1. сӣланиддесаван̣н̣ана̄
сӣласарӯпа̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
6. еванти вуттаппака̄рена. анекагун̣асан̇га̄хакена̄ти адхисӣласиккха̄дӣнам̣, ан̃н̃есан̃ча анекесам̣ гун̣а̄нам̣ сан̇га̄хакена. сӣласама̄дхипан̃н̃а̄мукхена̄ти ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’тиа̄дӣсу (дха. па. 277; тхерага̄. 676; нетти. 5) вийа випассана̄матта̄димукхена сан̇кхепато адесетва̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄мукхена деситопи, саттатим̣са̄йапи ва̄ бодхипаккхийадхамма̄нам̣ висуддхимаггантогадхатта̄ таттха сӣласама̄дхипан̃н̃а̄ мукхам̣ памукхам̣ катва̄ деситопи. етена сӣласама̄дхипан̃н̃а̄су авасесабодхипаккхийадхамма̄нам̣ сабха̄вато, упака̄рато ча антогадхабха̄во дӣпитоти ведитаббам̣. атисан̇кхепадеситойева хоти сабха̄вавибха̄га̄дито авибха̄витатта̄. на̄ланти на парийаттам̣ на саматтхам̣. саббесанти на̄тисан̇кхепана̄тивиттха̄раручӣнампи, випан̃читан̃н̃унеййа̄нампи ва̄. сан̇кхепадесана̄ хи сам̣кхиттаручӣнам̣, уггхат̣итан̃н̃ӯнам̣йева ча упака̄ра̄йа хоти, на панитаресам̣. асса висуддхимаггасса. пуччханат̣т̣хена пан̃ха̄, кирийа̄ каран̣ам̣ каммам̣, пан̃ха̄ва каммам̣ пан̃ха̄каммам̣, пуччханапайого.
ким̣ сӣланти сарӯпапуччха̄. кенат̣т̣хена сӣланти кена аттхена сӣланти вуччати, ‘‘сӣла’’нти падам̣ кам̣ абхидхеййам̣ нисса̄йа паваттанти аттхо. тайидам̣ сӣлам̣ сабха̄вато, киччато, упат̣т̣ха̄на̄ка̄рато, а̄саннака̄ран̣ато ча катхам̣ джа̄нитаббанти а̄ха ‘‘ка̄насса лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄нӣ’’ти. пат̣ипатти на̄ма дит̣т̣ха̄нисам̣се ева хотӣти а̄ха ‘‘кима̄нисам̣са’’нти. кативидханти пабхедапуччха̄. вибха̄гаванта̄нам̣ хи сабха̄вавибха̄ванам̣ вибха̄гадассанамукхенева хотӣти. вода̄нам̣ висуддхи. са̄ ча сам̣килесамалавимутти. там̣ иччхантена йасма̄ упа̄йакосаллаттхина̄ анупа̄йакосаллам̣ вийа сам̣килесо джа̄нитабботи а̄ха ‘‘ко часса сам̣килесо’’ти.
татра̄ти тасмим̣, тасса ва̄ пан̃ха̄каммасса. виссаджджананти виваран̣ам̣. пуччхито хи аттхо авибха̄витатта̄ нигӯл̣хо мут̣т̣хийам̣ като вийа тит̣т̣хати. тасса виваран̣ам̣ виссаджджанам̣ вибхӯтабха̄вака̄ран̣ато. па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхӣти еттха па̄н̣оти воха̄рато сатто, параматтхато джӣвитиндрийам̣. тасса сарасенева патанасабха̄васса антаре ева атива па̄танам̣ атипа̄то, сан̣икам̣ патитум̣ адатва̄ сӣгхам̣ па̄тананти аттхо, атиккамма ва̄ саттха̄дӣхи абхибхавитва̄ па̄танам̣ атипа̄то, па̄н̣агха̄то. а̄дисаддена адинна̄да̄на̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. техи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи дуссӣлйакаммехи. вирамантасса̄ти сама̄да̄навиративасена, сампаттавиративасена ча орамантасса. ваттапат̣ипаттинти упаджджха̄йаватта̄диваттакаран̣ам̣. четана̄дайо дхамма̄ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ па̄л̣ивасена вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘вуттан̃хета’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха четайатӣти четана̄, аттана̄ сампайуттадхаммехи саддхим̣ а̄рамман̣е абхисандахатӣти аттхо. четана̄йа анукӯлавасенева хи там̣сампайутта̄ дхамма̄ а̄рамман̣е паваттанти. четана̄ ка̄мам̣ кусалаттикаса̄дха̄ран̣а̄, идха пана сӣлачетана̄ адхиппета̄ти катва̄ ‘‘кусала̄’’ти ведитабба̄. четаси нийуттам̣ четасикам̣, читтасампайуттанти аттхо. четана̄йа сатипи четасикатте ‘‘четана̄ сӣла’’нти висум̣ гахитатта̄ тадан̃н̃амева виратианабхиджджха̄дикам̣ четасикам̣ сӣлам̣ дат̣т̣хаббам̣ гобалӣбаддан̃а̄йена. сам̣варан̣ам̣ сам̣варо. йатха̄ акусала̄ дхамма̄ читте на отаранти, татха̄ пидаханам̣. авӣтиккамо вӣтиккамасса пат̣ипаккхабхӯта̄ авӣтиккамавасена паваттачиттачетасика̄. таттха четана̄ сӣлам̣ на̄ма̄тиа̄ди йатха̄вуттасса суттападасса виваран̣ам̣. вирамантасса четана̄ти виратисампайуттам̣ падха̄набхӯтам̣ четанама̄ха. пӯрентасса четана̄ти ваттапат̣ипаттиа̄йӯхинӣ. вирамантасса виратӣти виратийа̄ падха̄набха̄вам̣ гахетва̄ вуттам̣.
еттха хи йада̄ ‘‘тивидха̄, бхиккхаве, ка̄йасан̃четана̄ кусалам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄ди (катха̄. 539) вачанато па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄ таббиративисит̣т̣ха̄ четана̄ татха̄паватта̄ падха̄набха̄вена па̄н̣а̄типа̄та̄дипат̣ивиратиса̄дхика̄ хоти, тада̄ там̣сампайутта̄ виратианабхиджджха̄дайо ча четана̄паккхика̄ ва̄, аббоха̄рика̄ ва̄ти имаматтхам̣ сандха̄йа четана̄сӣлам̣ вуттам̣. йада̄ пана па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи сан̇кочам̣ а̄паджджантасса тато вираман̣а̄ка̄рена паваттама̄на̄ четана̄висит̣т̣ха̄ вирати, анабхиджджха̄дайо ча таттха таттха падха̄набха̄вена киччаса̄дхика̄ хонти, тада̄ там̣сампайутта̄ четана̄ виратиа̄дипаккхика̄ ва̄ хоти, аббоха̄рика̄ ва̄ти имаматтхам̣ сандха̄йа четасикасӣлам̣ вуттам̣.
ида̄ни сутте а̄гатанайена кусалакаммапатхавасена четана̄четасикасӣла̄ни вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. паджахантасса̄ти сама̄да̄навасена ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа на карисса̄мӣ’’ти сампаттаваттхука̄нипи анаджджха̄чаран̣ена паджахантасса. сатта каммапатхачетана̄ти па̄н̣а̄типа̄та̄дипаха̄наса̄дхика̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта кусалакаммапатхачетана̄. абхиджджха̄дивасена йам̣ парада̄рагамана̄ди карӣйати, тасса паха̄йака̄ анабхиджджха̄дайо сӣланти а̄ха ‘‘четасикам̣ сӣлам̣ на̄ма анабхиджджха̄…пе… самма̄дит̣т̣хидхамма̄’’ти. йатха̄ хи абхиджджха̄бйа̄па̄давасена миччха̄ча̄рапа̄н̣а̄типа̄та̄дайо карӣйанти, евам̣ миччха̄дит̣т̣хивасена̄пи те путтамукхадассана̄диаттхам̣ карӣйанти. тесан̃ча паджаханака̄ анабхиджджха̄дайоти. па̄тимоккхасам̣варо ча̄риттава̄риттавибха̄гам̣ винайапарийа̄паннам̣ сиккха̄падасӣлам̣. сатисам̣варо маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ а̄раккха̄, са̄ ча татха̄паватта̄ сатийева. н̃а̄н̣асам̣варо пан̃н̃а̄. кхантисам̣варо адхива̄сана̄, са̄ ча татха̄паватта̄ адосападха̄на̄ кхандха̄, адосо ева ва̄. вӣрийасам̣варо ка̄мавитакка̄дӣнам̣ виноданавасена паваттам̣ вӣрийам̣. па̄тимоккхасам̣варасатисам̣вара̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато а̄ви бхависсати.
сота̄нӣти тан̣ха̄дит̣т̣хиавиджджа̄дуччаритаавасит̣т̣хакилесасота̄ни. ‘‘сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯмӣ’’ти ватва̄ ‘‘пан̃н̃а̄йете пидхиййаре’’ти вачанена сота̄нам̣ сам̣варо пидаханам̣ самуччхеданам̣ н̃а̄н̣анти вин̃н̃а̄йати.
идаматтхикатам̣ манаси катва̄ йена н̃а̄н̣ена йонисо паччавеккхитва̄ паччайа̄ пат̣исевӣйанти. там̣ паччайапат̣исеванампи н̃а̄н̣асабха̄ватта̄ еттхева н̃а̄н̣асам̣варе ева самодха̄нам̣ сан̇гахам̣ гаччхати. кхамати адхива̄сетӣти кхамо. уппаннанти тасмим̣ тасмим̣ а̄рамман̣е джа̄там̣ ниббаттам̣. ка̄мавитакканти ка̄мӯпасам̣хитам̣ витаккам̣. на̄дхива̄сетӣти читтам̣ а̄ропетва̄ аббхантаре на ва̄сети. а̄джӣвапа̄рисуддхипӣти буддхапат̣икут̣т̣хам̣ миччха̄джӣвам̣ паха̄йа анаваджджена паччайапарийесанена сиджджханакам̣ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлампи еттхева вӣрийасам̣варе ева самодха̄нам̣ гаччхати вӣрийаса̄дханатта̄. еттха ча йатха̄ н̃а̄н̣ам̣ тан̣ха̄дисота̄нам̣ паваттинива̄ран̣ато пидаханат̣т̣хена сам̣варан̣ато сам̣варо ча, парато паваттанакагун̣а̄нам̣ а̄дха̄ра̄дибха̄вато сӣланат̣т̣хена сӣлам̣, евам̣ кханти анадхива̄санена уппаджджанакакилеса̄нам̣ адхива̄санена сам̣варан̣ато сам̣варо ча, кхаманахету уппаджджанакагун̣а̄нам̣ а̄дха̄ра̄дибха̄вато сӣланат̣т̣хена сӣлам̣, вӣрийам̣ винодетабба̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ виноданена сам̣варан̣ато сам̣варо ча, виноданахету уппаджджанакагун̣а̄нам̣ а̄дха̄ра̄дибха̄вато сӣланат̣т̣хена сӣланти ведитаббам̣. йатха̄ пана па̄тимоккхасӣла̄ди тасса тасса па̄падхаммасса паваттитум̣ аппада̄навасена сам̣варан̣ам̣ пидаханам̣, там̣ упа̄да̄йа сам̣варо, евам̣ асама̄диннасӣласса а̄гатаваттхуто вираман̣ампӣти а̄ха ‘‘йа̄ ча па̄пабхӣрука̄нам̣…пе… сам̣варасӣланти ведитабба’’нти. на вӣтиккамати етена̄ти авӣтиккамо. татха̄паватто кусалачиттуппа̄до.
7. авасесесу пана пан̃хесу. сама̄дха̄нам̣ сан̣т̣хапанам̣. дуссӣлйавасена хи паватта̄ ка̄йакамма̄дайо сампати, а̄йатин̃ча ахитадуккха̄ваха̄, на самма̄ т̣хапита̄ти асан̣т̣хапита̄ виппакин̣н̣а̄ висат̣а̄ ча на̄ма хонти, сусӣлйавасена пана паватта̄ таббипарийа̄йато сан̣т̣хапита̄ авиппакин̣н̣а̄ ависат̣а̄ ча на̄ма хонти йатха̄ там̣ оккхиттачаккхута̄ аба̄хуппача̄лана̄ди. тена̄ха ‘‘ка̄йакамма̄дӣнам̣ сусӣлйавасена авиппакин̣н̣ата̄ти аттхо’’ти. етена сама̄дхикиччато сӣланам̣ висесети. тасса хи сама̄дха̄нам̣ сампайуттадхамма̄нам̣ авиккхепахетута̄. идам̣ ка̄йакамма̄дӣнам̣ сан̣т̣хапанам̣ сам̣йаманам̣. упадха̄ран̣ам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ мӯлабха̄во. татха̄ хисса а̄дичаран̣а̄дибха̄во вутто. тена патхавӣдха̄тукиччато сӣланам̣ висеситам̣ хоти. са̄ хи сахаджа̄тарӯпадхамма̄нам̣ сандха̄ран̣авасена паваттати. идам̣ пана анаваджджадхамма̄нам̣ мӯла̄дхит̣т̣ха̄набха̄вена. тена̄ха ‘‘кусала̄нам̣ дхамма̄на’’нтиа̄ди. таттха кусаладхамма̄ на̄ма сапуббабха̄га̄ махаггата̄нуттара̄ дхамма̄. ан̃н̃е пана а̄чарийа̄. сират̣т̣хоти йатха̄ сираси чхинне саббо аттабха̄во винассати, евам̣ сӣле бхинне саббам̣ гун̣асарӣрам̣ винассати. тасма̄ тасса уттаман̇гат̣т̣хо сӣлат̣т̣хо. ‘‘сиро сӣса’’нти ва̄ ваттаббе нируттинайена ‘‘сӣла’’нти вуттанти адхиппа̄йо. сӣталат̣т̣хо парил̣а̄хавӯпасаманат̣т̣хо. тена та-ка̄расса лопам̣ катва̄ нируттинайенева ‘‘сӣла’’нти вуттанти дассети. татха̄ хидам̣ пайогасампа̄дитам̣ саббакилесапарил̣а̄хавӯпасамакарам̣ хоти. евама̄дина̄ти а̄ди-саддена сайанти акусала̄ етасмим̣ сати апавит̣т̣ха̄ хонтӣти сӣлам̣, супанти ва̄ тена вихатусса̄ха̄ни саббадуччарита̄нӣти сӣлам̣, саббесам̣ ва̄ кусаладхамма̄нам̣ павеса̄рахаса̄ла̄ти сӣланти евама̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.
8. ‘‘сӣланат̣т̣хена сӣла’’нти пуббе саддаттхуддха̄рена пака̄ситопи бха̄ваттхо ева̄ти а̄ха ‘‘сӣланам̣ лаккхан̣ам̣ тасса̄’’ти. на хи тасса четана̄дибхедабхиннасса анавасесато сан̇га̄хако тато ан̃н̃о аттхо аттхи, йо лаккхан̣абха̄вена вуччеййа. нану ча анекабхедасан̇га̄хакам̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣ на̄ма сийа̄, на висесалаккхан̣анти ануйогам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘санидассанаттам̣ рӯпасса, йатха̄ бхиннассанекадха̄’’ти.
йатха̄ хи нӣла̄дивасена анекабхедабхиннасса̄пи рӯпа̄йатанасса санидассанаттам̣ висесалаккхан̣ам̣ тадан̃н̃адхамма̄са̄дха̄ран̣ато. на аниччата̄ди вийа, руппанам̣ вийа ва̄ са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣, евамидха̄пи дат̣т̣хаббам̣. ким̣ панетам̣ санидассанаттам̣ на̄ма? дат̣т̣хаббата̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣асса гочарабха̄во. тасса пана рӯпа̄йатанато анан̃н̃аттепи ан̃н̃ехи дхаммехи рӯпа̄йатанам̣ висесетум̣ ан̃н̃ам̣ вийа катва̄ саха нидассанена санидассананти вуччати. дхаммасабха̄васа̄ман̃н̃ена хи екӣбхӯтесу дхаммесу йо на̄наттакаро сабха̄во, со ан̃н̃ам̣ вийа катва̄ упачаритум̣ йутто. евам̣ хи аттхависеса̄вабодхо хотӣти. атха ва̄ ‘‘саха нидассанена̄’’ти еттха таббха̄ваттхо саха-саддо йатха̄ нандира̄гасахагата̄ти (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 14; пат̣и. ма. 2.30).
дуссӣлйавиддхам̣санарасанти ка̄йикаасам̣вара̄дибхедасса дуссӣлйасса видхаманакиччам̣. анаваджджарасанти ага̄райхасампаттикам̣ агарахитаббабха̄вена сампаджджанакам̣, аваджджапат̣ипаккхабха̄вена ва̄ сампаджджанакам̣. лаккхан̣а̄дӣсӯти лаккхан̣араса̄дӣсу вуччама̄несу киччамева, сампатти ва̄ расоти вуччати, на раса̄йатанараса̄дӣти адхиппа̄йо. кечи пана ‘‘киччамева̄’’ти авадха̄ран̣ам̣ тасса итарарасато балавабха̄вадассанаттханти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣, киччамева, сампатти ева ва̄ расоти имасса аттхасса адхиппетатта̄.
сочеййапаччупат̣т̣ха̄нанти ка̄йа̄дӣхи сучибха̄вена паччупат̣т̣ха̄ти. гахан̣абха̄ванти гахетаббабха̄вам̣. тена упат̣т̣ха̄на̄ка̄рат̣т̣хена паччупат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣, пхалат̣т̣хена пана авиппат̣иса̄рапаччупат̣т̣ха̄нам̣, сама̄дхипаччупат̣т̣ха̄нам̣ ва̄. сӣлам̣ хи сампатийева авиппат̣иса̄рам̣ паччупат̣т̣ха̄пети, парампара̄йа сама̄дхим̣. имасса пана а̄нисам̣сапхаласса а̄нисам̣сакатха̄йам̣ ваккхама̄натта̄ идха аггахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. кечи пана пхаласса аниччхитатта̄ идха аггахан̣анти ваданти, тадайуттам̣ пхаласса анекавидхатта̄, локийа̄дисӣласса̄пи вибхаджийама̄натта̄. татха̄ хи ваккхати ‘‘ниссита̄нисситавасена̄’’тиа̄ди (висуддхи. 1.10). йатха̄ патхавӣдха̄туйа̄ камма̄ди дӯрака̄ран̣ам̣, сесабхӯтаттайам̣ а̄саннака̄ран̣ам̣, йатха̄ ча ваттхасса тантава̄йатуривемасала̄ка̄ди дӯрака̄ран̣ам̣, тантаво а̄саннака̄ран̣ам̣, евам̣ сӣласса саддхаммассавана̄ди дӯрака̄ран̣ам̣, хириоттаппамасса а̄саннака̄ран̣анти дассенто а̄ха ‘‘хироттаппан̃ча пана̄’’тиа̄ди. хироттаппе хӣтиа̄ди тасса а̄саннака̄ран̣абха̄васа̄дханам̣. таттха уппаджджати сама̄да̄навасена, тит̣т̣хати авӣтиккамавасена̄ти ведитаббам̣.
сӣла̄нисам̣сакатха̄ван̣н̣ана̄
9. авиппат̣иса̄ра̄дӣти еттха виппат̣иса̄рапат̣ипаккхо кусалачиттуппа̄до авиппат̣иса̄ро. со пана висесато ‘‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йасса ме супарисуддхам̣ сӣла’’нти аттано сӣласса паччавеккхан̣авасена паваттоти ведитаббо. а̄ди-саддена па̄моджджабхогасампаттикиттисадда̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. авиппат̣иса̄раттха̄нӣти авиппат̣иса̄раппайоджана̄ни. кусала̄нӣти анаваджджа̄ни. авиппат̣иса̄ра̄нисам̣са̄нӣти авиппат̣иса̄руддайа̄ни. етена авиппат̣иса̄ро на̄ма сӣласса уддайаматтам̣, сам̣вад̣д̣хитасса руккхасса чха̄йа̄пуппхасадисам̣. ан̃н̃о ева пана̄нена ниппха̄детаббо сама̄дхиа̄дигун̣оти дассети.
сӣлавато сӣласампада̄йа̄ти парисуддхам̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ сӣласса сампа̄данена сӣлавато, та̄йа ева сӣласампада̄йа. аппама̄да̄дхикаран̣анти аппама̄дака̄ран̣а̄. бхогаккхандханти бхогара̄сим̣. калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхатӣти ‘‘итипи сӣлава̄, итипи калйа̄н̣адхаммо’’ти сундаро тхутигхосо ут̣т̣хахати, локам̣ паттхарати. виса̄радоти аттани кин̃чи гарахитаббам̣ упавадитаббам̣ апассанто вигатаса̄раджджо ниббхайо. аман̇кубхӯтоти авилаккхо. асаммӯл̣хоти ‘‘акатам̣ вата ме калйа̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 3.248) виппат̣иса̄ра̄бха̄вато, кусалакамма̄дӣнам̣йева ча тада̄ упат̣т̣ха̄нато амӯл̣хо пасаннама̄насо ева ка̄лам̣кароти. ка̄йасса бхеда̄ти упа̄диннаккхандхапаричча̄га̄, джӣвитиндрийасса упаччхеда̄. парам̣ маран̣а̄ти чутито уддхам̣. сугатинти сундарам̣ гатим̣. тена мануссагатипи сан̇гайхати. сагганти девагатим̣. са̄ хи рӯпа̄дӣхи висайехи сут̣т̣ху агготи сагго, локийати еттха ул̣а̄рам̣ пун̃н̃апхаланти локоти ча вуччати.
а̄кан̇кхеййа чети йади иччхеййа. пийо ча ассанти пийа̄йитаббо пийачаккхӯхи пасситаббо пеманийо бхавеййанти аттхо. мана̄поти сабрахмача̄рӣнам̣ манавад̣д̣ханако, тесам̣ ва̄ манена паттаббо, меттачиттена пхаритабботи вуттам̣ хоти. гарӯти гарут̣т̣ха̄нийо па̄са̄н̣ачхаттасадисо. бха̄ванӣйоти ‘‘аддха̄ айама̄йасма̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти, пассам̣ пассатӣ’’ти самбха̄ванӣйо. сӣлесвевасса парипӯрака̄рӣти чатупа̄рисуддхисӣлесу ева парипӯрака̄рӣ асса, анӯнака̄рӣ парипӯран̣а̄ка̄рена саманна̄гато бхавеййа. ‘‘а̄дина̄ найена̄’’ти етена ‘‘аджджхаттам̣ четосаматхамануйутто анира̄катаджджха̄но випассана̄йа саманна̄гато брӯхета̄ сун̃н̃а̄га̄ра̄на’’нти (ма. ни. 1.65) евама̄дике сӣлатхоманасутта̄гате саттараса сӣла̄нисам̣се сан̇ган̣ха̄ти.
ида̄ни на кеваламиме ева авиппат̣иса̄ра̄дайо, атха кхо ан̃н̃епи бахӯ сӣла̄нисам̣са̄ виджджантӣти те дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха са̄санети имасмим̣ сакалалокийалокуттарагун̣а̄вахе саттхуса̄сане. а̄ча̄ракулапутта̄нам̣ йам̣ сӣлам̣ вина̄ патит̣т̣ха̄ ават̣т̣ха̄нам̣ наттхи, тасса евам̣ маха̄нубха̄васса сӣласса а̄нисам̣са̄нам̣ париччхедам̣ парима̄н̣ам̣ ко ваде ко ваттум̣ саккун̣еййа̄ти аттхо. етена саббесам̣йева локийалокуттара̄нам̣ гун̣а̄нам̣ сӣламева мӯлабхӯтанти дассетва̄ тато парампи малависодханена, парил̣а̄хавӯпасаманена, сучигандхава̄йанена, сагганибба̄на̄дхигамӯпа̄йабха̄вена, собха̄лан̇ка̄раса̄дханата̄йа бхайавидхаманена, киттипа̄моджджаджанена ча сӣласадисам̣ ан̃н̃ам̣ сатта̄нам̣ хитасукха̄вахам̣ наттхӣти дассенто ‘‘на ган̇га̄’’тиа̄дика̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха сарабхӯти ека̄ надӣ, ‘‘йам̣ локе сарабхӯ’’ти ваданти. ниннага̄ ва̄чираватӣти ‘‘ачираватӣ’’ти евам̣на̄мика̄ надӣ, ва̄ти саббаттха ва̄-саддо анийаматтхо. тена авутта̄ годха̄варӣчандабха̄га̄дика̄ сан̇ган̣ха̄ти. па̄н̣анат̣т̣хена па̄н̣ӣнам̣ сатта̄нам̣ йам̣ малам̣ сӣладжалам̣ висодхайати, там̣ малам̣ висодхетум̣ на саккун̣анти ган̇га̄дайо надийоти пат̣хамага̄тха̄йа на-ка̄рам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. ха̄ра̄ти мутта̄ха̄ра̄. ман̣айоти вел̣урийа̄диман̣айо. арийанти висуддхам̣. сӣласамут̣т̣ха̄но киттисаддо гандхо манохарабха̄вато, диса̄су абхибйа̄панато ча ‘‘сӣлагандхо’’ти вутто. со хи пат̣ива̄тепи паваттати. тена̄ха бхагава̄ ‘‘сатан̃ча гандхо пат̣ива̄таметӣ’’ти (дха. па. 54; а. ни. 3.80; ми. па. 5.4.1). доса̄нам̣ балам̣ на̄ма ваттхуджджха̄ча̄ро, там̣ тесам̣ ка̄тум̣ адентам̣ сӣлам̣ доса̄нам̣ балам̣ гха̄тетӣти ведитаббам̣.
сӣлаппабхедакатха̄ван̣н̣ана̄
10. ‘‘кативидха’’нти еттха видха-саддо кот̣т̣ха̄сапарийа̄йо ‘‘екавидхена рӯпасан̇гахо’’тиа̄дӣсу вийа, пака̄раттхо ва̄, катиппака̄рам̣ киттака̄ сӣласса пака̄рабхеда̄ти аттхо. сӣланалаккхан̣ена̄ти сӣланасан̇кха̄тена сабха̄вена.
чаранти тена сӣлесу парипӯрака̄ритам̣ упагаччхантӣти чариттам̣, чариттамева ча̄риттам̣. ва̄ритато тена атта̄нам̣ та̄йанти раккхантӣти ва̄риттам̣. адхико сама̄ча̄ро абхисама̄ча̄ро, таттха нийуттам̣, со ва̄ пайоджанам̣ етасса̄ти а̄бхисама̄ча̄рикам̣. а̄ди брахмачарийасса̄ти а̄дибрахмачарийам̣, тадева а̄дибрахмачарийакам̣. вирамати ета̄йа, сайам̣ ва̄ вирамати, вираман̣ам̣ ва̄ вирати, на виратӣти авирати. ниссайатӣти нисситам̣, на нисситанти анисситам̣. парийанто етасса аттхӣти парийантам̣, ка̄лена парийантам̣ ка̄лапарийантам̣, йатха̄париччхинно ва̄ ка̄ло парийанто етасса̄ти ка̄лапарийантам̣. йа̄ва па̄н̣анам̣ джӣванам̣ кот̣и етасса̄ти а̄па̄н̣акот̣икам̣. аттано паччайехи локе нийуттам̣, таттха ва̄ видитанти локийам̣. локам̣ уттаратӣти локуттарам̣.
паччайато, пхалато ча маджджхимапан̣ӣтехи нихӣнам̣, тесам̣ ва̄ гун̣ехи парихӣнанти хӣнам̣. аттано паччайехи падха̄набха̄вам̣ нӣтанти пан̣ӣтам̣. убхиннамева вемаджджхе бхавам̣ маджджхимам̣. атта̄дхипатито а̄гатам̣ атта̄дхипатеййам̣. сесапададвайепи есева найо. тан̣ха̄йа, дит̣т̣хийа̄ ва̄ пара̄мат̣т̣хам̣ падхам̣ситанти пара̄мат̣т̣хам̣. таппат̣иккхепато апара̄мат̣т̣хам̣. пат̣иппассаддхакилесам̣ пат̣иппассаддхам̣. сиккха̄су джа̄там̣, секкхасса иданти ва̄ секкхам̣. паринит̣т̣хитасиккха̄киччата̄йа асеккхадхаммапарийа̄паннам̣ асеккхам̣. тадубхайапат̣иккхепена невасеккхана̄секкхам̣. ха̄нам̣ бхаджати, ха̄набха̄го ва̄ етасса аттхӣти ха̄набха̄гийам̣. сесесупи есева найо. аппапарима̄н̣атта̄ парийантавантам̣, па̄рисуддхивантан̃ча сӣлам̣ парийантапа̄рисуддхисӣлам̣. анаппапарима̄н̣атта̄ апарийантам̣, па̄рисуддхивантан̃ча сӣлам̣ апарийантапа̄рисуддхисӣлам̣. саббасо пун̣н̣ам̣, па̄рисуддхивантан̃ча сӣлам̣ парипун̣н̣апа̄рисуддхисӣлам̣.
11. вуттанайена̄ти ‘‘сӣланат̣т̣хена сӣла’’нтиа̄дина̄ (висуддхи. 1.7) хет̣т̣ха̄ вуттена найена. идам̣ каттаббанти пан̃н̃аттасиккха̄падапӯран̣анти идам̣ а̄бхисама̄ча̄рикам̣ каттаббам̣ пат̣ипаджджитаббанти евам̣ пан̃н̃аттасса сиккха̄падасӣласса пӯран̣ам̣. сиккха̄падасӣлам̣ хи пӯренто сиккха̄падампи пӯрети па̄лети на̄ма. сиккха̄ ева ва̄ сиккхитаббато, пат̣ипаджджитаббато ча сиккха̄падам̣. тасса пӯран̣антипи йоджетаббам̣. идам̣ на каттаббанти пат̣иккхиттасса акаран̣анти идам̣ дуччаритам̣ на каттаббанти бхагавата̄ пат̣иккхиттасса акаран̣ам̣ вираман̣ам̣. чаранти тасминти тасмим̣ сӣле там̣саман̇гино чарантӣти сӣласса адхикаран̣атам̣ вибха̄венто тесам̣ паваттит̣т̣ха̄набха̄вам̣ дассети. тена̄ха ‘‘сӣлесу парипӯрака̄рита̄йа паваттантӣ’’ти. ва̄ританти идам̣ на каттаббанти пат̣иккхиттам̣ акаппийам̣. та̄йантӣти акаран̣енева та̄йанти. тена̄ти ва̄риттасӣлама̄ха. ва̄рети ва̄ саттха̄ еттха, етена ва̄ти ва̄ритам̣, сиккха̄падам̣. там̣ авикопенто та̄йанти тена̄ти ва̄риттам̣. саддха̄вӣрийаса̄дхананти саддха̄йа, ут̣т̣ха̄навӣрийена ча са̄дхетаббам̣. на хи асаддхо, кусӣто ча ваттапат̣ипаттим̣ парипӯрети, саддхо ева саттха̄ра̄ пат̣иккхитте ан̣уматтепи вадждже бхайадасса̄вӣ сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯти а̄ха ‘‘саддха̄са̄дханам̣ ва̄ритта’’нти.
адхисӣласиккха̄парийа̄паннатта̄ абхивисит̣т̣хо сама̄ча̄роти абхисама̄ча̄роти а̄ха ‘‘уттамасама̄ча̄ро’’ти. абхисама̄ча̄рова а̄бхисама̄ча̄рикам̣, йатха̄ венайикоти (а. ни. 8.11; па̄ра̄. 8) адхиппа̄йо. абхисама̄ча̄ро уккат̣т̣ханиддесато маггасӣлам̣, пхаласӣлан̃ча, там̣ а̄раббха уддисса тадаттхам̣ таппайоджанам̣ пан̃н̃аттам̣ а̄бхисама̄ча̄рикам̣. супарисуддха̄ни тӣн̣и ка̄йакамма̄ни, чатта̄ри вачӣкамма̄ни, супарисуддхо а̄джӣвоти идам̣ а̄джӣват̣т̣хамакам̣. таттха ка̄мам̣ а̄джӣвахетукато саттавидхадуччаритато вирати самма̄а̄джӣвоти сопи саттавидхо хоти, самма̄джӣвата̄са̄ман̃н̃ена пана там̣ екам̣ катва̄ вуттам̣. атха ва̄ тивидхакуханаваттхусанниссайато миччха̄джӣвато виратим̣ екаджджхам̣ катва̄ вутто ‘‘а̄джӣво супарисуддхо’’ти. сет̣т̣хачарийабха̄вато магго ева брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣, тасса. а̄дибха̄вабхӯтанти а̄димхи бха̄ветаббатам̣ ниппха̄детаббатам̣ бхӯтам̣ паттам̣ а̄дибха̄вабхӯтам̣. кин̃ча̄пи десана̄нуккамена самма̄дит̣т̣хи а̄ди, пат̣ипаттиккамена пана а̄джӣват̣т̣хамакасӣлам̣ а̄дӣти. тасса сампаттийа̄ти а̄бхисама̄ча̄рикасса сампаджджанена парипӯран̣ена а̄дибрахмачарийакам̣ сампаджджати. йо хи лахука̄нипи аппаса̄ваджджа̄ни париваджджети, со гарука̄ни маха̄са̄ваджджа̄ни бахва̄дӣнава̄ни париваджджессатӣти ваттаббамева наттхӣти. суттам̣ пана етаматтхам̣ бйатирекавасена вибха̄вети. таттха дхамманти сӣлам̣. там̣ хи упаригун̣ависеса̄нам̣ дха̄ран̣ат̣т̣хена дхаммоти вуччати.
виратисӣласса итарасӣлена сатипи сампайога̄дике асаммиссаката̄дассанаттхам̣ ‘‘вераман̣иматта’’нти вуттам̣.
‘‘ниссита̄нисситавасена̄’’ти еттха лаббхама̄наниссайам̣ та̄ва дассетум̣ ‘‘ниссайо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тан̣ха̄чаритена ниссайитаббато тан̣ха̄ва тан̣ха̄ниссайо. татха̄ дит̣т̣хиниссайо. дит̣т̣хичарито хи асатипи дит̣т̣хийа̄ тан̣ха̄вирахе дит̣т̣хинисситова паваттати. девоти чатумаха̄ра̄джасаккасуйа̄ма̄дипа̄кат̣адевама̄ха. деван̃н̃атароти апа̄кат̣ам̣. тан̣хам̣ ева нисситанти тан̣ха̄нисситам̣. тан̣ха̄йа нисситанти ча кечи ваданти. тесам̣ ‘‘две ниссайа̄’’тиа̄дина̄ вируджджхати. суддхидит̣т̣хийа̄ти ‘‘ити сам̣са̄расуддхи бхависсатӣ’’ти евам̣ паваттадит̣т̣хийа̄, локуттарам̣ сӣланти адхиппа̄йо. тассева̄ти локуттарассева самбха̄рабхӯтам̣ ка̄ран̣абхӯтам̣, виват̣т̣ӯпаниссайанти аттхо.
ка̄лапариччхедам̣ катва̄ти ‘‘иман̃ча раттим̣, иман̃ча дива’’нтиа̄дина̄ (а. ни. 8.41) вийа ка̄лавасена париччхедам̣ катва̄. ка̄лапариччхедам̣ акатва̄ сама̄диннампи антара̄виччхиннам̣ сампаттавиративасена йа̄ваджӣвам̣ паваттитампи а̄па̄н̣акот̣икам̣ на хотӣти дассетум̣ ‘‘йа̄ваджӣвам̣ сама̄дийитва̄ татхева паваттита’’нти вуттам̣.
ла̄бхайасан̃а̄тиан̇гаджӣвитавасена̄ти ла̄бхайаса̄нам̣ ануппанна̄нам̣ уппа̄данавасена, уппанна̄нам̣ раккхан̣авасена чева вад̣д̣ханавасена ча н̃а̄тиан̇гаджӣвита̄нам̣ авина̄санавасена. ким̣ со вӣтиккамиссатӣти йо вӣтиккама̄йа читтампи на уппа̄дети, со ка̄йава̄ча̄хи вӣтиккамиссатӣти ким̣ идам̣, наттхетанти аттхо. пат̣иккхепе хи айам̣ ким̣-саддо.
а̄рамман̣абха̄вена ван̣о вийа а̄саве ка̄ма̄сава̄дике паггхаратӣти сампайогабха̄ва̄бха̄вепи саха̄савехӣти са̄савам̣. тебхӯмакадхаммаджа̄танти сӣлам̣ таппарийа̄паннанти а̄ха ‘‘са̄савам̣ сӣлам̣ локийа’’нти. бхавависеса̄ сампаттибхава̄. винайоти винайапарийатти, таттха ва̄ а̄гатасиккха̄пада̄ни. па̄моджджам̣ тарун̣апӣти. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ сапаччайана̄марӯпадассанам̣, тададхит̣т̣ха̄на̄ ва̄ тарун̣авипассана̄. ниббида̄ти ниббида̄н̃а̄н̣ам̣. тена балававипассанама̄ха. вира̄го магго. вимутти арахаттапхалам̣. вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ паччавеккхан̣а̄. катха̄ти винайакатха̄. мантана̄ти винайавича̄ран̣а̄. упаниса̄ти йатха̄вуттака̄ран̣апарампара̄сан̇кха̄то упаниссайо. локуттарам̣ маггапхалачиттасампайуттам̣ а̄джӣват̣т̣хамакасӣлам̣. таттха маггасӣлам̣ бхаваниссаран̣а̄вахам̣ хоти, паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса ча бхӯми, пхаласӣлам̣ пана паччавеккхан̣а̄н̃а̄н̣ассева бхӯми.
12. хӣна̄дхимуттивасена чханда̄дӣнампи хӣната̄. пан̣ӣта̄дхимуттивасена пан̣ӣтата̄. тадубхайавемаджджхата̄васена маджджхимата̄. йатхева хи каммам̣ а̄йӯханавасена хӣна̄дибхедабхиннам̣ хоти, евам̣ чханда̄дайопи паваттиа̄ка̄равасена. со ча несам̣ паваттиа̄ка̄ро адхимуттибхедена̄ти дат̣т̣хаббам̣. йасака̄мата̄йа̄ти киттисилока̄бхиратийа̄, парива̄риччха̄йа ва̄. ‘‘катхам̣ на̄ма ма̄дисо ӣдисам̣ кареййа̄’’ти па̄паджигуччха̄йа арийабха̄вам̣ нисса̄йа. анупаккилит̣т̣ханти аттуккам̣санапаравамбхана̄хи, ан̃н̃ехи ча упаккилесехи анупаккилит̣т̣хам̣. бхавабхогаттха̄йа̄ти бхавасампаттиаттхан̃чева бхогасампаттиаттхан̃ча. аттано вимоккхаттха̄йа паваттитанти са̄вакапаччекабодхисаттасӣлама̄ха. саббасатта̄нам̣ вимоккхаттха̄йа̄ти саббасатта̄нам̣ сам̣са̄рабандханато вимочанаттха̄йа. па̄рамита̄сӣлам̣ маха̄бодхисаттасӣлам̣. йа̄ карун̣ӯпа̄йакосаллапариггахита̄ маха̄бодхим̣ а̄раббха паватта̄ парамуккам̣сагатасочеййасаллекха̄ десака̄ласатта̄дивикаппарахита̄ сӣлапа̄рамита̄.
ананурӯпанти аса̄руппам̣. атта̄ ева гару адхипати етасса̄ти аттагару, ладжджа̄дхико. атта̄дхипатито а̄гатам̣ атта̄дхипатеййам̣. локо адхипати гару етасса̄ти лока̄дхипати, оттаппа̄дхико. дхаммо на̄ма̄йам̣ маха̄нубха̄во екантаниййа̄нико, со ча пат̣ипаттийа̄ва пӯджетаббо. тасма̄ ‘‘нам̣ сӣласампада̄йа пӯджесса̄мӣ’’ти евам̣ дхаммамахаттам̣ пӯджетука̄мена.
пара̄мат̣т̣хатта̄ти пара̄бхававасена а̄мат̣т̣хатта̄. тан̣ха̄дит̣т̣хийо хи ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄, имина̄ ме сӣлена сам̣са̄расуддхи бхависсатӣ’’ти паваттасса сӣлам̣ пара̄масантийо там̣ пара̄бхавам̣ па̄пенти маггасса анупаниссайабха̄вакаран̣ато. путхуджджанакалйа̄н̣акасса̄ти путхуджджанесу калйа̄н̣акасса. со хи путхуджджанова хутва̄ калйа̄н̣ехи сӣла̄дӣхи саманна̄гато. пара̄масанакилеса̄нам̣ виккхамбханато, самуччхинданато ча техи на пара̄мат̣т̣ханти апара̄мат̣т̣хам̣. тасса тасса килесадаратхасса пат̣иппассамбханато вӯпасаманато пат̣иппассаддхам̣.
катапат̣икамманти вут̣т̣ха̄надесана̄хи йатха̄дхаммам̣ катапат̣ика̄рам̣. евам̣ хи там̣ сӣлам̣ пат̣ипа̄катикамева хоти. тена̄ха ‘‘там̣ висуддха’’нти. ‘‘катапат̣икамма’’нти имина̄ ча ‘‘на пуневам̣ карисса’’нти адхит̣т̣ха̄нампи сан̇гахитанти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘аччхамам̣сам̣ ну кхо, сӯкарамам̣сам̣ ну кхо’’тиа̄дина̄ ваттхумхи ва̄, ‘‘па̄читтийам̣ ну кхо, дуккат̣ам̣ ну кхо’’тиа̄дина̄ а̄паттийа̄ ва̄, ‘‘майа̄ там̣ ваттху вӣтиккантам̣ ну кхо, на ну кхо вӣтикканта’’нтиа̄дина̄ аджджха̄ча̄ре ва̄ вематикасса сам̣сайа̄паннасса. висодхетаббам̣ йатха̄дхаммам̣ пат̣икаммена. вимати ева вематикам̣, тасмим̣ вематике сати, виматийа̄ уппанна̄йа̄ти аттхо. вимати пат̣ивинетабба̄ти сайам̣ ва̄ там̣ ваттхум̣ вича̄ретва̄, винайадхаре ва̄ пуччхитва̄ кан̇кха̄ винодетабба̄. никкан̇кхена пана каппийам̣ че ка̄таббам̣, акаппийам̣ че чхад̣д̣етаббам̣. тена̄ха ‘‘иччасса пха̄су бхависсатӣ’’ти.
‘‘чатӯхи арийамаггехӣ’’тиа̄дина̄ маггапхалапарийа̄паннам̣ сӣлам̣ маггапхаласампайуттам̣ вуттам̣. самуда̄йесу паваттавоха̄ра̄ авайавесупи паваттантӣти. сесанти саббам̣ локийасӣлам̣.
пакатипӣти сабха̄вопи. сукхасӣло сакхило сукхасам̣ва̄со. тена парийа̄йена̄ти пакатиаттхава̄чакаттхена. екаччам̣ абйа̄катам̣ сӣлам̣ идха̄дхиппетасӣлена екасан̇гаханти акусалассева̄йуджджама̄натам̣ дассетум̣ ‘‘таттха акусала’’нтиа̄ди вуттам̣. татха̄ хи секкхаттикам̣ идха гахитам̣, идха на упанӣтам̣ кусалаттиканти адхиппа̄йо. вуттанайенева̄ти вуттенева найена кусалаттикам̣ аггахетва̄ хӣнаттика̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ тика̄нам̣ васена асса сӣласса тивидхата̄ ведитабба̄.
13. йодха̄ти йо идха. ваттхувӣтиккамети а̄паттийа̄ ваттхуно вӣтиккамане аджджха̄ча̄ре. ка̄масан̇каппа̄дайо нава маха̄витакка̄ миччха̄сан̇каппа̄. еварӯпасса̄ти едисасса. тасса хи сӣлаванте анупасан̇камитва̄ дуссӣле севантасса тато ева тесам̣ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанена пан̣н̣аттивӣтиккаме адосадасса̄вино миччха̄сан̇каппабахулата̄йа маначчхат̣т̣ха̄ни индрийа̄ни араккхато сӣлам̣ екам̣сенева ха̄набха̄гийам̣ хоти, на т̣хитибха̄гийам̣, куто висеса̄дибха̄гийата̄. сӣласампаттийа̄ти сӣлапа̄рипӯрийа̄ чатупа̄рисуддхисӣлена. агхат̣антасса уттарӣти уттари висеса̄дхигама̄йа ава̄йамантасса. т̣хитибха̄гийам̣ сӣлам̣ бхавати асама̄дхисам̣ваттанийатта̄. сампа̄дите хи сама̄дхисмим̣ сӣласса сама̄дхисам̣ваттанийата̄ ниччхийати. сама̄дхаттха̄йа̄ти саматхавасена сама̄дха̄наттха̄йа. ниббиданти випассанам̣. балававипассана̄дассанаттхам̣ ниббида̄гахан̣ам̣ та̄вата̄пи сӣласса ниббедхабха̄гийабха̄васиддхито.
йа̄ни ча сиккха̄пада̄ни несам̣ раккхитабба̄нӣти самбандхо, та̄ни пана аса̄дха̄ран̣апан̃н̃аттито ан̃н̃а̄ни. несанти ‘‘раккхитабба̄нӣ’’ти падам̣ апеккхитва̄ каттари са̄мивачанам̣, техи бхиккхӯхӣти аттхо. сати ва̄ усса̄хети уссаккитва̄ сӣла̄ни раккхитум̣ усса̄хе сати. даса̄ти са̄ман̣ерехи раккхитаббасӣлама̄ха гхат̣ика̄ра̄дӣнам̣ вийа. ат̣т̣ха̄ти начча̄дима̄ла̄дивераман̣им̣ екам̣ катва̄ саббапаччхимаваджджа̄ни ат̣т̣ха.
авӣтиккамоти пан̃чаннам̣ сӣла̄нам̣ авӣтиккамо. пакатисӣланти сабха̄васӣлам̣. татрӯпапаттинийатам̣ хи сӣлам̣ уттаракурука̄нам̣. марийа̄да̄ча̄риттанти тасса тасса са̄ваджджасса акаран̣е марийа̄дабхӯтам̣, таттха таттха кула̄дӣсу пуббапурисехи т̣хапитам̣ ча̄риттам̣. куладесапа̄сан̣д̣адхаммо хи ‘‘а̄ча̄расӣла’’нти адхиппетам̣. таттха куладхаммо та̄ва бра̄хман̣а̄дӣнам̣ амаджджапа̄на̄ди, десадхаммо екаччаджанападава̄сӣнам̣ ахим̣сана̄ди, па̄сан̣д̣адхаммо титтхийа̄нам̣ йаманийама̄ди. титтхийаматам̣ хи дит̣т̣хипа̄сена, тан̣ха̄па̄сена ча д̣ети паваттати, па̄сам̣ ва̄ ба̄дхам̣ арийавинайасса д̣етӣти ‘‘па̄сан̣д̣а’’нти вуччати. ‘‘пакатийа̄ сӣлаватӣ хотӣ’’ти (дӣ. ни. 2.20) вачанато бодхисаттама̄ту пан̃часиккха̄падасӣлам̣ парипун̣н̣амева. идам̣ пана уккам̣сагатам̣ бодхисаттапитарипи читтуппа̄даматтенапи асам̣килит̣т̣хам̣ ‘‘дхаммата̄сӣла’’нти вуттам̣. ка̄магун̣ӯпасам̣хитанти ка̄макот̣т̣ха̄сесу асса̄дӯпасам̣хитам̣ ка̄масса̄дагадхитам̣. дхаммата̄сӣланти дхаммата̄йа ка̄ран̣анийа̄мена а̄гатам̣ сӣлам̣. сӣлапа̄рамим̣ хи парамуккам̣сам̣ па̄петва̄ куччхигатасса маха̄бодхисаттасса сӣлатеджена гун̣а̄нубха̄вена бодхисаттама̄ту сарасенева парамасаллекхаппаттам̣ сӣлам̣ хоти. маха̄кассапа̄дӣнанти а̄ди-саддена бхадда̄дике сан̇ган̣ха̄ти. те кира сучирам̣ ка̄лам̣ супарисуддхасӣла̄ ева хутва̄ а̄гата̄. тена̄ха ‘‘суддхасатта̄на’’нти. та̄су та̄су джа̄тӣсӯти сӣлавара̄джамахим̣сара̄джа̄диджа̄тӣсу. пуббе пуримаджа̄тийам̣ сиддхо хету етасса̄ти пуббахетукасӣлам̣. идам̣ пана пакатисӣла̄дисама̄да̄нена вина̄ авӣтиккамалаккхан̣ам̣ сампаттавиратисан̇гахам̣ дат̣т̣хаббам̣.
йам̣ бхагавата̄ евам̣ вуттам̣ сӣланти самбандхо. идха̄ти ваккхама̄насӣлапарипӯракасса пуггаласса санниссайабхӯтаса̄санапаридӣпанам̣, ан̃н̃аса̄санасса ча татха̄бха̄вапат̣иседханам̣. вуттам̣ хетам̣ ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о…пе… сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти (дӣ. ни. 2.214; ма. ни. 1.139; а. ни. 4.241). бхиккхӯти тасса сӣласса парипӯракапуггалапаридӣпанам̣. па̄тимоккхасам̣варасам̣вутоти идамасса па̄тимоккхасӣле патит̣т̣хитабха̄вапаридӣпанам̣. вихаратӣти идамасса таданурӯпавиха̄расаман̇гибха̄вапаридӣпанам̣. а̄ча̄рагочарасампанноти идам̣ па̄тимоккхасам̣варасса, упариадхигантаббагун̣а̄нан̃ча упака̄ракадхаммапаридӣпанам̣. ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣти идам̣ па̄тимоккхато ачаванабха̄вапаридӣпанам̣. сама̄да̄йа̄ти сиккха̄пада̄нам̣ анавасесато а̄да̄напаридӣпанам̣. сиккхатӣти сиккха̄йа саман̇гибха̄вапаридӣпанам̣. сиккха̄падесӯти сиккхитаббадхаммапаридӣпанам̣. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ парато а̄ви бхависсати.
соти па̄тимоккхасам̣варасӣле патит̣т̣хитабхиккху. тена йа̄дисасса индрийасам̣варасӣлам̣ иччхитаббам̣, там̣ дассети. чаккхуна̄ти йато со сам̣варо, там̣ дассети. рӯпанти йаттха со сам̣варо, там̣ дассети. дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣти сам̣варасса упа̄йам̣ дассети. йатва̄дхикаран̣а…пе… анва̄ссавеййунти сам̣варасса пат̣ипаккхам̣ таттха а̄дӣнавам̣ дассети. сам̣вара̄йа пат̣ипаджджатӣти пагева сатийа̄ упат̣т̣хапетаббатам̣ дассети. раккхати чаккхундрийанти сатийа̄ упат̣т̣ха̄панамева чаккхундрийасса а̄раккха̄ти дассети. чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣти татха̄бхӯта̄ сатийеветтха сам̣вароти дассети. вӣтиккамасса васена̄ти самбандхо. чханнам̣ сиккха̄пада̄нанти ‘‘а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ асантам̣ абхӯтам̣ уттаримануссадхаммам̣ уллапатӣ’’тиа̄дина̄ а̄гата̄нам̣ чханнам̣ па̄ра̄джика̄дипат̣исам̣йутта̄нам̣ сиккха̄пада̄нам̣. са̄мантаджаппана̄дина̄ тивидхена куханаваттхуна̄ вимха̄панам̣ кухана̄. атта̄нам̣, да̄йакам̣ ва̄ уккхипитва̄ йатха̄ со кин̃чи дада̄ти, евам̣ катханам̣ лапана̄. нимиттам̣ вуччати паччайада̄насан̃н̃уппа̄дакам̣ ка̄йавачӣкаммам̣, тена нимиттена чарати, нимиттам̣ ва̄ каротӣти немиттико, тасса бха̄во немиттиката̄. гандха̄дайо вийа ла̄бха̄йа паресам̣ аккосана̄дина̄ ниписатӣти ниппесо, ниппесова ниппесико, тасса бха̄во ниппесиката̄. махиччхата̄йа аттана̄ ладдхала̄бхена парато ла̄бхапарийесана̄ ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсаната̄. евама̄дӣнанти а̄ди-саддена ануппийабха̄н̣ита̄ча̄т̣укамйата̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. пат̣исан̇кха̄нена паччавеккхан̣а̄йа парисуддхо асам̣килит̣т̣хо пат̣исан̇кха̄напарисуддхо. чатта̄ро паччайа̄ парибхун̃джӣйанти етена̄ти чатупаччайапарибхого, татха̄паватта̄ анаваджджачетана̄.
па̄тимоккхасам̣варасӣлаван̣н̣ана̄
14. татра̄ти тесу па̄тимоккхасам̣вара̄дӣсу. а̄дито пат̣т̣ха̄йа̄ти ‘‘идха бхиккхӯ’’тиа̄дина̄ (вибха. 508; дӣ. ни. 1.194) а̄гатадесана̄йа а̄дито пабхути. виниччхайакатха̄ти таттха сам̣сайавидхаманена виниччхайа̄ваха̄ катха̄. пат̣хамасса аттхасса саббаса̄дха̄ран̣атта̄ аса̄дха̄ран̣ам̣ паббаджита̄вен̣икам̣ парийа̄йам̣ дассенто ‘‘чхиннабхиннапат̣адхара̄дита̄йа ва̄’’ти а̄ха. евам̣ хисса парипун̣н̣апа̄тимоккхасам̣варайогйата̄ дассита̄ хоти. бхиннапат̣адхара̄дибха̄во ча на̄ма далиддасса̄пи ниггахитасса хотӣти тато висесетум̣ ‘‘саддха̄паббаджито’’ти ватва̄ пат̣ипаттийа̄ йогйабха̄вадассанаттхам̣ ‘‘кулапутто’’ти вуттам̣. а̄ча̄ракулапутто ва̄ хи пат̣ипаджджитум̣ саккоти джа̄тикулапутто ва̄. сиккха̄падасӣланти ча̄риттава̄риттаппабхедам̣ сиккха̄падавасена пан̃н̃аттам̣ сӣлам̣. йоти анийаманиддесо йо кочи пуггало. нанти винайапарийа̄паннам̣ сӣлам̣. танти пуггалам̣. моккхети сахака̄рика̄ран̣абха̄вато. апа̄йе бхава̄ни а̄па̄йика̄ни. а̄ди-саддена тадан̃н̃ам̣ саббасам̣са̄радуккхам̣ сан̇ган̣ха̄ти. сам̣варан̣ам̣ ка̄йавачӣдва̄ра̄нам̣ пидаханам̣. йена те сам̣вута̄ пихита̄ хонти, со сам̣варо. йасма̄ пана со саттаннам̣ а̄паттиккхандха̄нам̣ авӣтиккамо вӣтиккамапат̣ипаккхоти катва̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ка̄йикава̄часикасса авӣтиккамассетам̣ на̄ма’’нти. па̄тимоккхасам̣варена сам̣вутоти па̄тимоккхасам̣варена пихитака̄йавачӣдва̄ро. татха̄бхӯто ча йасма̄ там̣ упето тена ча саман̇гӣ на̄ма хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘упагато саманна̄гатоти аттхо’’ти.
апаро найо – килеса̄нам̣ балавабха̄вато, па̄пакирийа̄йа сукарабха̄вато, пун̃н̃акирийа̄йа ча дуккарабха̄вато бахуккхаттум̣ апа̄йесу патанасӣлоти па̄тӣ, путхуджджано. аниччата̄йа ва̄ бхава̄дӣсу каммавегаккхитто гхат̣ийантам̣ вийа анават̣т̣ха̄нена париббхаманато гаманасӣлоти па̄тӣ, маран̣авасена ва̄ тамхи тамхи саттаника̄йе аттабха̄васса па̄танасӣлоти па̄тӣ, саттасанта̄но, читтамева ва̄. там̣ па̄тинам̣ сам̣са̄радуккхато моккхетӣти па̄тимоккхам̣. читтасса хи вимоккхена сатто ‘‘вимутто’’ти вуччати. вуттам̣ хи ‘‘читтавода̄на̄ висуджджхантӣ’’ти, ‘‘анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти (маха̄ва. 28) ча. атха ва̄ авиджджа̄дина̄ хетуна̄ сам̣са̄ре патати гаччхати паваттатӣти па̄тӣ, ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣сарата’’нти (сам̣. ни. 2.124) хи вуттам̣. тасса па̄тино саттасса тан̣ха̄дисам̣килесаттайато моккхо етена̄ти па̄тимоккхам̣. ‘‘кан̣т̣хека̄л̣о’’тиа̄дӣнам̣ вийасса сама̄сасиддхи ведитабба̄. атха ва̄ па̄тети винипа̄тети дуккхети па̄ти, читтам̣. вуттам̣ хи ‘‘читтена нӣйати локо, читтена парикассатӣ’’ти (сам̣. ни. 1.62). тасса па̄тино моккхо етена̄ти па̄тимоккхам̣, патати ва̄ етена апа̄йадуккхе, сам̣са̄радуккхе ча̄ти па̄тӣ, тан̣ха̄дисам̣килесо. вуттам̣ хи ‘‘тан̣ха̄ джанети пурисам̣ (сам̣. ни. 1.55-57), тан̣ха̄дутийо пурисо’’ти (итиву. 15, 105; а. ни. 4.9; маха̄ни. 191; чӯл̣ани. па̄ра̄йана̄нугӣтига̄тха̄ниддеса) ча а̄ди. тато па̄тито моккхоти па̄тимоккхам̣. атха ва̄ патати еттха̄ти па̄тӣни, чха аджджхаттикаба̄хира̄ни а̄йатана̄ни. вуттам̣ хи ‘‘чхасу локо самуппанно, чхасу куббати сантхава’’нти (сам̣. ни. 1.70; су. ни. 171). тато чхааджджхаттикаба̄хира̄йатанасан̇кха̄тато па̄тито моккхоти па̄тимоккхам̣. атха ва̄ па̄то винипа̄то асса аттхӣти па̄тӣ, сам̣са̄ро. тато моккхоти па̄тимоккхам̣, атха ва̄ саббалока̄дхипатибха̄вато дхаммиссаро бхагава̄ ‘‘патӣ’’ти вуччати. муччати етена̄ти моккхо, патино моккхо тена пан̃н̃аттатта̄ти патимоккхо, патимоккхо ева па̄тимоккхам̣. саббагун̣а̄нам̣ ва̄ мӯлабха̄вато уттамат̣т̣хена пати ча со йатха̄вуттенаттхена моккхо ча̄ти патимоккхо, патимоккхо ева па̄тимоккхам̣. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘па̄тимоккханти мукхаметам̣ памукхамета’’нти (маха̄ва. 135) виттха̄ро.
атха ва̄ па-ити пака̄ре, атӣ-ти аччантаттхе нипа̄то, тасма̄ пака̄рехи аччантам̣ моккхетӣти па̄тимоккхам̣. идам̣ хи сӣлам̣ сайам̣ тадан̇гавасена, сама̄дхисахитам̣ пан̃н̃а̄сахитан̃ча виккхамбханавасена, самуччхедавасена ча аччантам̣ моккхети мочетӣти па̄тимоккхам̣, пати пати моккхоти ва̄ патимоккхо, тамха̄ тамха̄ вӣтиккамадосато паччекам̣ моккхоти аттхо, патимоккхо ева па̄тимоккхам̣. моккхоти ва̄ нибба̄нам̣, тасса моккхасса пат̣ибимбабхӯтоти патимоккхо. сӣласам̣варо хи сӯрийасса арун̣уггаманам̣ вийа нибба̄насса удайабхӯто таппат̣ибха̄го вийа йатха̄рахам̣ килесанибба̄панато, патимоккхойева па̄тимоккхам̣. атха ва̄ моккхам̣ пати ваттати, моккха̄бхимукханти ва̄ патимоккхам̣, патимоккхамева па̄тимоккханти еваметтха па̄тимоккха-саддасса аттхо ведитаббо. ирийатӣти аттабха̄вам̣ паваттети. ‘‘вихаратӣ’’ти имина̄ па̄тимоккхасам̣варасӣле т̣хитасса бхиккхуно ирийа̄патхавиха̄ро дассито. па̄л̣ийанти джха̄навибхан̇гапа̄л̣ийам̣ (вибха. 508 а̄дайо).
таттха ка̄мам̣ саман̣ача̄рам̣, саман̣агочаран̃ча дассетум̣ ‘‘а̄ча̄рагочарасампанно’’ти вуттам̣, йатха̄ пана маггам̣ а̄чиккханто ‘‘ва̄мам̣ мун̃ча, даккхин̣ам̣ ган̣ха̄’’ти ваджджетаббапуббакам̣ гахетаббам̣ вадеййа, йатха̄ ва̄ сасӣсанха̄нена пахӣнаседамаладжалликасса ма̄ла̄гандхавилепана̄дивибхӯсанасам̣видха̄нам̣ йуттарӯпам̣, евам̣ пахӣнапа̄падхаммасса калйа̄н̣адхаммасама̄його йуттарӯпоти ‘‘аттхи а̄ча̄ро, аттхи ана̄ча̄ро’’ти двайам̣ уддиситва̄ ана̄ча̄рам̣ та̄ва вибхаджитум̣ ‘‘таттха катамо ана̄ча̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ка̄йико вӣтиккамоти тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣. ва̄часико вӣтиккамоти чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣. ка̄йикава̄часикоти тадубхайам̣.
евам̣ а̄джӣват̣т̣хамакасӣласса вӣтиккамо дассито. ида̄ни ма̄насам̣ ана̄ча̄рам̣ дассетум̣ ‘‘саббампи дуссӣлйам̣ ана̄ча̄ро’’ти ватва̄ таттха екаччийам̣ дассенто ‘‘идхекаччо вел̣уда̄нена ва̄’’тиа̄дима̄ха. таттха вел̣уда̄нена̄ти паччайуппа̄данаттхена вел̣уда̄нена. паттада̄на̄дӣсупи есева найо. вел̣ӯти манусса̄нам̣ пайоджана̄вахо йо кочи вел̣удан̣д̣о. паттам̣ гандхика̄дӣнам̣ гандхапаливет̣хана̄диаттхам̣ ва̄, та̄лана̄л̣икера̄дипаттам̣ ва̄. пуппхам̣ йам̣ кин̃чи манусса̄нам̣ пайоджана̄вахам̣. татха̄ пхалам̣. сина̄нам̣ сирӣсачун̣н̣а̄динха̄нийачун̣н̣ам̣. маттика̄пи еттхева сан̇гахам̣ гаччхати. дантакат̣т̣хам̣ йам̣ кин̃чи мукхасодханаттхам̣ дантапонам̣. ча̄т̣укамйата̄ атта̄нам̣ да̄сам̣ вийа нӣчат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ парасса кхалитавачанам̣ сан̣т̣хапетва̄ пийака̄мата̄йа паггайхавачанам̣. муггасӯпйата̄ти муггасӯпасамата̄ сачча̄ликена джӣвитакаппанам̣. йатха̄ хи муггасӯпе паччанте бахӯ мугга̄ паччанти, катипайа̄ на паччанти, евам̣ сачча̄ликена джӣвитакаппане баху аликам̣ хоти, аппакам̣ саччанти. парибхат̣атӣти парибхат̣о, паресам̣ да̄раке парихаранто. парибхат̣асса каммам̣ па̄рибхат̣йам̣, са̄ ева па̄рибхат̣йата̄, алан̇каран̣а̄дина̄ кулада̄ракапарихаран̣ассетам̣ на̄мам̣. тесам̣ тесам̣ гихӣнам̣ га̄мантарадесантара̄дӣсу са̄санапат̣иса̄санахаран̣ам̣ джан̇гхапесаникам̣. ан̃н̃атаран̃н̃атарена̄ти етесам̣ ва̄ вел̣уда̄на̄дӣнам̣ веджджакаммабхан̣д̣а̄га̄рикакаммапин̣д̣апат̣ипин̣д̣акаммасан̇гхуппа̄дачетийуппа̄дапат̣т̣хапана̄дӣнам̣ ва̄ миччха̄джӣвена джӣвитакаппанакакамма̄нам̣ йена кеначи. буддхапат̣икут̣т̣хена̄ти буддхехи гарахитена пат̣исиддхена. миччха̄джӣвена̄ти на самма̄а̄джӣвена. айам̣ вуччати ана̄ча̄роти айам̣ саббопи ‘‘ана̄ча̄ро’’ти катхӣйати. а̄ча̄раниддесо вуттапат̣ипаккханайенева ведитаббо.
гочараниддесепи пат̣хамам̣ агочарасса вачане ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. гочароти пин̣д̣апа̄та̄дӣнам̣ аттха̄йа упасан̇камитум̣ йуттат̣т̣ха̄нам̣. айуттат̣т̣ха̄нам̣ агочаро. весийа̄ гочаро асса̄ти весийа̄гочаро, миттасантхававасена упасан̇камитаббат̣т̣ха̄нанти аттхо. весийа̄ на̄ма рӯпӯпаджӣвинийо, та̄ миттасантхававасена на упасан̇камитабба̄, саман̣абха̄васса антара̄йакаратта̄, парисуддха̄сайасса̄пи гарахахетуто, тасма̄ даккхин̣а̄да̄навасена сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ва упасан̇камитабба̄. видхава̄ вуччанти матапатика̄, павуттхапатика̄ ва̄. тхуллакума̄рика̄ти махаллика̄ анивит̣т̣хакума̄рийо, пан̣д̣ака̄ти напум̣сака̄. те хи уссаннакилеса̄ авӯпасантапарил̣а̄ха̄ лока̄мисасаннисситакатха̄бахула̄, тасма̄ на упасан̇камитабба̄. бхиккхунийо на̄ма уссаннабрахмачарийа̄. татха̄ бхиккхӯпи. тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висабха̄гаваттхубха̄вато сантхававасена упасан̇камане катипа̄хенева брахмачарийантара̄йо сийа̄, тасма̄ на упасан̇камитабба̄. гила̄напуччхана̄дивасена упасан̇камане сатока̄рина̄ бхавитаббам̣. па̄на̄га̄ранти сура̄па̄нагхарам̣. там̣ сон̣д̣аджанехи авивиттам̣ хоти. таттха техи сон̣д̣ата̄дивасена на упасан̇камитаббам̣ брахмачарийантара̄йакаратта̄. сам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхӣтиа̄дӣсу ра̄джа̄но на̄ма йе раджджамануса̄санти. ра̄джамаха̄матта̄ ра̄джиссарийасадиса̄йа иссарийаматта̄йа саманна̄гата̄. титтхийа̄ти випарӣтадассана̄ ба̄хиракапарибба̄джака̄. титтхийаса̄вака̄ти тесу дал̣хабхатта̄ паччайада̄йака̄. анануломикена сам̣саггена̄ти тиссаннам̣ сиккха̄нам̣ анануломикена паччанӣкабхӯтена сам̣саггена сам̣сат̣т̣хо вихарати, йена брахмачарийантара̄йам̣ ва̄ саллекхапариха̄ним̣ ва̄ па̄пун̣а̄ти.
ида̄ни апаренапи парийа̄йена агочарам̣ дассетум̣ ‘‘йа̄ни ва̄ пана та̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ассаддха̄нӣти буддха̄дӣсу саддха̄вирахита̄ни. тато ева аппасанна̄ни, каммакаммапхаласаддха̄йа ва̄ абха̄вена ассаддха̄ни. ратанаттайаппаса̄да̄бха̄вена аппасанна̄ни. аккосакапарибха̄сака̄нӣти аккосаваттхӯхи аккосака̄ни чева бхайадассанена сантаджджанака̄ни ча. аттхам̣ на иччханти анаттхамева иччхантӣти анаттхака̄ма̄ни. хитам̣ на иччханти ахитамева иччхантӣти ахитака̄ма̄ни. пха̄су на иччханти апха̄сум̣йева иччхантӣти апха̄сукака̄ма̄ни. йогаккхемам̣ ниббхайам̣ на иччханти, айогаккхемамева иччхантӣти айогаккхемака̄ма̄ни. бхиккхӯнанти еттха са̄ман̣ера̄нампи сан̇гахо. бхиккхунӣнанти еттха сиккхама̄наса̄ман̣ерӣнам̣. саббесам̣ хи са̄саника̄нам̣ анаттхака̄мата̄дӣпанападамидам̣ вачанам̣. татха̄рӯпа̄ни кула̄нӣти та̄диса̄ни кхаттийакула̄дӣни. севатӣти нисса̄йа джӣвати. бхаджатӣти упасан̇камати. пайирупа̄сатӣти пунаппунам̣ упагаччхати. айам̣ вуччатӣти айам̣ весийа̄дико, ра̄джа̄дико, ассаддхакула̄дико ча там̣ там̣ севантасса типпака̄ропи айутто гочароти агочаро. еттха хи весийа̄дико пан̃чака̄магун̣аниссайато агочаро. йатха̄ха ‘‘ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно агочаро парависайо? йадидам̣ пан̃ча ка̄магун̣а̄’’ти (сам̣. ни. 5.372). ра̄джа̄дико саман̣адхаммасса анупаниссайато, ла̄бхасакка̄ра̄санивичакканиппотханадит̣т̣хивипаттихетуто ча. ассаддхакула̄дико саддха̄ха̄ничиттасанта̄са̄вахато агочаро.
гочараниддесе ‘‘на весийа̄гочаро’’тиа̄дӣни вуттапат̣ипаккхавасена ведитабба̄ни. опа̄набхӯта̄нӣти удапа̄набхӯта̄ни бхиккхусан̇гхасса, бхиккхунӣсан̇гхасса ча чатумаха̄патхе кхатапоккхаран̣ӣ вийа йатха̄сукхам̣ ога̄ханаккхама̄ни. ка̄са̄вападжджота̄нӣти бхиккхӯнам̣, бхиккхунӣнан̃ча ниваттхапа̄рутака̄са̄ва̄нам̣йева пабха̄хи екобха̄са̄ни. исива̄тапат̣ива̄та̄нӣти гехам̣ пависанта̄нам̣, никкхаманта̄нан̃ча бхиккхубхиккхунӣсан̇кха̄та̄нам̣ исӣнам̣ чӣварава̄тена чева самин̃джанапаса̄ран̣а̄диджанитасарӣрава̄тена ча пат̣ива̄та̄ни пава̄йита̄ни виниддхутакиббиса̄ни ва̄.
ида̄ни ниддесе а̄гатанайена̄пи а̄ча̄рагочаре дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. еттха̄ти етасмим̣ па̄тимоккхасӣланиддесе. имина̄пи найена̄ти ида̄ни вуччама̄навидхина̄пи. сан̇гхагатоти сан̇гхасаннипа̄там̣ гато. ачиттӣка̄ракатоти акатачиттӣка̄ро, акатага̄равоти аттхо. гхат̣т̣айантоти сарӣрена, чӣварена ва̄ гхам̣санто. пуратопи тит̣т̣хати ачиттӣка̄ракатоти самбандхитаббам̣. т̣хитакопӣти упари тит̣т̣ханто вийа а̄саннатарат̣т̣ха̄не т̣хитакопи бхан̣ати. ба̄ха̄виккхепакоти ба̄хум̣ виккхипанто. анупа̄хана̄нанти ана̄даре са̄мивачанам̣. саупа̄ханоти упа̄хана̄рул̣хо. тхере бхиккхӯ анупакхаджджа̄ти тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ анупависитва̄ тесам̣ а̄саннатарат̣т̣ха̄нам̣ упагантва̄. кат̣т̣хам̣ паккхипати аггикун̣д̣е. воккамма̄ти пассато атиккамитва̄. гӯл̣ха̄ни сабха̄вато пат̣иччханна̄ни са̄н̣ипа̄ка̄ра̄дина̄ пат̣иччха̄дита̄ни. ана̄пуччха̄ти ана̄пуччхитва̄. асса̄ти ана̄ча̄расса.
апича бхиккхӯтиа̄ди саббассева бхиккхуно а̄ча̄радассанавасена паваттам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣, на ниддесапа̄л̣и. саддха̄сӣласутача̄га̄дигун̣ахетуко гарубха̄во гарукаран̣ам̣ ва̄ га̄раво, саха га̄равена̄ти сага̄раво. гарут̣т̣ха̄нийесу га̄раваса̄раджджа̄дивасена пат̣исса̄йана̄ патисса̄, саппатиссавапат̣ипатти. саха патисса̄йа̄ти саппатиссо. сависесам̣ хириманата̄йа, оттаппибха̄вена ча хироттаппасампанно. секхийадхаммапа̄рипӯривасена суниваттхо супа̄руто. па̄са̄дикена̄ти паса̄да̄вахена, иттхамбхӯталаккхан̣е четам̣ каран̣авачанам̣. есева найо ито паресупи чхасу падесу. абхиккантена̄ти абхиккамена. ирийа̄патхасампанноти сампаннаирийа̄патхо. тена сесаирийа̄патха̄нампи па̄са̄дикатама̄ха. индрийесу гуттадва̄роти чаккхундрийа̄дӣсу чхасу два̄ресу сусам̣вихита̄раккхо. бходжане маттан̃н̃ӯти парибхун̃джитаббато бходжанасан̃н̃ите чатуббидхепи паччайе парийесанапат̣иггахан̣апарибхога̄дивасена саббасо пама̄н̣ан̃н̃ӯ. джа̄гарийамануйуттоти пуббаратта̄парараттам̣ бха̄вана̄манасика̄расан̇кха̄там̣ джа̄гарийам̣ са̄таччака̄рита̄васена ану ану йутто таттха йуттапайутто. сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гатотиа̄ди йатха̄вуттасса а̄ча̄расса самбха̄радассанам̣. таттха аппиччхоти нииччхо. сантут̣т̣хоти йатха̄ла̄бха̄дивасена сантосена тут̣т̣хо. саккаччака̄рӣти а̄дарака̄рӣ. гаручиттӣка̄рабахулоти гарут̣т̣ха̄нийесу гарукаран̣абахуло. айам̣ вуччати а̄ча̄роти айам̣ сага̄равата̄ди аттхака̄мехи а̄чаритаббато а̄ча̄ро.
сӣла̄дӣнам̣ гун̣а̄нам̣ упаниссайабхӯто упаниссайагочаро. сатисан̇кха̄то читтасса а̄раккхабхӯто ева гочаро а̄раккхагочаро. каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄то читтасса упанибандханат̣т̣ха̄набхӯто гочаро упанибандхагочаро. аппиччхата̄дӣхи дасахи виват̣т̣аниссита̄йа катха̄йа ваттхубхӯтехи гун̣ехи саманна̄гато дасакатха̄ваттхугун̣асаманна̄гато. тато ева калйа̄н̣о сундаро миттоти калйа̄н̣амитто. тасса лаккхан̣ам̣ парато а̄гамиссати. ассутам̣ суттагеййа̄дим̣. сун̣а̄тӣти сутамайам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппа̄дети. сутам̣ парийода̄петӣти тамева йатха̄сутам̣ ависадата̄йа апарийода̄там̣ пунаппунам̣ парипуччхана̄дина̄ висодхети ниджджат̣ам̣ нигумбам̣ кароти. таттха ча йе кан̇кхат̣т̣ха̄нийа̄ дхамма̄, тесу сам̣сайам̣ чхинданто кан̇кхам̣ витарати. каммакаммапхалесу, ратанаттайе ча самма̄дит̣т̣хийа̄ уджукаран̣ена дит̣т̣хим̣ уджум̣ кароти. тато ева ча дувидха̄йапи саддха̄сампада̄йа читтам̣ паса̄дети. атха ва̄ йатха̄сутам̣ дхаммам̣ парийодапетва̄ таттха̄гате рӯпа̄рӯпадхамме париггахетва̄ сапаччайам̣ на̄марӯпам̣ паригган̣ханто саттадит̣т̣хиван̇кавидхаманена дит̣т̣хим̣ уджум̣ кароти. дхамма̄нам̣ паччайапаччайуппанната̄маттадассанена тӣсупи аддха̄су кан̇кхам̣ витарати. тато парам̣ ча удайаббайан̃а̄н̣а̄дивасена випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арийабхӯмим̣ оккаманто авеччапаса̄дена ратанаттайе читтам̣ паса̄дети. татха̄бхӯтова тасса калйа̄н̣амиттасса анусиккханена саддха̄дӣхи гун̣ехи на ха̄йати, ан̃н̃адаттху вад̣д̣хатева. тена̄ха ‘‘йасса ва̄’’тиа̄ди.
антарагхаранти антаре антаре гхара̄ни еттха, там̣ етасса̄ти ва̄ ‘‘антарагхара’’нти ладдхана̄мам̣ гочарага̄мам̣ павит̣т̣хо. таттха гхаре гхаре бхиккха̄парийесана̄йа вӣтхим̣ пат̣ипанно. оккхиттачаккхӯти хет̣т̣ха̄кхиттачаккху. киттакена пана оккхиттачаккху хотӣти а̄ха ‘‘йугаматтадасса̄вӣ’’ти. сусам̣вутоти сам̣йато. йатха̄ панеттха сусам̣вуто на̄ма хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘на хаттхим̣ олокенто’’тиа̄ди вуттам̣.
йаттха̄ти йесу сатипат̣т̣ха̄несу. читтам̣ бха̄вана̄читтам̣. упанибандхатӣти упанетва̄ нибандхати. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йатха̄ тхамбхе нибандхеййа, ваччхам̣ дамам̣ наро идха;
бандхеййевам̣ сакам̣ читтам̣, сатийа̄рамман̣е дал̣ха’’нти. (висуддхи. 1.217; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.374; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.107; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.165; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.163);
сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ упанибандхагочарабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘вуттан̃хета’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха сако петтико висайоти аттано питу самма̄самбуддхасса сантако, тена дит̣т̣хо дассито ча висайо.
ан̣уппама̄н̣есӯти парама̄н̣уппама̄н̣есу. асан̃чиччаа̄паннасекхийаакусалачиттуппа̄да̄дибхедесӯти асан̃чичча а̄паннасекхийесу акусалачиттуппа̄да̄дибхедесӯти евам̣ асан̃чиччаггахан̣ам̣ секхийависесанам̣ дат̣т̣хаббам̣. секхийаггахан̣ена четтха ваттаккхандхака̄дӣсу (чӯл̣ава. 356 а̄дайо) а̄гатаватта̄дӣнампи гахан̣ам̣. тепи хи сиккхитаббат̣т̣хена ‘‘секхийа̄’’ти иччхита̄. татха̄ хи ма̄тика̄йам̣ па̄ра̄джика̄дӣнам̣ вийа секхийа̄нам̣ париччхедо на като. еван̃ча катва̄ ‘‘асан̃чичча а̄паннасекхийа̄’’ти асан̃чиччаггахан̣ам̣ саматтхитам̣ хоти. на хи ма̄тика̄йам̣ а̄гатесу пан̃часаттатийа̄ секхийесу носан̃н̃а̄вимоккхо на̄ма аттхи, асан̃чиччаггахан̣енева четтха асатиаджа̄нана̄нампи сан̇гахо като. кечи панеттха асин̃чичча а̄паннаггахан̣ена ачиттака̄паттийо гахита̄ти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣, гарука̄паттӣсупи ка̄сан̃чи ачиттакабха̄васаббха̄вато, адхит̣т̣ха̄на̄викаммасса, десана̄викаммассева ва̄ саббалахукасса ваджджасса идха̄дхиппетатта̄. тена̄ха ‘‘йа̄ни та̄ни ваджджа̄ни аппаматтака̄ни ораматтака̄ни лахука̄ни лахусаммата̄нӣ’’тиа̄ди. а̄дисаддена па̄тимоккхасам̣варависуддхаттхам̣ анатиккаманӣйа̄нам̣ ана̄паттигаманӣйа̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. бхайадассанасӣлоти парама̄н̣уматтам̣ ваджджам̣ ат̣т̣хасат̣т̣хийоджанасатасахассуббедхасинерупаббатасадисам̣ катва̄ дассанасабха̄во, саббалахукам̣ ва̄ дуббха̄ситаматтам̣ па̄ра̄джикасадисам̣ катва̄ дассанасабха̄во. йам̣ кин̃чӣти мӯлапан̃н̃аттианупан̃н̃аттисаббаттхапан̃н̃аттипадесапан̃н̃аттиа̄дибхедам̣ йам̣ кин̃чи сиккхитаббам̣ пат̣ипаджджитаббам̣ пӯретаббам̣ сӣлам̣. самма̄ а̄да̄йа̄ти саммадева саккаччам̣, саббасо ча а̄дийитва̄. айам̣ пана а̄ча̄рагочарасампада̄ ким̣ па̄тимоккхасӣле парийа̄панна̄, уда̄ху апарийа̄панна̄ти? парийа̄панна̄. йади евам̣ касма̄ пуна вутта̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди.
индрийасам̣варасӣлаван̣н̣ана̄
15. индрийасам̣варасӣлам̣ па̄тимоккхасам̣варасӣласса самбха̄рабхӯтам̣, тасмим̣ сатийева иччхитаббанти вуттам̣ ‘‘соти па̄тимоккхасам̣варасӣле т̣хито бхиккхӯ’’ти. сампа̄дите хи етасмим̣ па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ сугуттам̣ сураккхитамева хоти, сусам̣вихитакан̣т̣акавати вийа сассанти. ка̄ран̣авасена̄ти аса̄дха̄ран̣ака̄ран̣асса васена. аса̄дха̄ран̣ака̄ран̣авасена хи пхалам̣ ападисӣйати, йатха̄ йаван̇куро бхерисаддоти. ниссайавоха̄рена ва̄ етам̣ нисситавачанам̣, йатха̄ ман̃ча̄ уккут̣т̣хим̣ каронтӣти. рӯпанти рӯпа̄йатанам̣. чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ти еттха йади чаккху рӯпам̣ пассеййа, ан̃н̃авин̃н̃а̄н̣асаман̇гинопи пассеййум̣, на четам̣ аттхи, касма̄? ачетанатта̄ чаккхусса. тена̄ха ‘‘чаккху рӯпам̣ на пассати ачиттакатта̄’’ти. атха вин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпам̣ пассеййа, тирокут̣т̣а̄дигатампи нам̣ пассеййа аппат̣игхабха̄вато, идампи наттхи саббасса вин̃н̃а̄н̣асса дассана̄бха̄вато. тена̄ха ‘‘читтам̣ на пассати ачаккхукатта̄’’ти. таттха йатха̄ чаккхусаннисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ пассати, на йам̣ кин̃чи. тан̃ча кеначи кут̣т̣а̄дина̄ антарите на уппаджджати, йаттха а̄локасса вибандхо. йаттха пана на вибандхо пхаликагаббхапат̣ала̄дике, таттха антаритепи уппаджджатева. евам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄дхит̣т̣хитам̣ чаккху пассати, на йам̣ кин̃чӣти вин̃н̃а̄н̣а̄дхит̣т̣хитам̣ чаккхум̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄’’ти.
два̄ра̄рамман̣асан̇гхат̣т̣ети два̄расса а̄рамман̣ена сан̇гхат̣т̣е сати, чаккхусса рӯпа̄рамман̣е а̄па̄тхагатети адхиппа̄йо. паса̄даваттхукена читтена̄ти чаккхупаса̄даваттхукена таннисса̄йа паваттена вин̃н̃а̄н̣ена, йам̣ ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣а’’нти вуччати. пассатӣти олокети. чаккхупаса̄дасанниссайе хи вин̃н̃а̄н̣е а̄лока̄нуггахитам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ санниссайагун̣ена обха̄сенте там̣саман̇гипуггало ‘‘рӯпам̣ пассатӣ’’ти вуччати. обха̄санан̃четтха а̄рамман̣асса йатха̄сабха̄вато вибха̄ванам̣, йам̣ ‘‘паччаккхато гахан̣а’’нти вуччати. усуна̄ лаккхасса ведхе сиджджханте тасса самбха̄рабхӯтена дхануна̄ виджджхатӣти вачанам̣ вийа вин̃н̃а̄н̣ена рӯпадассане сиджджханте чаккхуна̄ рӯпам̣ пассатӣти ӣдисӣ сасамбха̄ракатха̄ на̄меса̄ хоти. сасамбха̄ра̄ катха̄ сасамбха̄ракатха̄, дассанасса ка̄ран̣асахита̄ти аттхо. сасамбха̄расса ва̄ дассанасса катха̄ сасамбха̄ракатха̄. тасма̄ти йасма̄ кевалена чаккхуна̄, кевалена ва̄ вин̃н̃а̄н̣ена рӯпадассанам̣ наттхи, тасма̄.
иттхипурисанимиттам̣ ва̄ти еттха иттхисанта̄нанисситарӯпамукхена гайхама̄нам̣ сан̣т̣ха̄нам̣ тханамам̣са̄висадата̄ ниммассумукхата̄ кесабандханаваттхаггахан̣ам̣ ависадат̣т̣ха̄нагамана̄ди ча саббам̣ ‘‘иттхӣ’’ти сан̃джа̄нанасса ка̄ран̣абха̄вато иттхинимиттам̣. вуттавипарийа̄йато пурисанимиттам̣ ведитаббам̣. субханимитта̄дикам̣ ва̄ти еттха ра̄гуппаттихетубхӯто ит̣т̣ха̄ка̄ро субханимиттам̣. а̄ди-саддена пат̣игханимитта̄дӣнам̣ сан̇гахо. со пана досуппаттиа̄дихетубхӯто анит̣т̣ха̄диа̄ка̄ро ведитаббо. ка̄ман̃четтха па̄л̣ийам̣ абхиджджха̄доманасса̄ва сарӯпато а̄гата̄, упеккха̄нимиттасса̄пи пана сан̇гахо иччхитаббо, асамапеккханена уппаджджанакамохасса̄пи асам̣варабха̄вато. татха̄ хи ваккхати ‘‘мут̣т̣хасаччам̣ ва̄ ан̃н̃а̄н̣ам̣ ва̄’’ти. упеккха̄нимиттанти четтха ан̃н̃а̄н̣упеккха̄йа ваттхубхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣, тан̃часса асамапеккханавасена ведитаббам̣. евам̣ сан̇кхепато ра̄гадосамоха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ ‘‘субханимитта̄дика’’нти вуттам̣. тена̄ха ‘‘килесаваттхубхӯтам̣ нимитта’’нти. дит̣т̣хаматтейева сан̣т̣ха̄тӣти ‘‘дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ бхависсатӣ’’ти (уда̄. 10) сутте вуттанайена ван̣н̣а̄йатане чаккхувин̃н̃а̄н̣ена, вӣтхичиттехи ча гахитаматтейева тит̣т̣хати, на тато парам̣ кин̃чи субха̄диа̄ка̄рам̣ парикаппети. па̄кат̣абха̄вакаран̣атоти парибйаттабха̄вакаран̣ато вибхӯтабха̄вакаран̣ато. висабха̄гаваттхуно хи хаттха̄диавайавесу субха̄дито парикаппентасса апара̄парам̣ таттха уппаджджама̄на̄ килеса̄ парибйатта̄ хонтӣти те тесам̣ анубйан̃джана̄ на̄ма. те пана йасма̄ татха̄ татха̄ саннивит̣т̣ха̄нам̣ бхӯтупа̄да̄йарӯпа̄нам̣ саннивеса̄ка̄ро. на хи там̣ мун̃читва̄ параматтхато хаттха̄ди на̄ма кочи аттхи. тасма̄ вуттам̣ ‘‘хаттхапа̄да…пе… а̄ка̄рам̣ на ган̣ха̄тӣ’’ти. ким̣ пана ган̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘йам̣ таттха бхӯтам̣, тадева ган̣ха̄тӣ’’ти. йам̣ тасмим̣ сарӣре виджджама̄нам̣ кесалома̄ди бхӯтупа̄да̄йаматтам̣ ва̄, тадева йа̄тха̄вато ган̣ха̄ти. таттха асубха̄ка̄рагахан̣асса нидассанам̣ дассенто ‘‘четийапаббатава̄сӣ’’тиа̄дина̄ маха̄тиссаттхераваттхум̣ а̄хари.
таттха суман̣д̣итапаса̄дхита̄ти сут̣т̣ху ман̣д̣ита̄ паса̄дхита̄ ча. а̄бхаран̣а̄дӣхи а̄ха̄римехи ман̣д̣анам̣. сарӣрасса уччха̄дана̄дивасена пат̣исан̇кхаран̣ам̣ паса̄дхананти ваданти, а̄бхаран̣ехи, пана ваттха̄лан̇ка̄ра̄дӣхи ча алан̇каран̣ам̣ паса̄дханам̣. ӯнат̣т̣ха̄напӯран̣ам̣ ман̣д̣анам̣. випаллаттхачитта̄ти ра̄гавасена випарӣтачитта̄. олокентоти тхеро каммат̣т̣ха̄наманасика̄ренева гаччханто саддакан̣т̣акатта̄ пуббабха̄гаманасика̄расса хаситасадда̄нуса̄рена ‘‘кимета’’нти олокенто. асубхасан̃н̃анти ат̣т̣хикасан̃н̃ам̣. ат̣т̣хикакаммат̣т̣ха̄нам̣ хи тхеро тада̄ парихарати. арахаттам̣ па̄пун̣ӣти тхеро кира тасса̄ хасантийа̄ дантат̣т̣хидассаненева пуббабха̄габха̄вана̄йа субха̄витатта̄ пат̣ибха̄ганимиттам̣, са̄тисайан̃ча упача̄раджджха̄нам̣ лабхитва̄ йатха̄т̣хитова таттха пат̣хамаджджха̄нам̣ адхигантва̄ там̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ маггапарампара̄йа а̄саваккхайам̣ па̄пун̣и. пуббасан̃н̃ам̣ ануссарӣти пуббакам̣ йатха̄раддхам̣ ка̄лена ка̄лам̣ ануйун̃джийама̄нам̣ ат̣т̣хикакаммат̣т̣ха̄нам̣ ануссари саманна̄хари. анумагганти анупатхам̣ тасса̄ пада̄нупадам̣. тхерасса кира бха̄вана̄йа пагун̣абха̄вато дантат̣т̣хидассаненева тасса̄ сакаласарӣрам̣ ат̣т̣хикасан̇гха̄табха̄вена упат̣т̣ха̄си. на там̣ ‘‘иттхӣ’’ти ва̄ ‘‘пурисо’’ти ва̄ сан̃джа̄ни. тена̄ха ‘‘на̄бхиджа̄на̄ми…пе… маха̄патхе’’ти.
‘‘йасса чаккхундрийа̄сам̣варасса хетӯ’’ти ватва̄ пуна ‘‘тасса чаккхундрийасса сатикава̄т̣ена пидаханаттха̄йа̄’’ти вуттам̣, на асам̣варасса̄ти. йадидам̣ йам̣ чаккхундрийа̄сам̣варасса хету абхиджджха̄дианва̄ссаванам̣ дасситам̣, там̣ асам̣вутачаккхундрийассева хету паваттам̣ дасситанти катва̄ вуттам̣. чаккхудва̄рикасса хи абхиджджха̄дианва̄ссаванасса там̣два̄рикавин̃н̃а̄н̣асса вийа чаккхундрийам̣ падха̄нака̄ран̣ам̣. чаккхундрийасса асам̣вутатте сати те анва̄ссавантӣти асам̣варийама̄начаккхундрийахетуко со асам̣варо татха̄ вуттоти. йатва̄дхикаран̣анти хи йасса чаккхундрийасса ка̄ран̣а̄ти аттхо. кӣдисасса ча ка̄ран̣а̄ти? асам̣вутасса, кин̃ча асам̣вутам̣? йасса чаккхундрийа̄сам̣варасса хету абхиджджха̄дайо анва̄ссаванти, тасса сам̣вара̄йа̄ти айаметтха йоджана̄.
джаванаккхан̣е пана саче дуссӣлйам̣ ва̄тиа̄ди пуна авачанаттхам̣ идхева саббам̣ вуттанти чхасу два̄ресу йатха̄самбхавам̣ ведитаббам̣. на хи пан̃чадва̄ре ка̄йавачӣдуччаритасан̇кха̄там̣ дуссӣлйам̣ аттхи, тасма̄ дуссӣлйа̄сам̣варо манодва̄равасена, сеса̄сам̣варо чхадва̄равасена йоджетаббо. мут̣т̣хасачча̄дӣнам̣ хи сатипат̣ипаккха̄кусаладхамма̄дибха̄вато сийа̄ пан̃чадва̄ре уппатти, на твева ка̄йикава̄часикавӣтиккамабхӯтасса дуссӣлйасса таттха уппатти, пан̃чадва̄рикаджавана̄нам̣ авин̃н̃аттиджанакатта̄. дуссӣлйа̄дайо четтха пан̃ча асам̣вара̄ сӣласам̣вара̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ сам̣вара̄нам̣ пат̣ипаккхабха̄вена вутта̄. тасмим̣ сатӣти тасмим̣ асам̣варе сати.
йатха̄ кинти йена пака̄рена джаване уппаджджама̄но асам̣варо ‘‘чаккхундрийе асам̣варо’’ти вуччати, там̣ нидассанам̣ кинти аттхо. йатха̄тиа̄дина̄ нагарадва̄ре асам̣варе сати там̣самбандха̄нам̣ гхара̄дӣнам̣ асам̣вутата̄ вийа джаване асам̣варе сати там̣самбандха̄нам̣ два̄ра̄дӣнам̣ асам̣вутата̄ти евам̣ ан̃н̃а̄сам̣варе ан̃н̃а̄сам̣вутата̄ са̄ман̃н̃амева нидассети, на пубба̄параса̄ман̃н̃ам̣, антобахиса̄ман̃н̃ам̣ ва̄. сати ва̄ два̄рабхаван̇га̄дике пуна уппаджджама̄нам̣ джаванам̣ ба̄хирам̣ вийа катва̄ нагарадва̄расама̄нам̣ вуттам̣, итаран̃ча антонагаре гхара̄дисама̄нам̣. паччайабха̄вена хи пуриманиппханнам̣ джаванака̄ле асантампи бхаван̇га̄ди чаккха̄ди вийа пхаланиппхаттийа̄ сантам̣йева на̄ма хоти. на хи дхарама̄нам̣йева ‘‘санта’’нти вуччати. ‘‘ба̄хирам̣ вийа катва̄’’ти ча параматтхато джаванасса ба̄хирабха̄ве, итарасса ча аббхантарабха̄ве асатипи ‘‘пабхассарамидам̣, бхиккхаве, читтам̣, тан̃ча кхо а̄гантукехи упаккилит̣т̣ха’’нтиа̄ди (а. ни. 1.49) вачанато а̄гантукабхӯтасса када̄чи када̄чи уппаджджама̄насса джаванасса ба̄хирабха̄во, таббидхурасабха̄васса итарасса аббхантарабха̄во екена парийа̄йена хотӣти катва̄ вуттам̣. джаване ва̄ асам̣варе уппанне тато парам̣ два̄рабхаван̇га̄дӣнам̣ асам̣варахетубха̄ва̄паттито. асам̣варасса хи уппаттийа̄ два̄рабхаван̇га̄дӣнам̣ тасса хетубха̄во пан̃н̃а̄йатӣти. нагарадва̄расадисена джаванена пависитва̄ дуссӣлйа̄дичора̄нам̣ два̄рабхаван̇га̄дӣсу мусанам̣ кусалабхан̣д̣авина̄санам̣ катхитам̣. йасмим̣ хи два̄ре асам̣варо уппаджджати, со таттха два̄ра̄дӣнам̣ сам̣варӯпаниссайабха̄вам̣ упаччхиндантойева паваттатӣти. два̄рабхаван̇га̄дӣнам̣ джаванена саха самбандхо екасантатипарийа̄паннато дат̣т̣хаббо.
еттха ча чаккхудва̄ре рӯпа̄рамман̣е а̄па̄тхагате нийамита̄дивасена кусала̄кусаладжаване саттаккхаттум̣ уппаджджитва̄ бхаван̇гам̣ отин̣н̣е таданурӯпамева манодва̄рикаджаване тасмим̣йева̄рамман̣е саттаккхаттум̣йева уппаджджитва̄ бхаван̇гам̣ отин̣н̣е пуна тасмим̣йева два̄ре тадева̄рамман̣ам̣ нисса̄йа ‘‘иттхӣ пурисо’’тиа̄дина̄ ваваттхапентам̣ паса̄дараджджана̄дивасена саттаккхаттум̣ джаванам̣ джавати. евам̣ паваттама̄нам̣ джаванам̣ сандха̄йа ‘‘джаване дуссӣлйа̄дӣсу уппаннесу тасмим̣ асам̣варе сати два̄рампи агутта’’нтиа̄ди вуттам̣.
тасмим̣ пана джаване. сӣла̄дӣсӯти сӣласам̣варасатисам̣варан̃а̄н̣асам̣варакхантисам̣варавӣрийасам̣варесу уппаннесу. йатха̄ хи пагева сатиа̄раккхам̣ анупат̣т̣хапентасса дуссӣлйа̄дӣнам̣ уппатти, евам̣ пагева сатиа̄раккхам̣ упат̣т̣хапентасса сӣла̄дӣнам̣ уппатти ведитабба̄. садда̄дӣсупи йатха̄рахам̣ нимитта̄нубйан̃джана̄ни ведитабба̄ни. сотавин̃н̃а̄н̣ена хи саддам̣ сутва̄ ‘‘иттхисаддо’’ти ва̄ ‘‘пурисасаддо’’ти ва̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄дикам̣ ва̄ килесаваттхубхӯтам̣ нимиттам̣ на ган̣ха̄ти, сутаматте ева сан̣т̣ха̄ти. йо ча гӣтасадда̄дикасса килеса̄нам̣ ану ану бйан̃джанато ‘‘анубйан̃джана’’нти ладдхавоха̄ро мандата̄ра̄дивасена ваваттхито чхаджджа̄дибхедабхинно а̄ка̄ро, тампи на ган̣ха̄тӣти. евам̣ гандха̄дӣсупи йатха̄рахам̣ ваттаббам̣. манодва̄ре пана са̄ваджджанабхаван̇гам̣ манодва̄рам̣ тасмим̣ два̄ре дхамма̄рамман̣е а̄па̄тхагате там̣ джаванаманаса̄ва вин̃н̃а̄йа виджа̄нитва̄тиа̄дина̄ йоджетаббам̣. килесо анубандхо етасса̄ти килеса̄нубандхо, со ева нимитта̄дига̄хо, тато париваджджаналаккхан̣ам̣ килеса̄нубандханимитта̄дигга̄хапариваджджаналаккхан̣ам̣. а̄ди-саддена анубйан̃джанам̣ сан̇ган̣ха̄ти.
а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлаван̣н̣ана̄
16. вуттети идхева уддесавасена пуббе вутте. татха̄ хи ‘‘а̄джӣвахету пан̃н̃атта̄нам̣ чханнам̣ сиккха̄пада̄на’’нти падуддха̄рам̣ катва̄ та̄ни па̄л̣ивасенева дассетум̣ ‘‘йа̄ни та̄нӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха йа̄ни та̄ни евам̣ пан̃н̃атта̄ни чха сиккха̄пада̄нӣти самбандхо. а̄джӣвахетӯти джӣвиканимиттам̣, ‘‘ева̄хам̣ паччайехи акиламанто джӣвисса̄мӣ’’ти адхиппа̄йена. а̄джӣвака̄ран̣а̄ти тассева вевачанам̣. па̄пиччхоти па̄пика̄йа асантагун̣асамбха̄ваниччха̄йа саманна̄гато. иччха̄пакатоти иччха̄йа апакато упаддуто, абхибхӯто ва̄. асантанти авиджджама̄нам̣. абхӯтанти ануппаннам̣. ануппаннатта̄ хи тасса там̣ асантанти пуримасса паччхимам̣ ка̄ран̣авачанам̣. уттаримануссадхамманти уттариманусса̄нам̣ уккат̣т̣хапуриса̄нам̣ дхаммам̣, мануссадхаммато ва̄ уттари уккат̣т̣хам̣. уллапатӣти уггата̄йуко лапати. сӣлам̣ хи бхиккхуно а̄йу, там̣ тасса татха̄лапанасамака̄ламева вигаччхати. тена̄ха ‘‘а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти па̄ра̄джикасан̇кха̄та̄ а̄патти асса, па̄ра̄джикасан̃н̃итасса ва̄ вӣтиккамасса а̄паджджанам̣ уллапананти аттхо. сан̃чариттам̣ сама̄паджджатӣти сан̃чаран̣абха̄вам̣ а̄паджджати, иттхийа̄ ва̄ пурисаматим̣, пурисасса ва̄ иттхиматим̣ а̄рочетӣти адхиппа̄йо. ‘‘имесам̣ чханнам̣ сиккха̄пада̄нам̣ вӣтиккамасса васена̄’’ти самбандхо хет̣т̣ха̄ дассито ева.
кухана̄тиа̄дӣсӯти хет̣т̣ха̄ уддит̣т̣хапа̄л̣ийа̄ва падуддха̄ро. айам̣ па̄л̣ӣти айам̣ вибхан̇ге (вибха. 861) а̄гата̄ ниддесапа̄л̣и.
17. чӣвара̄дипаччайа̄ лаббхантӣти ла̄бха̄. те ева саккаччам̣ а̄даравасена диййама̄на̄ сакка̄ра̄. паттхат̣айасата̄ киттисаддо. там̣ ла̄бхан̃ча сакка̄ран̃ча киттисаддан̃ча. саннисситасса̄ти еттха тан̣ха̄ниссайо адхиппетоти а̄ха ‘‘паттхайантасса̄’’ти. асантагун̣адӣпанака̄масса̄ти асанте аттани авиджджама̄не саддха̄дигун̣е самбха̄ветука̄масса. асантагун̣асамбха̄ваната̄лаккхан̣а̄, пат̣иггахан̣е ча аматтан̃н̃ута̄лаккхан̣а̄ хи па̄пиччхата̄. иччха̄йа апакатасса̄ти па̄пика̄йа иччха̄йа самма̄а̄джӣвато апето катоти апакато. татха̄бхӯто ча а̄джӣвӯпаддавена упаддутоти катва̄ а̄ха ‘‘упаддутасса̄ти аттхо’’ти.
куханамева паччайуппа̄данасса ваттхӯти куханаваттху. тивидхампетам̣ таттха а̄гатам̣ тасса ниссайабхӯта̄йа има̄йа па̄л̣ийа̄ дассетунти еваматтхо дат̣т̣хаббо. тадаттхикассева̄ти техи чӣвара̄дӣхи аттхикассева. пат̣иккхипанена̄ти чӣвара̄дӣнам̣ пат̣иккхипанахету. асса̄ти бхавеййа. пат̣иггахан̣ена ча̄ти ча-саддена пуббе вуттам̣ пат̣иккхипанам̣ самуччиноти.
бхиййокамйатанти бахука̄матам̣. йанти кирийа̄пара̄масанам̣, тасма̄ ‘‘дха̄реййа̄’’ти еттха йадетам̣ сан̇гха̄т̣им̣ катва̄ дха̄ран̣ам̣, етам̣ саман̣асса са̄руппанти йоджана̄. па̄пан̣ика̄нӣти а̄пан̣ато чхад̣д̣ита̄ни. нантака̄нӣти антарахита̄ни чол̣акхан̣д̣а̄ни. уччинитва̄ти ун̃чханена чинитва̄ сан̇гахетва̄. ун̃чха̄чарийа̄йа̄ти ун̃чха̄чарийа̄йа ладдхена. гила̄насса паччайабхӯта̄ бхесаджджасан̇кха̄та̄ джӣвитапариккха̄ра̄ гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄. пӯтимуттанти пура̄н̣асса, апура̄н̣асса ча саббасса гомуттассетам̣ на̄мам̣. пӯтимуттена̄ти пӯтибха̄вена муттена парехи чхад̣д̣итена, пӯтибхӯтена ва̄ гомуттена. дхутава̄доти паресампи дхутагун̣ава̄дӣ. саммукхӣбха̄ва̄ти саммукхато виджджама̄натта̄, лаббхама̄ната̄йа̄ти аттхо.
атта̄нам̣ уттаримануссадхамма̄дхигамасса са̄манте катва̄ джаппанам̣ са̄мантаджаппанам̣. махесаккхоти маха̄нубха̄во, уттаримануссадхамма̄дхигамена̄ти адхиппа̄йо. ‘‘митто’’ти са̄ман̃н̃ато ватва̄ пуна там̣ висесети ‘‘сандит̣т̣хо самбхатто’’ти. дит̣т̣хаматто хи митто сандит̣т̣хо. дал̣хабхаттико самбхатто. саха̄йоти саха а̄йанако, сакха̄ти аттхо. саттападино хи ‘‘сакха̄’’ти вуччанти. виха̄ро па̄ка̄рапариччхинно сакало а̄ва̄со. ад̣д̣хайого дӣгхапа̄са̄до, гарул̣асан̣т̣ха̄напа̄са̄дотипи ваданти. па̄са̄до чатурассапа̄са̄до. хаммийам̣ мун̣д̣аччхаданапа̄са̄до. кӯт̣а̄га̄рам̣ двӣхи кан̣н̣ика̄хи каттаббапа̄са̄до. ат̣т̣о пат̣ира̄джӯнампи пат̣иба̄ханайогйо чатупан̃чабхӯмако пат̣иссайависесо. ма̄л̣о екакӯт̣асан̇гахито анекакон̣аванто пат̣иссайависесо. уддан̣д̣о агаббхика̄ екадва̄ра̄ дӣгхаса̄ла̄ти ваданти. апаре пана бхан̣анти – виха̄ро на̄ма дӣгхамукхапа̄са̄до. ад̣д̣хайого екапассена чхаданакасена̄санам̣. тасса кира екапассе бхитти уччатара̄ хоти, итарапассе нӣча̄, тена там̣ екапассачхаданакам̣ хоти. па̄са̄до а̄йатачатурассапа̄са̄до. хаммийам̣ мун̣д̣аччхаданам̣ чандикан̇ган̣айуттам̣. гуха̄ кевала̄ паббатагуха̄. лен̣ам̣ два̄рабаддхам̣. кӯт̣а̄га̄рам̣ йо кочи кан̣н̣ика̄баддхапа̄са̄до. ат̣т̣о бахалабхиттигехам̣. йасса гопа̄насийо аггахетва̄ ит̣т̣хака̄хи ева чхаданам̣ хоти. ат̣т̣а̄лака̄ка̄рена карӣйатӣтипи ваданти. ма̄л̣о ват̣т̣а̄ка̄рена катасена̄санам̣. уддан̣д̣о еко пат̣иссайависесо. йо ‘‘бхан̣д̣аса̄ла̄, удосита’’нтипи вуччати. упат̣т̣ха̄наса̄ла̄ саннипатанат̣т̣ха̄нам̣.
куччхитараджабхӯта̄йа па̄пиччхата̄йа нираттхакам̣ ка̄йавачӣвиппханданигган̣ханам̣ кораджам̣, там̣ етасса аттхӣти кораджико, кохан̃н̃ена сам̣йатака̄йо, ативийа, абхин̣хам̣ ва̄ кораджико кораджикакораджико. атипарисан̇китоти кечи. ативийа кухо кухакакухако, са̄тисайавимха̄пакоти аттхо. ативийа лапо лапанако лапакалапако. мукхасамбха̄викоти кораджикакораджика̄дибха̄вена паваттавачанехи аттано мукхаматтена ан̃н̃ехи самбха̄вико. со еварӯпо еварӯпата̄йа ева атта̄нам̣ парам̣ вийа катва̄ ‘‘айам̣ саман̣о’’тиа̄дӣни катхети. гамбхӣрантиа̄ди тасса̄ катха̄йа уттаримануссадхаммапат̣ибаддхата̄йа вуттам̣.
самбха̄вана̄дхиппа̄йакатена̄ти ‘‘катхам̣ ну кхо мам̣ джано ‘арийо’ти ва̄ ‘висесала̄бхӣ’ти ва̄ самбха̄веййа̄’’ти имина̄ адхиппа̄йена катена. гаманам̣ сан̣т̣хапетӣти висесала̄бхӣнам̣ гаманам̣ вийа аттано гаманам̣ саккаччам̣ т̣хапети, сато сампаджа̄нова гаччханто вийа хоти. пан̣идха̄йа̄ти ‘‘араха̄ти мам̣ джа̄нантӯ’’ти читтам̣ сан̣т̣хапетва̄, паттхетва̄ ва̄. сама̄хито вийа̄ти джха̄насама̄дхина̄ сама̄хито вийа. а̄па̄тхакаджджха̄йӣти манусса̄нам̣ а̄па̄тхат̣т̣ха̄не сама̄дхисама̄панно вийа нисӣданто а̄па̄тхаке джанасса па̄кат̣ат̣т̣ха̄не джха̄йӣ. ирийа̄патхасан̇кха̄танти ирийа̄патхасан̣т̣хапанасан̇кха̄там̣.
паччайапат̣исеванасан̇кха̄тена̄ти айонисо уппа̄дита̄нам̣ паччайа̄нам̣ пат̣исевананти евам̣ катхитена, тена ва̄ паччайапат̣исеванена сан̇кха̄таббена катхитаббена. ан̃н̃ам̣ вийа катва̄ аттано самӣпе бхан̣анам̣ са̄мантаджаппитам̣. а̄-ка̄расса рассаттам̣ катва̄ ‘‘ат̣т̣хапана̄’’ти вуттам̣. куханам̣ кухо, тасса айана̄ паватти куха̄йана̄, кухасса ва̄ пуггаласса айана̄ гати кирийа̄ куха̄йана̄. кухети, кухена ва̄ итоти кухито, кухако.
пут̣т̣хасса̄ти ‘‘ко тиссо, ко ра̄джапӯджито’’ти пут̣т̣хасса. уддхам̣ катва̄ти уккхипитва̄ вибхавасампаттиа̄дина̄ паггахетва̄.
уннахана̄ти уддхам̣ уддхам̣ бандхана̄ паливет̣хана̄. две кира бхиккхӯ екам̣ га̄мам̣ пависитва̄ а̄санаса̄ла̄йа нисӣдитва̄ екам̣ кума̄рикам̣ паккосим̣су. та̄йа а̄гата̄йа татреко екам̣ пуччхи ‘‘айам̣, бханте, касса кума̄рика̄’’ти? ‘‘амха̄кам̣ упат̣т̣ха̄йика̄йа телакандарика̄йа дхӣта̄, имисса̄ ма̄та̄ майи гехам̣ гате саппим̣ дадама̄на̄ гхат̣енева дети, айампи ма̄та̄ вийа гхат̣ена детӣ’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 862) укка̄чеси. имам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘телакандарикаваттху четтха ваттабба’’нти.
дхамма̄нурӯпа̄ ва̄ти матта̄вачана̄нурӯпам̣ ва̄. матта̄вачанам̣ хи ‘‘дхаммо’’ти вуччати. йатха̄ха ‘‘субха̄ситам̣ уттамама̄ху санто, дхаммам̣ бхан̣е на̄дхаммам̣ там̣ дутийа’’нти (сам̣. ни. 1.213; су. ни. 452). тена бахум̣ виппалапанама̄ха, саччато ва̄ ан̃н̃а̄ субха̄сита̄ ва̄ча̄ ‘‘дхаммо’’ти ведитаббо. муггасӯпасадисакаммо пуггало муггасӯпйо. тена̄ха ‘‘айам̣ пуггало муггасӯпйоти вуччатӣ’’ти. парибхат̣асса каммам̣ па̄рибхат̣йам̣, тадева па̄рибхат̣йата̄.
нимиттена чаранто, джӣванто ва̄ нимиттако, тасса бха̄во немиттиката̄. аттано иччха̄йа пака̄санам̣ обха̄со. ко пана соти? ‘‘аджджа бхиккхӯнам̣ паччайа̄ дуллабха̄ джа̄та̄’’тиа̄дика̄ паччайапат̣исам̣йуттакатха̄. иччхитаваттхусса самӣпе катханам̣ са̄мантаджаппа̄.
аккосанабхайена̄пи дадеййа̄ти дасахи аккосаваттхӯхи аккосанам̣. татха̄ вамбхана̄дайо. упеккхана̄ упа̄сака̄нам̣ да̄йака̄дибха̄вато бахи чхад̣д̣ана̄. кхипана̄ти кхепавачанам̣. там̣ пана авахаситва̄ вачанам̣ хотӣти а̄ха ‘‘уппан̣д̣ана̄’’ти. па̄пана̄ти ада̄йакаттасса, аван̣н̣асса ва̄ патит̣т̣ха̄панам̣. паресам̣ пит̣т̣химам̣сакха̄данасӣло парапит̣т̣химам̣сико, тасса бха̄во парапит̣т̣химам̣сиката̄. аббхан̇ганти аббхан̃джанам̣. ниписитва̄ гандхамаггана̄ вийа̄ти анипписите алаббхама̄насса гандхасса ниписане ла̄бхо вийа парагун̣е анипписите алаббхама̄на̄нам̣ паччайа̄нам̣ ниписанена ла̄бхо дат̣т̣хабботи.
никаттум̣ аппена ла̄бхена бахукам̣ ван̃четва̄ гахетум̣ иччханам̣ ниджигӣсанам̣, тасса бха̄во ниджигӣсаната̄. тассева иччханасса паваттиа̄ка̄ро, там̣сахаджа̄там̣ ва̄ гавесанакаммам̣.
ан̇ганти хаттхапа̄да̄диан̇га̄ни уддисса паваттам̣ виджджам̣. нимиттанти нимиттасаттхам̣. уппа̄танти укка̄па̄тадиса̄д̣а̄ха-бхӯмича̄ла̄диуппа̄тапат̣ибаддхавиджджам̣. супинанти супинасаттхам̣. лаккхан̣анти иттхипуриса̄нам̣ лаккхан̣аджа̄нанасаттхам̣. мӯсикаччхиннанти ваттха̄дӣнам̣ асукабха̄ге мӯсикаччхеде сати идам̣ на̄ма пхалам̣ хотӣти джа̄нанакасаттхам̣. пала̄саггиа̄дӣсу имина̄ на̄ма аггина̄ хуте идам̣ на̄ма хотӣти аггивасена хомавидха̄нам̣ аггихомам̣. имина̄ найена даббихомам̣ ведитаббам̣. а̄ди-саддена тхусахома̄дӣнам̣, ан̃н̃есан̃ча сутте а̄гата̄нам̣ миччха̄джӣва̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. вӣрийаса̄дханатта̄ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣласса ‘‘паччайапарийесанава̄йа̄мо’’ти вуттам̣. тасса па̄рисуддхи анаваджджабха̄во, йена дхаммена самена паччайала̄бхо хоти. на хи аласо н̃а̄йена паччайе парийеситум̣ саккотӣти.
паччайасаннисситасӣлаван̣н̣ана̄
18. пат̣исан̇кха̄ти айам̣ ‘‘сайам̣ абхин̃н̃а̄’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 11) вийа йа-ка̄ралопена ниддесо. йонисоти четтха упа̄йаттхо йонисо-саддоти дассенто а̄ха ‘‘упа̄йена патхена̄’’ти. ‘‘пат̣исан̇кха̄йа н̃атва̄’’ти ватва̄ тайидам̣ пат̣исан̇кха̄нам̣ паччавеккхан̣анти дассетум̣ ‘‘паччавеккхитва̄ти аттхо’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄ хи паччавеккхитва̄ти сӣтапат̣игха̄та̄дикам̣ там̣ там̣ пайоджанам̣ пати пати авеккхитва̄, н̃а̄н̣ена пасситва̄ти аттхо, евам̣ пат̣исан̇кха̄йа̄ти тадева пайоджанам̣ пати пати сан̇кха̄йа, джа̄нитва̄ти аттхо. н̃а̄н̣апарийа̄йо хи идха сан̇кха̄-саддоти. еттха ча ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо’’тиа̄ди ка̄мам̣ паччайапарибхогака̄лена вуччати, дха̄тувасена пана пат̣икӯлавасена ва̄ паччавеккхан̣а̄йа паччайасаннисситасӣлам̣ суджджхатӣти апаре. бхиджджатӣти кечи. еке пана пат̣хамам̣ ева парийаттанти ваданти, вӣмам̣ситаббам̣. ‘‘чӣвара’’нти екавачанам̣ екаттаматтам̣ ва̄чаканти адхиппа̄йена ‘‘антарава̄сака̄дӣсу йам̣ кин̃чӣ’’ти вуттам̣, джа̄тисаддата̄йа пана тасса па̄л̣ийам̣ екавачананти йаттака̄ни чӣвара̄ни йогина̄ парихаритабба̄ни, тесам̣ саббесам̣ екаджджхам̣ гахан̣анти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣, йам̣ кин̃чӣти ва̄ анавасесапарийа̄да̄наметам̣, на анийамавачанам̣. ‘‘нива̄сети ва̄ па̄рупати ва̄’’ти викаппанам̣ пана пат̣исеванапарийа̄йасса парибхогасса вибха̄гадассананти там̣ пан̃н̃апетва̄ сайананисӣдана-чӣваракут̣икаран̣а̄дивасена̄пи парибхогасса сан̇гахо дат̣т̣хаббо.
пайоджана̄нам̣ марийа̄да̄ пайоджана̄вадхи, тасса париччхинданавасена йо нийамо, тасса вачанам̣ пайоджана̄…пе… вачанам̣. ида̄ни там̣ нийамам̣ виваритва̄ дассетум̣ ‘‘еттакамева хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха авадха̄ран̣ена лӣл̣а̄вибхӯса̄виламбана̄нат̣амбара̄дивасена ваттхапарибхогам̣ ниседхети. тена̄ха ‘‘на ито бхиййо’’ти. лӣл̣а̄васена хи екачче сатта̄ ваттха̄ни паридаханти чева упасам̣вийанти ча. йатха̄ там̣ йоббане т̣хита̄ на̄гарикаманусса̄. екачче вибхӯсанавасена, йатха̄ там̣ рӯпӯпаджӣвиниа̄дайо. виламбанавасена виламбака̄. нат̣амбаравасена бходжа̄дайо. аджджхаттадха̄туккхобхо сӣтарога̄диуппа̄дако. утупарин̣а̄манавасена̄ти утуно париваттанавасена висабха̄гасӣтаутусамут̣т̣ха̄нена. ва̄-саддена хеманта̄дӣсу химапа̄та̄дивасена паваттасса сан̇гахо дат̣т̣хаббо, на уппа̄дети сӣтанти адхиппа̄йо. йадаттхам̣ пана там̣ виноданам̣, там̣ маттхакаппаттам̣ дассетум̣ ‘‘сӣтаббха̄хате’’тиа̄ди вуттам̣. саббаттха̄ти ‘‘ун̣хасса пат̣игха̄та̄йа̄’’тиа̄дӣсу саббесу сесапайоджанесу. йадипи сӯрийасанта̄попи ун̣хова, тасса пана а̄тапаггахан̣ена гахитатта̄ ‘‘аггисанта̄пасса̄’’ти вуттам̣. екаччо да̄ваггисанта̄по ка̄йам̣ чӣварена пат̣иччха̄детва̄ сакка̄ винодетунти а̄ха ‘‘тасса ванада̄ха̄дӣсу самбхаво ведитаббо’’ти. д̣ам̣са̄ти пин̇галамаккхика̄. те пана йасма̄ д̣ам̣санасӣла̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘д̣ам̣санамаккхика̄’’ти. саппа̄дайоти саппасатападиун̣н̣ана̄бхисарабӯвиччхика̄дайо. пхут̣т̣хасампхассоти пхут̣т̣хависама̄ха. тивидха̄ хи саппа̄ – дат̣т̣хависа̄ пхут̣т̣хависа̄ дит̣т̣хависа̄. тесу пуримака̄ две ева гахита̄. сатападиа̄дӣнампи та̄диса̄нам̣ сан̇ган̣ханаттхам̣. нийатапайоджанам̣ екантикам̣, саббака̄ликан̃ча пайоджанам̣. хирӣ куппати нилладжджата̄ сан̣т̣ха̄ти. тена̄ха ‘‘винассатӣ’’ти. кӯпа̄ватаран̣ам̣ ва̄ пат̣иччха̄данам̣ арахатӣти копинам̣. хирийитаббат̣т̣хена хирӣ ча там̣ копинан̃ча̄ти хирикопинанти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. тасса ча̄ти ча-саддо пуббе вуттапайоджана̄нам̣ сампин̣д̣анаттхо.
йам̣ кин̃чи а̄ха̄ранти кха̄данӣйабходжанӣйа̄дибхедам̣ йам̣ кин̃чи а̄харитаббаваттхум̣. пин̣д̣а̄йа бхиккха̄йа улатӣти пин̣д̣оло, тасса каммам̣ пин̣д̣олйам̣. тена пин̣д̣олйена бхиккха̄чарийа̄йа. патитатта̄ти паккхипитатта̄. пин̣д̣апа̄то патте паккхиттабхиккха̄ха̄ро. пин̣д̣а̄нам̣ ва̄ па̄тоти гхаре гхаре ладдхабхиккха̄нам̣ саннипа̄то. ‘‘наттхи дава̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.305) сахаса̄ кирийа̄пи ‘‘дава̄’’ти вуччати, тато висесанаттхам̣ ‘‘даваттхам̣, кӣл̣а̄нимиттанти вуттам̣ хотӣ’’ти а̄ха. мут̣т̣хикамалла̄ мут̣т̣хийуддхайуджджханака̄. а̄ди-саддена нибуддхайуджджханака̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. баламаданимиттанти балам̣ нисса̄йа уппаджджанакамадо баламадо. там̣ нимиттам̣, баласса уппа̄данаттханти аттхо. порисамаданимиттанти порисамадо вуччати пурисама̄но ‘‘ахам̣ пурисо’’ти уппаджджанакама̄но. асаддхаммасевана̄саматтхатам̣ нисса̄йа паватто ма̄но, ра̄го ева ва̄ порисамадоти кечи. там̣ нимиттам̣. антепурика̄ ра̄джородха̄. саббесам̣ саннивесайогйата̄йа весийо рӯпӯпаджӣвинийо. ман̣д̣анам̣ на̄ма идха̄вайавапа̄рипӯрӣти а̄ха ‘‘ан̇гапаччан̇га̄нам̣ пӣн̣абха̄ванимитта’’нти, парибрӯханахетӯти аттхо. нат̣а̄ на̄ма ран̇ганат̣а̄. наччака̄ лан̇гхака̄дайо. вибхӯсанам̣ собха̄самуппа̄дананти а̄ха ‘‘пасанначчхавиван̣н̣ата̄нимитта’’нти.
етам̣ падам̣. мохӯпаниссайаппаха̄наттханти мохасса упаниссайата̄паха̄на̄йа. дава̄ хи мохена хоти, мохан̃ча вад̣д̣хетӣти тасса̄ ваджджанена мохасса анупаниссайата̄. досӯпаниссайаппаха̄наттханти идам̣ баламадасса, пурисамадасса ча досахетуно васена вуттам̣, итарасса пана васена ‘‘ра̄гӯпаниссайаппаха̄наттха’’нти ваттаббам̣. ман̣д̣анавибхӯсанапат̣иккхепо сийа̄ мохӯпаниссайаппаха̄на̄йапи, ра̄гӯпаниссайата̄йа пана уджупат̣ипаккхоти вуттам̣ ‘‘ра̄гӯпаниссайаппаха̄наттха’’нти. йадипи екаччасса давамаде а̄раббха парасса пат̣игхасам̣йоджана̄дӣнам̣ уппатти хотийева манопадосикадева̄дӣнам̣ вийа, аттано пана давамаде а̄раббха йесам̣ сависесам̣ ра̄гамохама̄на̄дайо па̄падхамма̄ уппаджджанти. те сандха̄йа ‘‘аттано сам̣йоджануппаттипат̣иседханаттха’’нти ватва̄ ман̣д̣анавибхӯсана̄ни пат̣ичча сависесам̣ парассапи ра̄гамоха̄дайо паваттантӣти ‘‘парассапи сам̣йоджануппаттипат̣иседханаттха’’нти вуттам̣. айонисо пат̣ипаттийа̄ти еттха ка̄масукхаллика̄нуйогам̣ мун̃читва̄ сабба̄пи миччха̄пат̣ипатти айонисо пат̣ипатти. пуримехи двӣхи падехи айонисо пат̣ипаттийа̄, паччхимехи двӣхи ка̄масукхаллика̄нуйогасса паха̄нам̣ вуттанти ваданти. ‘‘чатӯхипи четехӣ’’ти пана вачанато саббехи убхиннампи паха̄нам̣ вуттанти ведитаббам̣. ка̄макӣл̣а̄пи давантогадха̄ хотийева, пурисамадопи ка̄масукхаллика̄нуйогасса хетуйева̄ти.
ча̄тумаха̄бхӯтикасса̄ти чатумаха̄бхӯте саннисситасса. рӯпака̄йасса̄ти чатусантатирӯпасамӯхасса. т̣хитийа̄ти т̣хитаттхам̣. са̄ панасса т̣хити пабандхавасена иччхита̄ти а̄ха ‘‘пабандхат̣т̣хитаттха’’нти. паваттийа̄ти джӣвитиндрийаппаваттийа̄. татха̄ хи джӣвитиндрийам̣ ‘‘йа̄пана̄ ваттана̄’’ти (дха. са. 19, 634) ча ниддит̣т̣хам̣. тасса̄ ча авиччхедо а̄ха̄рӯпайогена хоти. ка̄йасса чиратарам̣ йа̄ва а̄йукаппо, та̄ва аваттха̄нам̣ йа̄пана̄ти дассенто ‘‘чирака̄лат̣т̣хитаттхам̣ ва̄’’ти а̄ха. ида̄ни вуттамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘гхарӯпаттхамбхамива̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄йам̣ йоджана̄ – йатха̄ джин̣н̣агхараса̄мико гхарасса упаттхамбханам̣ кароти тасса апатанаттхам̣, йатха̄ ча са̄кат̣ико аккхаббхан̃джанам̣ кароти тасса сампаваттанаттхам̣, евамеса йогӣ ка̄йасса т̣хитаттхам̣, йа̄панаттхан̃ча пин̣д̣апа̄там̣ пат̣исевати парибхун̃джатӣти. етена т̣хити на̄ма апатанам̣ йа̄пана̄ паваттӣти дассети. на давамадаман̣д̣анавибхӯсанаттханти идам̣ ‘‘йа̄вадева̄’’ти авадха̄ран̣ена ниваттитаттхадассанам̣. тит̣т̣ханти упа̄диннадхамма̄ ета̄йа̄ти т̣хити, а̄йӯти а̄ха ‘‘т̣хитӣти джӣвитиндрийассетам̣ адхивачана’’нти. татха̄ хи там̣ а̄йу ‘‘т̣хитӣ’’ти ниддит̣т̣хам̣, т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа̄ти ка̄йасса т̣хитихетута̄йа ‘‘т̣хитӣ’’ти ладдхавоха̄расса джӣвитиндрийасса паваттанаттханти аттхо. тена̄ха ‘‘джӣвитиндрийапаватта̄панаттха’’нти. а̄ба̄дхат̣т̣хена̄ти виба̄дханат̣т̣хена, рогат̣т̣хена ва̄. джигхаччха̄парама̄ хи рога̄. упараматтханти вӯпасаматтхам̣. ван̣а̄лепанамива ван̣ико. ун̣хасӣта̄дӣсу абхибхавантесу таппат̣ика̄рам̣ сӣтун̣хам̣ вийа пат̣исеватӣти самбандхо. маггабрахмачарийам̣ т̣хапетва̄ сиккхаттайасан̇гаха̄ са̄сана̄вачаритабба̄ ануса̄санӣ са̄санабрахмачарийанти а̄ха ‘‘сакаласа̄санабрахмачарийасса ча маггабрахмачарийасса ча̄’’ти. ануггахан̣аттханти ану ану ган̣ханаттхам̣ сампа̄данаттхам̣. ка̄йабалам̣ нисса̄йа̄ти йатха̄сама̄раддхам̣ гун̣ависесапа̄рипӯрихетубхӯтам̣ ка̄йабаламаттам̣ нисса̄йа. тена̄ха ‘‘сиккхаттайа̄нуйогавасена̄’’тиа̄ди. канта̄раниттхаран̣аттхика̄ джа̄йампатика̄, надӣсамудданиттхаран̣аттхика̄ ча путтамам̣са̄дӣни йатха̄ агиддха̄ амуччхита̄ кевалам̣ там̣ там̣ аттхасиддхимева авеккханта̄ пат̣исеванти техи вина̄ асиджджханато, евамайампи кевалам̣ бхаваканта̄раниттхаран̣аттхико агиддхо амуччхито тена вина̄ асиджджханато пин̣д̣апа̄там̣ пат̣исеватӣти упама̄сам̣санданам̣.
итӣти пака̄раттхе нипа̄тападам̣. тена пат̣исевийама̄насса пин̣д̣апа̄тасса пат̣исевана̄ка̄ро гайхатӣти а̄ха ‘‘евам̣ имина̄ пин̣д̣апа̄тапат̣исеванена̄’’ти. пура̄н̣анти бходжанато пуримака̄ликатта̄ пура̄танам̣. пат̣ихан̇кха̄мӣти пат̣иханисса̄ми. наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄мӣти пат̣исеватӣти йоджана̄. кӣдисам̣, катхан̃ча̄ти а̄ха ‘‘апаримита…пе… ан̃н̃атаро вийа̄’’ти. апаримитам̣ апарима̄н̣ам̣ бходжанам̣ паччайо етисса̄ти апаримитабходжанапаччайа̄, там̣ апаримитабходжанапаччайам̣ аттано гахан̣ӣтеджапама̄н̣ато атиккантапама̄н̣абходжанахетуканти аттхо. йо бахум̣ бхун̃джитва̄ аттано дхаммата̄йа ут̣т̣ха̄тум̣ асакконто ‘‘а̄хара хаттха’’нти вадати, айам̣ а̄харахаттхако. йо бхун̃джитва̄ аччуддхума̄такуччхита̄йа ут̣т̣хитопи са̄т̣акам̣ нива̄сетум̣ на саккоти, айам̣ алам̣са̄т̣ако. йо бхун̃джитва̄ ут̣т̣ха̄тум̣ асакконто таттхева париваттати, айам̣ татрават̣т̣ако. йо йатха̄ ка̄кехи а̄маситум̣ сакка̄, евам̣ йа̄ва мукхадва̄рам̣ а̄ха̄рети, айам̣ ка̄кама̄сако. йо бхун̃джитва̄ мукхе сандха̄ретум̣ асакконто таттхева вамати, айам̣ бхуттавамитако. етесам̣ ан̃н̃атаро вийа. атха ва̄ пура̄н̣аведана̄ на̄ма абхуттапаччайа̄ уппаджджанакаведана̄. там̣ ‘‘пат̣иханисса̄мӣ’’ти пат̣исевати. нававедана̄ на̄ма атибхуттапаччайена уппаджджанакаведана̄. там̣ ‘‘на уппа̄десса̄мӣ’’ти пат̣исевати. атха ва̄ нававедана̄ на̄ма абхуттапаччайена уппаджджанакаведана̄, тасса̄ ануппанна̄йа ануппаджджанаттхамева пат̣исевати. абхуттапаччайа̄ уппаджджанака̄ти четам̣ кхудда̄йа висесанам̣. йасса̄ аппаватти бходжанена ка̄табба̄, тасса̄ дассанаттхам̣. абхуттапаччайена, бхуттапаччайена ча уппаджджанака̄нуппаджджанакаведана̄су пурима̄ йатха̄паватта̄ джигхаччха̄нимитта̄ ведана̄. са̄ хи абхун̃джантасса бхиййопавад̣д̣ханавасена уппаджджати. паччхима̄пи кхудда̄нимитта̄ва ан̇гада̄хасӯла̄диведана̄ паватта̄. са̄ хи бхуттапаччайа̄ пуббе ануппанна̄ва нуппаджджиссатӣти айамета̄сам̣ висесо. вихим̣са̄нимиттата̄ чета̄сам̣ вихим̣са̄йа висесо.
йа̄ ведана̄. адхуна̄ти етарахи. асаппа̄йа̄паримитабходжанам̣ нисса̄йа̄ти асаппа̄йа̄паримитасса а̄ха̄расса бхун̃джанапайогам̣ а̄гамма уппаджджатӣти аттхо. пура̄н̣акаммапаччайавасена̄ти пуббе пуримаджа̄тийам̣ кататта̄ пура̄н̣асса каммасса паччайата̄васена пайогавипаттим̣ а̄гамма уппаджджана̄рахата̄йа там̣ ваджджетва̄ пайогасампаттийа̄ упат̣т̣ха̄панам̣ дуккхаведана̄паччайагха̄то, пат̣ихананан̃ча хотӣти а̄ха ‘‘тасса̄ паччайам̣ вина̄сенто там̣ пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄мӣ’’ти. айуттапарибхого паччайе апаччавеккхитва̄ парибхого. со ева катӯпачитакаммата̄йа каммӯпачайо. там̣ нисса̄йа пат̣ичча а̄йатим̣ ана̄гате ка̄ле уппаджджанато йа̄ ча̄йам̣ ‘‘нававедана̄’’ти вуччатӣти йоджана̄. йуттапарибхогавасена̄ти паччавеккхитва̄ паччайа̄нам̣ парибхогавасена, тасса̄ нававедана̄йа мӯлам̣ айуттапарибхогакаммам̣ аниббаттенто саббена саббам̣ ануппа̄денто. етта̄вата̄ти ‘‘ити пура̄н̣а’’нтиа̄дина̄ вуттена пададвайена. ‘‘вихим̣сӯпаратийа̄’’тиа̄дина̄ ва̄ падачатуккена йуттапарибхогасан̇гахо паббаджита̄нуччхавикасса паччайапарибхогасса вуттатта̄. аттакиламатха̄нуйогаппаха̄нам̣ джигхаччха̄дидуккхапат̣игха̄тасса бха̄ситатта̄. джха̄насукха̄дӣнам̣ паччайабхӯтасса ка̄йасукхасса ависсаджджанато дхаммикасукха̄паричча̄го ча дӣпито хоти.
асаппа̄йа̄паримитӯпайогена джӣвитиндрийупаччхедако, ирийа̄патхабхан̃джанако ва̄ сийа̄ париссайо, саппа̄йапаримитӯпайогена пана со на хоти. татха̄ сати чирака̄лаппаваттисан̇кха̄та̄ сарӣрасса йа̄тра̄ йа̄пана̄ бхависсатӣти имаматтхам̣ дассенто ‘‘паримитапарибхогена…пе… бхависсатӣ’’ти а̄ха. йо рого са̄ддхо аса̄ддхо ча на хоти, со йа̄пйарого, со етасса аттхӣти йа̄пйарогӣ. со хи ниччака̄лам̣ бхесаджджам̣ упасевати, татха̄ айампӣти. йади йа̄тра̄пи йа̄пана̄, пуббепи ‘‘йа̄пана̄йа̄’’ти вуттам̣, ко еттха висесоти? пуббе ‘‘йа̄пана̄йа̄’’ти джӣвитиндрийайа̄пана̄ адхиппета̄, идха пана чатуннампи ирийа̄патха̄нам̣ авиччхедасан̇кха̄та̄ йа̄пана̄ йа̄тра̄ти айаметтха висесо. буддхапат̣икут̣т̣хена миччха̄джӣвена паччайапарийесана̄ айуттапарийесана̄. да̄йакадеййадхамма̄нам̣, аттано ча пама̄н̣ам̣ аджа̄нитва̄ пат̣иггахан̣ам̣, саддха̄деййавинипа̄танаттхам̣ ва̄ пат̣иггахан̣ам̣ айуттапат̣иггахан̣ам̣, йена ва̄ а̄паттим̣ а̄паджджати. апаччавеккхитва̄ парибхого айуттапарибхого. тесам̣ париваджджанам̣ дхаммена самена паччайуппа̄дана̄дивасена ведитаббам̣. дхаммена хи паччайе парийеситва̄ дхаммена пат̣иггахетва̄ паччавеккхитва̄ парибхун̃джанам̣ анаваджджата̄ на̄ма.
аратӣти уккан̣т̣ха̄. пантасена̄санесу, адхикусаладхаммесу ча анабхирати. тандӣти пачала̄йика̄ нидда̄. виджамбхита̄ти тхинамиддха̄бхибхавена ка̄йасса виджамбхана̄. вин̃н̃ӯхи гараха̄ вин̃н̃ӯгараха̄. екаччо хи анаваджджам̣йева са̄ваджджам̣ кароти, ‘‘ладдхам̣ ме’’ти пама̄н̣а̄дхикам̣ бхун̃джитва̄ там̣ джӣра̄петум̣ асакконто уддхам̣виречанаадховиречана̄дӣхи киламати, сакалавиха̄ре бхиккхӯ тасса сарӣрапат̣иджагганабхесаджджапарийесана̄пасута̄ хонти. ан̃н̃е те ‘‘ким̣ ида’’нти пуччхитва̄ ‘‘асукасса ударам̣ уддхума̄та’’нтиа̄дӣни сутва̄ ‘‘ниччака̄ламеса евам̣пакатико аттано куччхипама̄н̣ам̣ на̄ма на джа̄на̄тӣ’’ти нинданти, евам̣ анаваджджам̣йева са̄ваджджам̣ кароти. евам̣ акатва̄ ‘‘анаваджджата̄ ча бхависсатӣ’’ти пат̣исевати. аттано хи пакатиаггибала̄дим̣ джа̄нитва̄ ‘‘евам̣ ме аратиа̄дӣнам̣ абха̄вена ка̄йасукхата̄, агарахитаббата̄ ча бхависсатӣ’’ти пама̄н̣айуттамева пат̣исевати. йа̄ватако бходжанена аттхо, тасса са̄дханена йа̄вадаттхам̣ ударасса парипӯран̣ена удара̄вадехакам̣ бходжанам̣ йа̄вадаттхаудара̄вадехакабходжанам̣, тасса париваджджанена. сеййа̄йа сайанена ладдхаббасукхам̣ сеййасукхам̣, убхохи пассехи сампариваттанакам̣ сайантасса уппаджджанасукхам̣ пассасукхам̣, миддхена нидда̄йанена уппаджджанасукхам̣ миддхасукхам̣, тесам̣ сеййа…пе… сукха̄нам̣ паха̄нато чатуннам̣ ирийа̄патха̄нам̣ йогйабха̄васса пат̣ипа̄данам̣ ка̄йасса чатуирийа̄патхайогйабха̄вапат̣ипа̄данам̣, тато. сукхо ирийа̄патхавиха̄ро пха̄сувиха̄ро. паччхиме викаппе, саббавикаппесу ва̄ вуттам̣ пха̄сувиха̄ралаккхан̣ам̣ а̄гамена саматтхетум̣ ‘‘вуттампи хета’’нтиа̄ди вуттам̣. тӣсупи викаппесу а̄ха̄расса ӯнапарибхогавасенева хи пха̄сувиха̄ро вуттоти.
етта̄вата̄ти ‘‘йа̄тра̄’’тиа̄дина̄ вуттена падаттайена. ‘‘йа̄тра̄ ча ме бхависсатӣ’’ти пайоджанапариггахадӣпана̄. йа̄тра̄ хи нам̣ а̄ха̄рӯпайогам̣ пайоджетӣти. дхаммикасукха̄паричча̄гахетуко пха̄сувиха̄ро маджджхима̄ пат̣ипада̄ антадвайапариваджджанато. имасмим̣ пана т̣ха̄не ат̣т̣ха ан̇га̄ни самодха̄нетабба̄ни – ‘‘нева дава̄йа̄’’ти екам̣ ан̇гам̣, ‘‘на мада̄йа̄’’ти екам̣, ‘‘на ман̣д̣ана̄йа̄’’ти екам̣, ‘‘на вибхӯсана̄йа̄’’ти екам̣, ‘‘йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа̄’’ти екам̣, ‘‘вихим̣сӯпаратийа̄ брахмачарийа̄нуггаха̄йа̄’’ти екам̣, ‘‘ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми, наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄мӣ’’ти екам̣, ‘‘йа̄тра̄ ча ме бхависсатӣ’’ти екам̣. ‘‘анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄’’ти айаметтха бходжана̄нисам̣со. маха̄сиваттхеро пана̄ха ‘‘хет̣т̣ха̄ чатта̄ри ан̇га̄ни пат̣иккхепо на̄ма, упари пана ат̣т̣хан̇га̄ни самодха̄нетабба̄нӣ’’ти. таттха ‘‘йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄’’ти екам̣ ан̇гам̣, ‘‘йа̄пана̄йа̄’’ти екам̣, ‘‘вихим̣сӯпаратийа̄’’ти екам̣, ‘‘брахмачарийа̄нуггаха̄йа̄’’ти екам̣, ‘‘ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄мӣ’’ти екам̣, ‘‘наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄мӣ’’ти екам̣, ‘‘йа̄тра̄ ча ме бхависсатӣ’’ти екам̣, ‘‘анаваджджата̄ ча̄’’ти екам̣. пха̄сувиха̄ро пана бходжана̄нисам̣соти. евам̣ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ренто пат̣исан̇кха̄ йонисо пин̣д̣апа̄там̣ пат̣исевати на̄ма.
йаттха йаттха̄ти бхумманиддесена сена-саддасса адхикаран̣аттхавуттима̄ха. татха̄ а̄сана-саддасса̄ти. ад̣д̣хайога̄димхӣти а̄ди-саддена па̄са̄да̄дим̣, ман̃ча̄дин̃ча сан̇ган̣ха̄ти. йаттха йаттха виха̄ре ва̄ ад̣д̣хайога̄димхи ва̄ а̄сатӣти виха̄раад̣д̣хайога̄дике а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. идха а̄ди-саддена пӣт̣хасантхата̄дӣнампи сан̇гахо ведитаббо. парисаханат̣т̣хена̄ти абхибхаванат̣т̣хена, виба̄дханат̣т̣хена̄ти аттхо. утуйева утупариссайоти сӣтун̣ха̄диутуйева асаппа̄йо вуттанайена утупариссайо. тасса утупариссайасса виноданаттхам̣, ануппаннасса ануппа̄данаттхам̣, уппаннасса вӯпасаманаттхан̃ча̄ти аттхо. на̄на̄рамман̣ато пат̣исам̣харитва̄ каммат̣т̣ха̄набхӯте екасмим̣йева а̄рамман̣е читтасса саммадева лайанам̣ пат̣исалла̄нам̣, таттха а̄ра̄мо абхирати пат̣исалла̄на̄ра̄мо, тадаттхам̣. сена̄санам̣ хи вивиттам̣ йогино бха̄вана̄нукӯлам̣ сун̃н̃а̄га̄рабха̄вато. там̣ панетам̣ аттхадвайам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘йо сарӣра̄ба̄дхачиттавиккхепакаро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха екӣбха̄васукхаттханти екӣбха̄вахетукам̣ сукхам̣ екӣбха̄васукхам̣, тадаттхам̣. ган̣асан̇ган̣икакилесасан̇ган̣ика̄бха̄вена уппаджджанакасукхам̣.
йади утуйева утупариссайо, ‘‘уту ча сӣтун̣ха’’нти сӣтун̣хапат̣игха̄там̣ ватва̄ утупариссайавиноданам̣ касма̄ вуттанти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ка̄ман̃ча̄’’тиа̄ди. таттха ‘‘нийатам̣ утупариссайавинодана’’нти етена ‘‘сӣтасса пат̣игха̄та̄йа ун̣хасса пат̣игха̄та̄йа̄’’ти еттха вуттам̣ сӣтун̣хам̣ анийатам̣ када̄чи када̄чи уппаджджанакам̣, утупариссайо пана саббада̄бха̄вӣ адхиппетоти дассети. вуттаппака̄роти ‘‘сӣта̄дико, асаппа̄йо’’ти ча евам̣ вуттаппака̄ро виват̣ан̇ган̣аруккхамӯла̄дӣсу нисиннасса апаригуттийа̄ асам̣вутадва̄ра̄дита̄йа па̄кат̣апариссайа̄, асаппа̄йарӯпадассана̄дина̄ апа̄кат̣апариссайа̄ ча бхиккхусса ка̄йачитта̄нам̣ а̄ба̄дхам̣ кареййум̣. йаттха гутте сена̄сане а̄ба̄дхам̣ на каронти. евам̣ джа̄нитва̄ти убхайапариссайарахитанти евам̣ н̃атва̄ пат̣исеванто бхиккху ведитабботи самбандхо.
дха̄туккхобхалаккхан̣асса, там̣хетукадуккхаведана̄лаккхан̣асса ва̄ рогасса пат̣ипаккхабха̄во пат̣иайанат̣т̣хо. тена̄ха ‘‘паччанӣкагаманат̣т̣хена̄ти аттхо’’ти, вӯпасаманат̣т̣хена̄ти вуттам̣ хоти. йасса кассачӣти саппиа̄дӣсу йасса кассачи. саппа̄йасса̄ти хи тасса вика̄равӯпасамена̄ти адхиппа̄йо. бхисаккасса каммам̣ тена видха̄таббато. тена̄ха ‘‘тена анун̃н̃а̄татта̄’’ти. нагарапариккха̄рехӣти нагарам̣ парива̄ретва̄ раккхан̣акехи. виват̣апариккхепо париккха̄ уд̣д̣а̄по па̄ка̄ро есика̄ палигхо па̄ка̄рапаттхан̣д̣иланти сатта ‘‘нагарапариккха̄ра̄’’ти ваданти. сӣлапариккха̄роти сувисуддхасӣла̄лан̇ка̄ро. арийамагго хи идха ‘‘ратхо’’ти адхиппето. тасса ча самма̄ва̄ча̄дайо алан̇ка̄рат̣т̣хена ‘‘париккха̄ро’’ти вутта̄. джӣвитапариккха̄ра̄ти джӣвитасса паваттика̄ран̣а̄ни. самуда̄нетабба̄ти самма̄ уддхам̣ уддхам̣ а̄нетабба̄ парийеситабба̄. парива̄ропи хоти антара̄йа̄нам̣ парито ва̄ран̣ато. тена̄ха ‘‘джӣвита…пе… раккхан̣ато’’ти.
таттха антаранти виварам̣, ока̄соти аттхо. верика̄нам̣ антарам̣ адатва̄ аттано са̄мика̄нам̣ парива̄ретва̄ т̣хитасевака̄ вийа раккхан̣ато. асса̄ти джӣвитасса. ка̄ран̣абха̄ватоти чираппаваттийа̄ ка̄ран̣абха̄вато. раса̄йанабхӯтам̣ хи бхесаджджам̣ сучирампи ка̄лам̣ джӣвитам̣ паваттетийева. йадипи ануппанна̄ ева дуккхаведана̄ бхесаджджапарибхогена пат̣ихан̃н̃анти, на уппанна̄ та̄сам̣ сарасенева бхиджджанато, уппаннасадиса̄ пана ‘‘уппанна̄’’ти вуччанти. бхавати хи там̣садисесу таббоха̄ро, йатха̄ са̄ ева титтири, та̄нийева осадха̄нӣти. тасма̄ вуттам̣ ‘‘уппанна̄нанти джа̄та̄нам̣ бхӯта̄нам̣ ниббатта̄на’’нти. сан̃чайато пат̣т̣ха̄йа со дха̄туккхобхо самут̣т̣ха̄нам̣ етесанти там̣самут̣т̣ха̄на̄. ‘‘дуккхаведана̄’’ти ватва̄ са̄ акусаласабха̄ва̄пи аттхӣти тато висесетум̣ ‘‘акусалавипа̄каведана̄’’ти вуттам̣. бйа̄ба̄дханат̣т̣хена бйа̄ба̄дхо, бйа̄ба̄дхова бйа̄баджджхам̣, дуккханти аттхо. наттхи еттха бйа̄баджджханти абйа̄баджджхам̣, ниддуккхата̄. тена̄ха ‘‘абйа̄баджджхапарамата̄йа̄’’ти ниддуккхапарамата̄йа̄ти. там̣ дуккханти роганимиттакам̣ дуккхам̣.
чӣвара̄дӣнам̣ паччайа̄нам̣ ниссайанам̣ парибхого ева̄ти дассетум̣ ‘‘те пат̣ичча нисса̄йа̄’’ти ватва̄ ‘‘парибхун̃джама̄на̄’’ти вуттам̣. паваттантӣти джӣванти. джӣванампи хи паваттанам̣, йато джӣвитиндрийам̣ ‘‘паваттанараса’’нти вуччати.
чатупа̄рисуддхисампа̄данавидхиван̣н̣ана̄
19. евам̣ па̄тимоккхасам̣вара̄дибхедена ниддит̣т̣хам̣ сӣлам̣ пуна са̄дханавибха̄гена дассетум̣ ‘‘еваметасми’’нтиа̄дима̄раддхам̣. таттха са̄дхӣйати сампа̄дийати етена̄ти са̄дханам̣, саддха̄ са̄дханам̣ етасса̄ти саддха̄са̄дхано. нану ча вӣрийасатипан̃н̃а̄хипи вина̄ па̄тимоккхасам̣варо на сиджджхатӣти? саччам̣ на сиджджхати, саддха̄йа пана висесахетубха̄вам̣ сандха̄йа евам̣ вуттанти дассенто а̄ха
‘‘са̄вакависайа̄тӣтатта̄ сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄’’ти. гарукалахука̄дибхеде отин̣н̣е ваттхусмим̣ тасса тасса апара̄дхасса анурӯпам̣ сиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣ на̄ма са̄вака̄нам̣ ависайо, буддха̄нам̣ ева висайо. сиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣ та̄ва тит̣т̣хату, тасса ка̄лопи на̄ма са̄вака̄нам̣ ависайо, буддха̄нам̣ ева висайоти дассенто ‘‘сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄чанапат̣иккхепо четтха нидассана’’нти а̄ха. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘а̄гамехи твам̣ са̄рипутта, а̄гамехи твам̣ са̄рипутта, татха̄гатова таттха ка̄лам̣ джа̄ниссатӣ’’ти (па̄ра̄. 21). таттха ча-саддо самуччайаттхо. тена ‘‘апан̃н̃аттам̣ на пан̃н̃апема, пан̃н̃аттам̣ на самуччхинда̄ма, йатха̄пан̃н̃аттесу сиккха̄падесу сама̄да̄йа ватта̄ма̄’’ти (па̄ра̄. 565) евама̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. саддха̄йа̄ти саддаханена саттхари, дхамме ча саддха̄йа паччупат̣т̣ха̄панена. джӣвитепи пагева джӣвитапариккха̄рети адхиппа̄йо.
кикӣва ан̣д̣анти кикӣсакун̣ика̄ вийа аттано ан̣д̣ам̣. са̄ кира джӣвитампи париччаджитва̄ ан̣д̣амева раккхати. чамарӣва ва̄ладхинти чамарӣмиго вийа аттано ва̄ладхим̣. чамарӣмига̄ кира бйа̄дхена парипа̄тийама̄на̄ джӣвитампи париччаджитва̄ кан̣д̣акагумба̄дӣсу лаггам̣ аттано ва̄ламева раккханти. пийам̣ва путтам̣ екаканти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. йатха̄ хи екапуттако кут̣умбико там̣ екапуттам̣, еканайано ча там̣ еканайанам̣ сут̣т̣хутарам̣ раккхати. татхева сӣлам̣ анураккхама̄нака̄ти анукампанавасена вуттам̣. супесала̄ти сут̣т̣ху пийасӣла̄. сада̄ саббака̄лам̣ дахарамаджджхиматхерака̄лесу. чханнампи га̄рава̄нам̣ васена сага̄рава̄, гарука̄равантоти аттхо.
евамева кхоти йатха̄ маха̄самуддо т̣хитадхаммо велам̣ на̄тиккамати, евамева. мама са̄вака̄ти арийаса̄ваке сандха̄йа̄ха. те хи дхувасӣла̄. имасмим̣ аттхети джӣвитахетупи сӣласса авӣтиккамане.
маха̄ваттаниат̣авӣ на̄ма вин̃джха̄т̣авӣ. химавантапассе ат̣авӣти кечи. тхеранти на̄маготтавасена апан̃н̃а̄там̣ екам̣ тхерам̣. нипаджджа̄песум̣ гантва̄ кассачи ма̄ а̄рочеййа̄ти.
пӯтилата̄йа̄ти гал̣очилата̄йа. самасӣсӣти джӣвитасамасӣсӣ. йасса хи килесасӣсам̣ авиджджам̣ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ арахаттамагго парийа̄дийати, тато екӯнавӣсатиме паччавеккхан̣ан̃а̄н̣е патит̣т̣ха̄йа бхаван̇готтаран̣е ват̣т̣асӣсам̣ джӣвитиндрийам̣ чутичиттам̣ парийа̄дийати, со има̄йа ва̄расамата̄йа ‘‘джӣвитасамасӣсӣ’’ти вуччати. со ча тхеро татха̄ паринибба̄йи. тена вуттам̣ ‘‘самасӣсӣ хутва̄ паринибба̄йӣ’’ти. абхайаттхеро кира маха̄бхин̃н̃о. тасма̄ четийам̣ ка̄ра̄песӣти ваданти. аппева̄ти аппева на̄ма аттано джӣвитампи джахеййа, на бхиндети на бхиндеййа, на вӣтиккамеййа.
сатийа̄ адхит̣т̣хита̄нанти пагева упат̣т̣хита̄йа сатийа̄ а̄раккхавасена адхит̣т̣хита̄нам̣ индрийа̄нам̣. ананва̄ссаванӣйатоти два̄рабха̄вена абхиджджха̄дӣхи ананубандхитаббато. варанти сет̣т̣хам̣. татта̄йа̄ти ун̣ха̄йа. а̄дитта̄йа̄ти а̄дито пат̣т̣ха̄йа дитта̄йа. сампаджджалита̄йа̄ти самантато джалантийа̄. саджотибхӯта̄йа̄ти екаджа̄лӣбхӯта̄йа. сампалимат̣т̣ханти саббасо а̄мат̣т̣хам̣, ан̃читанти аттхо. на твева варанти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. рӯпесӯти рӯпа̄рамман̣есу. анубйан̃джанасо нимиттагга̄хоти килеса̄нам̣ ану ану бйан̃джанавасена уппа̄данена па̄кат̣ӣкаран̣авасена субха̄динимиттагга̄хо, атха ва̄ анубйан̃джанасоти хаттхапа̄да̄дианубйан̃джанато, нимиттагга̄хоти иттхипуриса̄дисубха̄динимиттаггахан̣ам̣. чаккхудва̄ра̄дипаваттасса̄ти чаккхудва̄ра̄дӣхи паваттасса. вин̃н̃а̄н̣асса̄ти джаванавин̃н̃а̄н̣асса. нимитта̄дигга̄хам̣ ниседхентена сампа̄детабботи самбандхо. асам̣вихитаса̄кха̄парива̄ранти самма̄ авихитаватипариккхепам̣. парассаха̄рӣхӣти парасантака̄ваха̄ракехи чорехи. самативиджджхатӣти саббасо ативиджджхати анупависати.
рӯпесӯти рӯпахету рӯпанимиттам̣. уппаджджанакаанаттхато раккха индрийанти самбандхо. евам̣ сесесу. ете хи два̄ра̄ти ете чаккха̄дидва̄ра̄. сатикава̄т̣ена асам̣вутатта̄ виват̣а̄. тато ева араккхита̄. килесуппаттийа̄ хетубха̄вена там̣саман̇гинам̣ ханантӣти ка̄ран̣ӯпача̄ренева вуттам̣. ете ва̄ рӯпа̄дайо. килеса̄нам̣ а̄рамман̣абхӯта̄ два̄ра̄ чаккха̄дидва̄ра̄. те кӣдиса̄ виват̣а̄ араккхита̄ асам̣вутачаккха̄дихетум̣ там̣саман̇гинам̣ ханантӣти ка̄ран̣ӯпача̄ренева вуттам̣. ага̄ранти гехам̣. дуччханнанти на самма̄ чха̄дитам̣. абха̄витанти локуттарабха̄вана̄рахитам̣.
сампа̄дитетиа̄дисса вода̄напаккхасса аттхо вуттавипарийа̄йена ведитаббо. айам̣ пана саббасо килеса̄нам̣ ануппа̄до атиуккат̣т̣хадесана̄ маггена̄гатасадисатта̄. сампа̄детабботи ‘‘на пуневам̣ карисса’’нти адхит̣т̣ха̄насуддхийа̄ сампа̄детаббо.
адхуна̄паббаджитена̄ти на чирапаббаджитена, навапаббаджитена̄ти аттхо. ка̄мара̄гена д̣айха̄мӣти ка̄мара̄гаггина̄ парид̣айха̄ми. со ча пана да̄хо ида̄ни читтагатоти дассенто а̄ха ‘‘читтам̣ ме парид̣айхатӣ’’ти. са̄дхӯти а̄йа̄чана̄. нибба̄пананти тасса нибба̄панупа̄йам̣. готама̄ти тхерам̣ готтена а̄лапати.
сан̃н̃а̄йа випарийеса̄ти ‘‘асубхе субха’’нти паваттасан̃н̃а̄випарийесахету випарӣтасан̃н̃а̄нимиттам̣. нимиттам̣ париваджджехи кӣдисам̣? ра̄гӯпасан̃хитам̣ ра̄гуппаттихетубхӯтам̣ субханимиттам̣ париваджджехи на манаси карохи. на кевалам̣ субханимиттасса̄манасика̄ро ева, атха кхо асубхабха̄вана̄йа аттано читтам̣ бха̄вехи. катхам̣? екаггам̣ сусама̄хитам̣ йатха̄ там̣ асубха̄рамман̣е виккхепа̄бха̄вена екаггам̣, сут̣т̣ху аппитабха̄вена сусама̄хитан̃ча хоти, евам̣ бха̄вехӣти. евам̣ саматхабха̄вана̄йа ка̄мара̄гасса виккхамбханам̣ дассетва̄ ида̄ни самуччхеданавидхим̣ дассетум̣ ‘‘сан̇кха̄ре’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сан̇кха̄ре парато пасса̄ти саббепи сан̇кха̄ре авидхеййаката̄йа ‘‘паре’’ти пасса. аниччата̄йа пана удайаббайапат̣ипӣл̣итатта̄ дуккхато, анаттасабха̄ватта̄, аттавирахато ча но аттато пасса. евам̣ лаккхан̣аттайам̣ а̄ропетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хенто маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ чатуттхамаггена саббасо нибба̄пехи маха̄ра̄гам̣ тебхӯмакасса абхибхаванато маха̄висайата̄йа маха̄ра̄гам̣ вӯпасамехи. йатха̄ етарахи, евам̣ ма̄ д̣айхиттхо пунаппунанти дал̣хатарам̣ ра̄гавинодане нийоджеси.
евам̣ индрийасам̣варасӣласса сампа̄дане видхим̣ дассетва̄ евам̣ там̣ сусампа̄дитам̣ хотӣти найам̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄дина̄ таттха парипӯрака̄рино тхере нидассети. таттха ‘‘лен̣ам̣ на уллокитапубба’’нти идам̣ саббаттхева тхерасса йугаматтадассита̄йа вуттам̣. ким̣ пана тхеро сена̄санам̣ на содхети? ‘‘уллока̄ пат̣хамам̣ оха̄ретабба’’нти хи вуттам̣, антева̄сика̄дайо ева кирасса сена̄санам̣ содхенти. асса на̄гаруккхасса.
тасмим̣ га̄мети маха̄га̄ме. тарун̣а̄ тхан̃н̃апиванака̄ путтадхӣтаро йа̄сам̣ та̄ тарун̣апутта̄, та̄сам̣. лан̃джа̄песӣти тханапат̣т̣ика̄йа тхане бандха̄петва̄ ра̄джамуддика̄йа лан̃джа̄песи. ра̄джа̄ тхерам̣ чиратарам̣ дат̣т̣хум̣ ка̄лавиккхепам̣ каронто ‘‘све сӣла̄ни ган̣хисса̄мӣ’’ти а̄ха. тхеро ран̃н̃о ча девийа̄ ча ванданака̄ле сатта̄ка̄раматтам̣ ган̣ха̄ти. иттхӣ пурисоти пана вивекам̣ на кароти. тена̄ха ‘‘ваваттха̄нам̣ на каромӣ’’ти. ‘‘ахо супарисуддхасӣло вата̄йам̣ аййо’’ти дан̣д̣адӣпикам̣ гахетва̄ ат̣т̣ха̄си. атипарисуддхам̣ па̄кат̣анти саппа̄йала̄бхена каммат̣т̣ха̄нам̣ ативийа парисуддхам̣ вибхӯтам̣ ахоси. сакалам̣ паббатам̣ унна̄дайантоти патхавикампанена сакалам̣ паббатам̣ екам̣ нинна̄дам̣ каронто. таннива̄сидевата̄нам̣ са̄дхука̄рада̄нена̄ти кечи. бхантоти анават̣т̣хито. ба̄лоти тарун̣ада̄рако. утрастоти н̃а̄такехи вина̄бха̄вена сантрасто.
висаган̣д̣акароготи тханакандал̣арогама̄ха. ма̄сарога̄дикопи висаган̣д̣акароготи ваданти. йато паббаджито, тато пат̣т̣ха̄йа паббаджитака̄лато пабхутӣти аттхо. индрийа̄нӣти индрийасам̣варасӣла̄ни. тесу хи бхиннесу индрийа̄нипи бхинна̄нӣти вуччанти а̄раккха̄бха̄вато, индрийа̄нева ва̄ нимитта̄нубйан̃джанагга̄хасса два̄рабхӯта̄ни бхинна̄ни на̄ма там̣саман̇гино анаттхуппаттито, випарийа̄йато абхинна̄нӣти ведитабба̄ни. индрийа̄нам̣ ва̄ айонисо упасам̣ха̄ро бхеданам̣, йонисо упасам̣ха̄ро абхедананти апаре. миттаттхерова̄ти маха̄миттаттхеро вийа. варети сет̣т̣хе.
татха̄ вӣрийена̄ти татха̄-саддена вӣрийам̣ висесети. йатха̄ сати анаваджджалаккхан̣а̄ва индрийасам̣вараса̄дханам̣, татха̄ вӣрийам̣ анаваджджалаккхан̣ам̣ а̄джӣвапа̄рисуддхиса̄дхананти. вӣрийа̄пеккхамева висесанам̣ дат̣т̣хаббам̣. тенева̄ха ‘‘самма̄а̄раддхавӣрийасса̄’’ти. айутта̄ есана̄ анесана̄, йатха̄вуттамиччха̄джӣвасан̇гаха̄. са̄ ева саттхуса̄санасса на патирӯпа̄ти аппатирӯпам̣, там̣ анесанам̣ аппатирӯпам̣. атха ва̄ патирӯпавиродхинӣ аппатирӯпа̄, париггахитадхутан̇гасса дхутан̇ганийамавиродхинӣ йасса кассачи саллекхавикопинӣ пат̣ипатти. имасмим̣ паккхе ча-саддо луттаниддит̣т̣хо, анесанам̣, аппатирӯпан̃ча паха̄йа̄ти. пат̣исевама̄нена париваджджайата̄ сампа̄детабба̄ти самбандхо. ‘‘парисуддхуппа̄де’’ти имина̄ва дхаммадесана̄дӣнам̣ парисуддха̄йа самут̣т̣ха̄ната̄ дӣпита̄ хотӣти ‘‘дхаммадесана̄дӣхи часса гун̣ехи пасанна̄на’’нти вуттам̣. а̄ди-саддена ба̄хусаччаваттапарипӯран̣аирийа̄патхасампаттиа̄дӣнам̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. дхутагун̣е часса пасанна̄нанти еттха̄пи есева найо. пин̣д̣апа̄тачарийа̄дӣхӣти а̄ди-саддена миттасухаджджапам̣сукӯлачарийа̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. дхутан̇ганийама̄нуломена̄ти там̣там̣дхутан̇ганийата̄йа пат̣ипаттийа̄ ануломавасена, авикопанавасена̄ти аттхо. махиччхассева миччха̄джӣвена джӣвика̄, на аппиччхасса. аппиччхата̄йа уккам̣сагата̄йа миччха̄джӣвасса асамбхаво ева̄ти дассетум̣ ‘‘екабйа̄дхивӯпасаматтха’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха пӯтихаритакӣти пӯтимуттапарибха̄витам̣, пӯтибха̄вена ва̄ чхад̣д̣итам̣ харитакам̣. арийавам̣со етасса аттхӣти, арийавам̣се ва̄ нийуттоти арийавам̣сико, паччайагедхасса дӯрасамусса̄ритатта̄ уттамо ча со арийавам̣сико ча̄ти уттамаарийавам̣сико. йасса кассачӣти париггахита̄париггахитадхутан̇гесу йасса кассачи.
нимиттам̣ на̄ма паччайе уддисса йатха̄ адхиппа̄йо н̃а̄йати евам̣ нимиттакаммам̣. обха̄со на̄ма уджукамева акатхетва̄ йатха̄ адхиппа̄йо вибхӯто хоти, евам̣ обха̄санам̣. парикатха̄ на̄ма парийа̄йена катханам̣. татха̄ уппаннанти нимитта̄дивасена уппаннам̣.
два̄рам̣ диннанти рогасӣсена парибхогасса два̄рам̣ диннам̣. тасма̄ арогака̄лепи парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, а̄патти на хотӣти аттхо. тена̄ха ‘‘кин̃ча̄пи а̄патти на хотӣ’’тиа̄ди. на ват̣т̣атӣти саллекхапат̣ипаттийам̣ т̣хитасса на ват̣т̣ати, саллекхам̣ копетӣти адхиппа̄йо. ‘‘а̄джӣвам̣ пана копетӣ’’ти имина̄ва сена̄санапат̣исам̣йуттадхутан̇гадхарасса нимитта̄дайо на ват̣т̣антӣти ваданти. тадан̃н̃адхутан̇гадхарасса̄пи на ват̣т̣антийева̄ти апаре. акаронтоти йатха̄сакам̣ анун̃н̃а̄тависайепи акаронто. ан̃н̃атрева̄ти т̣хапетва̄ ева.
ган̣ава̄сам̣ паха̄йа аран̃н̃а̄йатане пат̣иппассаддхививекасса муддхабхӯта̄йа аггапхаласама̄паттийа̄ вихаранто маха̄тхеро ‘‘павивекам̣ брӯхайама̄но’’ти вутто. ударасанниссито ва̄та̄ба̄дхо ударава̄та̄ба̄дхо. асамбхиннам̣ кхӣрам̣ етасса̄ти асамбхиннакхӣрам̣, тадева па̄йа̄санти асамбхиннакхӣрапа̄йа̄сам̣, удакена асаммиссакхӣрена паккапа̄йа̄санти аттхо. тасса̄ти па̄йа̄сасса. уппаттимӯланти ‘‘гихика̄ле ме, а̄вусо, ма̄та̄ саппимадхусаккара̄дӣхи йоджетва̄ асамбхиннакхӣрапа̄йа̄сам̣ ада̄си, тена ме пха̄су ахосӣ’’ти аттано вачӣниччха̄ран̣асан̇кха̄там̣ уппаттихетум̣. ‘‘апарибхога̄рахо пин̣д̣апа̄то’’ти касма̄ вуттам̣, нану тхерасса обха̄сана̄дичиттуппаттийева наттхӣти? саччам̣ наттхи, аджджха̄сайам̣ пана аджа̄нанта̄ екачче путхуджджана̄ татха̄ ман̃н̃еййум̣, ана̄гате ча сабрахмача̄рино евам̣ мама дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджеййунти пат̣иккхипи. апича маха̄тхерасса парамуккам̣сагата̄ саллекхапат̣ипатти. татха̄ хи дахарабхиккхуно ‘‘касса сампаннам̣ на мана̄па’’нти (па̄чи. 209, 257, 612, 1228, 1234; чӯл̣ава. 343) вачанам̣ нисса̄йа йа̄ва паринибба̄на̄ пит̣т̣хакха̄данӣйам̣ на кха̄дати.
вачӣвин̃н̃аттивиппха̄ра̄ти вачӣниччха̄ран̣ахету. аттхавин̃н̃а̄панавасена паваттама̄но хи саддо асатипи вин̃н̃аттийа̄ тасса кеначи паччайена паччайабха̄ве вачӣвин̃н̃аттивасенева паваттатӣти ‘‘вачӣвин̃н̃аттивиппха̄ро’’ти вуччати. бхуттоти бхуттава̄ саче бхавеййам̣ ахам̣. са̄ти асса. ака̄ралопена хи ниддесо ‘‘евам̣са те’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.23; а. ни. 6.58; 8.7) вийа. антагун̣анти антабхого. бахи чарети а̄сайато никкхамитва̄ гочараггахан̣авасена бахи йади вичареййа. парамаппиччхам̣ дассетум̣ локавоха̄реневама̄ха. локе хи айуттабходжанам̣ одарийам̣ гараханта̄ евам̣ ваданти ‘‘ким̣су на̄ма тасса анта̄ни бахи чарантӣ’’ти. а̄ра̄дхемӣти а̄дито пат̣т̣ха̄йа ра̄дхеми, васе ваттемӣти аттхо.
маха̄тиссаттхеро кира дуббхиккхака̄ле маггам̣ гаччханто бхаттаччхедена, маггакиламатхена ча килантака̄йо дуббало ан̃н̃атарасса пхалитасса амбасса мӯле нипаджджи, бахӯни амбапхала̄ни тахам̣ тахам̣ патита̄ни хонти. таттхеко вуд̣д̣хатаро упа̄сако тхерасса сантикам̣ упагантва̄ париссамам̣ н̃атва̄ амбапа̄нам̣ па̄йетва̄ аттано пит̣т̣хим̣ а̄ропетва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ нети. тхеро –
‘‘на пита̄ напи те ма̄та̄, на н̃а̄ти напи бандхаво;
каротета̄дисам̣ киччам̣, сӣлавантасса ка̄ран̣а̄’’ти. (висуддхи. 1.20) –
атта̄нам̣ овадитва̄ саммасанам̣ а̄рабхитва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ тасса пит̣т̣хигато ева маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ арахаттам̣ саччха̄ка̄си. имам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘амбакха̄дакамаха̄тиссаттхераваттхупи четтха катхетабба’’нти. саббатха̄пӣти саббаппака̄ренапи анесанавасена, читтуппаттивасенапи, пагева ка̄йавачӣвиппхандитавасена̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘анесана̄йа̄’’тиа̄ди.
апаччавеккхитапарибхоге ин̣апарибхогаа̄паттиа̄дӣнавасса, таббипарийа̄йато паччавеккхитапарибхоге а̄нисам̣сасса ча дассанам̣ а̄дӣнава̄нисам̣садассанам̣. тасса пана паччайа̄дхика̄ратта̄ вуттам̣ ‘‘паччайесӯ’’ти. ка̄ран̣ака̄ран̣ампи хи ка̄ран̣абха̄вена вуччати йатха̄ тин̣ехи бхаттам̣ сиддханти. йена ка̄ран̣ена бхиккхуно апаччавеккхитапарибхого на̄ма сийа̄, тасмим̣ ваджджите паччайасаннисситасӣлам̣ сиджджхати, висуджджхати ча̄ти дассетум̣ ‘‘тасма̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха паччайагедханти гедхаггахан̣енева саммохопи гахитоти дат̣т̣хаббо тена саха паваттанато, тадупаниссайато ча. дхаммена самена уппаннети идам̣ паччайа̄нам̣ а̄гаманасуддхидассанам̣, на паччайасаннисситасӣлависуддхидассанам̣. паччайа̄нам̣ хи идаматтхитам̣ упадха̄ретва̄ парибхун̃джанам̣ паччайасаннисситасӣлам̣. йасма̄ пана те паччайа̄ н̃а̄йа̄дхигата̄ ева бхиккхуна̄ парибхун̃джитабба̄, тасма̄ вуттам̣ ‘‘дхаммена самена уппанне паччайе’’ти. йатха̄вуттена видхина̄ти ‘‘сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; а. ни. 6.58; маха̄ни. 206) вуттавидхина̄.
дха̄тувасена ва̄ти ‘‘йатха̄паччайам̣ ваттама̄нам̣ дха̄туматтамеветам̣, йадидам̣ чӣвара̄ди, тадупабхун̃джако ча пуггало’’ти евам̣ дха̄туманасика̄равасена ва̄. пат̣икӯлавасена ва̄ти пин̣д̣апа̄те та̄ва а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄васена, ‘‘сабба̄ни пана има̄ни чӣвара̄дӣни аджигуччханӣйа̄ни, имам̣ пӯтика̄йам̣ патва̄ ативийа джигуччханӣйа̄ни джа̄йантӣ’’ти евам̣ пат̣икӯламанасика̄равасена ва̄. тато уттарӣти пат̣ила̄бхака̄лато упари. анаваджджовапарибхого а̄дитова пан̃н̃а̄йа парисодхитатта̄ адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитапаттачӣвара̄нам̣ вийа̄ти. паччавеккхан̣а̄йа а̄дисуддхидассанапараметам̣, на парибхогака̄ле паччавеккхан̣апат̣иккхепапарам̣. тена̄ха ‘‘парибхогака̄лепӣ’’тиа̄ди. татра̄ти тасмим̣ парибхогака̄ле паччавеккхан̣е. саннит̣т̣ха̄накароти асандехакаро екантико.
тхеййапарибхого на̄ма анарахасса парибхого. бхагавата̄пи аттано са̄сане сӣлавато паччайа̄ анун̃н̃а̄та̄, на дуссӣласса. да̄йака̄нампи сӣлавато ева паричча̄го, на дуссӣласса. аттано ка̄ра̄нам̣ махаппхалабха̄васса пачча̄сӣсанато. ити саттха̄ра̄ ананун̃н̃а̄татта̄, да̄йакехи ча апариччаттатта̄ дуссӣласса парибхого тхеййа̄йа парибхого тхеййапарибхого. ин̣авасена парибхого ин̣апарибхого, пат̣игга̄хакато даккхин̣а̄висуддхийа̄ абха̄вато ин̣ам̣ гахетва̄ парибхого вийа̄ти аттхо. тасма̄ти ‘‘сӣлавато’’тиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ ка̄ран̣абха̄вена пачча̄масати. чӣварам̣ ка̄йато мочетва̄ парибхоге парибхоге пуребхатта…пе… паччхимайа̄месу паччавеккхитаббанти самбандхо. татха̄ асакконтена йатха̄вуттака̄лависесавасена екадивасе чатуккхаттум̣ тиккхаттум̣ двиккхаттум̣ саким̣йева ва̄ паччавеккхитаббам̣. саче арун̣ам̣ уггаччхати, ин̣апарибхогат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. хиййо йам̣ майа̄ чӣварам̣ парибхуттам̣, там̣ йа̄вадева сӣтасса пат̣игха̄та̄йа…пе… хирикопӣнапат̣иччха̄данаттхам̣. хиййо йо майа̄ пин̣д̣апа̄то парибхутто, со ‘‘нева дава̄йа̄’’тиа̄дина̄ саче атӣтапарибхогапаччавеккхан̣ам̣ на кареййа̄ти ваданти, там̣ вӣмам̣ситаббам̣. сена̄санампи парибхоге парибхогети павесе павесе. сатипаччайата̄ти сатийа̄ паччайабха̄во пат̣иггахан̣асса, парибхогасса ча паччавеккхан̣асатийа̄ паччайабха̄во йуджджати, паччавеккхитва̄ва пат̣иггахетаббам̣, парибхун̃джитаббан̃ча̄ти аттхо. тенева̄ха ‘‘сатим̣ катва̄’’тиа̄ди. евам̣ сантепӣти йадипи двӣсупи т̣ха̄несу паччавеккхан̣а̄ йутта̄, евам̣ сантепи. апаре пана̄ху – сати паччайата̄ти сати бхесаджджапарибхогасса паччайабха̄ве, сати паччайети аттхо. евам̣ сантепӣти паччайе сатипӣти. там̣ тесам̣ матиматтам̣. татха̄ хи паччайасаннисситасӣлам̣ паччавеккхан̣а̄йа висуджджхати, на паччайасса бха̄ваматтена.
евам̣ паччайасаннисситасӣласса висуддхим̣ дассетва̄ тенева пасан̇гена сабба̄пи висуддхийо дассетум̣ ‘‘чатуббидха̄ хи суддхӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха суджджхати ета̄йа̄ти суддхи, йатха̄дхаммам̣ десана̄ва суддхи десана̄суддхи. вут̣т̣ха̄насса̄пи четтха десана̄йа ева сан̇гахо дат̣т̣хаббо. чхиннамӯла̄паттӣнам̣ пана абхиккхута̄пат̣ин̃н̃а̄ва десана̄. адхит̣т̣ха̄нависит̣т̣хо сам̣варова суддхи сам̣варасуддхи. дхаммена самена паччайа̄нам̣ парийет̣т̣хи ева суддхи парийет̣т̣хисуддхи. чатӯсупи паччайесу вуттавидхина̄ паччавеккхан̣а̄ва суддхи паччавеккхан̣асуддхи. еса та̄ва суддхӣсу сама̄санайо. суддхимантесу пана десана̄ суддхи етасса̄ти десана̄суддхи. сесесупи есева найо. суддхи-саддо пана вуттанайова. еванти сам̣варабхедам̣ сандха̄йа̄ха. паха̄йа̄ти ваджджетва̄, акатва̄ти аттхо.
да̄таббат̣т̣хена да̄йам̣, там̣ а̄дийантӣти да̄йа̄да̄. ананун̃н̃а̄тесу саббена саббам̣ парибхога̄бха̄вато, анун̃н̃а̄тесу ева ча парибхогасамбхавато бхиккхӯхи парибхун̃джитаббапаччайа̄ бхагавато сантака̄. ‘‘дхаммада̄йа̄да̄ ме, бхиккхаве, бхаватха ма̄ а̄мисада̄йа̄да̄. аттхи ме тумхесу анукампа̄ ‘кинти ме са̄вака̄ дхаммада̄йа̄да̄ бхавеййум̣ но а̄мисада̄йа̄да̄’’’ти (ма. ни. 1.29) евам̣ паваттам̣ дхаммада̄йа̄дасуттан̃ча еттха етасмим̣ аттхе са̄дхакам̣.
авӣтара̄га̄нам̣ тан̣ха̄паравасата̄йа паччайапарибхоге са̄мибха̄во наттхи, тадабха̄вена вӣтара̄га̄нам̣ таттха са̄мибха̄во йатха̄ручипарибхогасамбхавато. татха̄ хи те пат̣икӯлампи аппат̣икӯла̄ка̄рена, аппат̣икӯлампи пат̣икӯла̄ка̄рена, тадубхайампи ваджджетва̄ аджджхупеккхана̄ка̄рена паччайе парибхун̃джанти, да̄йака̄нан̃ча маноратхам̣ парипӯренти. тена̄ха ‘‘те хи тан̣ха̄йа да̄сабйам̣ атӣтатта̄ са̄мино хутва̄ парибхун̃джантӣ’’ти.
саббесанти арийа̄нам̣, путхуджджана̄нан̃ча. катхам̣ путхуджджана̄нам̣ име парибхога̄ самбхаванти? упача̄равасена. йо хи путхуджджанасса̄пи саллекхапат̣ипаттийам̣ т̣хитасса паччайагедхам̣ паха̄йа таттха таттха анупалиттена читтена парибхого, со са̄мипарибхого вийа хоти. сӣлавато пана паччавеккхитапарибхого да̄йаджджапарибхого вийа хоти, да̄йака̄нам̣ маноратхасса авира̄дханато. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘да̄йаджджапарибхогейева ва̄ сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти. калйа̄н̣апутхуджджанасса парибхоге ваттаббамева наттхи, тасса секкхасан̇гахато. секкхасуттам̣ (сам̣. ни. 5.13) хетассаттхасса са̄дхакам̣. тена̄ха ‘‘сӣлава̄пи хӣ’’тиа̄ди. паччанӣкатта̄ти йатха̄ ин̣а̄йико аттано ручийа̄ иччхитадесам̣ гантум̣ на лабхати, евам̣ ин̣апарибхогайутто локато ниссаритум̣ на лабхатӣти таппат̣ипаккхатта̄ сӣлавато паччавеккхитапарибхого а̄н̣ан̣йапарибхоготи а̄ха ‘‘а̄н̣ан̣йапарибхого ва̄’’ти. етена ниппарийа̄йато чатупарибхогавинимутто висум̣йева̄йам̣ парибхоготи дассети. има̄йа сиккха̄йа̄ти сӣласан̇кха̄та̄йа сиккха̄йа. киччака̄рӣти пат̣ин̃н̃а̄нурӯпам̣ пат̣ипаджджанато йуттапаттака̄рӣ.
ида̄ни тамева киччака̄ритам̣ суттападена вибха̄ветум̣ ‘‘вуттампи чета’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха виха̄ранти патиссайам̣. сайана̄сананти ман̃ча̄дим̣. убхайенапи сена̄санамева вуттам̣. а̄панти удакам̣. сан̇гха̄т̣ираджӯпава̄хананти пам̣сумала̄дино сан̇гха̄т̣игатараджасса дхованам̣. сутва̄на дхаммам̣ сугатена деситанти чӣвара̄дӣсу ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо чӣварам̣ пат̣исевати сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; а. ни. 6.58; маха̄ни. 206) найена бхагавата̄ деситам̣ дхаммам̣ сутва̄. сан̇кха̄йа севе варапан̃н̃аса̄вакоти ‘‘пин̣д̣а’’нти вуттам̣ пин̣д̣апа̄там̣, виха̄ра̄дипадехи вуттам̣ сена̄санам̣, ‘‘пипа̄са̄гелан̃н̃асса вӯпасаманато па̄нӣйампи гила̄напаччайо’’ти а̄памукхена дасситам̣ гила̄напаччайам̣, сан̇гха̄т̣ийа̄дичӣваранти чатуббидхам̣ паччайам̣ сан̇кха̄йа ‘‘йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; 2.24; 3.75; сам̣. ни. 4.120; а. ни. 6.58; 8.9; дха. са. 1355) найена паччавеккхитва̄. севе севитум̣ саккун̣еййа уттамапан̃н̃асса бхагавато са̄вако секхо ва̄ путхуджджано ва̄.
йасма̄ ча сан̇кха̄йа севӣ варапан̃н̃аса̄вако, тасма̄ хи пин̣д̣е…пе… поккхаре ва̄рибинду, татха̄ хоти. ка̄лена̄ти арийа̄нам̣ бходжанака̄ле. ладдха̄ти лабхитва̄. паратоти ан̃н̃ато да̄йакато. ануггаха̄ти анукампа̄йа бахумхи упанӣте маттам̣ со джан̃н̃а̄ джа̄неййа сататам̣ саббака̄лам̣ упат̣т̣хито упат̣т̣хитассати. а̄лепанарӯхане йатха̄ти бхесаджджалепанена ван̣асса рухане вийа, маттам̣ джа̄неййа̄ти йоджана̄. а̄харети а̄хареййа. ‘‘а̄хареййа̄ха̄ра’’нти ва̄ па̄т̣хо. йа̄панаттханти сарӣрасса йа̄пана̄йа. амуччхитоти тан̣ха̄муччха̄йа амуччхито гедхам̣ тан̣хам̣ ана̄панно.
аттано ма̄туласса сан̇гхараккхитаттхерассева на̄масса гахитатта̄ бха̄гинеййасан̇гхараккхитаса̄ман̣еро. са̄ликӯранти са̄либхаттам̣. суниббутанти сусӣталам̣. асан̃н̃атоти апаччавеккхан̣ам̣ сандха̄йа̄ха. сабба̄савапариккхӣн̣оти париккхӣн̣асабба̄саво.
пат̣хамасӣлапан̃чакаван̣н̣ана̄
20. парийанто етесам̣ аттхӣти парийанта̄ни, парийанта̄ни сиккха̄пада̄ни йесам̣ те парийантасиккха̄пада̄, тесам̣ парийантасиккха̄пада̄нам̣. упасампанна̄нанти т̣хапетва̄ калйа̄н̣апутхуджджанасеккха̄секкхе тадан̃н̃есам̣ упасампанна̄нам̣. са̄ман̃н̃аджотана̄пи хи висесе тит̣т̣хати. кусаладхамме йутта̄нанти випассана̄ча̄ре йуттапайутта̄нам̣. секкхадхамма̄ парийанта̄ парама̄ марийа̄да̄ етасса̄ти секкхапарийанто. на̄марӯпапариччхедато, кусаладхаммасама̄да̄нато ва̄ пана пат̣т̣ха̄йа йа̄ва готрабхӯ, та̄ва паваттакусаладхаммаппабандхо секкхадхамме а̄хачча т̣хито секкхапарийанто. секкхадхамма̄нам̣ ва̄ хет̣т̣химантабхӯта̄ сиккхитабба̄ локийа̄ тиссо сиккха̄ секкхапарийанто, тасмим̣ секкхапарийанте. парипӯрака̄рӣнанти кин̃чипи сиккхам̣ аха̄петва̄ пӯрента̄нам̣. упаривисеса̄дхигаматтхам̣ ка̄йе ча джӣвите ча анапеккха̄нам̣. тато ева сӣлапа̄рипӯриаттхам̣ париччаттаджӣвита̄нам̣. дит̣т̣хисам̣килесена апара̄масанӣйато па̄рисуддхивантам̣ сӣлам̣ апара̄мат̣т̣хапа̄рисуддхисӣлам̣. килеса̄нам̣ саббасо пат̣иппассаддхийа̄ па̄рисуддхивантам̣ сӣлам̣ пат̣иппассаддхипа̄рисуддхисӣлам̣.
анупасампанна̄нам̣ асеккха̄нам̣, секкха̄нам̣, калйа̄н̣апутхуджджана̄нан̃ча сӣлам̣ маха̄нубха̄вата̄йа а̄нубха̄вато апарийантамева̄ти а̄ха ‘‘ган̣анавасена сапарийантатта̄’’ти. ка̄йава̄ча̄нам̣ сам̣варан̣ато, винайанато ча сам̣варавинайа̄. пеййа̄ламукхена ниддит̣т̣ха̄ти таттха таттха саттха̄ра̄ деситавиттха̄ранайена йатха̄вуттаган̣анато ниддит̣т̣ха̄. сиккха̄ти сӣласан̇кха̄та̄ сиккха̄. винайасам̣варети винайапит̣аке. ган̣анавасена сапарийантампи упасампанна̄нам̣ сӣланти хет̣т̣ха̄ вуттам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. йам̣ кин̃чи хи упасампаннена сиккхитаббам̣ сӣлам̣ на̄ма, таттха кассачипи анавасесато анавасесавасена. сама̄да̄набха̄ванти сама̄да̄насаббха̄вам̣. ла̄бха…пе… васена адит̣т̣хапарийантабха̄во ла̄бха̄дихету сӣласса авӣтиккамо.
дханам̣ чадже ан̇гаварасса хету па̄рипантхикачора̄дӣхи упаддуто. ан̇гам̣ чадже джӣвитам̣ раккхама̄но саппадат̣т̣ха̄дика̄ле. ан̇гам̣ дханам̣ джӣвитан̃ча̄пи саббам̣, чадже наро дхаммамануссаранто сутасомамаха̄бодхисатта̄дайо вийа. тена̄ха ‘‘имам̣ саппуриса̄нуссатим̣ авиджаханто’’ти. джигхаччха̄париссамена джӣвитасам̣сайе сатипи. сиккха̄падам̣ авӣтиккамма̄ти асса̄микесу амбапхалесу бхӯмийам̣ патитесу самӣпейева сантесупи пат̣игга̄хака̄бха̄вена апарибхун̃джанто пат̣иггахан̣асиккха̄падам̣ авӣтиккамитва̄.
сӣлавантасса̄ти сӣлавантабха̄васса ка̄ран̣а̄, сӣлавантасса ва̄ туйхам̣ ета̄дисам̣ ам̣сена ва̄хан̣а̄дикам̣ киччам̣ кароти, ка̄ран̣а̄ сӣласса̄ти адхиппа̄йо. судхотаджа̄тиман̣и вийа̄ти чатӯсу па̄са̄н̣есу саммадева дхотаджа̄тиман̣и вийа. маха̄сан̇гхараккхитабха̄гинеййасан̇гхараккхитаттхера̄нам̣ вийа̄ти маха̄сан̇гхараккхитаттхерасса, тассева бха̄гинеййасан̇гхараккхитаттхерасса вийа ча. ‘‘киматтхам̣ майам̣ идха̄гата̄’’ти маха̄джанасса виппат̣иса̄ро бхависсатӣти адхиппа̄йо. аччхарика̄йа̄ти ан̇гулипхот̣анена. асатийа̄ти сатисаммосена. ан̃н̃а̄н̣апакатанти ан̃н̃а̄н̣ена апараджджхитва̄ катам̣, аджа̄нитва̄ катанти аттхо.
аппассутопи че хотӣти суттагеййа̄дисутарахито хоти че. сӣлесу асама̄хитоти па̄тимоккхасам̣вара̄дисӣлесупи на самма̄ патит̣т̣хито хоти че. на̄сса сампаджджате сутанти асса сӣларахитасса пуггаласса сутам̣ аттано, паресан̃ча каттхачи бхавасампаттиа̄вахам̣ на хоти. ‘‘дуссӣлойам̣ пурисапуггало’’ти хи сиккха̄ка̄ма̄ на тасса сантикам̣ упасан̇каманти. бахуссутопи чети еттха че-ти нипа̄таматтам̣. пасам̣ситоти пасам̣сито ева на̄ма.
ра̄гавасена апара̄мат̣т̣хагахан̣ена тан̣ха̄пара̄ма̄са̄бха̄вама̄ха. татха̄рӯпанти ра̄гавасена апара̄мат̣т̣хам̣. бхиндитва̄ти ханитва̄. сан̃н̃апесса̄мӣти сан̃н̃аттим̣ карисса̄ми, аппакам̣ велам̣ мам̣ висседжджетунти адхиппа̄йо. ат̣т̣ийа̄мӣти джигуччха̄ми. хара̄йа̄мӣти ладжджа̄ми.
палипанноти сӣданто, саммаккхито ва̄. сӣленева саддхим̣ марисса̄мӣти сӣлам̣ авина̄сенто тена сахева марисса̄ми, на ида̄ни када̄чипи там̣ париччаджисса̄ми. сати хи бхава̄да̄не сӣлена вийого сийа̄, бхавамева на̄дийисса̄мӣти адхиппа̄йо. рогам̣ саммасантоти рогабхӯтам̣ веданам̣ ведана̄мукхена сеса̄рӯпадхамме, рӯпадхамме ча париггахетва̄ випассанто.
руппатоти вика̄рам̣ а̄па̄дийама̄насарӣрасса. парисуссатӣти самантато суссати. йатха̄ ким̣? пуппхам̣ йатха̄ пам̣суни а̄тапе катам̣ сӯрийа̄тапасантатте пам̣суни т̣хапитам̣ сирӣса̄дипуппхам̣ вийа̄ти аттхо. аджан̃н̃анти аманун̃н̃ам̣ джигуччханӣйам̣. джан̃н̃асан̇кха̄танти ба̄лехи ‘‘джан̃н̃а’’нти евам̣ киттитам̣. джан̃н̃арӯпам̣ апассатоти йатха̄бхӯтам̣ аппассато авиддасуно ‘‘джан̃н̃а’’нти пасам̣ситам̣. дхираттхуманти дхи аттху имам̣, дхи-саддайогена саббаттха упайогавачанам̣, имасса пӯтика̄йасса дхика̄ро хотӯти аттхо. дуггандхийанти дуггандхикам̣ дуггандхавантам̣. йаттха йатха̄вутте пӯтика̄йе ра̄гахету паматта̄ пама̄дам̣ а̄панна̄. паджа̄ти сатта̄. ха̄пенти маггам̣ сугатӯпапаттийа̄ти сугатӯпапаттийа̄ маггам̣, сӣлампи ха̄пенти, пагева джха̄на̄динти адхиппа̄йо. кевалам̣ ‘‘араханто’’ти ваттабба̄ са̄вакакхӣн̣а̄сава̄, итаре пана паччекабуддха̄ самма̄самбуддха̄ти саха висесанена̄ти а̄ха ‘‘араханта̄дӣна’’нти. саббадаратхаппат̣иппассаддхийа̄ти саббакилесадаратхаппат̣иппассаддхийа̄.
дутийасӣлапан̃чакаван̣н̣ана̄
па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнанти а̄ди-саддена адинна̄да̄на̄дӣнам̣ аггамаггаваджджхакилесапарийоса̄на̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. паха̄на̄дӣти а̄ди-саддена вераман̣иа̄дӣнам̣ чатуннам̣. кесучи поттхакесу ‘‘паха̄навасена̄’’ти ликханти, са̄ пама̄далекха̄. па̄н̣а̄типа̄тасса паха̄нам̣ сӣланти хироттаппакарун̣а̄лобха̄дипамукхена йена кусалачиттуппа̄дена па̄н̣а̄типа̄то пахӣйати, там̣ па̄н̣а̄типа̄тасса паха̄нам̣ сӣланат̣т̣хена сӣлам̣. татха̄ па̄н̣а̄типа̄та̄ вирати вераман̣ӣ сӣлам̣. па̄н̣а̄типа̄тасса пат̣ипаккхачетана̄ четана̄ сӣлам̣. па̄н̣а̄типа̄тасса сам̣варан̣ам̣ павесадва̄рапидха̄нам̣ сам̣варо сӣлам̣. па̄н̣а̄типа̄тасса авӣтиккаманам̣ авӣтиккамо сӣлам̣. адинна̄да̄насса̄тиа̄дӣсупи есева найо. абхиджджха̄дӣнам̣ пана анабхиджджха̄дивасена паха̄нам̣ ведитаббам̣. вераман̣ӣ четана̄ там̣сампайутта̄ сам̣вара̄вӣтиккама̄ таппамукха̄ дхамма̄.
евам̣ дасакусалакаммапатхавасена паха̄насӣла̄дӣни дассетва̄ ида̄ни саупа̄йа̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣, ат̣т̣ха̄расаннам̣ маха̄випассана̄нам̣, арийамагга̄нан̃ча васена та̄ни дассетум̣ ‘‘неккхаммена̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха неккхаммена̄ти алобхаппадха̄нена кусалачиттуппа̄дена. кусала̄ хи дхамма̄ ка̄мапат̣ипаккха̄ идха ‘‘неккхамма’’нти адхиппета̄. тена̄ха ‘‘ка̄маччхандасса паха̄нам̣ сӣла’’нтиа̄ди. таттха паха̄насӣла̄дӣни хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба̄ни. висесамева ваккха̄ма. абйа̄па̄дена̄ти метта̄йа. а̄локасан̃н̃а̄йа̄ти вибхӯтам̣ катва̄ манасикаран̣ена упат̣т̣хитаа̄локасан̃джа̄нанена. авиккхепена̄ти сама̄дхина̄. дхаммававаттха̄нена̄ти кусала̄дидхамма̄нам̣ йа̄тха̄ваниччхайена. сапаччайана̄марӯпававаттха̄нена̄типи ваданти.
евам̣ ка̄маччханда̄динӣваран̣аппаха̄нена ‘‘абхиджджхам̣ локе паха̄йа̄’’тиа̄дина̄ (вибха. 538) вутта̄йа пат̣хамаджджха̄на̄дхигамасса упа̄йабхӯта̄йа пуббабха̄гапат̣ипада̄йа васена паха̄насӣла̄дӣни дассетва̄ ида̄ни саупа̄йа̄нам̣ ат̣т̣хасама̄паттиа̄дӣнам̣ васена дассетум̣ ‘‘н̃а̄н̣ена̄’’тиа̄ди вуттам̣. на̄марӯпапариггахакан̇кха̄витаран̣а̄нам̣ хи вибандхабхӯтасса мохасса дӯрӣкаран̣ена н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа т̣хитасса аниччасан̃н̃а̄дайо сиджджханти. татха̄ джха̄насама̄паттӣсу абхиратинимиттена па̄моджджена. таттха анабхиратийа̄ винодита̄йа джха̄на̄дӣнам̣ самадхигамоти сама̄паттивипассана̄нам̣ аративиноданаавиджджа̄пада̄лана̄дина̄ упа̄йоти вуттам̣ ‘‘н̃а̄н̣ена авиджджа̄йа, па̄моджджена аратийа̄’’ти. уппат̣ипа̄т̣иниддесо пана нӣваран̣асабха̄ва̄йа авиджджа̄йа хет̣т̣ха̄нӣваран̣есупи сан̇гахадассанаттханти дат̣т̣хаббам̣.