12. иддхивидханиддесаван̣н̣ана̄
абхин̃н̃а̄катха̄ван̣н̣ана̄
365. сам̣ван̣н̣ана̄васена анантарасама̄дхикатха̄йа а̄саннапаччаккхатам̣ дӣпенто ‘‘айам̣ сама̄дхибха̄вана̄’’ти а̄ха. ‘‘абхин̃н̃а̄ сампа̄детум̣ його ка̄таббо’’ти ватва̄ таттха пайоджанависесе дассетум̣ ‘‘еван̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. кин̃ча̄пи тхиратарабха̄во, випассана̄бха̄вана̄сукхата̄ ча сама̄дхибха̄вана̄йа а̄нисам̣со ева, татха̄пи пан̃ча локийа̄бхин̃н̃а̄ йатха̄вуттасама̄дхибха̄вана̄йа а̄нисам̣сабха̄вена па̄кат̣а̄ пан̃н̃а̄та̄ти та̄сам̣йева васена йогино адхигата̄нисам̣сата̄ вутта̄, чуддасадха̄ читтапаридаманена тхиратарата̄ вутта̄. локийа̄бхин̃н̃а̄су васӣбха̄вопи сама̄дхиссева васӣбха̄во, татха̄ ча ‘‘сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти (сам̣. ни. 3.5; 4.99; 5.1071; нетти. 40; ми. па. 2.1.14) вачанато ‘‘сукхенева пан̃н̃а̄бха̄ванам̣ сампа̄дессатӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ти йасма̄ сама̄дхибха̄вана̄йа а̄нисам̣сала̄бхо тхиратарата̄, сукхенева ча пан̃н̃а̄бха̄вана̄ иджджхати, тасма̄ абхин̃н̃а̄катхам̣ та̄ва а̄рабхисса̄ма, пан̃н̃а̄бха̄вана̄йа ока̄се сампаттепӣти адхиппа̄йо.
бхагавата̄ пан̃ча локика̄бхин̃н̃а̄ вутта̄ти самбандхо. на чатуккаджджха̄наматтамева идха са̄сане сампа̄детаббам̣, напи иддхивидхан̃а̄н̣амева, атха кхо ан̃н̃ампи аттхӣти уттаруттарипан̣ӣтапан̣ӣтадхаммадесанаттхан̃ча.
иддхивикуббананти иддхисан̇кха̄там̣ пакативан̣н̣аджаханакирийам̣, идам̣ иддхӣсу викуббаниддхийа̄ падха̄ната̄йа вуттам̣, иддхим̣ викуббанан̃ча̄ти евам̣ ва̄ аттхо дат̣т̣хаббо. викуббанасса висум̣ гахан̣ампи вуттака̄ран̣енева дат̣т̣хаббам̣. а̄ка̄сакасин̣авасена арӯпасама̄паттийо на самбхаванти, а̄локакасин̣ан̃ча ода̄такасин̣антогадхам̣ катва̄ ‘‘ода̄такасин̣апарийантесӯ’’ти вуттам̣ касин̣а̄нулома̄дичиттапаридаманавидхино адхиппетатта̄, а̄ка̄санимма̄на̄диаттхам̣ пана тадубхайампи иччхитаббамева. ат̣т̣ха ат̣т̣ха̄ти йатха̄вуттесу касин̣есу екекасмим̣ ат̣т̣ха ат̣т̣ха сама̄паттийо. касин̣а̄нуломатоти касин̣апат̣ипа̄т̣ито, пат̣ипа̄т̣и ча десана̄васена ведитабба̄. джха̄на̄нуломо пана пат̣ипаттивасенапи. уккаманам̣ уккантам̣, уккантамева уккантикам̣, джха̄насса уккантикам̣ джха̄нуккантикам̣, тато, джха̄налан̇гханатоти аттхо. ан̇гасан̇кантито ан̇га̄тиккамато. читтам̣ паридаметаббам̣ йадиччхакам̣ йаттхиччхакам̣ джха̄на̄нам̣ сама̄паджджана̄дисукхаттхам̣, тесам̣ а̄рамман̣а̄нан̃ча саллаккхан̣аттхам̣. еван̃хисса таттха висавита̄ самиджджхатӣти.
366. джха̄нам̣ сама̄паджджатӣти ким̣ чатуббидхампи джха̄нам̣ сама̄паджджати, уда̄ху екеканти? кин̃четтха йади чатуббидхампи сама̄паджджати, ан̇гасан̇кантито висесо на сийа̄, атха екекам̣ а̄рамман̣асан̇кантито. на̄йам̣ досо а̄бхогавасена тесам̣ висесасиддхито. йада̄ хи касин̣а̄нуломамева а̄бхуджитва̄ таттха таттха касин̣е джха̄на̄ни сама̄паджджати, на ан̇гасан̇кантим̣, тада̄ касин̣а̄нуломо. йада̄ пана ан̇гасан̇кантим̣ а̄бхуджитва̄ джха̄на̄ни сама̄паджджати, тада̄ ан̇гасан̇канти ведитабба̄. имина̄ найена касин̣а̄нуломаа̄рамман̣асан̇кантиа̄дӣнампи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висесо ведитаббо. идам̣ касин̣а̄нуломам̣ на̄ма читтапаридамананти адхиппа̄йо.
татхева̄ти ‘‘пат̣ипа̄т̣ийа̄ ат̣т̣хасу касин̣есу сатаккхаттумпи сахассаккхаттумпӣ’’ти етасса упасам̣ха̄раттхо татха̄-саддо. пат̣иломато четтха пат̣ипа̄т̣и. тена̄ха ‘‘пат̣иломаккамена̄’’ти. айан̃хеттха аттхо – пат̣хамам̣ ода̄такасин̣е джха̄нам̣ сама̄паджджати, тато лохитакасин̣ети йа̄ва патхавӣкасин̣а̄ ваттабба̄.
пунаппунам̣ сама̄паджджананти ‘‘сатаккхаттум̣ сахассаккхатту’’нти вуттам̣ бахула̄ка̄рама̄ха.
таттхева̄ти патхавӣкасин̣ейева. татоти паччха̄ татийаджджха̄нато вут̣т̣ха̄нантарака̄лам̣. тадева̄ти патхавӣкасин̣амева. тато а̄кин̃чан̃н̃а̄йатананти тато патхавӣкасин̣уггха̄т̣има̄ка̄се паваттитаа̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄паттито вут̣т̣ха̄йа вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ аманасикаритва̄ там̣ лан̇гхитва̄ йатха̄вуттаа̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанавин̃н̃а̄н̣асса абха̄ве паваттитам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджати. патхавӣкасин̣уггха̄т̣има̄ка̄сакасин̣ам̣ патхавӣкасин̣апаккхикамева хотӣти вуттам̣ ‘‘касин̣ам̣ ануккамитва̄’’ти. атха ва̄ ат̣т̣хасу касин̣есу кассачи уккаманам̣ идха касин̣уккантикам̣ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘касин̣ам̣ ануккамитва̄’’ти. джха̄нуккантиканти еттха иччхитам̣ авадха̄ран̣ена ниваттетаббам̣, уккаманасса ча сарӯпам̣ дассетум̣ ‘‘евам̣ касин̣а’’нтиа̄дим̣ ватва̄ пуна там̣ пака̄рам̣ саха ниссайена сесакасин̣есу атидисанто ‘‘евам̣ а̄покасин̣а̄ди…пе… ка̄табба̄’’ти а̄ха. тена̄ха ‘‘имина̄ найена̄’’тиа̄ди. йатха̄ пат̣хамаджджха̄намӯлакам̣ патхавӣкасин̣а̄дӣсу джха̄нуккантикам̣ дасситам̣, евам̣ дутийаджджха̄на̄димӯлакампи там̣ йатха̄рахам̣ дассетаббам̣.
тадева̄ти пат̣хамаджджха̄намева. касин̣уккантикепи а̄покасин̣а̄димӯлика̄ йоджана̄ вуттанайенева ка̄табба̄, татха̄ йатха̄рахам̣ дутийаджджха̄на̄димӯлика̄.
лохитакасин̣ато а̄кин̃чан̃н̃а̄йатананти лохитакасин̣ам̣ а̄вадждженто абхимукхам̣ катва̄ тасса уггха̄т̣анена упат̣т̣хите касин̣уггха̄т̣има̄ка̄се аманасика̄рена а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ таттха пуббе паваттавин̃н̃а̄н̣асса апагамам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджати.
итаресанти авасит̣т̣харӯпа̄вачараджджха̄на̄нам̣. на хи арӯпаджджха̄несу ан̇гасан̇канти аттхи, на̄пи та̄ни патхавӣкасин̣е паваттанти. йам̣ пана ан̇га̄рамман̣асан̇кантивачане ‘‘нӣлакасин̣ам̣ уггха̄т̣етва̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана’’нтиа̄ди вуттам̣, там̣ йатха̄ла̄бхавасена вуттам̣, парийа̄йена ва̄ти дат̣т̣хаббам̣. ниппарийа̄йато пана йатха̄ ан̇гасан̇канти рӯпаджджха̄несу ева лаббхати, евам̣ арӯпаджджха̄несу ева а̄рамман̣асан̇канти. тасса тассева хи джха̄насса а̄рамман̣антаре паватти а̄рамман̣асан̇канти. тена̄ха ‘‘саббакасин̣есу екассева джха̄насса сама̄паджджанам̣ а̄рамман̣асан̇кантикам̣ на̄ма̄’’ти.
йатха̄ пана ‘‘саббакасин̣есӯ’’ти имина̄ а̄ка̄савин̃н̃а̄н̣акасин̣а̄нампи сан̇гахо хотӣти на сакка̄ ваттум̣ идха ат̣т̣ханнам̣йева касин̣а̄нам̣ адхигататта̄, евам̣ саббампи арӯпаджджха̄нам̣ ‘‘екам̣ джха̄на’’нти на сакка̄ ваттум̣ ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ васена читтапаридаманасса иччхитатта̄. тасма̄ а̄руппаджджха̄на̄нам̣ васена ан̇га̄рамман̣асан̇канти парийа̄йена вутта̄ти ведитаббам̣. татха̄ хи пӣтакасин̣уггха̄т̣има̄ка̄се йам̣ пат̣хама̄руппавин̃н̃а̄н̣ам̣, тада̄рамман̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пӣтакасин̣ато вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ сама̄паджджитва̄’’ти. имина̄ найена сесадвайепи аттхо ведитаббо. екантарикавасена̄ти ан̃н̃аттхо антара-саддо. антарамева антарикам̣, екаджджхам̣ антарикам̣ етасминти екантарикам̣, джха̄насама̄паджджанам̣, тасса васена. йатха̄ ан̇га̄нам̣, а̄рамман̣асса ча екаджджхам̣ ан̃н̃атха̄ висесо хоти, татха̄ сама̄паджджанавасена̄ти. со пана висесо хет̣т̣хима̄нам̣ тесам̣ ан̇га̄рамман̣а̄нам̣ саматиккаманавасена хотӣти вуттам̣ ‘‘екантарикавасена ан̇га̄нан̃ча а̄рамман̣а̄нан̃ча сан̇камана’’нти. ‘‘идам̣ джха̄нам̣ пан̃чан̇гика’’нтиа̄дина̄ ан̇гесу, ‘‘идам̣ патхавӣкасин̣а’’нтиа̄дина̄ а̄рамман̣есу ча ваваттха̄питесу екаджджхам̣ тесам̣ ваваттха̄пане на кочи висесо аттхӣти ат̣т̣хакатха̄су айам̣ видхи на̄бхато. еван̃ча катва̄ джха̄нуккантика̄дӣсу пат̣иломаккамена, ануломапат̣иломаккамена ча екантарикабха̄вена лаббхама̄нампи джха̄на̄дӣнам̣ уккаманам̣ на уддхат̣ам̣, техи найехи вина̄пи читтапаридаманам̣ иджджхатӣти папан̃чапариха̄раттхам̣ ва̄ те ат̣т̣хакатха̄су ана̄гата̄ти дат̣т̣хаббам̣.
367. абха̄витабха̄вано джха̄на̄бхин̃н̃а̄су аката̄дхика̄ро. таттха упаниссайарахитопӣти кечи. а̄дибхӯтам̣ йогакаммам̣ а̄дикаммам̣, там̣ етасса аттхӣти а̄дикаммико, пуббе акатапаричайо бха̄ванам̣ ануйун̃джанто. тена̄ха ‘‘йога̄вачаро’’ти. касин̣апарикаммампи бха̄роти досавиваджджана̄дивидхина̄ касин̣аман̣д̣але пат̣ипатти йа̄ва уггаханимиттуппатти касин̣апарикаммам̣, тампи на̄ма бха̄ро, пагева иддхивикуббана̄ти адхиппа̄йо. нимиттуппа̄дананти пат̣ибха̄ганимиттуппа̄данам̣. там̣ вад̣д̣хетва̄ти там̣ нимиттам̣, бха̄ванан̃ча вад̣д̣хетва̄. на хи бха̄вана̄йа вина̄ва нимиттавад̣д̣ханам̣ лаббхати. кечи упача̄расама̄дхим̣ лабхитва̄ аппана̄сама̄дхим̣ адхигантум̣ на сакконти, та̄диса̄пи бахӯ хонтева̄ти а̄ха ‘‘аппана̄дхигамо бха̄ро’’ти. аппана̄дхигамоти ва̄ ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ адхигамама̄ха. ан̃н̃ова сама̄паттӣнам̣ упаниссайо, ан̃н̃о абхин̃н̃а̄нанти а̄ха ‘‘паридамитачиттасса̄пи иддхивикуббанам̣ на̄ма бха̄ро’’ти. кхиппам̣ нисанти ниса̄манам̣ джха̄начаккхуна̄ патхавӣкасин̣а̄диджха̄на̄рамман̣асса дассанам̣ етасса̄ти кхиппанисанти, сӣгхатарам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджита̄, тасса бха̄во кхиппанисантибха̄во. амбатаруничитам̣ маха̄махиндаттхера̄дӣхи отин̣н̣ат̣т̣ха̄нам̣ тхерамбаттхалам̣. йатха̄ пат̣ипаккхавиджайа̄йа йодха̄джӣва̄ ниммаламева аситомара̄дим̣ гахетва̄ вичаранти, евам̣ бхиккхуна̄пи килесавиджайа̄йа ниммала̄ва джха̄на̄бхин̃н̃а̄ вал̣ан̃джитабба̄ти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘тасма̄’’тиа̄ди вуттам̣.
патит̣т̣ха̄бха̄воти идха парасса упаддавӯпасаманам̣ адхиппетам̣. там̣ хи кхиппанисантибха̄ватопи гарутарам̣ ачча̄йикакиччаса̄дханавасена видха̄таббато дурабхисамбхаватаратта̄. там̣ пана раккхитаттхеранидассаненева сиддхампи тато гарутарена ан̇га̄равассапаритта̄н̣ена вибха̄ветум̣ ‘‘гирибхан̣д̣ава̄ханапӯджа̄йа…пе… тхеро вийа̄’’ти а̄ха. гирибхан̣д̣ава̄ханапӯджа̄ на̄ма четийагирима̄дим̣ катва̄ сакаладӣпе, самудде ча йа̄ва йоджана̄ махатӣ дӣпапӯджа̄. патхавим̣ ма̄петва̄ти ма̄рена паваттитам̣ ан̇га̄равассам̣ пхулин̇гаматтенапи йа̄ва мануссе на па̄пун̣а̄ти, та̄вадева а̄ка̄се патхавим̣ нимминитва̄.
балавапуббайога̄нанти гарутарӯпаниссайа̄нам̣, иддхивидха̄дӣнам̣ хетубхӯтамаха̄бхинӣха̄ра̄нанти аттхо. аггаса̄вака̄дӣнанти а̄ди-саддена екачче маха̄са̄ваке сан̇ган̣ха̄ти. бха̄вана̄нуккамо йатха̄вуттам̣ читтапаридаманам̣. пат̣исамбхида̄дӣти а̄ди-саддена т̣ха̄на̄т̣ха̄нан̃а̄н̣а̄дӣнампи сан̇гахо ведитаббо, на сеса̄бхин̃н̃а̄намева. са̄вака̄нампи хи т̣ха̄на̄т̣ха̄нан̃а̄н̣а̄дӣни падесавасена иджджханти. тасма̄ти йасма̄ пуббахетусампаннассева йатха̄вуттам̣ бха̄вана̄нуккамам̣ вина̄ абхин̃н̃а̄йо иджджханти, на итарасса, тасма̄. аггидхамана̄дӣхӣти аггимхи та̄панакот̣т̣ана̄дӣхи. йатха̄ ча̄ти ча-саддена ла̄кха̄ка̄ра̄дӣнам̣ ла̄кха̄кот̣т̣ана̄дим̣ авуттампи сан̇ган̣ха̄ти. чханда…пе… васена̄ти ‘‘чхандавато че абхин̃н̃а̄ сиджджхати, майхампи сиджджхатӣ’’ти каттукамйата̄чхандам̣ сӣсам̣ дхурам̣ джет̣т̣хам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄, чхандам̣ ва̄ уппа̄детва̄ там̣ бха̄вана̄йа мукхам̣ катва̄ джха̄насса сама̄паджджанавасена. есева найо сесесупи. ‘‘а̄ваджджана̄дивасӣбха̄вавасена̄’’ти идам̣ ат̣т̣хасупи сама̄паттӣсу са̄тисайам̣ васӣбха̄ва̄па̄данам̣ сандха̄йа вуттам̣. тан̃ча кхо а̄дикаммикавасена, на ката̄дхика̄равасена̄ти а̄ха ‘‘пуббахету…пе… ват̣т̣атӣ’’ти. пуббахетусампаннасса хи йам̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ абхин̃н̃а̄ ниббаттетабба̄, таттхева са̄тисайам̣ чин̣н̣авасита̄пи иччхитабба̄, на саббаттхева̄ти адхиппа̄йо. ‘‘чатуттхаджджха̄наматте чин̣н̣авасина̄’’ти вачанато арӯпасама̄паттийо вина̄пи абхин̃н̃а̄ иджджхантӣти ваданти. тампи йади пуббахетусампаннасса васена вуттам̣, йуттамева. атхетарасса, тесам̣ матиматтам̣. йатха̄ти йена пака̄рена йена видхина̄. еттха̄ти етасмим̣ иддхивидханиппха̄дане.
368. татра̄ти ча тадева пачча̄масати. па̄л̣инайа̄нуса̄ренева̄ти па̄л̣игатийа̄ анусаран̣енева, па̄т̣хасам̣ван̣н̣ана̄нуккаменева̄ти аттхо. ‘‘чатуттхаджджха̄нам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти ватва̄ ‘‘со’’ти вуттатта̄ а̄ха ‘‘адхигатачатуттхаджджха̄но йогӣ’’ти. ‘‘евам̣ сама̄хите’’ти еттха евам̣-саддо хет̣т̣ха̄джха̄наттайа̄дхигамапат̣ипа̄т̣исиддхасса чатуттхаджджха̄насама̄дха̄насса нидассанаттхоти а̄ха ‘‘еванти чатуттхаджджха̄наккаманидассанамета’’нти, чатуттхаджджха̄насса, тасса ча адхигамаккамасса нидассанам̣. йена сама̄дха̄на̄нуккамена чатуттхаджджха̄насама̄дхи ладдхо, тадубхайанидассананти аттхо. тена̄ха ‘‘имина̄…пе… вуттам̣ хотӣ’’ти. йадипи ‘‘ева’’нти идам̣ а̄гаманасама̄дхина̄ саддхим̣ чатуттхаджджха̄насама̄дха̄нам̣ дӣпети. сатипа̄рисуддхисама̄дхи ева пана иддхийа̄ адхит̣т̣ха̄набха̄вато падха̄нанти а̄ха ‘‘чатуттхаджджха̄насама̄дхина̄ сама̄хите’’ти. упеккха̄сатипа̄рисуддхибха̄вена̄ти упеккха̄йа джанитасатипа̄рисуддхисаббха̄вена. саббапаччанӣкадхаммӯпаккилесапарисуддха̄йа хи паччанӣкасаманепи абйа̄ват̣а̄йа па̄рисуддхиупеккха̄йа ваттама̄на̄йа чатуттхаджджха̄нам̣, там̣сампайуттадхамма̄ ча супарисуддха̄, сувисада̄ ча хонти, сатисӣсена пана таттха десана̄ ката̄ти а̄ха ‘‘упеккха̄сатипа̄рисуддхибха̄вена парисуддхе’’ти. парисуддхийа̄ ева паччайависесена паваттивисесо парийода̄тата̄ судхантасуван̣н̣асса нигхам̣санена пабхассарата̄ вийа̄ти а̄ха ‘‘парисуддхатта̄йева парийода̄те, пабхассарети вуттам̣ хотӣ’’ти.
сукха̄дӣнам̣ паччайа̄нам̣ гха̄тена̄ти сукхасоманасса̄нам̣, дуккхадоманасса̄нан̃ча йатха̄ккамам̣ ра̄гадосапаччайа̄нам̣ виккхамбханена. ‘‘сукхам̣ соманассасса паччайо, соманассам̣ ра̄гасса, дуккхам̣ доманассасса̄’’ти хи вуттам̣. йатха̄ ра̄га̄дайо четасо мала̄сучибха̄вена ‘‘ан̇ган̣а̄нӣ’’ти вуччанти, евам̣ упагантва̄ килесанат̣т̣хена упаккилеса̄ти а̄ха ‘‘анан̇ган̣атта̄йева вигатӯпаккилесе’’ти. тена̄ха ‘‘ан̇ган̣ена хи там̣ читтам̣ упаккилиссатӣ’’ти, виба̄дхӣйати упата̄пӣйатӣти аттхо. субха̄витатта̄ти пагун̣абха̄ва̄па̄данена сут̣т̣ху бха̄витатта̄. тена̄ха ‘‘васӣбха̄ваппатте’’ти, а̄ваджджана̄дина̄ пан̃чадха̄, чуддасавидхена ва̄ паридаманена васаваттитам̣ упагатети аттхо. васе ваттама̄нам̣ хи читтам̣ пагун̣абха̄ва̄паттийа̄ супаримаддитам̣ вийа чаммам̣, супарикаммаката̄ вийа ча ла̄кха̄ мудунти вуччати. каммаккхамети викуббана̄дииддхикаммаккхаме. тан̃ча убхайанти мудута̄камманийадвайам̣.
на̄хантиа̄дӣсу на-ка̄ро пат̣иседхаттхо. аханти саттха̄ атта̄нам̣ ниддисати. бхиккхавети бхиккхӯ а̄лапати. ан̃н̃анти ида̄ни вуччама̄начиттато ан̃н̃ам̣. екадхаммампӣти екампи сабха̄вадхаммам̣ на саманупасса̄мӣти самбандхо. айам̣ хеттха аттхо – ахам̣, бхиккхаве, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена олокентопи ан̃н̃ам̣ екадхаммампи на саманупасса̄ми. йам̣ васӣбха̄ва̄па̄данена бха̄витам̣, татха̄ пунаппунам̣ каран̣ена бахулӣкатам̣, евам̣ сависесамудубха̄ваппаттийа̄ мудум̣, каммаккхамата̄йа камманийан̃ча хоти. йатхайидам̣ читтанти аттано, тесан̃ча паччаккхата̄йа евама̄ха̄ти. йатха̄ йатха̄вутта̄ парисуддхата̄дайо на вигаччханти, евам̣ субха̄витам̣ читтам̣.
таттха ават̣т̣хитам̣ идха ‘‘т̣хитам̣, а̄нен̃джаппатта’’нти ча вуттанти а̄ха ‘‘етесу парисуддхата̄дӣсу т̣хитатта̄ т̣хите, т̣хитатта̄йева а̄нен̃джаппатте’’ти. йатха̄ мудукамман̃н̃ата̄ васӣбха̄ваппаттийа̄ лаккхӣйанти, евам̣ васӣбха̄ваппаттипи мудукамман̃н̃ата̄хи лаккхӣйатӣти, мудукамман̃н̃абха̄вена ва̄ аттано васе т̣хитатта̄ ‘‘т̣хите’’ти вуттам̣. йатха̄ хи ка̄ран̣ена пхалам̣ ниддхарӣйати, евам̣ пхалена̄пи ка̄ран̣ам̣ ниддхарӣйатӣти ниччалабха̄вена ават̣т̣ха̄нам̣ а̄нен̃джаппатти. са̄ ча сампайуттадхаммесу тхирабха̄вена, пат̣ипаккхехи акамманийата̄йа ча самбхавантӣ саддха̄дибала̄нам̣ а̄нубха̄вена хотӣти ‘‘саддха̄дӣхи париггахитатта̄ а̄нен̃джаппатте’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘саддха̄париггахитам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха саддха̄париггахитанти евам̣ субха̄витам̣ васӣбха̄ваппаттам̣ етам̣ читтам̣ екам̣сена абхин̃н̃а̄саччхикаран̣ӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ абхин̃н̃а̄саччхикирийа̄йа сам̣ваттатӣти евам̣ паватта̄йа саддха̄йа париггахитам̣ йатха̄вуттасаддха̄балена упаттхамбхитам̣. ассаддхийена̄ти таппат̣ипаккхена ассаддхийена хетуна̄ на ин̃джати на чалати на кампати, ан̃н̃адаттху упари висеса̄вахабха̄венева тит̣т̣хати. вӣрийапариггахитантиа̄дӣсупи имина̄ найена аттхо ведитаббо. айам̣ пана висесо – вӣрийапариггахитанти васӣбха̄ва̄па̄данапаридаманаса̄дханена вӣрийена упаттхамбхитам̣. сатипариггахитанти йатха̄вутте бха̄вана̄бахулӣка̄ре асаммосаса̄дхика̄йа, кусала̄нан̃ча дхамма̄нам̣ гатийо саманнесама̄на̄йа сатийа̄ упаттхамбхитам̣. сама̄дхипариггахитанти таттхева авиккхепаса̄дханена сама̄дха̄нена упаттхамбхитам̣. пан̃н̃а̄париггахитанти тасса̄ ева бха̄вана̄йа упака̄ра̄нупака̄радхамма̄нам̣ паджа̄наналаккхан̣а̄йа пан̃н̃а̄йа упаттхамбхитам̣. обха̄сагатанти н̃а̄н̣обха̄сасахагатам̣. обха̄сабхӯтена хи йатха̄вуттасама̄дха̄насам̣ваддхитена н̃а̄н̣ена сам̣килесапаккхам̣ йа̄тха̄вато пассанто тато утрасанто оттаппанто там̣ адхибхавати, на тена абхибхӯйати. тена̄ха ‘‘килесандхака̄рена на ин̃джатӣ’’ти. етена н̃а̄н̣апариггахитам̣ хироттаппабалам̣ дассети.
ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатанти чатуттхаджджха̄насама̄дхина̄ сама̄хитата̄, парисуддхата̄, парийода̄тата̄, анан̇ган̣ата̄, вигатӯпаккилесата̄, мудубха̄во, камманийата̄, а̄нен̃джаппаттийа̄ т̣хитата̄, сама̄хитасса ва̄ читтасса има̄ни ан̇га̄нӣти ‘‘сама̄хите’’ти имам̣ ан̇габха̄вена аггахетва̄ т̣хитиа̄нен̃джаппаттийо висум̣ гахетва̄ имехи ат̣т̣хахи ан̇гехи саманна̄гатам̣. абхинӣха̄раккхаманти иддхивидха̄диаттхам̣ абхинӣха̄раккхамам̣ тадабхимукхам̣ каран̣айоггам̣. тена̄ха ‘‘абхин̃н̃а̄саччхикаран̣ӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ абхин̃н̃а̄саччхикирийа̄йа̄’’ти.
ка̄мам̣ нӣваран̣а̄ни виккхамбхетва̄ ева пат̣хамаджджха̄насамадхигамо, витакка̄дике вӯпасаме ева ча дутийаджджха̄на̄дисамадхигамо, татха̄пи на татха̄ техи дӯрӣбхӯта̄ апета̄ ва̄ йатха̄ чатуттхаджджха̄нато, четасо малӣнабха̄васан̇кха̄тауппила̄бхогакарехи нӣваран̣а̄дӣхи сут̣т̣ху вимуттийа̄ тасса парисуддхи, парийода̄тата̄ ча йутта̄ти а̄ха ‘‘нӣваран̣а…пе… парийода̄те’’ти. джха̄напат̣ила̄бхапаччайа̄нанти джха̄напат̣ила̄бхахетука̄нам̣ джха̄напат̣ила̄бхам̣ нисса̄йа уппаджджанака̄нам̣. па̄пака̄нанти ла̄мака̄нам̣. иччха̄вачара̄нанти иччха̄йа авачара̄нам̣ иччха̄васена отин̣н̣а̄нам̣ ‘‘ахо вата мамева саттха̄ пат̣ипуччхитва̄ пат̣ипуччхитва̄ бхиккхӯнам̣ дхаммам̣ десеййа̄’’тиа̄динайаппаватта̄нам̣ ма̄нама̄йа̄са̄т̣хеййа̄дӣнам̣. абхиджджха̄дӣнанти а̄ди-саддена̄пи тесам̣йева сан̇гахо. абхиджджха̄ четтха пат̣хамаджджха̄нена авиккхамбханеййа̄, ма̄на̄дайо ча тадекат̣т̣ха̄ дат̣т̣хабба̄ ‘‘джха̄напат̣ила̄бхапаччайа̄на’’нти ануваттама̄натта̄. виккхамбханеййа̄ пана нӣваран̣аггахан̣енева гахита̄, катхам̣ пана пат̣хамаджджха̄нена авиккхамбханеййа̄ идха вигаччхантӣти? ‘‘саббе кусала̄ дхамма̄ сабба̄кусала̄нам̣ пат̣ипаккха̄’’ти саллекхапат̣ипаттивасена евам̣ вуттам̣ джха̄насса апара̄мат̣т̣хабха̄вадассанато. йе панеттха ‘‘иччха̄вачара̄нам̣ абхиджджха̄дӣна’’нти имехи падехи копаапаччайакаа̄мара̄габйа̄па̄да̄дайо гахита̄ти адхиппа̄йена ‘‘джха̄напат̣ила̄бхапаччайа̄на’’нти па̄т̣хам̣ пат̣иккхипитва̄ ‘‘джха̄напат̣ила̄бхапаччанӣка̄на’’нти па̄т̣хоти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣ татха̄ па̄т̣хассева абха̄вато. джха̄напат̣ила̄бхапаччанӣка̄ ча нӣваран̣а̄ чева тадекат̣т̣ха̄ ча тесам̣ дӯрӣбха̄вам̣ ватва̄ пуна абха̄вавигамачодана̄йа айуджджама̄натта̄. нану ча анан̇ган̣асутта- (ма. ни. 1.57 а̄дайо) ваттхасуттесу (ма. ни. 1.70 а̄дайо) айаматтхо на лаббхати, ол̣а̄рика̄нам̣йева па̄падхамма̄нам̣ таттха адхиппетатта̄? саччаметам̣, идха пана адхигатачатуттхаджджха̄насса васена вуттатта̄ сукхума̄йева те гахита̄, ан̇ган̣ӯпаккилесата̄са̄ман̃н̃ена панеттха сутта̄нам̣ ападисанам̣. татха̄ хи ‘‘сутта̄нуса̄рена̄’’ти вуттам̣, на пана суттавасена̄ти. авассам̣ че тамевам̣ сампат̣иччхитаббам̣ адхигатаджджха̄на̄нампи кесан̃чи иччха̄вачара̄нам̣ паваттисаббха̄вато.
иддхипа̄дабха̄вӯпагамена̄ти иддхийа̄ па̄дакабха̄васса падат̣т̣ха̄набха̄васса упагаманена. бха̄вана̄па̄рипӯрийа̄ти ито парам̣ каттаббасса абха̄вавасена абхинӣха̄раккхамабха̄вана̄йа парипун̣н̣атта̄. пан̣ӣтабха̄вӯпагамена̄ти тато ева падха̄набха̄вам̣ нӣтата̄йа уттамат̣т̣хена, атиттикарат̣т̣хена ча пан̣ӣтабха̄васса упагаманена. убхайан̃четам̣ т̣хитийа̄ ка̄ран̣авачанам̣ парипун̣н̣а̄йа бха̄вана̄йа пан̣ӣтабха̄ваппаттийа̄ ‘‘т̣хите’’ти. ‘‘а̄нен̃джаппатте’’ти идам̣ т̣хитийа̄ висесанам̣. тена̄ха ‘‘йатха̄ а̄нен̃джаппаттам̣ хоти, евам̣ т̣хите’’ти. имасмим̣ паккхе ‘‘т̣хите а̄нен̃джаппатте’’ти убхайамекам̣ ан̇гам̣, ‘‘сама̄хите’’ти пана идампи екаман̇гам̣. теневасса пат̣хамавикаппато висесам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘евампи ат̣т̣хан̇гасаманна̄гата’’нти.
дасаиддхикатха̄ван̣н̣ана̄
369. ниппхаттиаттхена̄ти сиджджханат̣т̣хена. пат̣ила̄бхат̣т̣хена̄ти па̄пун̣анат̣т̣хена. танти ка̄митам̣ ваттхум̣. самиджджхатӣти ниппхаджджати. паббаджджам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва джха̄намагга̄ идха неккхаммам̣. иджджхатӣти па̄пун̣ӣйати. пат̣ихаратӣти па̄т̣иха̄рийанти йасма̄ пат̣ипаккхам̣ харати апанети, тасма̄ па̄т̣иха̄рийам̣. аттано пат̣ипаккхам̣ харатӣти пат̣иха̄рийам̣, неккхамма̄ди, пат̣иха̄рийамева па̄т̣иха̄рийам̣, йатха̄ ‘‘векатам̣, весама’’нти ча.
иджджханат̣т̣хена̄ти ниппхаджджанат̣т̣хена. упа̄йасампада̄йа̄ти сампаннаупа̄йасса, н̃а̄йа̄рамбхасса̄ти аттхо. иджджхатӣти пасавети. сӣлава̄ти а̄ча̄расӣлена сӣлава̄. калйа̄н̣адхаммоти дасакусалакаммапатхавасена сундарадхаммо. сӣласампаттийа̄ ва̄ сӣлава̄. да̄на̄дисесапун̃н̃акирийаваттхувасена калйа̄н̣адхаммо. пан̣идахиссатӣти паттхессати.
иджджхантӣти вад̣д̣ханти, уккам̣сам̣ па̄пун̣антӣти аттхо. са̄тисайаниппхаджджанапат̣ила̄бхасиджджханабуддхиаттхе хи иддхи вутта̄. са̄ дасавидха̄ти сабба̄ иддхийо а̄нетва̄ аттхуддха̄равасена идха̄дхиппетам̣ иддхим̣ дассетум̣ вуттам̣. бахубха̄ва̄дикасса адхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣хаханам̣ етисса̄ аттхӣти адхит̣т̣ха̄на̄. вивидхам̣ рӯпанимма̄насан̇кха̄там̣ куббанам̣ етисса̄ аттхӣти викуббана̄. маномайа̄ти джха̄наманена ниббаттибха̄вато маномайа̄. н̃а̄н̣асса виппха̄ро вега̄йитаттам̣ етисса̄ аттхӣти н̃а̄н̣авиппха̄ра̄. арийа̄нам̣ айанти арийа̄. йато куточи каммавипа̄като джа̄та̄ иддхи каммавипа̄каджа̄. са̄тисайапун̃н̃аниббатта̄ иддхи пун̃н̃авато иддхи. каммавипа̄каджа̄ иддхи джа̄тито пат̣т̣ха̄йа хоти, итара̄ йада̄ тада̄ пун̃н̃асса випаччанака̄лети евам̣ ва̄ има̄сам̣ висесо ведитаббо. а̄тхаббанавиджджа̄бхиниббатта̄ виджджа̄майа̄. самма̄пайого упа̄йапайого н̃а̄йа̄рамбхо.
370. пакатийа̄ екоти сабха̄вена еко. бахуканти бахум̣. тена аггахитапариччхедам̣ адхит̣т̣ха̄таббасса анекабха̄вам̣ дассетва̄ пуна париччхедато дассетум̣ ‘‘сатам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. а̄ваджджатӣти парикаммасан̇кха̄тена а̄бхогена а̄бхуджати бха̄вирӯпе тена парикаммаманасика̄рена манаси кароти. н̃а̄н̣ена адхит̣т̣ха̄тӣти татха̄ парикаммам̣ катва̄ абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ена йатха̄дхиппете бахуке адхит̣т̣ха̄ти, адхит̣т̣ха̄начиттена сахева бахубха̄ва̄паттито бахубха̄ва̄па̄дакам̣ иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ паваттенто ча татха̄ адхит̣т̣ха̄тӣти вуччати. сесесупи есева найо. еванти пака̄раттхо евам̣-саддо, тена саббампи адхит̣т̣ха̄наппака̄рам̣ сан̇ган̣ха̄ти. адхит̣т̣ха̄навасена̄ти ‘‘н̃а̄н̣ена адхит̣т̣ха̄тӣ’’ти (пат̣и. ма. 3.10) евам̣ вуттаадхит̣т̣ха̄навасена ниппханнатта̄.
371. пакативан̣н̣анти пакатисан̣т̣ха̄нам̣ аттано па̄катикарӯпам̣. пакативан̣н̣авиджаханавика̄равасена̄ти аттано пакативан̣н̣авиджаханапуббакасса кума̄ракаван̣н̣а̄диван̣н̣авика̄расса васена.
372. имамха̄ ка̄йа̄ти паччаккхабха̄вена ‘‘имамха̄’’ти вутта̄ бхиккхусса караджака̄йа̄. ан̃н̃ам̣ ка̄йанти ан̃н̃ам̣ иддхимайам̣ ка̄йам̣. тато ева иддхимайарӯпавантата̄йа рӯпим̣. абхин̃н̃а̄манена ниббаттатта̄ маномайам̣. ниппхаттивасена̄ти ниппхаджджанавасена. абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣асса хи йатха̄ маномайо ка̄йо ниппхаджджати, татха̄ паватти маномайиддхи. есева найо сесесупи. йади евам̣ катхамайамева маномайиддхӣти? рул̣хӣвеса̄ ведитабба̄ йатха̄ ‘‘маномайо аттабха̄во’’ти, йатха̄ ва̄ ‘‘госаман̃н̃а̄ виса̄н̣а̄димати пин̣д̣е’’. атха ва̄ аббхантарато никкханте, иддхимата̄ ча екантасадисе имасмим̣ нимма̄не супа̄кат̣о манаса̄ ниббаттитабха̄воти йатха̄ са̄тисайо маномайавоха̄ро, на татха̄ ан̃н̃а̄су адхит̣т̣ха̄навикуббаниддхӣсу саман̃н̃антараванта̄сӯти ведитаббам̣.
373. н̃а̄н̣уппаттито пуббе ва̄ти арахаттамагган̃а̄н̣уппаттито пуббе ва̄ випассана̄ккхан̣е, татопи ва̄ пуббе антимабхавикасса пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа. паччха̄ ва̄ йа̄ва кхандхапаринибба̄на̄. тан̇кхан̣е ва̄ маггуппаттисамайе. н̃а̄н̣а̄нубха̄ваниббатто висесоти сӯрийасса ут̣т̣хитат̣т̣ха̄не, самантато ча а̄локакаран̣асаматтхата̄ вийа тассева н̃а̄н̣асса а̄нубха̄вена ниббатто саббасо паха̄таббапаха̄набха̄ветаббабха̄вана̄па̄рипӯрисан̇кха̄то висесо. ваттхӯни пана анантара̄йата̄васена а̄гата̄ни. аничча̄нупассана̄йа̄ти сан̇кха̄ре аниччато анупассантийа̄ балававипассана̄йа. а̄раддхавипассанасса хи йатха̄вуттавипассана̄йа паваттиккхан̣е тато пуббе, паччха̄ ча пакин̣н̣акасаммасанава̄ре ниччасан̃н̃а̄йа паха̄нат̣т̣хо иджджхати. есева найо саббаттха. ка̄мам̣ еттака̄йа сан̇кхепакатха̄йапи адхиппетаттхо пака̄ситова, виттха̄ракатха̄йа пана вибхӯтатаро хотӣти а̄ха ‘‘виттха̄рена катхетабба’’нти.
габбхагатассева̄ти ана̄даре са̄мивачанам̣. вуттанайена̄ти ‘‘паччхимабхавикасса̄’’тиа̄дина̄ ба̄кулаттхераваттхумхи вуттанайена.
да̄рубха̄рам̣ катва̄ти да̄рубха̄рам̣ сакат̣е катва̄, а̄ропетва̄ти аттхо. оссаджджитва̄ти чхад̣д̣етва̄. сакат̣амӯлети сакат̣асамӣпе. ва̄л̣айаккха̄нучаритети курурехи йаккхехи анувичаритаббе. йаккхапариггахитан̃хи ра̄джагаханагарам̣.
374. сама̄дхитоти пат̣хамаджджха̄на̄дисама̄дхито. пуббети упача̄раджджха̄наккхан̣е. паччха̄ти сама̄паттийа̄ чин̣н̣апарийанте. тан̇кхан̣ети сама̄паннаккхан̣е. саматха̄нубха̄ваниббатто висесоти тасмим̣ тасмим̣ джха̄не сама̄дхитеджена ниббатто нӣваран̣авиккхамбханавитакка̄дисаматиккамасан̃н̃а̄ведайитаниродхапариссайасахана̄дико висесо.
капотакандара̄йанти евам̣на̄маке аран̃н̃авиха̄ре. джун̣ха̄йа раттийа̄ти чанда̄локаватийа̄ раттийа̄. наворопитехи кесехӣти иттхамбхӯталаккхан̣е каран̣авачанам̣. йасса̄ти паха̄расса. тасса̄ти йаккхасса. кхиппанисантибха̄васса уккам̣сагататта̄ тхеро тасмим̣ пахаранте ева сама̄паттим̣ сама̄паджджӣти а̄ха ‘‘пахаран̣асамайе сама̄паттим̣ аппесӣ’’ти. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘нисинно хоти ан̃н̃атарам̣ сама̄дхим̣ сама̄паджджитва̄’’ти (уда̄. 34) вуттам̣. име пана тхера̄ сама̄паттито вут̣т̣ха̄насамака̄лам̣ тена паха̄ро динноти ваданти.
сан̃джӣваттхеранти какусандхасса бхагавато дутийам̣ аггаса̄вакам̣ маха̄тхерам̣ сандха̄йа̄ха. со хи а̄йасма̄ аран̃н̃а̄дӣсу йаттха каттхачи нисинно аппакасиренева ниродхам̣ сама̄паджджати, тасма̄ екадивасам̣ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле ниродхам̣ сама̄паджджи, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ниродхасама̄панна’’нтиа̄ди. чӣваре ам̣суматтампи на джха̄йиттха, сарӣре ка̄ катха̄. тенева хи тхеро ‘‘сан̃джӣво’’ твева пан̃н̃а̄йиттха. айамасса̄ти асса а̄йасмато сан̃джӣваттхерасса йо ниродхасама̄паттийам̣ аггипариссайа̄бха̄во, айам̣ сама̄дхивиппха̄ра̄ иддхӣти йоджана̄. катхам̣ пана ниродхасама̄паттийам̣ сама̄дхивиппха̄расамбхавоти а̄ха ‘‘анупубба…пе… ниббаттатта̄’’ти.
пат̣хамам̣ т̣хапитабхан̣д̣акасса̄ти саббапат̣хамам̣ т̣хапитабхан̣д̣акасса. тан̃хи гахан̣ака̄ле саббапаччхимам̣ гайхати. ка̄лапариччхедавасена̄ти ‘‘еттаке ка̄ле гате вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти сама̄паттито пуббе катака̄лапариччхедавасена. бхӣта̄ виравим̣сӯти раттандхака̄ре рӯпадассанена ‘‘писа̄чо ут̣т̣хахатӣ’’ти ман̃н̃ама̄на̄. еттакехи на̄ма бхан̣д̣акехи аджджхоттхат̣о ниббика̄ро ‘‘ахо маха̄нубха̄во, ахо вивекава̄сӣ’’ти ча тхерагатена паса̄дена.
таттателакат̣а̄ханти а̄дха̄расӣсена а̄дхеййама̄ха, кат̣а̄хе таттателам̣ кат̣а̄хена а̄син̃чӣти адхиппа̄йо. виват̣т̣ама̄нанти каттхачипи алагганавасена бхассантам̣.
сапарива̄ра̄ти пан̃чахи иттхисатехи сапарива̄ра̄. ра̄джа̄нам̣ метта̄йа пхарӣти одиссакаметта̄сама̄паттийа̄ ра̄джа̄нам̣ пхуси. кхипитунти виджджхитум̣. оропетунти сарасанна̄хам̣ пат̣исам̣харитум̣.
375. пат̣иккӯла̄дӣсӯти анит̣т̣ха̄дӣсу. анит̣т̣хам̣ хи пат̣иккӯлам̣, аманун̃н̃ампи ‘‘пат̣иккӯла’’нти вуччати. а̄ди-саддена апат̣иккӯла̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. таттха̄ти пат̣иккӯла̄рамман̣е. упеккхакоти чхал̣ан̇гупеккха̄йа упеккхако. таттха̄ти пат̣иккӯла̄пат̣иккӯлабхеде ваттхусмим̣. сатоти сативепуллаппаттийа̄ сатима̄. сампаджа̄ноти пан̃н̃а̄вепуллаппаттийа̄ сампаджа̄нака̄рӣ. айанти айам̣ пат̣иккӯла̄диваттхӯсу апат̣иккӯласан̃н̃ӣвиха̄ра̄дика̄ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ аггамагга̄дхигамасиддха̄ читтиссарийата̄. тена̄ха ‘‘четовасиппатта̄нам̣…пе… вуччатӣ’’ти.
анит̣т̣хе ваттхусмим̣ саттасан̃н̃ите метта̄пхаран̣ам̣ ва̄ дха̄тусо паччавеккхан̣а̄йа дха̄туманасика̄рам̣ ва̄ гӯтха̄дике дха̄туманасика̄рам̣ каронтоти йоджетаббам̣. апат̣иккӯласан̃н̃ӣ вихаратӣти хитесита̄йа, дхаммасабха̄вачинтана̄йа ча на пат̣иккӯласан̃н̃ӣ хутва̄ ирийа̄патхавиха̄рена вихарати. ит̣т̣хе ваттхусмим̣ н̃а̄тимитта̄дике. кеса̄диасучикот̣т̣ха̄саматтамева̄ти асубхапхаран̣ам̣ ва̄ асубхаманасика̄рам̣ ва̄. таттха рӯпадхаммаджа̄там̣ аниччанти а̄диаттхо ити-саддо, тасма̄ аниччадуккха̄наттавипарин̣а̄мадхаммоти манасика̄рам̣ ва̄ каронтоти йоджана̄. пат̣иккӯла̄пат̣иккӯлесӯти ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄ни ваттхӯни екаджджхам̣ гахетва̄ вадати. еса найо итараттха. йам̣ ва̄ сатта̄нам̣ пат̣хамам̣ пат̣иккӯлато упат̣т̣хитамева паччха̄ апат̣иккӯлато упатит̣т̣хати, йан̃ча апат̣иккӯлато упат̣т̣хитамева паччха̄ пат̣иккӯлато упатит̣т̣хати, тадубхайепи кхӣн̣а̄саво саче а̄кан̇кхати, вуттанайена апат̣иккӯласан̃н̃ӣ ва̄ вихареййа, пат̣иккӯласан̃н̃ӣ ва̄ти айамарийиддхи вутта̄.
чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ти ка̄ран̣авасена ‘‘чаккхӯ’’ти ладдхавоха̄рена рӯпадассанасаматтхена чаккхувин̃н̃а̄н̣ена, чаккхуна̄ ва̄ ка̄ран̣абхӯтена, два̄рабхӯтена ва̄ рӯпам̣ пасситва̄. нева сумано хотӣти гехасситасоманассасса̄йам̣ пат̣иккхепо, на неккхаммапаккхика̄йа кирийа̄соманассаведана̄йа. чхал̣ан̇гупеккханти ит̣т̣ха̄нит̣т̣хачхал̣а̄рамман̣а̄па̄тхе парисуддхапакатибха̄ва̄виджаханалаккхан̣ам̣ чхасу два̄ресу паваттийа̄ ‘‘чхал̣ан̇гупеккха̄’’ти ладдхана̄мам̣ татрамаджджхаттупеккхам̣. йатха̄вуттаматтхам̣ па̄л̣ийа̄ саматтхетум̣ ‘‘пат̣исамбхида̄йа’’нтиа̄ди вуттам̣.
376. паккхӣа̄дӣнанти а̄ди-саддена дева̄дӣнам̣ сан̇гахо. веха̄сагамана̄дика̄ти пана а̄ди-саддена чаккхувисуддхиа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. кусалакаммена ниббаттитва̄пи акусалавипа̄ка̄нубха̄вена сукхасамуссайато винипатитатта̄ винипа̄тика̄нам̣. джха̄нанти абхин̃н̃а̄паттам̣ джха̄нам̣ сандха̄йа̄ха. випассана̄пи уккам̣сагата̄ уббегапӣтисахита̄ а̄ка̄се лан̇гха̄панаматта̄пи хотӣти вуттам̣ ‘‘випассанам̣ ва̄’’ти. ‘‘пат̣хамакаппика̄на’’нти идам̣ ‘‘екачча̄нам̣ манусса̄на’’нти имасса висесанам̣ дат̣т̣хаббам̣. евама̄дӣнанти а̄ди-саддена пунаббасума̄та̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.
377. веха̄санти бхумматтхе упайогавачанам̣, аччантасам̣йоге ва̄. чаккаваттӣ хи чаккаратанам̣ пураккхатва̄ аттано бхаванато аббхуггантва̄ а̄ка̄сенева синерум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ сакалачаккава̄л̣ам̣ анусам̣йа̄йатӣти. ассабандха̄ти ассапа̄ла̄, йе асса̄нам̣ йавада̄йака̄. татха̄ гобандха̄.
чаккаваттиа̄дӣнам̣ пун̃н̃иддхийа̄ виттха̄рийама̄на̄йа атипапан̃чо хотӣти пун̃н̃авато иддхим̣ лаккхан̣ато дассентена ‘‘парипа̄кам̣ гате пун̃н̃асамбха̄ре иджджханакависесо’’ти ватва̄пи джотика̄дӣнам̣ пун̃н̃иддхим̣ екадесена дассетум̣ ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха суван̣н̣апаббатоти саббасуван̣н̣амайо паббато. тасса кира гахитагахитат̣т̣ха̄не одхи на пан̃н̃а̄йати. екасӣта̄маттети еттха сӣта̄ на̄ма касанавасена нан̇галасса гатамагго. тумбам̣ на̄ма а̄л̣хакам̣. чуддаса магга̄ти чатуддаса касанамагга̄.
378. виджджам̣ париджапитва̄ти гандха̄рӣвиджджа̄дикам̣ аттано виджджам̣ катӯпача̄рам̣ париваттетва̄ мантапат̣ханаккамена пат̣хитва̄.
379. самма̄пайогена̄ти упа̄йапайогена, йатха̄ йатхиччхитаттхасиддхи хоти, татха̄ паваттитан̃а̄йа̄рамбхена. тасса тасса каммасса̄ти йатха̄дхиппетасса ниппха̄детаббакаммасса. еттха ча̄ти ‘‘таттха таттха самма̄пайогаппаччайа̄ иджджханат̣т̣хена иддхӣ’’ти (пат̣и. ма. 3.18) имисса̄ дасама̄йа иддхийа̄ ниддесепи. пуримапа̄л̣исадиса̄ва̄’’ти сама̄дхивиппха̄раиддхиа̄дӣнам̣ ниддесасадиса̄ва. сакат̣абйӯха̄дикаран̣авасена̄ти сакат̣абйӯхачаккабйӯхападумабйӯха̄дӣнам̣ сам̣видха̄навасена ниббаттависесоти самбандхо. ган̣итагандхабба̄ди сиппакаммам̣. саллакаттака̄ди веджджакаммам̣. ируббеда̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣.
‘‘екопи хутва̄ бахудха̄ва хотӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.238; ма. ни. 1.147; сам̣. ни. 5.834; пат̣и. ма. 1.102; 3.10) адхит̣т̣ха̄ниддхийа̄ ева гахитатта̄ а̄ха ‘‘адхит̣т̣ха̄на̄ иддхийева а̄гата̄’’ти. имасмим̣ панаттхети имасмим̣ абхин̃н̃а̄нисам̣сасан̇кха̄те, иддхивидхасан̇кха̄те ва̄ аттхе.
380. ‘‘екавидхена н̃а̄н̣аваттху’’нтиа̄дӣсу (вибха. 751) кот̣т̣ха̄саттхо видхасаддо, ‘‘вивидхампи сена̄бйӯхам̣ дассетӣ’’тиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 3.13) викаппаттхо, тадубхайампеттха йуджджатӣти дассенто а̄ха ‘‘иддхивидха̄йа̄ти иддхикот̣т̣ха̄са̄йа, иддхивикаппа̄йа ва̄’’ти. иддхи хи абхин̃н̃а̄су еко кот̣т̣ха̄со, ваккхама̄нехи бхедехи анекаппабхеда̄ ча. вуттаппака̄равасена̄ти вуттасса чуддасаппака̄расса, читтапаридаманасса сама̄хитата̄диппака̄расса ча васена. ‘‘иддхивидха̄йа̄’’ти тадаттхасса сампада̄навачананти а̄ха ‘‘иддхивидха̄дхигаматтха̄йа̄’’ти. ‘‘касин̣а̄рамман̣ато апанетва̄’’ти идам̣ абхин̃н̃а̄па̄дакапарикаммачитта̄нам̣ сама̄насанта̄ната̄йа вуттам̣, на парикаммачиттасса касин̣а̄рамман̣атта̄. иддхивидха̄бхимукхам̣ песетӣти ниппха̄детаббасса иддхивидхасса абхимукхабха̄вена паваттети. йам̣ хи ‘‘сатам̣ хомӣ’’тиа̄дина̄ парикаммачиттасса паваттанам̣, тадевасса абхинӣхаран̣ам̣, иддхивидха̄бхимукхапесанан̃ча татхева иддхивидхасса паваттанато абхининна̄манам̣ идха парикаммачиттасса иддхивидхе адхимуттӣти а̄ха ‘‘адхигантаббаиддхипон̣ам̣ иддхипаббха̄рам̣ каротӣ’’ти. идха паччанубхаванапхусана̄ саччхикирийа̄паттипарийа̄йа̄ ева̄ти дассенто ‘‘па̄пун̣а̄тӣти аттхо’’ти а̄ха. асса̄ти иддхивидхасса.
екопӣти пи-саддо ваккхама̄нам̣ бахубха̄вам̣ упа̄да̄йа сампин̣д̣анаттхо. со хисса пат̣ийогӣ ‘‘екопи хутва̄ бахудха̄ хоти, бахудха̄пи хутва̄ еко хотӣ’’ти. со ча кхо бахубха̄вам̣ нимминитва̄ т̣хитасса антара̄ва екабха̄вӯпагамо. йатха̄ка̄лапариччхедам̣ пана сарасенева екабха̄вӯпагамо идха на̄дхиппето аниддхинимма̄набха̄вато. тампи пуббе катака̄лапариччхедавасена сиддхатта̄ иддха̄нубха̄войева̄ти кечи. ат̣т̣ха̄не ва̄йам̣ пи-саддо, еко хутва̄ бахудха̄пи хоти, бахудха̄ хутва̄ екопи хотӣти самбандхо. имасмим̣ паккхе пи-саддо ваккхама̄нам̣ екабха̄вам̣ упа̄да̄йа ‘‘сампин̣д̣анаттхо’’ти ватва̄ ‘‘со хӣ’’тиа̄ди саббам̣ йатха̄рахам̣ ваттаббам̣. бахубха̄ванимма̄не пайоджанам̣ дассетум̣ ‘‘бахӯнам̣ сантике’’тиа̄ди вуттам̣. таттха бахӯнам̣ сантикети аттана̄ ниммита̄нам̣ бахӯнам̣ самӣпе, техи парива̄рито хутва̄ти адхиппа̄йо. ва̄-саддо авуттавикаппаттхо, тена ‘‘дхаммам̣ ва̄ катхетука̄мо’’ти евама̄ди сан̇гайхати. ‘‘н̃а̄н̣ена адхит̣т̣хаханто евам̣ хотӣ’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣.
381. бхавати еттха иддхӣти бхӯмийо, джха̄на̄ни. еттха̄ти ча хетумхи бхуммавачанам̣. вивекато джа̄та̄ бхӯми вивекаджабхӯми. вивекаджам̣ хи пат̣хамам̣ джха̄нам̣ нӣваран̣авивекасамбхӯтатта̄. пӣтисукхабхӯта̄ бхӯми пӣтисукхабхӯми. дутийаджджха̄нан̃хи пӣтисукхабхӯмибхӯтан̃чева пӣтисукхасан̃джа̄тан̃ча сама̄дхивасена. упари двӣсупи есева найо. иддхила̄бха̄йа̄ти иддхийа̄ адхигама̄йа. иддхипат̣ила̄бха̄йа̄ти иддхийа̄ пунаппунам̣ лабхама̄на̄йа, бахулӣкаран̣а̄йа̄ти аттхо. иддхивикуббаната̄йа̄ти иддхийа̄ вивидхарӯпака̄ран̣а̄йа, викуббаниддхийа̄ти аттхо. иддхивисавита̄йа̄ти иддхийа̄ вивидха̄нисам̣сапасавана̄йа. иддхивасита̄йа̄ти иддхийа̄ кхиппанисантиа̄дибха̄ва̄вахавасӣбха̄ваттха̄йа. иддхивеса̄раджджа̄йа̄ти иддхийа̄ пат̣ипаккхадӯрӣбха̄вена вигатасам̣килесата̄йа сут̣т̣ху виса̄радабха̄ва̄йа. чатуттхаджджха̄нам̣ та̄ва иддхийа̄ бхӯми хоту таттха патит̣т̣ха̄йа ниппха̄детаббато, итара̄ни пана катханти а̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди. таттха тӣн̣и джха̄на̄ни самбха̄рабхӯмийоти ведитабба̄нӣти самбандхо. татийаджджха̄не сукхапхаран̣ена, пат̣хамадутийесу пӣтипхаран̣ена сукхапхаран̣ена ча хетубхӯтена̄ти йатха̄рахавасена йоджана̄. пхаран̣ам̣ четтха джха̄насса субха̄витабха̄вена са̄тисайа̄нам̣ пӣтисукха̄нам̣ васена джха̄наппаччайа̄дина̄ сахаджа̄тана̄мака̄йасса парибрӯханам̣, рӯпака̄йасса ча там̣самут̣т̣ха̄нехи пан̣ӣтарӯпехи париппхут̣ата̄. тена̄ха бхагава̄ ‘‘пӣтисукхена абхисандети парисандети парипӯрети париппхаратӣ’’ти (дӣ. ни. 1.226; ма. ни. 1.427). сукхасан̃н̃анти джха̄насукхена сахагатам̣ сан̃н̃ам̣. лахусан̃н̃анти там̣сампайутталахута̄сахагатам̣ сан̃н̃ам̣. оккамитва̄ти анупависитва̄. тесу хи джха̄несу са̄тисайа̄йа лахута̄йа сампайуттам̣ сукхам̣ санта̄навасена паваттенто йогӣ там̣ самокканто вийа хотӣти евам̣ вуттам̣. сан̃н̃а̄сӣсена ниддесо. джха̄насампайутта̄ хи лахута̄ вина̄пи иддхийа̄ а̄ка̄сам̣ лан̇гха̄панаппама̄н̣аппатта̄ вийа хоти. лахубха̄ваггахан̣енева четтха мудукамман̃н̃абха̄ва̄пи гахита̄ ева. тена̄ха ‘‘лахумудукамман̃н̃ака̄йо хутва̄’’ти.
имина̄ парийа̄йена̄ти тин̣н̣ам̣ джха̄на̄нам̣ сама̄паджджанена сукхалахубха̄ваппаттана̄марӯпака̄йасса сати читтапаридамане чатуттхам̣ джха̄нам̣ сукхенева иддхипат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттатӣти имина̄ парийа̄йена. пакатибхӯмийа̄ хи адхит̣т̣ха̄набхӯта̄ самбха̄рабхӯмийо па̄ка̄расса немиппадесо вийа̄ти.
382. иддхипа̄даниддесе чатта̄роти ган̣анапариччхедо. иддхипа̄да̄ти еттха иджджхатӣти иддхи, самиджджхати ниппхаджджатӣти аттхо. иджджханти ва̄ ета̄йа сатта̄ иддха̄ вуддха̄ уккам̣сагата̄ хонтӣти иддхи. пат̣хаменаттхена иддхи ева па̄доти иддхипа̄до, иддхикот̣т̣ха̄соти аттхо. дутийенаттхена иддхийа̄ па̄доти иддхипа̄до. па̄доти патит̣т̣ха̄, адхигамӯпа̄йоти аттхо. тена хи упарӯпаривисесасан̇кха̄там̣ иддхим̣ паджджанти па̄пун̣анти. айам̣ та̄ва ат̣т̣хакатха̄найо. таттха иддхи-саддасса пат̣хамо каттуаттхо, дутийо каран̣аттхо вутто. па̄да-саддасса еко каран̣аттхова. паджджитабба̄ва иддхи вутта̄, на ча иджджхантӣ, паджджитабба̄ ча иддхи паджджанакаран̣ена па̄дена сама̄на̄дхикаран̣а̄ хотӣти пат̣хамена аттхена ‘‘иддхи ева па̄до иддхипа̄до’’ти на сакка̄ ваттум̣. татха̄ иддхикирийа̄каран̣ена са̄дхетабба̄ва вуддхисан̇кха̄та̄ иддхи паджджанакирийа̄каран̣ена паджджитабба̄ти двиннам̣ каран̣а̄нам̣ на асама̄на̄дхикаран̣ата̄ самбхаватӣти дутийенаттхена ‘‘иддхийа̄ па̄до иддхипа̄до’’ти ча на сакка̄ ваттум̣. тасма̄ пат̣хаменаттхена сама̄на̄дхикаран̣асама̄со, дутийена са̄мивачанасама̄со на йуджджатӣти пат̣хаменаттхена иддхийа̄ па̄до иддхипа̄до, дутийенаттхена иддхи ева па̄до иддхипа̄доти сама̄со йутто, йатха̄вуттопи ва̄, па̄дасса иджджхама̄накот̣т̣ха̄саиджджханакаран̣ӯпа̄йабха̄вато.
пуббабха̄гачхандавасена чхандахетуко. сампайуттачхандавасена чханда̄дхико. пубба̄бхисан̇кха̄равасена ева пана сахаджа̄тачхандасса̄пи адхиката̄ ведитабба̄. атха ва̄ ‘‘чхандан̃че бхиккху адхипатим̣ каритва̄ лабхати сама̄дхим̣, лабхати читтассекаггатам̣, айам̣ вуччати чхандасама̄дхӣ’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ чханда̄дхипатисама̄дхи чхандасама̄дхӣти адхипати-саддалопам̣ катва̄ сама̄со вуттоти вин̃н̃а̄йати. адхипатисаддаттхадассанавасена пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘чхандахетуко чханда̄дхико ва̄ сама̄дхӣ’’ти вуттам̣. тенева̄ха ‘‘чхандам̣ адхипатим̣ каритва̄’’тиа̄ди. падха̄набхӯта̄ти вӣрийабхӯта̄ти кечи ваданти. сан̇кхатасан̇кха̄раниваттанаттхам̣ пана падха̄наггахан̣ам̣. атха ва̄ там̣ там̣ висесам̣ сан̇кхаротӣти сан̇кха̄ро, саббампи вӣрийам̣. таттха чатукиччаса̄дхакато ан̃н̃асса ниваттанаттхам̣ падха̄наггахан̣ам̣. падха̄набхӯта̄ сет̣т̣хабхӯта̄ти аттхо. чатуббидхасса пана вӣрийасса адхиппетатта̄ бахувачананиддесо. йо пана ‘‘иддхийа̄ па̄до иддхипа̄до’’ти евам̣ сама̄сайоджана̄васена па̄дасса упа̄йаттхатам̣ гахетва̄ иддхипа̄даттхо вутто, со пат̣ила̄бхапуббабха̄га̄нам̣ каттукаран̣иддхибха̄вам̣ ‘‘чхандиддхипа̄до’’тиа̄дина̄ (вибха. 457) ва̄ абхидхамме а̄гататта̄ чханда̄дӣхи иддхипа̄дехи са̄дхетабба̄йа вуддхийа̄ каттиддхибха̄вам̣, чханда̄дӣнам̣ каран̣иддхибха̄ван̃ча сандха̄йа вуттоти ведитаббо.
вӣрийиддхипа̄де ‘‘вӣрийасама̄дхипадха̄насан̇кха̄расаманна̄гата’’нти двиккхаттум̣ вӣрийам̣ а̄гатам̣. таттха пуримам̣ сама̄дхивисесанам̣ вӣрийа̄дхипати сама̄дхи вӣрийасама̄дхӣти. дутийам̣ саманна̄гаман̇гадассанам̣. две ева хи саббаттха саманна̄гаман̇га̄ни сама̄дхи, падха̄насан̇кха̄ро ча. чханда̄дайо сама̄дхивисесана̄ни, падха̄насан̇кха̄ро пана падха̄навачаненева висесито, на чханда̄дӣхӣти на идха вӣрийа̄дхипатита̄ падха̄насан̇кха̄расса вутта̄ хоти. вӣрийан̃ча сама̄дхим̣ висесетва̄ т̣хитамева саманна̄гаман̇гавасена падха̄насан̇кха̄равачанена вуттанти на̄пи двӣхи вӣрийехи саманна̄гамо вутто хотӣти. йасма̄ пана чханда̄дӣхи висит̣т̣хо сама̄дхи, татха̄ висит̣т̣хенева ча тена сампайутто падха̄насан̇кха̄ро, сесадхамма̄ ча, тасма̄ сама̄дхивисесана̄нам̣ васена чатта̄ро иддхипа̄да̄ вутта̄. висесанабха̄во ча чханда̄дӣнам̣ там̣там̣авассайавасена хотӣти.
атха ва̄тиа̄дина̄ ниссайат̣т̣хепи па̄да-садде упа̄йат̣т̣хена чханда̄дӣнам̣ иддхипа̄дата̄ вутта̄. тенева абхидхамме уттарачӯл̣абха̄джанӣйе ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄ чхандиддхипа̄до’’тиа̄дина̄ (вибха. 457) чханда̄дӣнамева иддхипа̄дата̄ вутта̄. пан̃ха̄пуччхаке ча ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄ идха бхиккху чхандасама̄дхӣ’’тиа̄дина̄ва (вибха. 462) уддесам̣ катва̄пи пуна чханда̄дӣнам̣йева кусала̄дибха̄во вибхатто. упа̄йиддхипа̄дадассанаттхамева хи сутте, абхидхамме ча ниссайиддхипа̄дадассанам̣ катам̣, ан̃н̃атха̄ чатуббидхата̄ на хотӣти.
383. чханда̄дӣни ат̣т̣ха̄ти чхандасама̄дхи вӣрийасама̄дхи читтасама̄дхи вӣмам̣са̄сама̄дхӣти евам̣ чханда̄дӣни ат̣т̣ха. ка̄мам̣ четтха чатӯсупи т̣ха̄несу сама̄дхи сама̄дхи ева, татха̄пи иддхим̣ уппа̄детука̄мата̄чхандасахитова сама̄дхи иддхипат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати, на кевало. евам̣ вӣрийасама̄дхиа̄дайопи. тасма̄ чханда̄дисахита̄ ете чатта̄ро ча сама̄дхӣ, чханда̄дайо ча чатта̄роти ат̣т̣ха паджджати иддхи етехи па̄пун̣ӣйати, сайам̣ ва̄ паджджанти иддхипат̣ила̄бха̄йа сампаджджантӣти пада̄нӣти вуччанти. тена̄ха ‘‘иддхипат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. йам̣ пана па̄л̣ийам̣ ‘‘чхандо на сама̄дхӣ’’тиа̄ди, там̣ йадипи чханда̄дайо сама̄дхисахита̄ва иддхим̣ ниппха̄денти, татха̄пи висум̣ несам̣ падабха̄вадассанам̣. екато нийуттова, на екеко хутва̄ти адхиппа̄йо. нийуттова̄ти сахито ева, на вийутто.
384. анонатанти на онатам̣, вӣрийена паггахитатта̄ алӣнанти аттхо. тена̄ха ‘‘косадждже на ин̃джатӣ’’ти, косаджджанимиттам̣ на чалатӣти аттхо. уддхам̣ натам̣ уннатам̣, уддхатам̣ виккхиттам̣. на уннатам̣ ануннатам̣, авиккхиттам̣ сама̄хитанти аттхо. тена̄ха ‘‘уддхачче на ин̃джатӣ’’ти. абхисан̇гавасена натам̣ абхинатам̣, на абхинатам̣ анабхинатам̣, араттам̣. апагаманавасена натам̣ апанатам̣, кодхавасена вимукхам̣. на апанатам̣ анапанатам̣, адут̣т̣хам̣. дит̣т̣хийа̄ ‘‘ахам̣, мама’’нти ниссайавасена на нисситанти анисситам̣. чхандара̄гавасена на пат̣ибаддханти аппат̣ибаддхам̣. ра̄го кевалам̣ а̄саттиматтам̣, чхандара̄го пана бахалакилесо. татха̄ хисса дӯре т̣хитампи а̄рамман̣ам̣ пат̣ибаддхамева. виппамуттанти висесато памуттам̣. джха̄на̄нам̣ ка̄мара̄гапат̣ипаккхата̄йа а̄ха ‘‘ка̄мара̄ге’’ти. висам̣йуттанти вивиттам̣ сам̣килесато, на ва̄ сам̣йуттам̣ чатӯхипи йогехи. вимарийа̄дикатам̣ килесамарийа̄да̄йа, йатха̄ ӣсакампи килесамарийа̄да̄ на хоти, татха̄ пат̣ипаннам̣. екаттагатанти екаггатам̣ упагатам̣ аччантамева сама̄хитам̣. тато ева на̄наттакилесехи на̄на̄сабха̄вехи килесехи на ин̃джати.
еса аттхоти косаджджа̄динимиттам̣. имасса читтасса а̄нен̃джанаттхо сиддхо ева а̄нен̃джаппаттийа̄ пака̄санавасена дасситатта̄. пуна вуттоти иддхийа̄ бхӯмипа̄дапададассанаппасан̇гена ‘‘има̄ни мӯла̄ни на̄ма̄’’ти мӯлабха̄вадассанаттхам̣ пуна вутто. пуримоти ‘‘саддха̄дӣхи париггахитатта̄’’тиа̄дина̄ пуббе чхадха̄ дасситанайо. айанти адхуна̄ сол̣асадха̄ дасситанайо. суттанайе, пат̣исамбхида̄найе ча дассите таттха саммохо на хоти, на адасситети а̄ха ‘‘убхайаттха асаммохаттха’’нти.
385. н̃а̄н̣ена адхит̣т̣хахантоти ‘‘катхам̣ пана̄йам̣ евам̣ хотӣ’’ти еттха пуббе аттана̄ вуттападам̣ уддхарати адхит̣т̣ха̄навидхим̣ дассетум̣ ‘‘абхин̃н̃а̄па̄дакам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа̄’’ти. еттха анупуббена чатта̄ри джха̄на̄ни сама̄паджджитва̄ чатуттхаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа̄ти кечи, там̣ айуттам̣. йатхиччхитаджджха̄насама̄паджджанаттхан̃хи читтапаридаманам̣, чатуттхаджджха̄намева ча абхин̃н̃а̄па̄дакам̣, на итара̄ни. парикаммам̣ катва̄ти па̄дакаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа ка̄ма̄вачарачиттена ‘‘сатам̣ хомӣ’’тиа̄дина̄ чинтанамеветтха парикаммакаран̣ам̣, татха̄ваджджанамева ча а̄ваджджанам̣. дутийампӣти пи-саддо самуччайаттхо, тена татийампи, тато бхиййопӣти имаматтхам̣ дӣпети. йатха̄ хи джха̄набха̄вана̄, евамабхин̃н̃а̄бха̄вана̄пи. ‘‘екава̄рам̣ двева̄ра’’нти идампи нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. нимитта̄рамман̣анти пат̣ибха̄ганимитта̄рамман̣ам̣. парикаммачитта̄нӣти еттха екекасса парикаммачиттасса сата̄рамман̣ата̄ дат̣т̣хабба̄ ‘‘сатам̣ хомӣ’’ти паваттанато. сахасса̄рамман̣а̄нӣти еттха̄пи есева найо. ван̣н̣авасена̄ти аттана̄ парикаппитаван̣н̣авасена. но пан̣н̣аттивасена̄ти на саттапан̣н̣аттивасена. там̣ адхит̣т̣ха̄начиттам̣ аппана̄читтамива̄ти иваггахан̣ам̣ абхин̃н̃а̄читтасса джха̄начиттасса пат̣хамуппаттисадисабха̄вато вуттам̣, на тасса аппана̄бха̄вато. рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄никанти рӯпа̄вачарачатуттхаджха̄навантам̣, тена сампайуттам̣.
386. йади евам̣ ‘‘а̄ваджджитва̄ н̃а̄н̣ена адхит̣т̣ха̄тӣ’’ти пат̣исамбхида̄вачанам̣ катханти а̄ха ‘‘йампӣ’’тиа̄ди. татра̄пӣти пат̣исамбхида̄йампи. а̄ваджджатӣти ‘‘бахукам̣ а̄ваджджатӣ’’ти идам̣ па̄т̣хападам̣ парикаммавасенева вуттам̣, на а̄ваджджанавасена. а̄ваджджитва̄ н̃а̄н̣ена адхит̣т̣ха̄тӣти абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣авасена вуттам̣, на парикаммачиттасампайуттасса, ан̃н̃асса ва̄ ка̄ма̄вачарасса н̃а̄н̣асса васена. на хи тасса та̄дисо а̄нубха̄во аттхӣти. тасма̄ти йасма̄ аппана̄ппаттасса абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ассева васена адхит̣т̣ха̄нам̣, тасма̄. айамадхит̣т̣ха̄наккамоти дассенто ‘‘бахукам̣ а̄ваджджатӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха саннит̣т̣ха̄панавасена̄ти ниппха̄данавасена.
ка̄йасаккхидассанаттханти на кевалам̣ вачанаматтамева, атха кхо айаметассаттхасса аттано ка̄йена саччхикататта̄ ка̄йасаккхӣти саккхидассанаттхам̣.
коканаданти падумависесанам̣ йатха̄ ‘‘кока̄сака’’нти. там̣ кира бахупаттам̣, ван̣н̣асампаннам̣, ативийа сугандхан̃ча хоти. па̄тоти пагева. айан̃хеттха аттхо – йатха̄ коканадасан̇кха̄там̣ падумам̣ па̄то сӯрийассуггаманавела̄йам̣ пхуллам̣ викаситам̣ авӣтагандхам̣ сийа̄ вирочама̄нам̣, евам̣ сарӣрагандхена, гун̣агандхена ча сугандхам̣ сарадака̄ле анталиккхе а̄диччамива аттано теджаса̄ тапантам̣ ан̇гехи ниччхаран̣акаджутита̄йа ан̇гӣрасам̣ самма̄самбуддхам̣ пасса̄ти.
абхабботи пат̣ипаттиса̄рамидам̣ са̄санам̣, пат̣ипатти ча парийаттимӯлика̄, тван̃ча парийаттим̣ уггахетум̣ асаматтхо, тасма̄ абхабботи адхиппа̄йо. абхаббо на̄ма на хоти ва̄садхурассева падха̄набха̄вато.
бхиккхӯти паббаджитавоха̄рена вуттам̣, бха̄винам̣ ва̄ бхиккхубха̄вам̣ упа̄да̄йа йатха̄ ‘‘агама̄ ра̄джагахам̣ буддхо’’ти (су. ни. 410). пилотикакхан̣д̣анти сувисуддхам̣ чол̣акхан̣д̣ам̣. раджо харатӣти раджохаран̣ам̣. абхинимминитва̄ ада̄си таттха пуббе ката̄дхика̄ратта̄. татха̄ хи йонисо уммуджджанто ‘‘аттабха̄васса пана̄йам̣ досо’’ти асубхасан̃н̃ам̣, аниччасан̃н̃ан̃ча пат̣илабхитва̄ на̄марӯпапариггаха̄дина̄ пан̃часу кхандхесу н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ кала̄пасаммасана̄диккамена випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ удайаббайан̃а̄н̣а̄дипат̣ипа̄т̣ийа̄ випассанам̣ ануломаготрабхусамӣпам̣ па̄песи. обха̄сависсаджджанапуббика̄ бха̄ситага̄тха̄ обха̄сага̄тха̄.
ра̄го раджо арийасса винайе, на ча пана рен̣у вуччати ‘‘раджо’’ти. касма̄? читтасса малӣнабха̄вакаран̣ато. ра̄гассетам̣ адхивачанам̣ ‘‘раджо’’ти. етам̣ раджанти етам̣ ра̄гасан̇кха̄там̣ раджам̣. виппаджахитва̄ти аггамаггена висесато паджаханахету. пан̣д̣ита̄ вихаранти тети те паджаханака̄ пан̣д̣ита̄ хутва̄ вихаранти. вӣтараджасса саббасо пахӣнара̄га̄дираджасса буддхасса бхагавато са̄сане. татха̄ хи ваданти –
‘‘читтамхи сам̣килит̣т̣хамхи, сам̣килиссанти ма̄н̣ава̄;
читте суддхе висуджджханти, ити вуттам̣ махесина̄’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.373; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.106; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.3.100; итиву. ат̣т̣ха. 88);
чхал̣абхин̃н̃а̄гахан̣ена гахита̄йа чхал̣абхин̃н̃а̄йа вибха̄витепи арийамагге ануттарабха̄васа̄ман̃н̃ена пхаланибба̄нехи саддхим̣ сан̇ган̣ханто а̄ха ‘‘нава локуттарадхамма̄’’ти.
паттасса пидахана̄ка̄рена хаттхам̣ т̣хапенто ‘‘хаттхам̣ пидахӣ’’ти вутто. хаттханти ва̄ каран̣аттхе упайогавачанам̣, хаттхена пидахӣти аттхо.
сахассаккхаттунти сахассадха̄. сахассадха̄ хи атта̄нам̣ екачиттенева нимминантопи сахассава̄рам̣ нимминанто вийа хоти. асатипи кирийа̄бйа̄вуттийам̣ тадаттхасиддхитоти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘сахассаккхатту’’нти вуттам̣. амбаванети амбаване катавиха̄ре. раммети раман̣ӣйе. йа̄ва ка̄лаппаведана̄, та̄ва нисӣдӣти йоджана̄.
анийаметва̄ти ван̣н̣а̄вайавасарӣра̄вайавапариккха̄ракирийа̄висеса̄дӣхи нийамам̣ акатва̄. на̄на̄ван̣н̣ети на̄на̄ка̄ре йатха̄вуттаван̣н̣а̄дивасена на̄на̄видхе. миссакакесети палитехи мисситакесе. упад̣д̣хараттаван̣н̣аупад̣д̣хапан̣д̣уван̣н̣а̄дӣсу ан̃н̃атараван̣н̣анти евам̣ упад̣д̣хараттачӣваре. падавасена аттхасса, гаманавасена па̄л̣ийа̄ бхан̣анам̣ падабха̄н̣ам̣. парикатха̄дивасена дхаммасса катханам̣ дхаммакатха̄. сарена бхан̃н̃ам̣ сутта̄дӣнам̣ учча̄ран̣ам̣ сарабхан̃н̃ам̣. апарепӣти вутта̄ка̄рато ан̃н̃епи дӣгхарассакисатхӯла̄дике на̄наппака̄раке. иччхитиччхитаппака̄ра̄йева хонтӣти йатха̄ йатха̄ иччхита̄, там̣там̣пака̄ра̄йева хонти. йаттака̄ хи висеса̄ ван̣н̣а̄дивасена тесу иччхита̄, таттакависесавантова те хонти. те пана татха̄ бахудха̄ бхинна̄ка̄репи ван̣н̣авасена а̄рамман̣ам̣ катва̄ екамева адхит̣т̣ха̄начиттам̣ паваттати. айам̣ хисса а̄нубха̄во – йатха̄ ека̄ва четана̄ на̄на̄висесавантам̣ аттабха̄вам̣ ниббаттети, таттха бхавапаттхана̄ каммасса висесапаччайо хоти. ачинтеййо ча каммавипа̄коти че, идха̄пи парикаммачиттам̣ висесапаччайо хоти, ачинтеййо ча иддхивисайоти гахетаббам̣. еса найоти йва̄йам̣ бахубха̄ванимма̄не ‘‘абхин̃н̃а̄па̄дакам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄’’тиа̄дина̄ адхит̣т̣ха̄нанайо вутто, еса найо итаресупи адхит̣т̣ха̄несу.
ити ависесам̣ атидесена дассетва̄ висесам̣ сарӯпато дассетум̣ ‘‘айам̣ пана висесо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха имина̄ бхиккхуна̄ иччхантена̄ти самбандхо. мам̣ джа̄ниссантӣти ‘‘иддхима̄’’ти мам̣ джа̄ниссанти. антара̄ва̄ти париччхиннака̄ласса аббхантаре ева. па̄дакаджджха̄нантиа̄ди парикаммакаран̣а̄ка̄радассанаттхам̣ вуттам̣, итарам̣ пана атидесенева вибха̄витанти. евам̣ акаронтоти ‘‘еко хомӣ’’ти антара̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ акаронто. ‘‘йатха̄париччхиннака̄лавасена̄’’ти имина̄ ‘‘сатам̣ хомӣ’’тиа̄дина̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ каронтена ка̄лапариччхедавасенева ка̄таббанти дассети. сайамева еко хоти адхит̣т̣ха̄насса пат̣иппассаддхатта̄. еттха ча парикамма̄дхит̣т̣ха̄начитта̄нам̣ иддхима̄ ван̣н̣авасена сайамева а̄рамман̣ам̣ хоти. тесу парикаммачитта̄ни сантатипаччуппанна̄рамман̣а̄ни. адхит̣т̣ха̄начиттам̣ сампативаттама̄на̄рамман̣ам̣ адхит̣т̣ха̄насса екачиттаккхан̣икатта̄ти ваданти.
387. ‘‘а̄вибха̄ва’’нти падасса хет̣т̣ха̄ вуттена хоти-саддена самбандхо на йуджджати упайогавачанена вуттатта̄, татха̄ ваккхама̄нена ча гаччхати-саддена аттано, паресан̃ча а̄вибха̄васса иччхитатта̄, на̄мападан̃ча кирийа̄пада̄пеккханти кирийа̄са̄ман̃н̃ава̄чина̄ кароти-саддена йоджетва̄ а̄ха ‘‘а̄вибха̄вам̣ каротӣ’’ти. тиробха̄ванти еттха̄пи есева найо. йади евам̣ катхам̣ пат̣исамбхида̄йанти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘идамева хӣ’’тиа̄ди. ка̄мам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ ‘‘а̄вибха̄ванти кеначи ана̄ват̣ам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 3.11) а̄гатам̣, тампи идамева а̄вибха̄вакаран̣ам̣, тиробха̄вакаран̣ан̃ча сандха̄йа вуттам̣. сесапада̄ни тесам̣йева вевачана̄ни. андхака̄ранти раттандхака̄рам̣, дива̄пи ва̄ билагуха̄дигатам̣ андхака̄рам̣. пат̣иччханнанти кут̣т̣акава̄т̣а̄дина̄ пат̣иччха̄дитам̣. ана̄па̄тханти дӯрата̄сукхуматарата̄дина̄ на а̄па̄тхагатам̣. айанти иддхима̄. пат̣иччханнопи дӯре т̣хитопи атта̄ ва̄ паро ва̄ йатха̄ диссатӣти вибхаттим̣ парин̣а̄метва̄ йоджетаббам̣. а̄локаджа̄танти а̄локабхӯтам̣, джа̄та̄локам̣ ва̄.
388. етам̣ пана па̄т̣иха̄рийанти а̄вибха̄вапа̄т̣иха̄рийама̄ха. кена катапуббанти таттха ка̄йасаккхим̣ пуччхитва̄ ‘‘саттха̄ та̄ва ка̄йасаккхӣ’’ти дассентена ‘‘бхагавата̄’’ти ватва̄ таматтхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘бхагава̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. са̄ваттхива̄сике пассантӣти а̄нетва̄ самбандхо, татха̄ ‘‘йа̄ва авӣчим̣ дассесӣ’’ти. а̄ка̄сагатесу хет̣т̣химахет̣т̣химавима̄несу упарӯпаривима̄нам̣ бйавадха̄йакесу бйӯхийама̄несу таггатам̣ а̄ка̄сам̣ бйӯл̣хам̣ на̄ма хотӣти вуттам̣ ‘‘а̄ка̄сан̃ча двидха̄ вийӯхитва̄’’ти.
айаматтхоти а̄вибха̄вапа̄т̣иха̄рийасса саттха̄ра̄ катабха̄во. пуримабуддха̄нам̣ пат̣ипаттиа̄ваджджанам̣ буддхаппавен̣ийа̄ анупа̄ланаттхам̣. ‘‘екена па̄дена̄’’тиа̄ди тивиккамадассанам̣. найам̣ дети йасса найасса ануса̄рена ва̄чана̄маггам̣ т̣хапеси.
чӯл̣аана̄тхапин̣д̣ико на̄ма ана̄тхапин̣д̣икамаха̄сет̣т̣хисса канит̣т̣хабха̄та̄.
синерупаббатам̣ ниббиджджхитва̄ти там̣ париса̄йа диссама̄нарӯпам̣йева катва̄ ниббиджджхитва̄. нанти синерупаббатам̣.
анекасатасахассасан̇кхасса ока̄салокасса, там̣нива̄сисатталокасса ча виват̣абха̄вакаран̣апа̄т̣иха̄рийам̣ локавиваран̣ам̣ на̄ма. маха̄брахма̄ти сахампатимаха̄брахма̄.
пассатха та̄ва апан̣н̣акапат̣ипада̄йа пхаланти нирайабхайена таджджетва̄ саттху анупуббикатха̄найена саггасукхена палобхетва̄, на пана саггасампаттийам̣ ниннабха̄ва̄па̄данена.
389. йатха̄ а̄вибха̄вакаран̣е а̄локакасин̣ам̣ сама̄паджджитаббам̣ а̄локанимма̄на̄йа, евам̣ тиробха̄вакаран̣е андхака̄ранимма̄на̄йа нӣлакасин̣ам̣ сама̄паджджитаббам̣. ка̄ман̃четам̣ па̄л̣ийам̣ сарӯпато на̄гатам̣, ‘‘виват̣ам̣ а̄ват̣а’’нти (пат̣и. ма. 3.11) пана вачанато аттхато а̄гатамева. ода̄такасин̣антогадхам̣ ва̄ а̄локакасин̣анти вуттова̄йаматтхо. андхака̄ранти андхака̄равантам̣.
390. авасесе ит̣т̣ийаттхера̄дике.
391. па̄кат̣о иддхима̄ етасса аттхӣти па̄кат̣ам̣, па̄кат̣ан̃ча там̣ па̄т̣иха̄рийан̃ча̄ти па̄кат̣апа̄т̣иха̄рийам̣. на еттха иддхима̄ па̄кат̣оти апа̄кат̣ам̣, апа̄кат̣ан̃ча там̣ па̄т̣иха̄рийан̃ча̄ти апа̄кат̣апа̄т̣иха̄рийам̣. иддхимато ева хи па̄кат̣а̄па̄кат̣абха̄вена̄йам̣ бхедо, на па̄т̣иха̄рийасса. на хи там̣ апа̄кат̣ам̣ аттхи.
уттаримануссадхамма̄ти мануссадхаммо вуччати даса кусалакаммапатхадхамма̄, тато мануссадхаммато уттари. иддхисан̇кха̄там̣ па̄т̣иха̄рийам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣. а̄л̣индети памукхе. ока̄сехӣти пакира. иддха̄бхисан̇кха̄ранти иддхипайогам̣. абхисан̇кха̄сӣти абхисан̇кхари, ака̄сӣти аттхо. та̄лаччхиггал̣ена̄ти кун̃чикаччхиддена. аггал̣антарика̄йа̄ти пит̣т̣хасан̇гха̄та̄нам̣ антарена.
антарахитоти антарадха̄йитука̄мо. бако брахма̄ йатха̄ антарадха̄йитум̣ на саккоти, татха̄ катва̄ бхагава̄ сайам̣ тасса, брахмаган̣асса ча ана̄па̄тхабха̄вагаманена антарахито хутва̄ ‘‘саман̣асса готамасса имасмим̣ т̣ха̄не аттхибха̄во ва̄ наттхибха̄во ва̄ на сакка̄ джа̄ниту’’нти евам̣ брахмаган̣асса вачанока̄со ма̄ хотӯти ‘‘бхавева̄ха’’нти имам̣ га̄тхам̣ абха̄си.
таттха бхавева̄хам̣ бхайам̣ дисва̄ти ахам̣ бхаве сам̣са̄ре джа̄тиджара̄дибхедам̣ бхайам̣ дисва̄ ева. бхаван̃ча вибхавесинанти иман̃ча ка̄мабхава̄дим̣ тивидхампи саттабхавам̣, вибхавесинам̣ вибхавам̣ гавесама̄нампи парийесама̄нампи пунаппунам̣ бхаве ева дисва̄. бхавам̣ на̄бхивадинти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена кин̃чи бхавам̣ на абхивадим̣ на гахесим̣. нандин̃ча на упа̄дийинти бхаватан̣хам̣ на упагаччхим̣, на аггахесинти аттхо.
392. алаггама̄ноти винивиджджхитва̄ гаманена кут̣т̣а̄дӣсу каттхачи на лаггама̄но. а̄ваджджитва̄ катапарикаммена̄ти йасса парато гантука̄мо, там̣ а̄ваджджитва̄ ‘‘а̄ка̄со хоту, а̄ка̄со хотӯ’’ти евам̣ катапарикаммена иддхимата̄. па̄ка̄рапаббата̄пеккха̄йа ‘‘сусиро, чхиддо’’ти ча пуллин̇гавасена вуттам̣. уббедхавасена паваттам̣ виварам̣ сусирам̣. тирийам̣ паваттам̣ чхиддам̣.
йаттха каттхачи касин̣е парикаммам̣ катва̄ти патхавӣкасин̣а̄дӣсу йаттха каттхачи касин̣е джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ парикаммам̣ катва̄ ‘‘а̄ка̄со хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄таббо. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘ат̣т̣хасама̄паттивасӣбха̄войева пама̄н̣а’’нти. тасма̄ йам̣ йам̣ иччхати, там̣ тадева хоти. етена патхавийа̄ уммуджджананимуджджане а̄покасин̣асама̄паджджанам̣, удака̄дӣсу патхавӣнимма̄не патхавӣкасин̣асама̄паджджанам̣ на екантато иччхитаббанти вуттам̣ хоти. етанти етам̣ тирокут̣т̣а̄дигаманапа̄т̣иха̄рийакаран̣е а̄ка̄сакасин̣асама̄паджджанам̣ авассам̣ ваттаббам̣ ануччхавикабха̄вато. еван̃ча катва̄ ‘‘а̄ка̄сакасин̣авасена пат̣иччханна̄нам̣ виват̣акаран̣а’’нтиа̄дивачанам̣ вийа патхавӣкасин̣авасена ‘‘екопи хутва̄ бахудха̄ хотӣ’’тиа̄дибха̄во ‘‘а̄ка̄се ва̄ удаке ва̄ патхавим̣ нимминитва̄ падаса̄ гаманам̣ иччхатӣ’’тиа̄дина̄ йам̣ пакин̣н̣аканайе вуттам̣, тампи саматтхитам̣ хоти.
‘‘досо наттхӣ’’ти двиккхаттум̣ баддхам̣ субаддхам̣ вийа дал̣хӣкаран̣ам̣ на̄ма хотӣти адхиппа̄йена ватва̄ тена пайоджана̄бха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘пуна сама̄паджджитва̄’’тиа̄ди вуттам̣. адхит̣т̣хитатта̄ а̄ка̄со хотийева̄ти сачепи кин̃чи антара̄ упат̣т̣хитам̣ паббата̄ди сийа̄, тампи ‘‘а̄ка̄со хотӯ’’ти адхит̣т̣хитатта̄ а̄ка̄со хотийева. идампи ат̣т̣ха̄напарикаппанаматтам̣, та̄дисасса упат̣т̣ха̄намева наттхӣти дассетум̣ ‘‘антара̄’’тиа̄ди вуттам̣.
393. париччхиндитва̄ти йатхиччхитат̣т̣ха̄нам̣ н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄. татра̄ти тасмим̣ патхавийа̄ удакабха̄ва̄дхит̣т̣ха̄не айам̣ йатха̄вуттапат̣ипаттивибха̄винӣ па̄л̣и. парато ‘‘татра̄йам̣ па̄л̣ӣ’’ти а̄гатат̣т̣ха̄несупи имина̄ найена аттхо ведитаббо.
соти иддхима̄. адхит̣т̣ха̄нака̄ле ка̄лапариччхедам̣ катва̄ адхит̣т̣ха̄тӣти вуттам̣ ‘‘париччхиннака̄лам̣ пана атиккамитва̄’’ти. пакатийа̄ удакам̣ анимма̄наудакам̣.
394. випарӣтанти йам̣ удакам̣ аккамитва̄ аккаманто на сам̣сӣдати, там̣ панеттха иддхийа̄ патхавӣнимма̄навасена ведитаббам̣. патхавӣкасин̣анти патхавӣкасин̣аджджха̄нам̣.
395. паллан̇канти самантато ӯрубаддха̄санам̣. чхиннапаккхо, асан̃джа̄тапаккхо ва̄ сакун̣о д̣етум̣ на саккотӣти па̄л̣ийам̣ ‘‘паккхӣ сакун̣о’’ти (пат̣и. ма. 3.11) паккхӣ-саддена висесетва̄ сакун̣о вуттоти ‘‘паккхехи йуттасакун̣о’’ти а̄ха. парикаммам̣ катва̄ти ‘‘патхавӣ хотӯ’’ти парикаммам̣ катва̄.
а̄ка̄се анталиккхети анталиккхасан̃н̃ите а̄ка̄се. йаттха йаттха хи а̄варан̣ам̣ наттхи, там̣ там̣ ‘‘а̄ка̄са’’нти вуччати. айан̃ча иддхима̄ на патхавийа̄ а̄санне а̄ка̄се гаччхати. йаттха пана паккхӣнам̣ агочаро, таттха гаччхати, та̄дисан̃ча локе ‘‘анталиккха’’нти вуччати. тена вуттам̣ ‘‘анталиккхасан̃н̃ите а̄ка̄се’’ти.
тхероти пуббе вутта типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхеро. сама̄паттисама̄паджджананти пуна сама̄паттисама̄паджджанам̣. нану сама̄хитамевасса читтанти иддхимато па̄т̣иха̄рийавасена паваттама̄насса читтам̣ аччантам̣ сама̄хитамева хоти, на ан̃н̃ада̄ вийа асама̄хитанти адхиппа̄йо. там̣ пана тхерасса матиматтам̣. пуббе хи патхавӣкасин̣ам̣ сама̄паджджитва̄ патхавим̣ адхит̣т̣ха̄йа гаччхати, ида̄ни пана а̄ка̄со иччхитаббо, тасма̄ а̄ка̄сакасин̣ам̣ сама̄паджджитаббамева. тена̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. тирокут̣т̣апа̄т̣иха̄рийе вуттанайенева пат̣ипаджджитаббанти йатха̄ таттха кут̣т̣а̄ди ‘‘а̄ка̄со хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄нена а̄ка̄со хоти, евам̣ идха̄пи паббатаруккха̄дим̣ адхит̣т̣ха̄нена а̄ка̄сам̣ катва̄ гантаббанти аттхо. атха ва̄ тирокут̣т̣апа̄т̣иха̄рийе вуттанайенева̄ти ‘‘саче панасса бхиккхуно адхит̣т̣хахитва̄ гаччхантасса̄’’тиа̄дина̄ (висуддхи. 2.392) таттха вуттанайена. етена ‘‘пурима̄дхит̣т̣ха̄набаленева часса антара̄ ан̃н̃о паббато ва̄ руккхо ва̄ утумайо ут̣т̣хахиссатӣти ат̣т̣ха̄намевета’’нти на̄га̄дӣхи кайирама̄но вибандхо гаманантара̄йам̣ на каротӣти дассети.
ока̄сети джанавивитте йуттат̣т̣ха̄не. па̄кат̣о хоти а̄ка̄сача̄рӣ айам̣ саман̣оти.
396. два̄чатта̄лӣсайоджанасахассаггахан̣ам̣ пат̣хамакаппавасена катам̣, тато парам̣ пана ануккамена патхавийа̄ усситабха̄вена тато катипайайоджанӯната̄ сийа̄, аппакам̣ адхикам̣ ва̄ ӯнам̣ ва̄ ган̣анӯпагам̣ на хотӣти татха̄ вуттам̣. тӣсу дӣпесу екаккхан̣е а̄локакаран̣ена̄ти йада̄ йасмим̣ дӣпе маджджхе тит̣т̣ханти, тада̄ тато пуримасмим̣ аттхам̣ гаччханта̄ паччхиме удента̄ хутва̄ а̄локакаран̣ена. ан̃н̃аджотӣнам̣ ва̄ абхибхаванена, дуддасата̄йа ча махиддхике. сатта̄нам̣ сӣтапарил̣а̄хавӯпасаманена, осадхитин̣аванаппатӣнам̣ парибрӯханена ча маха̄нубха̄ве. чхупатӣти пхусати. паримаджджатӣти хаттхам̣ ито чито ча сан̃ча̄ренто гхам̣сети. абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄навасенева̄ти йасса кассачи абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄навасена. ева-ка̄рена па̄дакаджджха̄нависесам̣ ниваттети, на адхит̣т̣ха̄нам̣. тенева̄ха ‘‘наттхеттха касин̣асама̄паттинийамо’’ти. тирокут̣т̣апа̄т̣иха̄рийа̄дӣсу вийа имасмим̣ на̄ма касин̣е джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ адхит̣т̣ха̄таббанти на еттха кочи нийамо аттхӣти аттхо. татха̄ хи па̄л̣ийам̣ кин̃чи сама̄паттим̣ апара̄маситва̄ ‘‘идха со иддхима̄’’тиа̄ди (пат̣и. ма. 3.10-11) вуттам̣. хаттхапа̄се хоти ‘‘чандимасӯрийе’’ти евам̣ вуттам̣ чандимасӯрийаман̣д̣алам̣. рӯпагатам̣ хаттхапа̄сети хаттхапа̄се т̣хитам̣ рӯпагатам̣, хаттхапа̄се ва̄ рӯпагатам̣. хаттхам̣ ва̄ вад̣д̣хетва̄ пара̄масатӣти йоджана̄.
упа̄диннакам̣ нисса̄йа анупа̄диннакасса вад̣д̣ханам̣ вуттам̣. йуттийа̄ панеттха упа̄диннакассапи вад̣д̣ханаччха̄йа̄ диссати. аттано ан̣умахантабха̄ва̄па̄дане упа̄диннакасса ха̄панам̣ вийа вад̣д̣ханампи лаббхатева. йатха̄ а̄йасмато маха̄моггалла̄насса нандопанандадаманети евам̣ паваттам̣ сахаваттхуна̄ тхерава̄дам̣ а̄харитва̄ таматтхам̣ дассетум̣ ‘‘типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро а̄ха̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ким̣ пана на хоти, хотийева̄ти адхиппа̄йо. две хи пат̣иседха̄ пакатим̣ гаментӣти. ‘‘тада̄ махантам̣ хоти маха̄моггалла̄наттхерасса вийа̄’’ти идам̣ йатха̄дхикататтхадассанавасена вуттам̣, кхуддакабха̄ва̄па̄данампеттха лаббхатева.
нандопанандана̄гадаманакатха̄ван̣н̣ана̄
олокеси буддха̄чин̣н̣авасена ‘‘аттхи ну кхо асса упаниссайо’’ти. локийам̣ ратанаттайе паса̄далаккхан̣ам̣ са̄сана̄вата̄рам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘аппасанно’’ти. миччха̄дит̣т̣хито вивечетва̄ паса̄детабботи адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘ко ну кхо…пе… вивечеййа̄’’ти.
там̣ дивасанти йада̄ бхагава̄ бхиккхусан̇гхапаривуто та̄ватим̣сабхавана̄бхимукхо гаччхати, там̣ дивасабха̄гам̣. а̄па̄набхӯмим̣ саджджайим̣сӯти йаттха со нисинно бходжанакиччам̣ кароти, там̣ паривесанат̣т̣ха̄нам̣ ситтам̣ саммат̣т̣хам̣ бходжанӯпакаран̣ӯпанайана̄дина̄ саджджайим̣су пат̣ийа̄десум̣. тивидхана̄т̣акехӣти вадхӯкума̄рикан̃н̃а̄ваттха̄хи тивидха̄хи на̄т̣акиттхӣхи. олокайама̄ноти пеккханто, вича̄ренто ва̄.
упарӯпарӣти маттхакаматтхаке. бхаванена̄ти бхаванападесена. бхогехӣти сарӣрабхогехи. авакуджджена̄ти никуджджитена. гахетва̄ти йатха̄ та̄ватим̣сабхаванасса падесопи на̄васиссати, евам̣ парийа̄да̄йа.
синерупарибхан̣д̣анти синерумекхалам̣. синерусса кира самантато бахалато, путхулато ча пан̃чайоджанасахассапарима̄н̣а̄ни чатта̄ри парибхан̣д̣а̄ни та̄ватим̣сабхаванасса а̄раккха̄йа на̄гехи, гарул̣ехи, кумбхан̣д̣ехи, йаккхехи ча адхит̣т̣хита̄ни, та̄ни парибхан̣д̣абха̄васа̄ман̃н̃ена екаджджхам̣ катва̄ ‘‘парибхан̣д̣а’’нти вуттам̣. техи кира синерусса упад̣д̣хам̣ парийа̄диннам̣.
аттабха̄вам̣ виджахитва̄ти мануссарӯпам̣ антарадха̄петва̄. ба̄дхатӣти кхедаматтам̣ уппа̄дети.
аттабха̄вам̣ виджахитва̄ти сукхуматтабха̄ванимма̄нена на̄гарӯпам̣ виджахитва̄. мукхам̣ вивари ‘‘мукхагатам̣ саман̣ам̣ сам̣кха̄дисса̄мӣ’’ти. па̄чӣнена ча паччхимена ча̄ти на̄гасса татха̄нипаннатта̄ вуттам̣. сут̣т̣ху сатийа̄ паччупат̣т̣ха̄панаттхама̄ха ‘‘манаси карохӣ’’ти.
а̄дито пат̣т̣ха̄йа саббапа̄т̣иха̄рийа̄нӣти тада̄ тхерена катапа̄т̣иха̄рийа̄ни сандха̄йа вуттам̣. имам̣ пана т̣ха̄нанти имам̣ на̄са̄ва̄тависсаджджанака̄ран̣ам̣.
анубандхӣти ‘‘на сакка̄ евам̣махиддхикасса имасса саман̣асса пат̣ипахариту’’нти бхайена пала̄йантам̣ анубандхи.
екапат̣ипа̄т̣ийа̄ти ека̄йа пат̣ипа̄т̣ийа̄, нирантаранти аттхо. айамева̄ти йа̄ упа̄диннакам̣ нисса̄йа анупа̄диннакасса вад̣д̣хи, айамева. еттха едисе хаттхавад̣д̣хана̄дипа̄т̣иха̄рийе йутти йуттарӯпа̄ читтато, утуто ва̄ упа̄диннакарӯпа̄нам̣ ануппаджджанато. атха ва̄ упа̄диннанти сакаламева индрийабаддхам̣ адхиппетам̣. евампи тасса татха̄ вад̣д̣хи на йуджджати ева̄ти вуттанайенева вад̣д̣хи ведитабба̄. екасанта̄не упа̄диннам̣, анупа̄диннан̃ча самбхиннам̣ вийа паваттама̄нампи аттхато асамбхиннамева. таттха йатха̄ а̄л̣хакаматте кхӣре анека̄л̣хаке удаке а̄ситте йадипи кхӣрам̣ саббена самбхиннам̣ саббаттхакамева ламбама̄нам̣ хутва̄ тит̣т̣хати, татха̄пи на таттха кхӣрам̣ вад̣д̣хати, удакамева вад̣д̣хати, евамевам̣ йадипи упа̄диннам̣ анупа̄диннан̃ча самбхиннам̣ вийа паваттати, татха̄пи упа̄диннам̣ на вад̣д̣хати, иддха̄нубха̄вена читтаджам̣, тадануса̄рена утуджан̃ча вад̣д̣хатӣти дат̣т̣хаббам̣.
соти со иддхима̄. евам̣ катва̄ти вутта̄ка̄рена хаттхам̣ ва̄ вад̣д̣хетва̄ те ва̄ а̄гантва̄ хаттхапа̄се т̣хите катва̄. па̄дат̣т̣хапана̄дипи вуттанайенева ведитаббам̣. апаропи иддхима̄. татхева̄ти па̄т̣иха̄рийакаран̣ато пуббе вийа. татхӯпамаметанти йатха̄ удакапун̣н̣а̄су на̄на̄па̄тӣсу бахӯхи на̄на̄чандаман̣д̣алесу диссама̄несу на тена чандаман̣д̣аласса гамана̄диупародхо, бахӯнан̃ча паччекам̣ дассанам̣ иджджхати, татхӯпамаметам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ чандимасӯрийа̄нам̣ гамана̄диупародха̄бха̄вато, бахӯнан̃ча иддхиманта̄нам̣ таттха иддхипайогасса йатхиччхитам̣ самиджджханатоти адхиппа̄йо.
397. париччхедам̣ катва̄ти абхивидхивасена пана париччхедам̣ катва̄, на марийа̄давасена. татха̄ хеса брахмалоке аттано ка̄йена васам̣ ваттети. па̄л̣ӣти пат̣исамбхида̄маггапа̄л̣и.
йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттетӣти еттха йасма̄ на брахмалокассева гаманам̣ адхиппетам̣, на̄пи брахмалокасса гаманамева, атха кхо ан̃н̃атха̄ ан̃н̃ампи. йа̄ва брахмалока̄ти пана дӯра̄вадхинидассанаметам̣, тасма̄ ‘‘саче брахмалокам̣ гантука̄ма̄ хотӣ’’ти ватва̄пи итарампи дассетум̣ ‘‘сантикепи дӯре адхит̣т̣ха̄тӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха пи-саддо самуччайаттхо, тена вутта̄васесасса адхит̣т̣ха̄ниддхийа̄ ниппха̄детаббасса саббасса̄пи сан̇гахо, на вуттассева̄ти дат̣т̣хаббам̣.
йамакапа̄т̣иха̄рийа̄васа̄нетиа̄дина̄ тивиккамасса адхит̣т̣ха̄ниддхиниппханната̄ вутта̄, ан̃н̃аттха пана лаккхан̣а̄нисам̣сата̄. тадубхайам̣ йатха̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на вируджджхати, татха̄ вича̄ретва̄ гахетаббам̣.
нӣлама̄тиканти нӣлаван̣н̣одакама̄тикам̣.
маха̄бодхинти апара̄джитапаллан̇кам̣ маха̄бодхим̣. читте уппанне сантике ака̄сӣти татха̄ читтуппаттисаманантарамева патхавим̣, самуддан̃ча сам̣кхипитва̄ маха̄бодхисантике ака̄си.
наккхаттадивасети махадивасе. чандапӯвети чандасадисе чандаман̣д̣ала̄ка̄ре пӯве. екапаттапӯраматтамака̄сӣти йатха̄ те пама̄н̣ато сарӯпенева антопаттапарийа̄панна̄ хонти, татха̄ ака̄си.
ка̄кавалийаваттхусмин̃ча ‘‘бхагава̄ тхокам̣ бахум̣ ака̄сӣ’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. там̣ пана ваттхум̣ сан̇кхепатова дассетум̣ ‘‘маха̄кассапаттхеро кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. сама̄паттийа̄ти ниродхасама̄паттийа̄.
ган̇га̄тӣрети тамбапан̣н̣идӣпе ган̇га̄надийа̄ тӣре. сан̃н̃ам̣ ада̄сӣти йатха̄ те йатха̄дхит̣т̣хитам̣ саппим̣ пассанти, татха̄ сан̃н̃ам̣ ада̄си.
тасса̄ти йасса брахмуно рӯпам̣ дат̣т̣хука̄мо, тасса брахмуно рӯпам̣ пассати. саддам̣ сун̣а̄тӣти дибба̄йа сотадха̄туйа̄ брахмуно саддам̣ сун̣а̄ти. читтам̣ паджа̄на̄тӣти четопарийан̃а̄н̣ена брахмуно читтам̣ паджа̄на̄ти. караджака̄йасса васена̄ти ча̄тумаха̄бхӯтикарӯпака̄йасса васена. ‘‘читтам̣ парин̣а̄метӣ’’ти еттха ким̣ там̣ читтам̣, катхам̣ ва̄ парин̣а̄мананти а̄ха ‘‘па̄дакаджджха̄начиттам̣ гахетва̄ ка̄йе а̄ропетӣ’’ти. катхам̣ пана ка̄йе а̄ропетӣти а̄ха ‘‘ка̄йа̄нугатикам̣ каротӣ’’ти. евампи саддадандхарова̄йанти вачанапатхам̣ паччхинданто а̄ха ‘‘дандхагамана’’нти. каротӣти самбандхо. ка̄йагаманам̣ хи дандхам̣, дандхамаха̄бхӯтапаччайатта̄ти адхиппа̄йо. айан̃хеттха аттхо – диссама̄нена ка̄йена гантука̄мата̄йа васена читтам̣ парин̣а̄менто йогӣ па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа ‘‘идам̣ читтам̣ ка̄йо вийа дандхагаманам̣ хотӯ’’ти парикаммам̣ кароти. татха̄ парикаммакаран̣ам̣ хи сандха̄йа ‘‘па̄дакаджджха̄начиттам̣ гахетва̄’’ти вуттам̣. парикаммам̣ пана катва̄ пуна сама̄паджджитва̄ н̃а̄н̣ена адхит̣т̣хаханто там̣ читтам̣ ка̄йе а̄ропети, ка̄йа̄нугатикам̣ дандхагаманам̣ кароти.
сукхасан̃н̃анти сукхасахагатам̣ сан̃н̃ам̣, сан̃н̃а̄сӣсена ниддесо. лахубха̄вена сан̃н̃а̄танти лахусан̃н̃ам̣. катхам̣ пана иддхичиттена саха сукхасан̃н̃а̄йа самбхавоти а̄ха ‘‘сукхасан̃н̃а̄ на̄ма упеккха̄сампайутта̄ сан̃н̃а̄’’ти. сукханти сан̃н̃а̄танти ва̄ сукхасан̃н̃ам̣. тенева̄ха ‘‘упеккха̄ хи сантам̣ сукханти вутта̄’’ти екантагарукехи нӣваран̣ехи, ол̣а̄рикехи анупасантасабха̄вехи ча витакка̄дӣхи виппайого читтачетасика̄нам̣ лахубха̄васса ка̄ран̣анти дассенто а̄ха ‘‘са̄йева…пе… ведитабба̄’’ти. там̣ оккантасса̄ти там̣ сукхалахусан̃н̃ам̣ ануппаттасса. асса̄ти йогино. гантука̄мата̄ ева еттха пама̄н̣анти еттха етасмим̣ диссама̄нена ка̄йена гамане йам̣ т̣ха̄нам̣ гантука̄мо, там̣ уддисса гантука̄мата̄васена паваттапарикамма̄дхит̣т̣ха̄на̄ни ева пама̄н̣ам̣, та̄вата̄ гаманам̣ иджджхати. тасма̄ магганимма̄нава̄йуадхит̣т̣ха̄нехи вина̄пи иччхитадесаппатти хотӣти. ида̄ни тамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘сати хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
ка̄йам̣ гахетва̄ти караджака̄йам̣ а̄рамман̣акаран̣авасена парикаммачиттена гахетва̄. читте а̄ропетӣти ‘‘айам̣ ка̄йо идам̣ читтам̣ вийа хотӯ’’ти па̄дакаджджха̄начитте а̄ропети таггатикам̣ кароти. тена̄ха ‘‘читта̄нугатикам̣ кароти сӣгхагамана’’нти. читтагамананти читтаппаваттима̄ха. идам̣ пана читтавасена ка̄йапарин̣а̄манапа̄т̣иха̄рийам̣. читтагаманамева̄ти читтена сама̄нагаманамева. катхам̣ пана ка̄йо дандхаппаваттико лахупариваттина̄ читтена сама̄нагатико хотӣти? на саббатха̄ сама̄нагатико. йатхева хи ка̄йавасена читтапарин̣а̄мане читтам̣ саббатха̄ ка̄йена сама̄нагатикам̣ на хоти. на хи тада̄ читтам̣ сабха̄васиддхена аттано кхан̣ена аваттитва̄ гарувуттикасса рӯпадхаммасса кхан̣ена ваттати. ‘‘идам̣ читтам̣ айам̣ ка̄йо вийа хотӯ’’ти пана адхит̣т̣ха̄нена дандхагатикасса ка̄йасса ануваттанато йа̄ва иччхитат̣т̣ха̄наппатти, та̄ва ка̄йагатиануломенева хутва̄ санта̄навасена паваттама̄нам̣ читтам̣ ка̄йагатийа̄ парин̣а̄митам̣ на̄ма хоти, евам̣ ‘‘айам̣ ка̄йо идам̣ читтам̣ вийа хотӯ’’ти адхит̣т̣ха̄нена пагева сукхалахусан̃н̃а̄йа сампа̄дитатта̄ абха̄витиддхипа̄да̄нам̣ вийа дандхам̣ аваттитва̄ йатха̄ лахукатипайачиттава̄рехева иччхитат̣т̣ха̄наппатти хоти, евам̣ паваттама̄но ка̄йо читтагатийа̄ парин̣а̄мито на̄ма хоти, на екачиттаккхан̣енева иччхитат̣т̣ха̄наппаттийа̄.
еван̃ча катва̄ ‘‘сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа̄’’ти идампи упама̄вачанам̣ ниппарийа̄йенева саматтхитам̣ хоти. авассам̣ четам̣ евам̣ сампат̣иччхитаббам̣, ан̃н̃атха̄ сутта̄бхидхаммапа̄т̣хехи, винайаат̣т̣хакатха̄йа ча виродхо сийа̄, дхаммата̄ ча виломита̄. ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екадхаммампӣ’’ти (а. ни. 1.11 а̄дайо) хи еттха ан̃н̃агахан̣ена рӯпадхамма̄ гахита̄ алахупариваттита̄йа. абхидхамме (пат̣т̣ха̄. 1.1.10-11) ча пуреджа̄тапаччайо рӯпамева вутто, паччха̄джа̄тапаччайо ча тассева. йаттха йаттха ча дхамма̄ уппаджджанти, таттха таттхева бхиджджанти. наттхи десантарасан̇каманам̣, на ча сабха̄во ан̃н̃атха̄ хотӣти. на хи иддхибалена дхамма̄нам̣ кеначи лаккхан̣ам̣ ан̃н̃атхаттам̣ ка̄тум̣ сакка̄, бха̄ван̃н̃атхаттамева пана ка̄тум̣ сакка̄. ‘‘тӣсупи кхан̣есӯ’’ти идампи гамана̄рамбхам̣ сандха̄йа вуттам̣, на гамананит̣т̣ха̄нанти ваданти. тхероти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ антаре еко тхеро. идха̄ти идам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ вибхаджитва̄ вуттапа̄т̣хе. сайам̣ гаманамева а̄гатам̣ ‘‘брахмалокам̣ гаччхатӣ’’ти вуттатта̄.
чаккхусота̄дӣнанти чаккхусота̄дӣнам̣ ан̇га̄нам̣. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘саббан̇гапаччан̇га’’нти, саббаан̇гапаччан̇гавантанти аттхо. паса̄до на̄ма наттхӣти имина̄ва бха̄ваджӣвитиндрийа̄нампи абха̄во вуттоти дат̣т̣хаббам̣. ручивасена̄ти иччха̄васена. ан̃н̃ампӣти бхагавата̄ карийама̄нато ан̃н̃ампи кирийам̣ кароти. айан̃четтха буддха̄нубха̄во. йади са̄ваканиммитесу на̄наппака̄рата̄ наттхи, ‘‘саче пана на̄на̄ван̣н̣е ка̄тука̄мо хотӣ’’тиа̄ди йам̣ хет̣т̣ха̄ вуттам̣, там̣ катханти? там̣ татха̄ татха̄ парикаммам̣ катва̄ адхит̣т̣хахантасса те те ван̣н̣авайа̄дивисеса̄ парикамма̄нурӯпам̣ иджджхантӣти катва̄ вуттам̣. идха пана йатха̄дхит̣т̣хите ниммитарӯпе саче са̄вако ‘‘име висеса̄ хонтӯ’’ти иччхати, на иджджхати, буддха̄нам̣ пана иджджхатӣти айаматтхо дасситоти на кочи виродхо.
ида̄ни йа̄ни та̄ни ‘‘йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттетӣ’’ти (пат̣и. ма. 3.10) па̄л̣ийа̄ аттхадассанавасена вибхатта̄ни ‘‘дӯрепи сантике адхит̣т̣ха̄тӣ’’тиа̄дӣни чуддаса па̄т̣иха̄рийа̄ни, таттха сикха̄ппаттам̣ ка̄йена васаваттанапа̄т̣иха̄рийам̣ дассетум̣ ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха йанти кирийа̄пара̄масанам̣, тена ‘‘рӯпам̣ пассатӣ’’ти еттха йадетам̣ рӯпадассанам̣, ‘‘саддам̣ сун̣а̄тӣ’’ти еттха йадетам̣ саддасаванам̣, ‘‘читтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти еттха йадетам̣ читтаджа̄нананти евам̣ диббачаккхусотачетопарийан̃а̄н̣акаттукам̣ дассанасаванаджа̄нанакирийам̣ пара̄масатӣти дат̣т̣хаббам̣. ито паресу сантит̣т̣хатӣтиа̄дӣсупи есева найо. йамписса̄ти йампи асса. йогино адхит̣т̣ха̄нанти самбандхо. йан̃ча кхоти еттха кхо-саддо авадха̄ран̣аттхо, висесаттхо ва̄, тена айамеветтха ка̄йена васаваттанапа̄т̣иха̄рийесу уккат̣т̣хатаранти дӣпети. касма̄? ‘‘айам̣ ну кхо иддхима̄, айам̣ ну кхо ниммито’’ти екаччасса брахмуно а̄сан̇куппа̄данато. йадаггена четам̣ адхит̣т̣хитам̣ висесато маномайанти вуччати, тадаггена уккат̣т̣хатаранти ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘етта̄вата̄ ка̄йена васам̣ ваттети на̄ма̄’’ти. йади евам̣ касма̄ идха сеса̄ни гахита̄нӣти а̄ха ‘‘сесам̣…пе… вутта’’нти.
398. идам̣ на̄на̄каран̣анти ка̄мамима̄пи две иддхийо адхит̣т̣ха̄навасенева иджджханти, татха̄пи идам̣ ида̄ни вуччама̄нам̣ има̄сам̣ на̄на̄каран̣ам̣ висесо. пакативан̣н̣ам̣ виджахитва̄ти аттано пакатирӯпам̣ виджахитва̄ апанетва̄, паресам̣ адассетва̄ти аттхо. кума̄ракаван̣н̣анти кума̄ракасан̣т̣ха̄нам̣. дассетӣти татха̄ викуббанто аттани дассети. на̄гаван̣н̣ам̣ ва̄тиа̄дӣсупи есева найо. хаттхимпи дассетӣти атта̄нампи хаттхим̣ катва̄ дассети, бахиддха̄пи хаттхим̣ дассети. етадаттхамева хи идха ‘‘хаттхиван̣н̣ам̣ ва̄ дассетӣ’’ти аватва̄ ‘‘хаттхимпи дассетӣ’’ти (пат̣и. ма. 3.13) вуттам̣. йам̣ пана кечи бахиддха̄ хаттхиа̄дидассанавачанам̣ ‘‘пакативан̣н̣ам̣ виджахитва̄’’ти вачанена викуббаниддхибха̄вена вируджджхатӣти ваданти, тадайуттам̣. касма̄? пакативан̣н̣авиджаханам̣ на̄ма аттано пакатирӯпасса ан̃н̃есам̣ адассанам̣, на саббена саббам̣ тасса ниродханам̣. евам̣ сати атта̄нам̣ адассетва̄ бахиддха̄ хаттхим̣ дассенто ‘‘пакативан̣н̣ам̣ виджахитва̄ хаттхим̣ дассетӣ’’ти вуччама̄не ко еттха виродхо, аттана̄ пана хаттхиван̣н̣о хутва̄ бахиддха̄пи хаттхим̣ дассанте ваттаббамева наттхи. тенева̄ха ‘‘бахиддха̄пи хаттхиа̄дидассанавасена вутта’’нти. еван̃ча катва̄ викуббаниддхибха̄вена ча на кочи виродхо.
па̄л̣ийан̃ча кума̄ракаван̣н̣ам̣ ва̄тиа̄дӣсу анийаматтхо ва̄-саддо вутто. тесу екекассева каран̣адассанаттхам̣. хаттхимпӣтиа̄дӣсу пана хаттхиа̄дӣнам̣ бахӯнам̣ екаджджхам̣ ка̄табба̄бха̄вадассанаттхам̣ самуччайаттхо пи-саддо вутто. тена ‘‘хаттхимпи дассетӣ’’тиа̄дӣсу дутийе вуттанайенева аттхо гахетаббо.
иддхимато аттано кума̄рака̄ка̄рена паресам̣ дассанам̣ кума̄ракаван̣н̣анимма̄нам̣, на еттха кин̃чи апуббам̣ патхавӣа̄диваттху ниппха̄дӣйатӣти касин̣анийамена пайоджана̄бха̄вато ‘‘патхавӣкасин̣а̄дӣсу ан̃н̃атара̄рамман̣ато’’ти вуттам̣. сатипи ва̄ ваттхуниппха̄дане йатха̄рахам̣ там̣ патхавӣкасин̣а̄дивасенева иджджхатӣти евампеттха касин̣анийамена пайоджанам̣ наттхева. кума̄ракаван̣н̣ан̃хи дассентена нӣлаван̣н̣ам̣ ва̄ дассетаббам̣ сийа̄, пӣта̄дӣсу ан̃н̃атараван̣н̣ам̣ ва̄. татха̄ сати нӣла̄дикасин̣а̄ни сама̄паджджитабба̄нӣти а̄паннова касин̣анийамо. есева найо сесесупи. евамадхит̣т̣хите йадеке патхавӣкасин̣авасена ‘‘екопи хутва̄ бахудха̄ хотӣ’’тиа̄ди (дӣ. ни. 1.238; ма. ни. 1.147; сам̣. ни. 5.842; пат̣и. ма. 3.10) бха̄воти евам̣ паваттена касин̣аниддесена идха викуббаниддхиниддесе ‘‘патхавӣкасин̣а̄дӣсу ан̃н̃атара̄рамман̣ато’’тиа̄дивачанасса виродхам̣ а̄сан̇канти, со анока̄сова̄ти дат̣т̣хаббам̣. нимминитаббабха̄вена аттана̄ иччхитоти аттано кума̄ракаван̣н̣о, на пана аттано дахарака̄ле кума̄ракаван̣н̣оти. на̄га̄диван̣н̣есупи айам̣ найо бйа̄пӣ ева̄ти йадеке ‘‘на̄га̄динимма̄не на йуджджати вийа̄’’ти ваданти, тадапохатам̣ дат̣т̣хаббам̣.
бахиддха̄пӣти пи-саддена аджджхаттам̣ сампин̣д̣ети. айан̃хеттха аттхо – хаттхимпи дассетӣтиа̄ди аджджхаттам̣, бахиддха̄пи хаттхиа̄дидассанавасена вуттам̣, на ‘‘кума̄ракаван̣н̣ам̣ ва̄’’тиа̄ди вийа аджджхаттамева кума̄ракаван̣н̣а̄дӣнам̣ дассанавасена̄ти. йам̣ еттха ваттаббам̣ адхит̣т̣ха̄навидха̄нам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.
399. ка̄йанти аттано караджака̄йам̣. вуттанайенева̄ти ‘‘айам̣ ка̄йо сусиро хотӯ’’ти парикаммам̣ катва̄ пуна ‘‘па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа̄’’ти имам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нуса̄рама̄ха. ан̃н̃ам̣ ка̄йанти йам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ нимминитука̄мо, там̣. мун̃джамха̄ти мун̃джатин̣ато. ӣсиканти тасса кан̣д̣ам̣. косийа̄ти асикосато. каран̣д̣а̄йа̄ти пел̣а̄йа, ниммокатоти ча ваданти. абба̄хатӣти уддхарати. пава̄хеййа̄ти а̄кад̣д̣хеййа.
иддхивидханиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ити два̄дасамапариччхедаван̣н̣ана̄.