанна̄рамман̣о, на кхан̣апаччуппанна̄рамман̣оти вин̃н̃а̄йатӣти дассенто ‘‘йам̣ сандха̄йа бхаддекараттасутте…пе… сам̣хӣратӣти вутта’’нти а̄ха. ‘‘паччуппаннан̃ча йо дхаммам̣, таттха таттха випассатӣ’’ти (ма. ни. 3.272, 285) еттха̄пи випассана̄читтам̣ кхан̣апаччуппаннам̣, випасситаббадхамма̄ аддха̄паччуппанна̄ти гахетаббам̣. ан̃н̃атха̄ випассана̄ва на самбхавеййа. ‘‘кхан̣апаччуппаннам̣ па̄л̣ийам̣ а̄гата’’нти на вуттам̣ тасса васена а̄рамман̣акаран̣асса ат̣т̣хакатха̄йам̣ ана̄гататта̄.

кечӣти абхайагирива̄сино. екаккхан̣е читтам̣ уппаджджатӣти иддхичиттасса уппаттисамака̄ламева парачиттассапи уппаттисамбхаватоти йуттидассанам̣. йатха̄ а̄ка̄сетиа̄ди садисӯда̄харан̣ам̣. там̣ пана тесам̣ вачанам̣ айуттам̣. касма̄? маггапхалавӣтхито ан̃н̃аттха анит̣т̣хе т̣ха̄не а̄ваджджанаджавана̄нам̣ на̄на̄рамман̣абха̄ваппаттидосатоти йуттивачанам̣.

йади евам̣ катхам̣ четопарийан̃а̄н̣ам̣ паччуппанна̄рамман̣ам̣ хотӣти а̄ха ‘‘сантатипаччуппаннам̣ пана̄’’тиа̄ди. аддха̄паччуппаннам̣ пана джаванава̄рена дӣпетаббам̣, на сакалена паччуппаннаддхуна̄ти адхиппа̄йо.

татра̄йам̣ дӣпана̄тиа̄ди джаванава̄расса аддха̄паччуппаннабха̄вадӣпанамукхена иддхичиттасса паваттиа̄ка̄радӣпанам̣. итара̄нӣти а̄ваджджанапарикаммачитта̄ни. еттха ча ‘‘кечӣ’’ти йадипи абхайагирива̄сино адхиппета̄, те пана читтасса т̣хитиккхан̣ам̣ на иччхантӣти ‘‘т̣хитиккхан̣е ва̄ пат̣ивиджджхатӣ’’ти на ваттаббам̣ сийа̄. татха̄ йе ‘‘иддхимасса ча парасса ча екаккхан̣е читтам̣ уппаджджатӣ’’ти ваданти, тесам̣ ‘‘т̣хитиккхан̣е ва̄ бхан̇гаккхан̣е ва̄ пат̣ивиджджхатӣ’’ти вачанам̣ на самети. на хи тасмим̣ кхан̣адвайе уппаджджама̄нам̣ парачиттена саха екаккхан̣е уппаджджати на̄ма̄ти. т̣хитибхан̇гаккхан̣есу ча уппаджджама̄нам̣ екадесам̣ паччуппанна̄рамман̣ам̣, екадесам̣ атӣта̄рамман̣ам̣ а̄паджджати. йан̃ча вуттам̣ ‘‘парасса читтам̣ джа̄нисса̄мӣти ра̄сивасена маха̄джанасса читте а̄ваджджите’’ти, еттха ча маха̄джано аттхато паре анекапуггала̄ти ‘‘паресам̣ читтам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти а̄ваджджанаппаватти ваттабба̄ сийа̄. атха̄пи парасса̄ти маха̄джанасса̄ти аттхо самбхавеййа, татха̄пи тасса екапуггалассева ва̄ читтара̄сим̣ а̄ваджджитва̄ екасса пат̣ивиджджханам̣ айуттам̣. на хи ра̄сиа̄ваджджанам̣ екадеса̄ваджджанам̣ хотӣти, тасма̄ техи ‘‘маха̄джанасса читте а̄ваджджите’’тиа̄ди на ваттаббам̣.

йам̣ пана те ваданти ‘‘йасма̄ иддхимасса ча парасса ча екаккхан̣е читтам̣ уппаджджатӣ’’ти. таттха̄йам̣ адхиппа̄йо йутто сийа̄, четопарийан̃а̄н̣ала̄бхӣ парасса читтам̣ н̃а̄тука̄мо па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа атӣта̄дивибха̄гам̣ акатва̄ читтаса̄ман̃н̃ена ‘‘имасса читтам̣ джа̄на̄ми, имасса читтам̣ джа̄на̄мӣ’’ти парикаммам̣ катва̄ пуна па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа са̄ман̃н̃енева читтам̣ а̄ваджджитва̄ тин̣н̣ам̣, чатуннам̣ ва̄ парикамма̄нам̣ анантара̄ четопарийан̃а̄н̣ена парачиттам̣ пат̣ивиджджхати вибха̄вети рӯпам̣ вийа диббачаккхуна̄. тато парам̣ пана ка̄ма̄вачарачиттехи сара̄га̄диваваттха̄нам̣ хоти нӣла̄диваваттха̄нам̣ вийа. таттха диббачаккхуна̄ дит̣т̣хахадайаваттхурӯпасса саттасса абхимукхӣбхӯтасса читтаса̄ман̃н̃ена читтам̣ а̄ваджджайама̄нам̣ а̄ваджджанам̣ абхимукхӣбхӯтам̣ виджджама̄нам̣ читтам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ читтам̣ а̄ваджджети. парикамма̄ни ча там̣ там̣ виджджама̄нам̣ читтам̣ читтаса̄ман̃н̃енева а̄рамман̣ам̣ катва̄ читтаджа̄нанапарикамма̄ни хутва̄ паваттанти. четопарийан̃а̄н̣ам̣ пана виджджама̄нам̣ читтам̣ пат̣ивиджджхантам̣ вибха̄вентам̣ тена саха екаккхан̣е ева уппаджджати.

таттха йасма̄ санта̄насса санта̄наггахан̣ато екаттавасена а̄ваджджана̄дӣни ‘‘читта’’нтвева паватта̄ни. тан̃ча читтамева, йам̣ четопарийан̃а̄н̣ена вибха̄витам̣. тасма̄ сама̄на̄ка̄раппаваттито на анит̣т̣хе маггапхалавӣтхито ан̃н̃асмим̣ т̣ха̄не на̄на̄рамман̣ата̄ а̄ваджджанаджавана̄нам̣ хоти. паччуппанна̄рамман̣ан̃ча парикаммам̣ паччуппанна̄рамман̣асса четопарийан̃а̄н̣асса а̄севанапаччайена паччайоти сиддхам̣ хоти. атӣтаттико ча евам̣ упапанно хоти. ан̃н̃атха̄ сантатипаччуппанне, аддха̄паччуппанне ча ‘‘паччуппанна’’нти идха вуччама̄не атӣта̄на̄гата̄нан̃ча паччуппанната̄ а̄паджджеййа. татха̄ ча сати ‘‘паччуппанно дхаммо паччуппаннасса дхаммасса анантарапаччайена паччайо’’ти ваттаббам̣ сийа̄, на ча там̣ вуттам̣. ‘‘атӣто дхаммо паччуппаннасса дхаммасса анантарапаччайена паччайо. пурима̄ пурима̄ атӣта̄ кхандха̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ паччуппанна̄нам̣ кхандха̄нам̣ анантара …пе… ануломам̣ готрабхусса̄’’тиа̄ди вачанато (пат̣т̣ха̄. 2.18.5) на аддха̄сантатипаччуппаннесвева ча анантара̄тӣта̄ чатта̄ро кхандха̄ атӣта̄ти вин̃н̃а̄йанти. на ча абхидхаммама̄тика̄йам̣ (дха. са. тикама̄тика̄ 18-19) а̄гатасса паччуппаннападасса аддха̄сантатипаччуппаннападаттхата̄ каттхачи па̄л̣ийам̣ вутта̄. тасма̄ техи иддхимасса ча парасса ча екаккхан̣е читтуппаттийа̄ четопарийан̃а̄н̣асса паччуппанна̄рамман̣ата̄ вутта̄. йада̄ пана ‘‘йам̣ имасса читтам̣ паваттам̣, там̣ джа̄на̄ми. йам̣ бхависсати, там̣ джа̄на̄мӣ’’ти ва̄ а̄бхогам̣ катва̄ па̄дакаджджха̄насама̄паджджана̄дӣни кароти, тада̄ а̄ваджджанапарикамма̄ни, четопарийан̃а̄н̣ан̃ча атӣта̄на̄гата̄рамман̣а̄нева хонти а̄ваджджаненева вибха̄гасса кататта̄.

йе пана ‘‘иддхима̄ парасса читтам̣ джа̄нитука̄мо а̄ваджджети, а̄ваджджанам̣ кхан̣апаччуппаннам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ тенева саха нируджджхати. тато чатта̄ри, пан̃ча ва̄ джавана̄ни, йесам̣ паччхимам̣ иддхичиттам̣, сеса̄ни ка̄ма̄вачара̄ни, тесам̣ саббесампи тадева нируддхам̣ читтам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти, на ча та̄ни на̄на̄рамман̣а̄ни хонти аддха̄навасена паччуппанна̄рамман̣атта̄’’ти идам̣ вачанам̣ нисса̄йа ‘‘а̄ваджджанаджавана̄нам̣ паччуппанна̄тӣта̄рамман̣абха̄вепи на̄на̄рамман̣ата̄бха̄во вийа екадвитичатупан̃чачиттаккхан̣а̄на̄гатесупи читтесу а̄ваджджитесу а̄ваджджанаджавана̄нам̣ йатха̄самбхавам̣ ана̄гатапаччуппанна̄тӣта̄рамман̣абха̄вепи на̄на̄рамман̣ата̄ на сийа̄. тена чатупан̃чачиттаккхан̣а̄на̄гате а̄ваджджите ана̄гата̄рамман̣апарикамма̄нантарам̣ кхан̣апаччуппанна̄рамман̣ам̣ четопарийан̃а̄н̣ам̣ сиддха’’нти ваданти. тесам̣ ва̄до ‘‘ана̄гата̄рамман̣о дхаммо паччуппанна̄рамман̣асса дхаммасса а̄севанапаччайена паччайо, паччуппанна̄рамман̣о дхаммо атӣта̄рамман̣асса дхаммасса а̄севанапаччайена паччайо’’ти имесам̣ пан̃ха̄нам̣ ануддхат̣атта̄, ган̣ана̄йа ча ‘‘а̄севане тӣн̣ӣ’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.19.39) вуттатта̄ на сиджджхати. на хи кусалакирийа̄махаггатам̣ ана̄севанам̣ аттхӣти. етасса ча ва̄дасса ниссайабха̄во а̄ваджджанаджавана̄нам̣ кхан̣апаччуппаннанируддха̄рамман̣ата̄вачанасса на сиджджхати, ‘‘йам̣ паваттам̣, паваттиссати ча̄’’ти висесам̣ акатва̄ гахан̣е а̄ваджджанасса ана̄гатаггахан̣а̄бха̄вам̣, тадабха̄ва̄ джавана̄нампи ваттама̄наггахан̣а̄бха̄ван̃ча сандха̄йева тасса вуттатта̄. тада̄ хи бхаван̇гачалана̄нантарам̣ абхимукхӣбхӯтамева читтам̣ а̄раббха а̄ваджджана̄ паваттатӣти джа̄наначиттассапи ваттама̄на̄рамман̣абха̄ве а̄ваджджанаджа̄наначитта̄нам̣ сахат̣т̣ха̄надоса̄паттийа̄, ра̄сиекадеса̄ваджджанапат̣иведхе сампаттасампатта̄ваджджанаджа̄нане ча анит̣т̣хе т̣ха̄не а̄ваджджанаджавана̄нам̣ на̄на̄рамман̣абха̄вадоса̄паттийа̄ ча йам̣ вуттам̣ ‘‘кхан̣апаччуппаннам̣ читтам̣ четопарийан̃а̄н̣асса а̄рамман̣ам̣ хотӣ’’ти, там̣ айуттанти пат̣иккхипитва̄ йатха̄вуттадоса̄паттим̣, ка̄лавасена ча аддха̄сантатипаччуппанна̄рамман̣атта̄ на̄на̄рамман̣ата̄бха̄вам̣ дисва̄ а̄ваджджанаджавана̄нам̣ ваттама̄натам̣ нируддха̄рамман̣абха̄во вуттоти. тампи вачанам̣ пуримава̄дино на̄нуджа̄неййум̣. тасмим̣ хи сати ‘‘а̄ваджджана̄ кусала̄на’’нтиа̄дӣсу (пат̣т̣ха̄ 1.1.417) вийа ан̃н̃ападасан̇гахитасса анантарапаччайавидха̄нато ‘‘паччуппанна̄рамман̣аа̄ваджджана̄ атӣта̄рамман̣а̄нам̣ кхандха̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’ти ча ваттаббам̣ сийа̄, на ча вуттанти.

касма̄ паневам̣ четопарийан̃а̄н̣асса паччуппанна̄рамман̣ата̄ вича̄рита̄, нану ‘‘атӣто дхаммо паччуппаннасса дхаммасса, ана̄гато дхаммо паччуппаннасса дхаммасса а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.18.2) етесам̣ вибхан̇гесу ‘‘атӣта̄ кхандха̄ иддхивидхан̃а̄н̣асса четопарийан̃а̄н̣асса пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣асса а̄ваджджана̄йа а̄рамман̣апаччайена паччайо, ана̄гата̄ кхандха̄ иддхивидхан̃а̄н̣асса четопарийан̃а̄н̣асса ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса а̄ваджджана̄йа а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти, уппаннаттике ча ‘‘ануппанна̄ кхандха̄ уппа̄дино кхандха̄ иддхивидхан̃а̄н̣асса четопарийан̃а̄н̣асса ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса а̄ваджджана̄йа а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.17.3) четопарийан̃а̄н̣аггахан̣ам̣ катва̄ ‘‘паччуппанно дхаммо паччуппаннасса дхаммасса̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.18.3) етасса вибхан̇ге ‘‘паччуппанна̄ кхандха̄ иддхивидхан̃а̄н̣асса а̄ваджджана̄йа а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.18.3), уппаннаттике ча ‘‘уппанна̄ кхандха̄ иддхивидхан̃а̄н̣асса а̄ваджджана̄йа а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.17.2) еттакассева вуттатта̄ паччуппанне читте четопарийан̃а̄н̣ам̣ наппаваттатӣти вин̃н̃а̄йати. йади хи паваттеййа, пуримесу вийа итаресу ча четопарийан̃а̄н̣аггахан̣ам̣ каттаббам̣ сийа̄ти? саччам̣ каттаббам̣, найадассанавасена пана там̣ сам̣кхиттанти ан̃н̃а̄йа па̄л̣ийа̄ вин̃н̃а̄йати.

‘‘атӣта̄рамман̣о дхаммо паччуппанна̄рамман̣асса дхаммасса а̄рамман̣апаччайена паччайо, ана̄гата̄рамман̣о дхаммо паччуппанна̄рамман̣асса, паччуппанна̄рамман̣о дхаммо паччуппанна̄рамман̣асса̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.19.20-22) етесам̣ хи вибхан̇гесу ‘‘четопарийан̃а̄н̣ена атӣта̄рамман̣апаччуппанначиттасаман̇гисса читтам̣ джа̄на̄ти, атӣта̄рамман̣а̄ паччуппанна̄ кхандха̄ четопарийан̃а̄н̣асса а̄ваджджана̄йа а̄рамман̣апаччайена паччайо, четопарийан̃а̄н̣ена ана̄гата̄рамман̣апаччуппанначиттасаман̇гисса читтам̣ джа̄на̄ти, ана̄гата̄рамман̣а̄ паччуппанна̄ кхандха̄ четопарийан̃а̄н̣асса а̄ваджджана̄йа а̄рамман̣апаччайена паччайо, четопарийан̃а̄н̣ена паччуппанна̄рамман̣апаччуппанначиттасаман̇гисса читтам̣ джа̄на̄ти, паччуппанна̄рамман̣а̄ паччуппанна̄ кхандха̄ четопарийан̃а̄н̣асса а̄ваджджана̄йа а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.19.20-22) четопарийан̃а̄н̣асса паччуппанна̄рамман̣е паватти вутта̄ти. тенева̄йам̣ вича̄ран̣а̄ ката̄ти ведитабба̄.

417. тесанти тесу двӣсу н̃а̄н̣есӯти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. читтамева а̄рамман̣ам̣ четопарийан̃а̄н̣атта̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘ан̃н̃ам̣ кхандхам̣ ва̄ кхандхаппат̣ибаддхам̣ ва̄ на джа̄на̄тӣ’’ти. таттха кхандхаппат̣ибаддхам̣ на̄маготта̄ди. йади евам̣ катхам̣ магга̄рамман̣анти а̄ха ‘‘маггасампайуттачитта̄рамман̣атта̄ пана парийа̄йато магга̄рамман̣анти вутта’’нти. четана̄маттамева а̄рамман̣ам̣, татха̄ хи там̣ ‘‘йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣а’’нти вуччатӣти адхиппа̄йо. кхандхаппат̣ибаддхесӯти еттха нибба̄нампи кхандхаппат̣ибаддхамева. кхандхехи висайӣкататта̄ти ваданти. татха̄ хи вуттам̣ ат̣т̣хаса̄линийам̣ ‘‘атӣте буддха̄ маггам̣ бха̄вайим̣су, пхалам̣ саччха̄кам̣су, анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йим̣сӯти чхиннават̣умака̄нуссаран̣авасена маггапхаланибба̄напаччавеккхан̣атопи аппама̄н̣а̄рамман̣а’’нти (дха. са. ат̣т̣ха. 1421). таттха маггапхалапаччавеккхан̣а̄ни та̄ва пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена маггапхалесу н̃а̄н̣есу паваттанти. нибба̄напаччавеккхан̣ан̃ча нибба̄на̄рамман̣есу аппама̄н̣адхаммесу н̃а̄н̣есӯти магга̄дипаччавеккхан̣а̄ни пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса аппама̄н̣а̄рамман̣атам̣ са̄дхентӣти ведитабба̄ни. ‘‘аппама̄н̣а̄ кхандха̄ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайена паччайо’’иччева (пат̣т̣ха̄. 9.12.58) хи вуттам̣, на вуттам̣ ‘‘нибба̄на’’нти. тасма̄ пуббенива̄сан̃а̄н̣ена ева маггапхалапаччавеккхан̣акичче вуччама̄непи нибба̄напаччавеккхан̣ата̄ на сакка̄ ваттум̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана нибба̄на̄рамман̣ата̄ нидассита̄.

кусала̄ кхандха̄ти иддхивидхапуббенива̄са̄на̄гатам̣сан̃а̄н̣а̄пеккхо бахувачананиддесо, на четопарийайатха̄каммӯпаган̃а̄н̣а̄пеккха̄ти тесам̣ чатуккхандха̄рамман̣абха̄васса аса̄дхакоти че? на, ан̃н̃аттха ‘‘авитаккавича̄раматта̄ кхандха̄ ча вича̄ро ча четопарийан̃а̄н̣асса пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.6.72), ‘‘савитаккасавича̄ра̄ кхандха̄ ча витакко ча четопарийан̃а̄н̣асса пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.6.73) ча вуттатта̄ четопарийан̃а̄н̣а̄пеккха̄пи бахувачананиддесоти имасса аттхасса сиддхито. евампи йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣асса ‘‘авитаккавича̄раматта̄ кхандха̄ ча вича̄ро ча̄’’тиа̄дӣсу авуттатта̄ чатуккхандха̄рамман̣ата̄ на сиджджхатӣти? на, таттха авачанасса ан̃н̃ака̄ран̣атта̄. йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ена хи каммасам̣сат̣т̣ха̄ чатта̄ро кхандха̄ каммамукхена гайхати. тан̃хи йатха̄ четопарийан̃а̄н̣ам̣ пуримапарикаммавасена авитакка̄дивибха̄гам̣, сара̄га̄дивибха̄ган̃ча читтам̣ вибха̄вети, на евам̣ вибха̄гам̣ вибха̄вети. каммавасенева пана самуда̄йам̣ вибха̄вети, тасма̄ ‘‘авитаккавича̄раматта̄ кхандха̄ ча вича̄ро ча̄’’тиа̄дике вибха̄гакаран̣е там̣ на вуттам̣, на чатуккхандха̄на̄рамман̣атоти. идам̣ панасса ака̄ран̣анти кечи. таттха̄пи ‘‘пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣асса ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса̄’’ти пат̣ханти ева. на хи там̣ кусала̄кусалавибха̄гам̣ вийа савитакка̄дивибха̄гам̣ каммам̣ вибха̄ветум̣ асаматтхам̣. дуччаритасучаритавибха̄ванампи хи лобха̄диалобха̄дисампайогавибха̄гависесавибха̄ванам̣ хотӣти.

‘‘пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ на̄маготта̄нуссаран̣ака̄ле на ваттабба̄рамман̣а’’нти еттакамева ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. на̄маготтам̣ пана кхандхӯпанибандхо саммутисиддхо бйан̃джанаттхо, на бйан̃джананти. айаметтха амха̄кам̣ кхантӣти а̄чарийасса̄йам̣ аттано мати. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘на бйан̃джана’’нти, тасса саматтханам̣ ‘‘бйан̃джанан̃хӣ’’тиа̄ди.

419. ка̄ма̄вачаре ниббаттиссатӣти ниббаттиккхандхаджа̄нанама̄ха.

420. еттха̄ти етасмим̣ аджджхатта̄рамман̣аттикавасена абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄нам̣, а̄рамман̣авича̄ре. ‘‘аджджхатта̄рамман̣ан̃чева бахиддха̄рамман̣ан̃ча̄’’ти екаджджхам̣ гахетва̄ йам̣ вуттам̣ пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄йам̣, там̣ ‘‘ка̄лена…пе… хотийева̄’’ти имина̄ адхиппа̄йена вуттанти аттхо. на хи аджджхаттабахиддха̄ на̄ма висум̣ екам̣ аттхи, на̄пи там̣ екаджджхам̣ а̄рамман̣ам̣ карӣйатӣти. йади евам̣ тико ева на пӯрати пададвайа̄сан̇гахитасса татийасса аттхантарасса абха̄вато, на, пака̄рабхедависайатта̄ тиканиддесасса. татха̄ хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘те ева типпака̄репи дхамме’’ти вуттам̣. те ева аджджхатта̄дивасена тивидхепи дхаммети аттхо. еттха хи ‘‘те ева дхамме’’ти аватва̄ ‘‘типпака̄ре’’ти вачанам̣ пака̄рабхеданибандхана̄ айам̣ тикадесана̄ти дассанаттхам̣. йатха̄ хи кусалаттика̄дӣнам̣ десана̄ йатха̄рахам̣ дхамма̄нам̣ джа̄тисампайогаппаха̄насиккха̄бхӯмиа̄рамман̣аппабхеданийамака̄ла̄дибхеданибандхана̄, на евамайам̣ джа̄тиа̄дибхеданибандхана̄, на̄пи санидассанаттикахетудука̄дидесана̄ вийа сабха̄ва̄дибхеданибандхана̄, атха кхо пака̄рабхеданибандхана̄. пан̃чева хи кхандха̄ сасантатипарийа̄паннатам̣ упа̄да̄йа ‘‘аджджхатта̄’’ти вутта̄, парасантатипарийа̄паннатам̣ упа̄да̄йа ‘‘бахиддха̄’’ти, тадубхайам̣ упа̄да̄йа ‘‘аджджхаттабахиддха̄’’ти. тена̄ха ‘‘аниндрийабаддхарӯпан̃ча нибба̄нан̃ча т̣хапетва̄ саббе дхамма̄ сийа̄ аджджхатта̄, сийа̄ бахиддха̄, сийа̄ аджджхаттабахиддха̄’’ти (дха. са. 1435). нану четтха аттхантара̄бха̄вато, пака̄рантарасса ча ана̄мат̣т̣хатта̄ татийо ра̄си наттхӣти? найидамевам̣. йадипи хи пат̣хамападена асан̇гахитасан̇ган̣ханавасена дутийападасса паваттатта̄ саббепи сабха̄вадхамма̄ пададвайенева париггахита̄, техи пана висум̣ висум̣ гахитадхамме екаджджхам̣ гахан̣авасена татийападам̣ вуттанти аттхева татийо ра̄си. на хи самуда̄йо авайаво хоти, бхиннаваттхуке пана дхамме адхит̣т̣ха̄набхедам̣ амун̃читва̄ екаджджхам̣ гахан̣ам̣ на самбхаватӣти ка̄лена аджджхаттам̣, ка̄лена бахиддха̄ джа̄нанака̄лети вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

абхин̃н̃а̄ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ити терасамапариччхедаван̣н̣ана̄.