8. ануссатикаммат̣т̣ха̄наниддесо

маран̣ассатикатха̄

167. ида̄ни ито анантара̄йа маран̣ассатийа̄ бха̄вана̄ниддесо ануппатто. таттха маран̣анти екабхавапарийа̄паннасса джӣвитиндрийасса упаччхедо. йам̣ панетам̣ араханта̄нам̣ ват̣т̣адуккхасамуччхедасан̇кха̄там̣ самуччхедамаран̣ам̣, сан̇кха̄ра̄нам̣ кхан̣абхан̇гасан̇кха̄там̣ кхан̣икамаран̣ам̣, руккхо мато лохам̣ матантиа̄дӣсу саммутимаран̣ан̃ча, на там̣ идха адхиппетам̣.

йампи четам̣ адхиппетам̣, там̣ ка̄ламаран̣ам̣ ака̄ламаран̣анти дувидхам̣ хоти. таттха ка̄ламаран̣ам̣ пун̃н̃аккхайена ва̄ а̄йуккхайена ва̄ убхайаккхайена ва̄ хоти. ака̄ламаран̣ам̣ каммупаччхедакакаммавасена.

таттха йам̣ виджджама̄на̄йапи а̄йусанта̄наджанакапаччайасампаттийа̄ кевалам̣ пат̣исандхиджанакасса каммасса випаккавипа̄катта̄ маран̣ам̣ хоти, идам̣ пун̃н̃аккхайена маран̣ам̣ на̄ма. йам̣ гатика̄ла̄ха̄ра̄дисампаттийа̄ абха̄вена аджджатанака̄лапуриса̄нам̣ вийа вассасатаматтапарима̄н̣асса а̄йуно кхайавасена маран̣ам̣ хоти, идам̣ а̄йуккхайена маран̣ам̣ на̄ма. йам̣ пана дӯсӣма̄ракала̄бура̄джа̄дӣнам̣ вийа тан̇кхан̣ан̃н̃ева т̣ха̄на̄ча̄ванасаматтхена каммуна̄ упаччхиннасанта̄на̄нам̣, пуримакаммавасена ва̄ саттхахаран̣а̄дӣхи упаккамехи упаччхиджджама̄насанта̄на̄нам̣ маран̣ам̣ хоти, идам̣ ака̄ламаран̣ам̣ на̄ма. там̣ саббампи вуттаппака̄рена джӣвитиндрийупаччхедена сан̇гахитам̣. ити джӣвитиндрийупаччхедасан̇кха̄тасса маран̣асса саран̣ам̣ маран̣ассати.

168. там̣ бха̄ветука̄мена рахогатена пат̣исаллӣнена ‘‘маран̣ам̣ бхависсати, джӣвитиндрийам̣ упаччхиджджиссатӣ’’ти ва̄, ‘‘маран̣ам̣ маран̣а’’нти ва̄ йонисо манасика̄ро паваттетаббо. айонисо паваттайато хи ит̣т̣хаджанамаран̣а̄нуссаран̣е соко уппаджджати виджа̄тама̄туйа̄ пийапуттамаран̣а̄нуссаран̣е вийа. анит̣т̣хаджанамаран̣а̄нуссаран̣е па̄моджджам̣ уппаджджати верӣнам̣ веримаран̣а̄нуссаран̣е вийа. маджджхаттаджанамаран̣а̄нуссаран̣е сам̣вего на уппаджджати матакал̣еварадассане чхавад̣а̄хакасса вийа. аттано маран̣а̄нуссаран̣е санта̄со уппаджджати уккхитта̄сикам̣ вадхакам̣ дисва̄ бхӣрукаджа̄тикасса вийа. тадетам̣ саббампи сатисам̣веган̃а̄н̣авирахато хоти. тасма̄ таттха таттха хатаматасатте олокетва̄ дит̣т̣хапуббасампаттӣнам̣ сатта̄нам̣ мата̄нам̣ маран̣ам̣ а̄ваджджетва̄ сатин̃ча сам̣веган̃ча н̃а̄н̣ан̃ча йоджетва̄ ‘‘маран̣ам̣ бхависсатӣ’’тиа̄дина̄ найена манасика̄ро паваттетаббо. евам̣ паваттенто хи йонисо паваттети, упа̄йена паваттетӣти аттхо. евам̣ паваттайатойева хи екаччасса нӣваран̣а̄ни виккхамбханти, маран̣а̄рамман̣а̄ сати сан̣т̣ха̄ти, упача̄раппаттамева каммат̣т̣ха̄нам̣ хоти.

169. йасса пана етта̄вата̄ на хоти, тена вадхакапаччупат̣т̣ха̄нато, сампаттивипаттито, упасам̣харан̣ато, ка̄йабахуса̄дха̄ран̣ато, а̄йудуббалато, анимиттато, аддха̄напариччхедато, кхан̣апариттатоти имехи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи маран̣ам̣ ануссаритаббам̣.

таттха вадхакапаччупат̣т̣ха̄натоти вадхакасса вийа паччупат̣т̣ха̄нато. йатха̄ хи имасса сӣсам̣ чхиндисса̄мӣти асим̣ гахетва̄ гӣва̄йа ча̄райама̄но вадхако паччупат̣т̣хитова хоти, евам̣ маран̣ампи паччупат̣т̣хитамева̄ти ануссаритаббам̣. касма̄? саха джа̄тийа̄ а̄гатато, джӣвитахаран̣ато ча. йатха̄ хи ахиччхаттакамакул̣ам̣ маттхакена пам̣сум̣ гахетва̄ва уггаччхати, евам̣ сатта̄ джара̄маран̣ам̣ гахетва̄ва ниббаттанти. татха̄ хи несам̣ пат̣исандхичиттам̣ уппа̄да̄нантарамева джарам̣ патва̄ паббатасикхарато патитасила̄ вийа бхиджджати саддхим̣ сампайуттакхандхехи. евам̣ кхан̣икамаран̣ам̣ та̄ва саха джа̄тийа̄ а̄гатам̣. джа̄тасса пана авассам̣ маран̣ато идха̄дхиппетамаран̣ампи саха джа̄тийа̄ а̄гатам̣. тасма̄ еса сатто джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа йатха̄ на̄ма ут̣т̣хито сӯрийо аттха̄бхимукхо гаччхатева, гатагатат̣т̣ха̄нато ӣсакампи на ниваттати. йатха̄ ва̄ надӣ паббатеййа̄ сӣгхасота̄ ха̄раха̄ринӣ сандатева ваттатева ӣсакампи на ниваттати, евам̣ ӣсакампи аниваттама̄но маран̣а̄бхимукхова йа̄ти. тена вуттам̣ –

‘‘йамекараттим̣ пат̣хамам̣, габбхе васати ма̄н̣аво;

аббхут̣т̣хитова со йа̄ти, са гаччхам̣ на ниваттатӣ’’ти. (джа̄. 1.15.363);

евам̣ гаччхато часса гимха̄бхитатта̄нам̣ куннадӣнам̣ кхайо вийа, па̄то а̄пораса̄нугатабандхана̄нам̣ думаппхала̄нам̣ патанам̣ вийа, муггара̄бхита̄л̣ита̄нам̣ маттикабха̄джана̄нам̣ бхедо вийа, сӯрийарасмисампхут̣т̣ха̄нам̣ усса̄вабиндӯнам̣ виддхам̣санам̣ вийа ча маран̣амева а̄саннам̣ хоти. тена̄ха –

‘‘аччайанти ахоратта̄, джӣвитамупаруджджхати;

а̄йу кхӣйати мачча̄нам̣, куннадӣнам̣ва одакам̣. (сам̣. ни. 1.146);

‘‘пхала̄намива пакка̄нам̣, па̄то папатато бхайам̣;

евам̣ джа̄та̄на мачча̄нам̣, ниччам̣ маран̣ато бхайам̣.

‘‘йатха̄пи кумбхака̄расса, катам̣ маттикабха̄джанам̣;

кхуддакан̃ча махантан̃ча, йам̣ паккам̣ йан̃ча а̄макам̣;

саббам̣ бхеданапарийантам̣, евам̣ мачча̄на джӣвитам̣’. (су. ни. 581-582);

‘‘усса̄вова тин̣аггамхи, сӯрийуггаманам̣ пати;

евама̄йу манусса̄нам̣, ма̄ мам̣ амма нива̄райа̄’’ти. (джа̄. 1.11.79);

евам̣ уккхитта̄сико вадхако вийа саха джа̄тийа̄ а̄гатам̣ панетам̣ маран̣ам̣ гӣва̄йа асим̣ ча̄райама̄но со вадхако вийа джӣвитам̣ харатийева, на ахаритва̄ ниваттати. тасма̄ саха джа̄тийа̄ а̄гатато, джӣвитахаран̣ато ча уккхитта̄сико вадхако вийа маран̣ампи паччупат̣т̣хитамева̄ти евам̣ вадхакапаччупат̣т̣ха̄нато маран̣ам̣ ануссаритаббам̣.

170. сампаттивипаттитоти идха сампатти на̄ма та̄вадева собхати, йа̄ва нам̣ випатти на̄бхибхавати, на ча са̄ сампатти на̄ма аттхи, йа̄ випаттим̣ атиккамма тит̣т̣хеййа. татха̄ хи –

‘‘сакалам̣ мединим̣ бхутва̄, датва̄ кот̣исатам̣ сукхӣ;

ад̣д̣ха̄малакаматтасса, анте иссаратам̣ гато.

‘‘тенева дехабандхена, пун̃н̃амхи кхайама̄гате;

маран̣а̄бхимукхо сопи, асоко сокама̄гато’’ти.

апича саббам̣ а̄рогйам̣ бйа̄дхипарийоса̄нам̣, саббам̣ йоббанам̣ джара̄парийоса̄нам̣, саббам̣ джӣвитам̣ маран̣апарийоса̄нам̣, саббойева локасаннива̄со джа̄тийа̄ анугато, джара̄йа анусат̣о, бйа̄дхина̄ абхибхӯто, маран̣ена аббха̄хато. тена̄ха –

‘‘йатха̄пи села̄ випула̄, набхам̣ а̄хачча паббата̄;

саманта̄ анупарийеййум̣, ниппотхента̄ чатуддиса̄.

‘‘евам̣ джара̄ ча маччу ча, адхиваттанти па̄н̣ине;

кхаттийе бра̄хман̣е вессе, судде чан̣д̣а̄лапуккусе;

на кин̃чи париваджджети, саббамева̄бхимаддати.

‘‘на таттха хаттхӣнам̣ бхӯми, на ратха̄нам̣ на паттийа̄;

на ча̄пи мантайуддхена, сакка̄ джетум̣ дханена ва̄’’ти. (сам̣. ни. 1.136);

евам̣ джӣвитасампаттийа̄ маран̣авипаттипарийоса̄натам̣ ваваттхапентена сампаттивипаттито маран̣ам̣ ануссаритаббам̣.

171. упасам̣харан̣атоти парехи саддхим̣ аттано упасам̣харан̣ато. таттха саттаха̄ка̄рехи упасам̣харан̣ато маран̣ам̣ ануссаритаббам̣, йасамахаттато, пун̃н̃амахаттато, тха̄мамахаттато, иддхимахаттато, пан̃н̃а̄махаттато, паччекабуддхато, самма̄самбуддхатоти. катхам̣? идам̣ маран̣ам̣ на̄ма маха̄йаса̄нам̣ маха̄парива̄ра̄нам̣ сампаннадханава̄хана̄нам̣ маха̄самматамандха̄тумаха̄судассана дал̣ханеми нимиппабхутӣнампи упари нира̄сан̇камева патитам̣, киман̇гам̣ пана майхам̣ упари на патиссати?

маха̄йаса̄ ра̄джавара̄, маха̄самматаа̄дайо;

тепи маччувасам̣ патта̄, ма̄дисесу катха̄ва ка̄ти.

евам̣ та̄ва йасамахаттато ануссаритаббам̣.

катхам̣ пун̃н̃амахаттато?

джотико джат̣ило угго, мен̣д̣ако атха пун̣н̣ако;

ете чан̃н̃е ча йе локе, маха̄пун̃н̃а̄ти виссута̄;

саббе маран̣ама̄панна̄, ма̄дисесу катха̄ва ка̄ти.

евам̣ пун̃н̃амахаттато ануссаритаббам̣.

катхам̣ тха̄мамахаттато?

ва̄судево баладево, бхӣмасено йудхит̣т̣хило;

ча̄нуро йо маха̄малло, антакасса васам̣ гата̄.

евам̣ тха̄мабалӯпета̄, ити локамхи виссута̄;

етепи маран̣ам̣ йа̄та̄, ма̄дисесу катха̄ва ка̄ти.

евам̣ тха̄мамахаттато ануссаритаббам̣.

катхам̣ иддхимахаттато?

па̄дан̇гут̣т̣хакаматтена, веджайантамакампайи;

йо на̄миддхиматам̣ сет̣т̣хо, дутийо аггаса̄вако.

сопи маччумукхам̣ гхорам̣, миго сӣхамукхам̣ вийа;

павит̣т̣хо саха иддхӣхи, ма̄дисесу катха̄ва ка̄ти.

евам̣ иддхимахаттато ануссаритаббам̣.

катхам̣ пан̃н̃а̄махаттато?

локана̄тхам̣ т̣хапетва̄на, йе чан̃н̃е аттхи па̄н̣ино;

пан̃н̃а̄йа са̄рипуттасса, калам̣ на̄ггханти сол̣асим̣.

евам̣ на̄ма маха̄пан̃н̃о, пат̣хамо аггаса̄вако;

маран̣асса васам̣ патто, ма̄дисесу катха̄ва ка̄ти.

евам̣ пан̃н̃а̄махаттато ануссаритаббам̣.

катхам̣ паччекабуддхато? йепи те аттано н̃а̄н̣авӣрийабалена саббакилесасаттунимматханам̣ катва̄ паччекабодхим̣ патта̄ кхаггависа̄н̣акаппа̄ сайамбхуно, тепи маран̣ато на мутта̄, куто пана̄хам̣ муччисса̄мӣти.

там̣ там̣ нимиттама̄гамма, вӣмам̣санта̄ махесайо;

сайамбхун̃н̃а̄н̣атеджена, йе патта̄ а̄саваккхайам̣.

екачарийанива̄сена, кхаггасин̇гасамӯпама̄;

тепи на̄тигата̄ маччум̣, ма̄дисесу катха̄ва ка̄ти.

евам̣ паччекабуддхато ануссаритаббам̣.

катхам̣ самма̄самбуддхато? йопи со бхагава̄ асӣтианубйан̃джанапат̣иман̣д̣итадваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣авичитрарӯпака̄йо сабба̄ка̄рапарисуддхасӣлаккхандха̄дигун̣аратанасамиддхадхаммака̄йо йасамахаттапун̃н̃амахаттатха̄мамахаттаиддхимахаттапан̃н̃а̄махатта̄нам̣ па̄рам̣ гато асамо асамасамо аппат̣ипуггало арахам̣ самма̄самбуддхо, сопи салилавут̣т̣хинипа̄тена маха̄аггиккхандхо вийа маран̣авут̣т̣хинипа̄тена т̣ха̄насо вӯпасанто.

евам̣ маха̄нубха̄васса, йам̣ на̄метам̣ махесино;

на бхайена на ладжджа̄йа, маран̣ам̣ васама̄гатам̣.

нилладжджам̣ вӣтаса̄раджджам̣, саббасатта̄бхимадданам̣;

тайидам̣ ма̄дисам̣ саттам̣, катхам̣ на̄бхибхависсатӣти.

евам̣ самма̄самбуддхато ануссаритаббам̣.

тассевам̣ йасамахаттата̄дисампаннехи парехи саддхим̣ маран̣аса̄ман̃н̃ата̄йа атта̄нам̣ упасам̣харитва̄ тесам̣ вийа саттависеса̄нам̣ майхампи маран̣ам̣ бхависсатӣти ануссарато упача̄раппаттам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ хотӣти. евам̣ упасам̣харан̣ато маран̣ам̣ ануссаритаббам̣.

172. ка̄йабахуса̄дха̄ран̣атоти айам̣ ка̄йо бахуса̄дха̄ран̣о. асӣтийа̄ та̄ва кимикула̄нам̣ са̄дха̄ран̣о, таттха чхавиниссита̄ па̄н̣а̄ чхавим̣ кха̄данти, чамманиссита̄ чаммам̣ кха̄данти, мам̣саниссита̄ мам̣сам̣ кха̄данти, нха̄руниссита̄ нха̄рум̣ кха̄данти, ат̣т̣хиниссита̄ ат̣т̣хим̣ кха̄данти, мин̃джаниссита̄ мин̃джам̣ кха̄данти. таттхева джа̄йанти джӣйанти мӣйанти, учча̄рапасса̄вам̣ каронти. ка̄йова несам̣ сӯтигхаран̃чева гила̄наса̄ла̄ ча суса̄нан̃ча ваччакут̣и ча пасса̄вадон̣ика̄ ча. сва̄йам̣ тесампи кимикула̄нам̣ пакопена маран̣ам̣ нигаччхатийева. йатха̄ ча асӣтийа̄ кимикула̄нам̣, евам̣ аджджхаттика̄нам̣йева анекасата̄нам̣ рога̄нам̣ ба̄хира̄нан̃ча ахивиччхика̄дӣнам̣ маран̣асса паччайа̄нам̣ са̄дха̄ран̣о.

йатха̄ хи чатумаха̄патхе т̣хапите лаккхамхи саббадиса̄хи а̄гата̄ сарасаттитомарапа̄са̄н̣а̄дайо нипатанти, евам̣ ка̄йепи саббупаддава̄ нипатанти. сва̄йам̣ тесампи упаддава̄нам̣ нипа̄тена маран̣ам̣ нигаччхатийева. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху дивасе никкханте раттийа̄ пат̣ихита̄йа ити пат̣исан̃чиккхати, бахука̄ кхо ме паччайа̄ маран̣асса, ахи ва̄ мам̣ д̣ам̣сеййа, виччхико ва̄ мам̣ д̣ам̣сеййа, сатападӣ ва̄ мам̣ д̣ам̣сеййа, тена ме асса ка̄лан̇кирийа̄, со мамасса антара̄йо, упаккхалитва̄ ва̄ папатеййам̣, бхаттам̣ ва̄ ме бхуттам̣ бйа̄паджджеййа, питтам̣ ва̄ ме куппеййа, семхам̣ ва̄ ме куппеййа, саттхака̄ ва̄ ме ва̄та̄ куппеййум̣, тена ме асса ка̄лан̇кирийа̄, со мамасса антара̄йо’’ти. евам̣ (а. ни. 6.20) ка̄йабахуса̄дха̄ран̣ато маран̣ам̣ ануссаритаббам̣.

173. а̄йудуббалатоти а̄йу на̄метам̣ абалам̣ дуббалам̣. татха̄ хи сатта̄нам̣ джӣвитам̣ асса̄сапасса̄сӯпанибаддхан̃чева ирийа̄патхӯпанибаддхан̃ча сӣтун̣хӯпанибаддхан̃ча маха̄бхӯтӯпанибаддхан̃ча а̄ха̄рӯпанибаддхан̃ча. тадетам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ самавуттитам̣ лабхама̄намева паваттати. бахи никкхантана̄сикава̄те пана анто апависанте, павит̣т̣хе ва̄ аниккхаманте мато на̄ма хоти. чатуннам̣ ирийа̄патха̄нампи самавуттитам̣ лабхама̄намева паваттати. ан̃н̃атаран̃н̃атарасса пана адхиматтата̄йа а̄йусан̇кха̄ра̄ упаччхиджджанти. сӣтун̣ха̄нампи самавуттитам̣ лабхама̄намева паваттати. атисӣтена пана атиун̣хена ва̄ абхибхӯтасса випаджджати. маха̄бхӯта̄нампи самавуттитам̣ лабхама̄намева паваттати. патхавӣдха̄туйа̄ пана а̄подха̄туа̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарасса пакопена баласампаннопи пуггало паттхаддхака̄йо ва̄ атиса̄ра̄дивасена килиннапӯтика̄йо ва̄ маха̄д̣а̄хапарето ва̄ самбхиджджама̄насандхибандхано ва̄ хутва̄ джӣвитаккхайам̣ па̄пун̣а̄ти. кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рампи йуттака̄ле лабхантассева джӣвитам̣ паваттати, а̄ха̄рам̣ алабхама̄насса пана париккхайам̣ гаччхатӣти. евам̣ а̄йудуббалато маран̣ам̣ ануссаритаббам̣.

174. анимиттатоти ававаттха̄нато, париччхеда̄бха̄ватоти аттхо. сатта̄нам̣ хи –

джӣвитам̣ бйа̄дхи ка̄ло ча, деханиккхепанам̣ гати;

пан̃чете джӣвалокасмим̣, анимитта̄ на на̄йаре.

таттха джӣвитам̣ та̄ва ‘‘еттакамева джӣвитаббам̣, на ито пара’’нти ваваттха̄на̄бха̄вато анимиттам̣. калалака̄лепи хи сатта̄ маранти, аббудапесигханама̄сикадвема̄сатема̄сачатума̄сапан̃чама̄садасама̄сака̄лепи. куччхито никкхантасамайепи. тато парам̣ вассасатасса антопи бахипи марантийева. бйа̄дхипи ‘‘имина̄ва бйа̄дхина̄ сатта̄ маранти, на̄н̃н̃ена̄’’ти ваваттха̄на̄бха̄вато анимитто. чаккхурогена̄пи хи сатта̄ маранти, сотарога̄дӣнам̣ ан̃н̃атарена̄пи. ка̄лопи ‘‘имасмим̣йева ка̄ле маритаббам̣, на̄н̃н̃асми’’нти евам̣ ваваттха̄на̄бха̄вато анимитто. пуббан̣хепи хи сатта̄ маранти, маджджханхика̄дӣнам̣ ан̃н̃атарасмимпи. деханиккхепанампи ‘‘идхева мӣйама̄на̄нам̣ дехена патитаббам̣, на̄н̃н̃атра̄’’ти евам̣ ваваттха̄на̄бха̄вато анимиттам̣. антога̄ме джа̄та̄нам̣ хи бахига̄мепи аттабха̄во патати. бахига̄ме джа̄та̄нампи антога̄ме. татха̄ тхаладжа̄нам̣ ва̄ джале, джаладжа̄нам̣ ва̄ тхалети анекаппака̄рато виттха̄ретаббам̣. гатипи ‘‘ито чутена идха ниббаттитабба’’нти евам̣ ваваттха̄на̄бха̄вато анимитта̄. девалокато хи чута̄ мануссесупи ниббаттанти, мануссалокато чута̄ девалока̄дӣнампи йаттха каттхачи ниббаттантӣти евам̣ йантайуттагон̣о вийа гатипан̃чаке локо сампариваттатӣти евам̣ анимиттато маран̣ам̣ ануссаритаббам̣.

175. аддха̄напариччхедатоти манусса̄нам̣ джӣвитасса на̄ма етарахи паритто аддха̄. йо чирам̣ джӣвати, со вассасатам̣, аппам̣ ва̄ бхиййо. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘аппамидам̣, бхиккхаве, манусса̄нам̣ а̄йу, гаманӣйо сампара̄йо, каттаббам̣ кусалам̣, чаритаббам̣ брахмачарийам̣, наттхи джа̄тасса амаран̣ам̣. йо, бхиккхаве, чирам̣ джӣвати, со вассасатам̣, аппам̣ ва̄ бхиййоти.

аппама̄йуманусса̄нам̣, хӣл̣еййа нам̣ супорисо;

чареййа̄диттасӣсова, наттхи маччусса на̄гамоти. (сам̣. ни. 1.145);

апарампи а̄ха – ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, арако на̄ма саттха̄ ахосӣ’’ти саббампи саттахи упама̄хи алан̇катам̣ суттам̣ виттха̄ретаббам̣.

апарампи а̄ха – ‘‘йоча̄йам̣, бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети, ахо вата̄хам̣ раттиндивам̣ джӣвеййам̣, бхагавато са̄санам̣ манасикареййам̣, бахум̣ вата ме катам̣ асса̄ти. йоча̄йам̣, бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети, ахо вата̄хам̣ дивасам̣ джӣвеййам̣, бхагавато са̄санам̣ манасикареййам̣, бахум̣ вата ме катам̣ асса̄ти. йо ча̄йам̣, бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети, ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣, йадантарам̣ екам̣ пин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джа̄ми, бхагавато са̄санам̣ манасикареййам̣, бахум̣ вата ме катам̣ асса̄ти. йо ча̄йам̣, бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети, ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣, йадантарам̣ чатта̄ро пан̃ча а̄лопе сан̇кха̄дитва̄ аджджхохара̄ми, бхагавато са̄санам̣ манасикареййам̣, бахум̣ вата ме катам̣ асса̄ти. име вуччанти, бхиккхаве, бхиккхӯ паматта̄ вихаранти, дандхам̣ маран̣ассатим̣ бха̄венти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. йо ча кхва̄йам̣, бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети, ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣, йадантарам̣ екам̣ а̄лопам̣ сан̇кха̄дитва̄ аджджхохара̄ми, бхагавато са̄санам̣ манасикареййам̣, бахум̣ вата ме катам̣ асса̄ти. йо ча̄йам̣, бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети, ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣, йадантарам̣ ассаситва̄ ва̄ пассаса̄ми, пассаситва̄ ва̄ ассаса̄ми, бхагавато са̄санам̣ манасикареййам̣, бахум̣ вата ме катам̣ асса̄ти. име вуччанти, бхиккхаве, бхиккхӯ аппаматта̄ вихаранти, тиккхам̣ маран̣ассатим̣ бха̄венти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄’’ти (а. ни. 6.19). евам̣ чатупан̃ча̄лопасан̇кха̄данаматтам̣ ависса̄сийо паритто джӣвитасса аддха̄ти евам̣ аддха̄напариччхедато маран̣ам̣ ануссаритаббам̣.

176. кхан̣апариттатоти параматтхато хи атипаритто сатта̄нам̣ джӣвитаккхан̣о екачиттаппаваттиматтойева. йатха̄ на̄ма ратхачаккам̣ паваттама̄нампи екенева немиппадесена паваттати, тит̣т̣хама̄нампи екенева тит̣т̣хати, евамева екачиттаккхан̣икам̣ сатта̄нам̣ джӣвитам̣. тасмим̣ читте нируддхаматте сатто нируддхоти вуччати. йатха̄ха – ‘‘атӣте читтаккхан̣е джӣвиттха, на джӣвати, на джӣвиссати. ана̄гате читтаккхан̣е на джӣвиттха, на джӣвати, джӣвиссати. паччуппанне читтаккхан̣е на джӣвиттха, джӣвати, на джӣвиссати.

‘‘джӣвитам̣ аттабха̄во ча, сукхадуккха̄ ча кевала̄;

екачиттасама̄йутта̄, лаху со ваттате кхан̣о.

‘‘йе нируддха̄ марантасса, тит̣т̣хама̄насса ва̄ идха;

саббепи садиса̄ кхандха̄, гата̄ аппат̣исандхика̄.

‘‘аниббаттена на джа̄то, паччуппаннена джӣвати;

читтабхан̇га̄ мато локо, пан̃н̃атти параматтхийа̄’’ти. (маха̄ни. 39);

евам̣ кхан̣апариттато маран̣ам̣ ануссаритаббам̣.

177. ити имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ ан̃н̃атаран̃н̃атарена ануссаратопи пунаппунам̣ манасика̄равасена читтам̣ а̄севанам̣ лабхати, маран̣а̄рамман̣а̄ сати сантит̣т̣хати, нӣваран̣а̄ни виккхамбханти, джха̄нан̇га̄ни па̄тубхаванти. сабха̄вадхамматта̄ пана сам̣веджанӣйатта̄ ча а̄рамман̣асса аппанам̣ аппатва̄ упача̄раппаттамева джха̄нам̣ хоти. локуттараджджха̄нам̣ пана дутийачатуттха̄ни ча а̄руппаджджха̄на̄ни сабха̄вадхаммепи бха̄вана̄висесена аппанам̣ па̄пун̣анти. висуддхибха̄вана̄нуккамавасена хи локуттарам̣ аппанам̣ па̄пун̣а̄ти. а̄рамман̣а̄тиккамабха̄вана̄васена а̄руппам̣. аппана̄паттассева хи джха̄насса а̄рамман̣асаматиккаманаматтам̣ таттха хоти. идха пана тадубхайампи наттхи. тасма̄ упача̄раппаттамева джха̄нам̣ хоти. тадетам̣ маран̣ассатибалена уппаннатта̄ маран̣ассатиччева сан̇кхам̣ гаччхати.

иман̃ча пана маран̣ассатим̣ ануйутто бхиккху сататам̣ аппаматто хоти, саббабхавесу анабхиратисан̃н̃ам̣ пат̣илабхати, джӣвитаникантим̣ джаха̄ти, па̄пагарахӣ хоти, асаннидхибахуло париккха̄ресу вигатамаламаччхеро, аниччасан̃н̃а̄ часса паричайам̣ гаччхати, тадануса̄ренева дуккхасан̃н̃а̄ анаттасан̃н̃а̄ ча упат̣т̣ха̄ти. йатха̄ абха̄витамаран̣а̄ сатта̄ сахаса̄ ва̄л̣амигайаккхасаппачоравадхака̄бхибхӯта̄ вийа маран̣асамайе бхайам̣ санта̄сам̣ саммохам̣ а̄паджджанти, евам̣ ана̄паджджитва̄ абхайо асаммӯл̣хо ка̄лам̣ кароти. саче дит̣т̣хева дхамме аматам̣ на̄ра̄дхети, ка̄йасса бхеда̄ сугатипара̄йано хоти.

тасма̄ хаве аппама̄дам̣, кайира̄тха сумедхасо;

евам̣ маха̄нубха̄ва̄йа, маран̣ассатийа̄ сада̄ти.

идам̣ маран̣ассатийам̣ виттха̄ракатха̄мукхам̣.

ка̄йагата̄сатикатха̄

178. ида̄ни йам̣ там̣ ан̃н̃атра буддхуппа̄да̄ аппаваттапуббам̣ саббатиттхийа̄нам̣ ависайабхӯтам̣ тесу тесу суттантесу ‘‘екадхаммо, бхиккхаве, бха̄вито бахулӣкато махато сам̣вега̄йа сам̣ваттати. махато аттха̄йа сам̣ваттати. махато йогаккхема̄йа сам̣ваттати. махато сатисампаджан̃н̃а̄йа сам̣ваттати. н̃а̄н̣адассанапат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄йа сам̣ваттати. виджджа̄вимуттипхаласаччхикирийа̄йа сам̣ваттати. катамо екадхаммо? ка̄йагата̄ сати… (а. ни. 1.563 а̄дайо). аматам̣ те, бхиккхаве, парибхун̃джанти, йе ка̄йагата̄сатим̣ парибхун̃джанти. аматам̣ те, бхиккхаве, на парибхун̃джанти, йе ка̄йагата̄сатим̣ на парибхун̃джанти. аматам̣ тесам̣, бхиккхаве, парибхуттам̣… апарибхуттам̣… парихӣнам̣… апарихӣнам̣… вираддхам̣… авираддхам̣, йесам̣ ка̄йагата̄сати а̄раддха̄ти (а. ни. 1.603) евам̣ бхагавата̄ анекехи а̄ка̄рехи пасам̣ситва̄ ‘‘катхам̣ бха̄вита̄, бхиккхаве, ка̄йагата̄сати катхам̣ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄? идха, бхиккхаве, бхиккху аран̃н̃агато ва̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 3.154) найена а̄на̄па̄напаббам̣, ирийа̄патхапаббам̣, чатусампаджан̃н̃апаббам̣, пат̣иккӯламанасика̄рапаббам̣, дха̄туманасика̄рапаббам̣, навасиватхикапабба̄нӣти имесам̣ чуддасаннам̣ пабба̄нам̣ васена ка̄йагата̄сатикаммат̣т̣ха̄нам̣ ниддит̣т̣хам̣, тасса бха̄вана̄ниддесо ануппатто.

таттха йасма̄ ирийа̄патхапаббам̣ чатусампаджан̃н̃апаббам̣ дха̄туманасика̄рапаббанти има̄ни тӣн̣и випассана̄васена вутта̄ни. нава сиватхикапабба̄ни випассана̄н̃а̄н̣есуйева а̄дӣнава̄нупассана̄васена вутта̄ни. йа̄пи четтха уддхума̄така̄дӣсу сама̄дхибха̄вана̄ иджджхеййа, са̄ асубханиддесе пака̄сита̄йева. а̄на̄па̄напаббам̣ пана пат̣иккӯламанасика̄рапаббан̃ча има̄неветтха две сама̄дхивасена вутта̄ни. тесу а̄на̄па̄напаббам̣ а̄на̄па̄нассативасена висум̣ каммат̣т̣ха̄нам̣йева. йам̣ панетам̣ ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху имамева ка̄йам̣ уддхам̣ па̄датала̄ адхо кесаматтхака̄ тачапарийантам̣ пӯрам̣ на̄наппака̄расса асучино паччавеккхати. аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄ лома̄…пе… мутта’’нти (ма. ни. 3.154) евам̣ маттхалун̇гам̣ ат̣т̣химин̃джена сан̇гахетва̄ пат̣иккӯламанасика̄равасена деситам̣ дваттим̣са̄ка̄ракаммат̣т̣ха̄нам̣, идамидха ка̄йагата̄сатӣти адхиппетам̣.

179. таттха̄йам̣ па̄л̣иван̣н̣ана̄пуббан̇гамо бха̄вана̄ниддесо. имамева ка̄йанти имам̣ чатумаха̄бхӯтикам̣ пӯтика̄йам̣. уддхам̣ па̄датала̄ти па̄даталато упари. адхо кесаматтхака̄ти кесаггато хет̣т̣ха̄. тачапарийантанти тирийам̣ тачапариччхиннам̣. пӯрам̣ на̄наппака̄расса асучино паччавеккхатӣти на̄наппака̄ракеса̄диасучибхарито айам̣ ка̄йоти пассати. катхам̣? аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄…пе… муттанти.

таттха аттхӣти сам̣виджджанти. имасминти йва̄йам̣ уддхам̣ па̄датала̄ адхо кесаматтхака̄ тачапарийанто пӯро на̄наппака̄расса асучиноти вуччати, тасмим̣. ка̄йети сарӣре. сарӣрам̣ хи асучисан̃чайато куччхита̄нам̣ кеса̄дӣнан̃чева чаккхурога̄дӣнан̃ча рогасата̄нам̣ а̄йабхӯтато ка̄йоти вуччати. кеса̄ лома̄ти ете кеса̄дайо дваттим̣са̄ка̄ра̄. таттха аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄, аттхи имасмим̣ ка̄йе лома̄ти евам̣ самбандхо ведитаббо.

имасмим̣ хи па̄датала̄ пат̣т̣ха̄йа упари, кесаматтхака̄ пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄, тачато пат̣т̣ха̄йа паритоти еттаке бйа̄маматте кал̣еваре сабба̄ка̄ренапи вичинанто на кочи кин̃чи муттам̣ ва̄ ман̣им̣ ва̄ вел̣урийам̣ ва̄ агарум̣ ва̄ кун̇кумам̣ ва̄ каппӯрам̣ ва̄ ва̄сачун̣н̣а̄дим̣ ва̄ ан̣уматтампи сучибха̄вам̣ пассати, атха кхо парамадуггандхаджегуччхам̣ асирикадассанам̣ на̄наппака̄рам̣ кесалома̄дибхедам̣ асучим̣йева пассати. тена вуттам̣ ‘‘аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄ лома̄…пе… мутта’’нти. айаметтха падасамбандхато ван̣н̣ана̄.

180. имам̣ пана каммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄ветука̄мена а̄дикаммикена кулапуттена вуттаппака̄рам̣ калйа̄н̣амиттам̣ упасан̇камитва̄ идам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетаббам̣. тена̄писса каммат̣т̣ха̄нам̣ катхентена саттадха̄ уггахакосаллам̣ дасадха̄ ча манасика̄ракосаллам̣ а̄чиккхитаббам̣. таттха вачаса̄ манаса̄ ван̣н̣ато сан̣т̣ха̄нато дисато ока̄сато париччхедатоти евам̣ саттадха̄ уггахакосаллам̣ а̄чиккхитаббам̣.

имасмим̣ хи пат̣иккӯламанасика̄ракаммат̣т̣ха̄не йопи типит̣ако хоти, тена̄пи манасика̄рака̄ле пат̣хамам̣ ва̄ча̄йа саджджха̄йо ка̄таббо. екаччасса хи саджджха̄йам̣ каронтассева каммат̣т̣ха̄нам̣ па̄кат̣ам̣ хоти малайава̄сӣ маха̄деваттхерасса сантике уггахитакаммат̣т̣ха̄на̄нам̣ двиннам̣ тхера̄нам̣ вийа. тхеро кира техи каммат̣т̣ха̄нам̣ йа̄чито чатта̄ро ма̄се имам̣йева саджджха̄йам̣ каротха̄ти дваттим̣са̄ка̄рапа̄л̣им̣ ада̄си. те кин̃ча̄пи несам̣ две тайо ника̄йа̄ пагун̣а̄, падаккхин̣агга̄хита̄йа пана чатта̄ро ма̄се дваттим̣са̄ка̄рам̣ саджджха̄йанта̄ва сота̄панна̄ ахесум̣. тасма̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхентена а̄чарийена антева̄сико ваттаббо ‘‘пат̣хамам̣ та̄ва ва̄ча̄йа саджджха̄йам̣ карохӣ’’ти.

каронтена ча тачапан̃чака̄дӣни париччхиндитва̄ ануломапат̣иломавасена саджджха̄йо ка̄таббо. кеса̄ лома̄ накха̄ данта̄ тачоти хи ватва̄ пуна пат̣иломато тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄ти ваттаббам̣.

таданантарам̣ ваккапан̃чаке мам̣сам̣ нха̄ру ат̣т̣хи ат̣т̣химин̃джам̣ вакканти ватва̄ пуна пат̣иломато ваккам̣ ат̣т̣химин̃джам̣ ат̣т̣хи нха̄ру мам̣сам̣, тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄ти ваттаббам̣.

тато паппха̄сапан̃чаке хадайам̣ йаканам̣ киломакам̣ пихакам̣ паппха̄санти ватва̄ пуна пат̣иломато паппха̄сам̣ пихакам̣ киломакам̣ йаканам̣ хадайам̣, ваккам̣ ат̣т̣химин̃джам̣ ат̣т̣хи нха̄ру мам̣сам̣, тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄ти ваттаббам̣.

тато маттхалун̇гапан̃чаке антам̣ антагун̣ам̣ ударийам̣ карӣсам̣ маттхалун̇ганти ватва̄ пуна пат̣иломато маттхалун̇гам̣ карӣсам̣ ударийам̣ антагун̣ам̣ антам̣, паппха̄сам̣ пихакам̣ киломакам̣ йаканам̣ хадайам̣, ваккам̣ ат̣т̣химин̃джам̣ ат̣т̣хи нха̄ру мам̣сам̣, тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄ти ваттаббам̣.

тато медачхакке питтам̣ семхам̣ пуббо лохитам̣ седо медоти ватва̄ пуна пат̣иломато медо седо лохитам̣ пуббо семхам̣ питтам̣, маттхалун̇гам̣ карӣсам̣ ударийам̣ антагун̣ам̣ антам̣, паппха̄сам̣ пихакам̣ киломакам̣ йаканам̣ хадайам̣, ваккам̣ ат̣т̣химин̃джам̣ ат̣т̣хи нха̄ру мам̣сам̣, тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄ти ваттаббам̣.

тато муттачхакке ассу васа̄ кхел̣о син̇гха̄н̣ика̄ ласика̄ муттанти ватва̄ пуна пат̣иломато муттам̣ ласика̄ син̇гха̄н̣ика̄ кхел̣о васа̄ ассу, медо седо лохитам̣ пуббо семхам̣ питтам̣, маттхалун̇гам̣ карӣсам̣ ударийам̣ антагун̣ам̣ антам̣, паппха̄сам̣ пихакам̣ киломакам̣ йаканам̣ хадайам̣, ваккам̣ ат̣т̣химин̃джам̣ ат̣т̣хи нха̄ру мам̣сам̣, тачо данта̄ накха̄ лома̄ кеса̄ти ваттаббам̣.

евам̣ ка̄ласатам̣ ка̄ласахассам̣ ка̄ласатасахассампи ва̄ча̄йа саджджха̄йо ка̄таббо. вачаса̄ саджджха̄йена хи каммат̣т̣ха̄натанти пагун̣а̄ хоти, на ито чито ча читтам̣ видха̄вати. кот̣т̣ха̄са̄ па̄кат̣а̄ хонти, хаттхасан̇кхалика̄ вийа ватипа̄дапанти вийа ча кха̄йанти.

йатха̄ пана вачаса̄, татхева манаса̄пи саджджха̄йо ка̄таббо. вачаса̄ саджджха̄йо хи манаса̄ саджджха̄йасса паччайо хоти. манаса̄ саджджха̄йо лаккхан̣апат̣иведхасса паччайо хоти.

ван̣н̣атоти кеса̄дӣнам̣ ван̣н̣о ваваттхапетаббо.

сан̣т̣ха̄натоти тесан̃н̃ева сан̣т̣ха̄нам̣ ваваттхапетаббам̣.

дисатоти имасмим̣ хи сарӣре на̄бхито уддхам̣ упаримадиса̄, адхо хет̣т̣химадиса̄, тасма̄ айам̣ кот̣т̣ха̄со имисса̄ на̄ма диса̄йа̄ти диса̄ ваваттхапетабба̄.

ока̄сатоти айам̣ кот̣т̣ха̄со имасмим̣ на̄ма ока̄се патит̣т̣хитоти евам̣ тасса тасса ока̄со ваваттхапетаббо.

париччхедатоти сабха̄гапариччхедо висабха̄гапариччхедоти две париччхеда̄. таттха айам̣ кот̣т̣ха̄со хет̣т̣ха̄ ча упари ча тирийан̃ча имина̄ на̄ма париччхинноти евам̣ сабха̄гапариччхедо ведитаббо. кеса̄ на лома̄, лома̄пи на кеса̄ти евам̣ амиссаката̄васена висабха̄гапариччхедо ведитаббо.

евам̣ саттадха̄ уггахакосаллам̣ а̄чиккхантена пана идам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ асукасмим̣ сутте пат̣иккӯлавасена катхитам̣, асукасмим̣ дха̄тувасена̄ти н̃атва̄ а̄чиккхитаббам̣. идан̃хи маха̄сатипат̣т̣ха̄не (дӣ. ни. 2.377) пат̣иккӯлавасенева катхитам̣. маха̄хаттхипадопама(ма. ни. 1.300 а̄дайо) маха̄ра̄хулова̄да(ма. ни. 2.113 а̄дайо) дха̄тувибхан̇гесу(ма. ни. 3.342 а̄дайо) дха̄тувасена катхитам̣. ка̄йагата̄сатисутте (ма. ни. 3.153) пана йасса ван̣н̣ато упат̣т̣ха̄ти, там̣ сандха̄йа чатта̄ри джха̄на̄ни вибхатта̄ни. таттха дха̄тувасена катхитам̣ випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ хоти. пат̣иккӯлавасена катхитам̣ саматхакаммат̣т̣ха̄нам̣. тадетам̣ идха саматхакаммат̣т̣ха̄намева̄ти.

181. евам̣ саттадха̄ уггахакосаллам̣ а̄чиккхитва̄ анупуббато, на̄тисӣгхато, на̄тисан̣икато, виккхепапат̣иба̄ханато, пан̣н̣аттисаматиккаманато, анупуббамун̃чанато, аппана̄то, тайо ча суттанта̄ти евам̣ дасадха̄ манасика̄ракосаллам̣ а̄чиккхитаббам̣. таттха анупуббатоти идан̃хи саджджха̄йакаран̣ато пат̣т̣ха̄йа анупат̣ипа̄т̣ийа̄ манасика̄таббам̣, на екантарика̄йа. екантарика̄йа хи манасикаронто йатха̄ на̄ма акусало пурисо дваттим̣сападам̣ ниссен̣им̣ екантарика̄йа а̄роханто килантака̄йо патати, на а̄роханам̣ сампа̄дети, евамева бха̄вана̄сампаттивасена адхигантаббасса асса̄дасса анадхигама̄ килантачитто патати, на бха̄ванам̣ сампа̄дети.

анупуббато манасикаронтена̄пи ча на̄тисӣгхато манасика̄таббам̣. атисӣгхато манасикарото хи йатха̄ на̄ма тийоджанамаггам̣ пат̣ипаджджитва̄ оккаманависсаджджанам̣ асаллаккхетва̄ сӣгхена джавена сатаккхаттумпи гамана̄гаманам̣ карото пурисасса кин̃ча̄пи аддха̄нам̣ париккхайам̣ гаччхати, атха кхо пуччхитва̄ва гантаббам̣ хоти, евамева кевалам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ парийоса̄нам̣ па̄пун̣а̄ти, авибхӯтам̣ пана хоти, на висесам̣ а̄вахати, тасма̄ на̄тисӣгхато манасика̄таббам̣.

йатха̄ ча на̄тисӣгхато, евам̣ на̄тисан̣икатопи. атисан̣икато манасикарото хи йатха̄ на̄ма тадахева тийоджанамаггам̣ гантука̄масса пурисасса антара̄магге руккхапаббататал̣а̄ка̄дӣсу виламбама̄насса магго париккхайам̣ на гаччхати, двӣхатӣхена парийоса̄петаббо хоти, евамева каммат̣т̣ха̄нам̣ парийоса̄нам̣ на гаччхати, висеса̄дхигамасса паччайо на хоти.

виккхепапат̣иба̄ханатоти каммат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ бахиддха̄ путхутта̄рамман̣е четасо виккхепо пат̣иба̄хитаббо. аппат̣иба̄хато хи йатха̄ на̄ма екападикам̣ папа̄тамаггам̣ пат̣ипаннасса пурисасса аккаманападам̣ асаллаккхетва̄ ито чито ча вилокайато падава̄ро вираджджхати, тато сатапорисе папа̄те патитаббам̣ хоти, евамева бахиддха̄ виккхепе сати каммат̣т̣ха̄нам̣ париха̄йати паридхам̣сати. тасма̄ виккхепапат̣иба̄ханато манасика̄таббам̣.

пан̣н̣аттисаматиккаманатоти йа̄йам̣ кеса̄ лома̄тиа̄дика̄ пан̣н̣атти, там̣ атиккамитва̄ пат̣иккӯланти читтам̣ т̣хапетаббам̣. йатха̄ хи удакадуллабхака̄ле манусса̄ аран̃н̃е удапа̄нам̣ дисва̄ таттха та̄лапан̣н̣а̄дикам̣ кин̃чидева сан̃н̃а̄н̣ам̣ бандхитва̄ тена сан̃н̃а̄н̣ена а̄гантва̄ нха̄йанти чева пиванти ча. йада̄ пана несам̣ абхин̣хасан̃ча̄рена а̄гата̄гатападам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, тада̄ сан̃н̃а̄н̣ена киччам̣ на хоти, иччхитиччхитаккхан̣е гантва̄ нха̄йанти чева пиванти ча, евамева пуббабха̄ге кеса̄ лома̄типан̣н̣аттивасена манасикарото пат̣иккӯлабха̄во па̄кат̣о хоти. атха кеса̄ лома̄типан̣н̣аттим̣ саматиккамитва̄ пат̣иккӯлабха̄вейева читтам̣ т̣хапетаббам̣.

анупуббамун̃чанатоти йо йо кот̣т̣ха̄со на упат̣т̣ха̄ти, там̣ там̣ мун̃чантена анупуббамун̃чанато манасика̄таббам̣. а̄дикаммикасса хи кеса̄ти манасикарото манасика̄ро гантва̄ муттанти имам̣ парийоса̄накот̣т̣ха̄самева а̄хачча тит̣т̣хати. муттанти ча манасикарото манасика̄ро гантва̄ кеса̄ти имам̣ а̄дикот̣т̣ха̄самева а̄хачча тит̣т̣хати. атхасса манасикарото манасикарото кечи кот̣т̣ха̄са̄ упат̣т̣хаханти, кечи на упат̣т̣хаханти. тена йе йе упат̣т̣хаханти, тесу тесу та̄ва каммам̣ ка̄таббам̣. йа̄ва двӣсу упат̣т̣хитесу тесампи еко сут̣т̣хутарам̣ упат̣т̣хахати, евам̣ упат̣т̣хитам̣ пана тамева пунаппунам̣ манасикаронтена аппана̄ уппа̄детабба̄.

татра̄йам̣ упама̄ – йатха̄ хи дваттим̣сата̄лаке та̄лаване васантам̣ маккат̣ам̣ гахетука̄мо луддо а̄димхи т̣хитата̄ласса пан̣н̣ам̣ сарена виджджхитва̄ уккут̣т̣хим̣ кареййа, атха кхо со маккат̣о пат̣ипа̄т̣ийа̄ тасмим̣ тасмим̣ та̄ле патитва̄ парийантата̄ламева гаччхеййа, таттхапи гантва̄ луддена татхева кате пуна тенева найена а̄дита̄лам̣ а̄гаччхеййа, со евам̣ пунаппунам̣ парипа̄тийама̄но уккут̣т̣хуккут̣т̣хит̣т̣ха̄нейева ут̣т̣хахитва̄ ануккамена екасмим̣ та̄ле нипатитва̄ тасса вемаджджхе макул̣ата̄лапан̣н̣асӯчим̣ дал̣хам̣ гахетва̄ виджджхийама̄нопи на ут̣т̣хахеййа, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.

татридам̣ опаммасам̣санданам̣ – йатха̄ хи та̄лаване дваттим̣сата̄ла̄, евам̣ имасмим̣ ка̄йе дваттим̣сакот̣т̣ха̄са̄. маккат̣о вийа читтам̣. луддо вийа йога̄вачаро. маккат̣асса дваттим̣сата̄лаке та̄лаване нива̄со вийа йогино читтасса дваттим̣сакот̣т̣ха̄саке ка̄йе а̄рамман̣авасена анусан̃чаран̣ам̣. луддена а̄димхи т̣хитата̄ласса пан̣н̣ам̣ сарена виджджхитва̄ уккут̣т̣хийа̄ ката̄йа маккат̣асса тасмим̣ тасмим̣ та̄ле патитва̄ парийантата̄лагаманам̣ вийа йогино кеса̄ти манасика̄ре а̄раддхе пат̣ипа̄т̣ийа̄ гантва̄ парийоса̄накот̣т̣ха̄сейева читтасса сан̣т̣ха̄нам̣. пуна пачча̄гаманепи есева найо. пунаппунам̣ парипа̄тийама̄насса маккат̣асса уккут̣т̣хуккут̣т̣хит̣т̣ха̄не ут̣т̣ха̄нам̣ вийа пунаппунам̣ манасикарото кесучи кесучи упат̣т̣хитесу анупат̣т̣хаханте виссаджджетва̄ упат̣т̣хитесу парикаммакаран̣ам̣. ануккамена екасмим̣ та̄ле нипатитва̄ тасса маджджхе макул̣ата̄лапан̣н̣асӯчим̣ дал̣хам̣ гахетва̄ виджджхийама̄нассапи анут̣т̣ха̄нам̣ вийа аваса̄не двӣсу упат̣т̣хитесу йо сут̣т̣хутарам̣ упат̣т̣ха̄ти, тамева пунаппунам̣ манасикаритва̄ аппана̄йа уппа̄данам̣.

апара̄пи упама̄ – йатха̄ на̄ма пин̣д̣апа̄тико бхиккху дваттим̣сакулам̣ га̄мам̣ упанисса̄йа васанто пат̣хамагехейева две бхиккха̄ лабхитва̄ парато екам̣ виссаджджеййа. пунадивасе тиссо лабхитва̄ парато две виссаджджеййа. татийадивасе а̄димхийева паттапӯрам̣ лабхитва̄ а̄санаса̄лам̣ гантва̄ парибхун̃джеййа. евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. дваттим̣сакулага̄мо вийа хи дваттим̣са̄ка̄ро. пин̣д̣апа̄тико вийа йога̄вачаро. тасса там̣ га̄мам̣ упанисса̄йа ва̄со вийа йогино дваттим̣са̄ка̄ре парикаммакаран̣ам̣. пат̣хамагехе две бхиккха̄ лабхитва̄ парато екисса̄ виссаджджанам̣ вийа дутийадивасе тиссо лабхитва̄ парато двиннам̣ виссаджджанам̣ вийа ча манасикарото манасикарото анупат̣т̣хаханте виссаджджетва̄ упат̣т̣хитесу йа̄ва кот̣т̣ха̄садвайе парикаммакаран̣ам̣. татийадивасе а̄димхийева паттапӯрам̣ лабхитва̄ а̄санаса̄ла̄йам̣ нисӣдитва̄ парибхого вийа двӣсу йо сут̣т̣хутарам̣ упат̣т̣ха̄ти, тамева пунаппунам̣ манасикаритва̄ аппана̄йа уппа̄данам̣.

аппана̄тоти аппана̄кот̣т̣ха̄сато кеса̄дӣсу екекасмим̣ кот̣т̣ха̄се аппана̄ хотӣти ведитабба̄ти айамеветтха адхиппа̄йо.

тайо ча суттанта̄ти адхичиттам̣, сӣтибха̄во, боджджхан̇гакосалланти име тайо суттанта̄ вӣрийасама̄дхийоджанаттхам̣ ведитабба̄ти айаметтха адхиппа̄йо. таттха –

‘‘адхичиттамануйуттена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ тӣн̣и нимитта̄ни ка̄ленака̄лам̣ манасика̄табба̄ни. ка̄ленака̄лам̣ сама̄дхинимиттам̣ манасика̄таббам̣. ка̄ленака̄лам̣ паггаханимиттам̣ манасика̄таббам̣. ка̄ленака̄лам̣ упеккха̄нимиттам̣ манасика̄таббам̣. саче, бхиккхаве, адхичиттамануйутто бхиккху екантам̣ сама̄дхинимиттан̃н̃ева манасикареййа, т̣ха̄нам̣ там̣ читтам̣ косаджджа̄йа сам̣ваттеййа. саче, бхиккхаве, адхичиттамануйутто бхиккху екантам̣ паггаханимиттан̃н̃ева манасикареййа, т̣ха̄нам̣ там̣ читтам̣ уддхачча̄йа сам̣ваттеййа. саче, бхиккхаве, адхичиттамануйутто бхиккху екантам̣ упеккха̄нимиттан̃н̃ева манасикареййа, т̣ха̄нам̣ там̣ читтам̣ на самма̄ сама̄дхийеййа а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. йато ча кхо, бхиккхаве, адхичиттамануйутто бхиккху ка̄ленака̄лам̣ сама̄дхинимиттам̣ паггаханимиттам̣ упеккха̄нимиттам̣ манасикароти, там̣ хоти читтам̣ мудун̃ча камман̃н̃ан̃ча пабхассаран̃ча, на ча пабхан̇гу, самма̄ сама̄дхийати а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, суван̣н̣ака̄ро ва̄ суван̣н̣ака̄рантева̄сӣ ва̄ уккам̣ бандхати, уккам̣ бандхитва̄ укка̄мукхам̣ а̄лимпети, укка̄мукхам̣ а̄лимпетва̄ сан̣д̣а̄сена джа̄тарӯпам̣ гахетва̄ укка̄мукхе паккхипитва̄ ка̄ленака̄лам̣ абхидхамати, ка̄ленака̄лам̣ удакена париппхосети, ка̄ленака̄лам̣ аджджхупеккхати. саче, бхиккхаве, суван̣н̣ака̄ро ва̄ суван̣н̣ака̄рантева̄сӣ ва̄ там̣ джа̄тарӯпам̣ екантам̣ абхидхамеййа, т̣ха̄нам̣ там̣ джа̄тарӯпам̣ д̣ахеййа. саче, бхиккхаве, суван̣н̣ака̄ро ва̄ суван̣н̣ака̄рантева̄сӣ ва̄ там̣ джа̄тарӯпам̣ екантам̣ удакена париппхосеййа, т̣ха̄нам̣ там̣ джа̄тарӯпам̣ нибба̄йеййа. саче, бхиккхаве, суван̣н̣ака̄ро ва̄ суван̣н̣ака̄рантева̄сӣ ва̄ там̣ джа̄тарӯпам̣ екантам̣ аджджхупеккхеййа, т̣ха̄нам̣ там̣ джа̄тарӯпам̣ на самма̄ парипа̄кам̣ гаччхеййа. йато ча кхо, бхиккхаве, суван̣н̣ака̄ро ва̄ суван̣н̣ака̄рантева̄сӣ ва̄ там̣ джа̄тарӯпам̣ ка̄ленака̄лам̣ абхидхамати, ка̄ленака̄лам̣ удакена париппхосети, ка̄ленака̄лам̣ аджджхупеккхати, там̣ хоти джа̄тарӯпам̣ мудун̃ча камман̃н̃ан̃ча пабхассаран̃ча, на ча пабхан̇гу, самма̄ упети камма̄йа. йасса̄ йасса̄ ча пил̣андханавикатийа̄ а̄кан̇кхати йади пат̣ика̄йа йади кун̣д̣ала̄йа йади гӣвеййа̄йа йади суван̣н̣ама̄ла̄йа, тан̃часса аттхам̣ анубхоти.

‘‘евамева кхо, бхиккхаве, адхичиттамануйуттена…пе… сама̄дхийати а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа. йасса йасса ча абхин̃н̃а̄ саччхи каран̣ӣйасса дхаммасса читтам̣ абхининна̄мети абхин̃н̃а̄ саччхи кирийа̄йа, татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сати а̄йатане’’ти (а. ни. 3.103).

идам̣ суттам̣ адхичиттанти ведитаббам̣.

‘‘чхахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху бхаббо ануттарам̣ сӣтибха̄вам̣ саччхика̄тум̣. катамехи чхахи? идха, бхиккхаве, бхиккху йасмим̣ самайе читтам̣ ниггахетаббам̣, тасмим̣ самайе читтам̣ нигган̣ха̄ти. йасмим̣ самайе читтам̣ паггахетаббам̣, тасмим̣ самайе читтам̣ пагган̣ха̄ти. йасмим̣ самайе читтам̣ сампахам̣ситаббам̣, тасмим̣ самайе читтам̣ сампахам̣сети. йасмим̣ самайе читтам̣ аджджхупеккхитаббам̣, тасмим̣ самайе читтам̣ аджджхупеккхати. пан̣ӣта̄дхимуттико ча хоти нибба̄на̄бхирато. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху бхаббо ануттарам̣ сӣтибха̄вам̣ саччхика̄ту’’нти (а. ни. 6.85).

идам̣ суттам̣ ануттарам̣ сӣтибха̄воти ведитаббам̣.

боджджхан̇гакосаллам̣ ‘‘пана евамева кхо, бхиккхаве, йасмим̣ самайе лӣнам̣ читтам̣ хоти, ака̄ло тасмим̣ самайе пассаддхисамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.234) аппана̄косаллакатха̄йам̣ дасситамева.

ити идам̣ саттавидхам̣ уггахакосаллам̣ суггахитам̣ катва̄ идан̃ча дасавидхам̣ манасика̄ракосаллам̣ сут̣т̣ху ваваттхапетва̄ тена йогина̄ убхайакосаллавасена каммат̣т̣ха̄нам̣ са̄дхукам̣ уггахетаббам̣. саче панасса а̄чарийена саддхим̣ екавиха̄рейева пха̄су хоти, евам̣ виттха̄рена акатха̄петва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ сут̣т̣ху ваваттхапетва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйуджджантена висесам̣ лабхитва̄ упарӯпари катха̄петаббам̣. ан̃н̃аттха васитука̄мена йатха̄вуттена видхина̄ виттха̄рато катха̄петва̄ пунаппунам̣ париваттетва̄ саббам̣ ган̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ чхиндитва̄ патхавӣкасин̣аниддесе вуттанайенева ананурӯпам̣ сена̄санам̣ паха̄йа анурӯпе виха̄ре васантена кхуддакапалибодхупаччхедам̣ катва̄ пат̣иккӯламанасика̄ре парикаммам̣ ка̄таббам̣.

каронтена пана кесесу та̄ва нимиттам̣ гахетаббам̣. катхам̣? екам̣ ва̄ две ва̄ кесе лун̃читва̄ хаттхатале т̣хапетва̄ ван̣н̣о та̄ва ваваттхапетаббо. чхиннат̣т̣ха̄непи кесе олокетум̣ ват̣т̣ати. удакапатте ва̄ йа̄гупатте ва̄ олокетумпи ват̣т̣атийева. ка̄л̣акака̄ле дисва̄ ка̄л̣ака̄ти манасика̄табба̄. сетака̄ле сета̄ти. миссакака̄ле пана уссадавасена манасика̄табба̄ хонти. йатха̄ ча кесесу, евам̣ сакалепи тачапан̃чаке дисва̄ва нимиттам̣ гахетаббам̣.

кот̣т̣ха̄сававаттха̄панакатха̄

182. евам̣ нимиттам̣ гахетва̄ саббакот̣т̣ха̄се ван̣н̣асан̣т̣ха̄надисока̄сапариччхедавасена ваваттхапетва̄ ван̣н̣асан̣т̣ха̄нагандхаа̄сайока̄савасена пан̃чадха̄ пат̣иккӯлато ваваттхапетабба̄.

татра̄йам̣ саббакот̣т̣ха̄сесу анупуббакатха̄. кеса̄ та̄ва пакативан̣н̣ена ка̄л̣ака̄ адда̄рит̣т̣хакаван̣н̣а̄. сан̣т̣ха̄нато дӣгхават̣т̣алика̄ тула̄дан̣д̣асан̣т̣ха̄на̄. дисато упаримадиса̄йа джа̄та̄. ока̄сато убхосу пассесу кан̣н̣ачӯл̣ика̄хи, пурато нала̄т̣антена, паччхато галава̄т̣акена париччхинна̄. сӣсакат̣а̄хавет̣ханам̣ аллачаммам̣ кеса̄нам̣ ока̄со. париччхедато кеса̄ сӣсавет̣ханачамме вӣхаггаматтам̣ пависитва̄ патит̣т̣хитена хет̣т̣ха̄ аттано мӯлаталена, упари а̄ка̄сена, тирийам̣ ан̃н̃аман̃н̃ена париччхинна̄, две кеса̄ екато наттхӣти айам̣ сабха̄гапариччхедо. кеса̄ на лома̄, лома̄ на кеса̄ти евам̣ авасесаекатим̣сакот̣т̣ха̄сехи амиссӣката̄ кеса̄ на̄ма па̄т̣ийекко екакот̣т̣ха̄соти айам̣ висабха̄гапариччхедо. идам̣ кеса̄нам̣ ван̣н̣а̄дито ваваттха̄панам̣.

183. идам̣ пана несам̣ ван̣н̣а̄дивасена пан̃чадха̄ пат̣иккӯлато ваваттха̄панам̣. кеса̄ на̄мете ван̣н̣атопи пат̣иккӯла̄. сан̣т̣ха̄натопи гандхатопи а̄сайатопи ока̄сатопи пат̣иккӯла̄.

манун̃н̃епи хи йа̄гупатте ва̄ бхаттапатте ва̄ кесаван̣н̣ам̣ кин̃чи дисва̄ кесамиссакамидам̣ харатха нанти джигуччханти. евам̣ кеса̄ ван̣н̣ато пат̣иккӯла̄. раттим̣ бхун̃джанта̄пи кесасан̣т̣ха̄нам̣ аккава̄кам̣ ва̄ макачива̄кам̣ ва̄ чхупитва̄пи татхева джигуччханти. евам̣ сан̣т̣ха̄нато пат̣иккӯла̄.

теламаккханапуппхадхӯпа̄ди сан̇кха̄равирахита̄нан̃ча кеса̄нам̣ гандхо парамаджегуччхо хоти. тато джегуччхатаро аггимхи паккхитта̄нам̣. кеса̄ хи ван̣н̣асан̣т̣ха̄нато аппат̣иккӯла̄пи сийум̣, гандхена пана пат̣иккӯла̄йева. йатха̄ хи дахарасса кума̄расса ваччам̣ ван̣н̣ато халиддиван̣н̣ам̣, сан̣т̣ха̄натопи халиддипин̣д̣асан̣т̣ха̄нам̣. сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не чхад̣д̣итан̃ча уддхума̄такака̄л̣асунакхасарӣрам̣ ван̣н̣ато та̄лапаккаван̣н̣ам̣. сан̣т̣ха̄нато ват̣т̣етва̄ виссат̣т̣хамудин̇гасан̣т̣ха̄нам̣. да̄т̣ха̄писса суманамакул̣асадиса̄ти убхайампи ван̣н̣асан̣т̣ха̄нато сийа̄ аппат̣иккӯлам̣ гандхена пана пат̣иккӯламева. евам̣ кеса̄пи сийум̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄нато аппат̣иккӯла̄ гандхена пана пат̣иккӯла̄йева̄ти.

йатха̄ пана асучит̣т̣ха̄не га̄маниссандена джа̄та̄ни сӯпеййапан̣н̣а̄ни на̄гарикаманусса̄нам̣ джегуччха̄ни хонти апарибхога̄ни, евам̣ кеса̄пи пуббалохитамуттакарӣсапиттасемха̄диниссандена джа̄татта̄ джегуччха̄ти идам̣ несам̣ а̄сайато па̄т̣иккулйам̣.

име ча кеса̄ на̄ма гӯтхара̄симхи ут̣т̣хитакан̣н̣икам̣ вийа екатим̣сакот̣т̣ха̄сара̄симхи джа̄та̄. те суса̄насан̇ка̄рат̣т̣ха̄на̄дӣсу джа̄таса̄кам̣ вийа париккха̄дӣсу джа̄такамалакувалайа̄дипуппхам̣ вийа ча асучит̣т̣ха̄не джа̄татта̄ парамаджегуччха̄ти идам̣ несам̣ ока̄сато па̄т̣иккулйам̣.