намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса

висуддхимагго

(пат̣хамо бха̄го)

нида̄на̄дикатха̄

1. сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о, читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайам̣;

а̄та̄пӣ нипако бхиккху, со имам̣ виджат̣айе джат̣анти. (сам̣. ни. 1.23);

ити хидам̣ вуттам̣, касма̄ панетам̣ вуттам̣, бхагавантам̣ кира са̄ваттхийам̣ вихарантам̣ раттибха̄ге ан̃н̃атаро девапутто упасан̇камитва̄ аттано сам̣сайасамуггха̄т̣аттхам̣ –

антоджат̣а̄ бахиджат̣а̄, джат̣а̄йа джат̣ита̄ паджа̄;

там̣ там̣ готама пуччха̄ми, ко имам̣ виджат̣айе джат̣анти. (сам̣. ни. 1.23) –

имам̣ пан̃хам̣ пуччхи. тасса̄йам̣ сан̇кхепаттхо – джат̣а̄ти тан̣ха̄йа джа̄линийа̄ етам̣ адхивачанам̣. са̄ хи рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу хет̣т̣хупарийавасена пунаппунам̣ уппаджджанато сам̣сиббанат̣т̣хена вел̣угумба̄дӣнам̣ са̄кха̄джа̄ласан̇кха̄та̄ джат̣а̄ вийа̄ти джат̣а̄, са̄ панеса̄ сакапариккха̄рапарапариккха̄ресу сакааттабха̄вапарааттабха̄весу аджджхаттика̄йатанаба̄хира̄йатанесу ча уппаджджанато антоджат̣а̄ бахиджат̣а̄ти вуччати. та̄йа евам̣ уппаджджама̄на̄йа джат̣а̄йа джат̣ита̄ паджа̄. йатха̄ на̄ма вел̣угумбаджат̣а̄дӣхи вел̣уа̄дайо, евам̣ та̄йа тан̣ха̄джат̣а̄йа сабба̄пи айам̣ саттаника̄йасан̇кха̄та̄ паджа̄ джат̣ита̄ винаддха̄, сам̣сиббита̄ти аттхо. йасма̄ ча евам̣ джат̣ита̄. там̣ там̣ готама пуччха̄мӣти тасма̄ там̣ пуччха̄ми. готама̄ти бхагавантам̣ готтена а̄лапати. ко имам̣ виджат̣айе джат̣анти имам̣ евам̣ тедха̄тукам̣ джат̣етва̄ т̣хитам̣ джат̣ам̣ ко виджат̣еййа, виджат̣етум̣ ко саматтхоти пуччхати.

евам̣ пут̣т̣хо панасса саббадхаммесу аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄ро девадево сакка̄нам̣ атисакко брахма̄нам̣ атибрахма̄ чатувеса̄раджджависа̄радо дасабаладхаро ана̄варан̣ан̃а̄н̣о самантачаккху бхагава̄ таматтхам̣ виссадждженто –

сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о, читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайам̣;

а̄та̄пӣ нипако бхиккху, со имам̣ виджат̣айе джат̣анти. –

имам̣ га̄тхама̄ха.

2. имисса̄ да̄ни га̄тха̄йа, катхита̄йа махесина̄;

ван̣н̣айанто йатха̄бхӯтам̣, аттхам̣ сӣла̄дибхеданам̣.

судуллабхам̣ лабхитва̄на, паббаджджам̣ джинаса̄сане;

сӣла̄дисан̇гахам̣ кхемам̣, уджум̣ маггам̣ висуддхийа̄.

йатха̄бхӯтам̣ аджа̄нанта̄, суддхика̄ма̄пи йе идха;

висуддхим̣ на̄дхигаччханти, ва̄йаманта̄пи йогино.

тесам̣ па̄моджджакаран̣ам̣, сувисуддхавиниччхайам̣;

маха̄виха̄рава̄сӣнам̣, десана̄найанисситам̣.

висуддхимаггам̣ бха̄сиссам̣, там̣ ме саккачча бха̄сато;

висуддхика̄ма̄ саббепи, ниса̄майатха са̄дхавоти.

3. таттха висуддхӣти саббамалавирахитам̣ аччантапарисуддхам̣ нибба̄нам̣ ведитаббам̣. тасса̄ висуддхийа̄ магготи висуддхимагго. магготи адхигамӯпа̄йо вуччати. там̣ висуддхимаггам̣ бха̄сисса̄мӣти аттхо.

со пана̄йам̣ висуддхимагго каттхачи випассана̄маттавасенева десито. йатха̄ха –

‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄ти, йада̄ пан̃н̃а̄йа пассати;

атха ниббиндати дуккхе, еса магго висуддхийа̄’’ти. (дха. па. 277);

каттхачи джха̄напан̃н̃а̄васена. йатха̄ха –

‘‘йамхи джха̄нан̃ча пан̃н̃а̄ ча, са ве нибба̄насантике’’ти. (дха. па. 372);

каттхачи камма̄дивасена. йатха̄ха –

‘‘каммам̣ виджджа̄ ча дхаммо ча, сӣлам̣ джӣвитамуттамам̣;

етена мачча̄ суджджханти, на готтена дханена ва̄’’ти. (ма. ни. 3.387; сам̣. ни. 1.48);

каттхачи сӣла̄дивасена. йатха̄ха –

‘‘саббада̄ сӣласампанно, пан̃н̃ава̄ сусама̄хито;

а̄раддхавӣрийо пахитатто, огхам̣ тарати дуттара’’нти. (сам̣. ни. 1.96);

каттхачи сатипат̣т̣ха̄на̄дивасена. йатха̄ха –

‘‘ека̄йано айам̣, бхиккхаве, магго сатта̄нам̣ висуддхийа̄…пе… нибба̄насса саччхикирийа̄йа, йадидам̣ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти (дӣ. ни. 2.373).

саммаппадха̄на̄дӣсупи есева найо. имасмим̣ пана пан̃ха̄бйа̄каран̣е сӣла̄дивасена десито.

4. татра̄йам̣ сан̇кхепаван̣н̣ана̄ – сӣле патит̣т̣ха̄йа̄ти сӣле т̣хатва̄, сӣлам̣ парипӯрайама̄нойева четтха сӣле т̣хитоти вуччати. тасма̄ сӣлапарипӯран̣ена сӣле патит̣т̣хахитва̄ти айаметтха аттхо. нароти сатто. сапан̃н̃оти каммаджатихетукапат̣исандхипан̃н̃а̄йа пан̃н̃ава̄. читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайанти сама̄дхин̃чева випассанан̃ча бха̄вайама̄но, читтасӣсена хеттха сама̄дхи ниддит̣т̣хо. пан̃н̃а̄на̄мена ча випассана̄ти. а̄та̄пӣти вӣрийава̄. вӣрийан̃хи килеса̄нам̣ а̄та̄панапарита̄панат̣т̣хена а̄та̄поти вуччати. тадасса аттхӣти а̄та̄пӣ. нипакоти непаккам̣ вуччати пан̃н̃а̄, та̄йа саманна̄гатоти аттхо. имина̄ падена па̄риха̄рикапан̃н̃ам̣ дассети. имасмин̃хи пан̃ха̄бйа̄каран̣е тиккхаттум̣ пан̃н̃а̄ а̄гата̄. таттха пат̣хама̄ джа̄типан̃н̃а̄, дутийа̄ випассана̄пан̃н̃а̄, татийа̄ саббакиччапарин̣а̄йика̄ па̄риха̄рикапан̃н̃а̄. сам̣са̄ре бхайам̣ иккхатӣти бхиккху. со имам̣ виджат̣айе джат̣анти со имина̄ ча сӣлена имина̄ ча читтасӣсена ниддит̣т̣хасама̄дхина̄ има̄йа ча тивидха̄йа пан̃н̃а̄йа имина̄ ча а̄та̄пена̄ти чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху. сеййатха̄пи на̄ма пурисо патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа суниситам̣ саттхам̣ уккхипитва̄ махантам̣ вел̣угумбам̣ виджат̣еййа, евамева сӣлапатхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа сама̄дхисила̄йам̣ суниситам̣ випассана̄пан̃н̃а̄саттхам̣ вӣрийабалапаггахитена па̄риха̄рикапан̃н̃а̄хаттхена уккхипитва̄ саббампи там̣ аттано санта̄не патитам̣ тан̣ха̄джат̣ам̣ виджат̣еййа сан̃чхиндеййа сампада̄леййа. маггаккхан̣е панеса там̣ джат̣ам̣ виджат̣ети на̄ма. пхалаккхан̣е виджат̣итаджат̣о садевакасса локасса аггадаккхин̣еййо хоти. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о, читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайам̣;

а̄та̄пӣ нипако бхиккху, со имам̣ виджат̣айе джат̣а’’нти. (сам̣. ни. 1.23);

5. татра̄йам̣ йа̄йа пан̃н̃а̄йа сапан̃н̃оти вутто, татра̄сса каран̣ӣйам̣ наттхи. пуримакамма̄нубха̄венева хисса са̄ сиддха̄. а̄та̄пӣ нипакоти еттха вуттавӣрийавасена пана тена са̄таччака̄рина̄ пан̃н̃а̄васена ча сампаджа̄нака̄рина̄ хутва̄ сӣле патит̣т̣ха̄йа читтапан̃н̃а̄васена вутта̄ саматхавипассана̄ бха̄ветабба̄ти имаматра бхагава̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄мукхена висуддхимаггам̣ дассети.

етта̄вата̄ хи тиссо сиккха̄, тивидхакалйа̄н̣ам̣ са̄санам̣, тевиджджата̄дӣнам̣ упаниссайо, антадвайаваджджанамаджджхимапат̣ипаттисевана̄ни, апа̄йа̄дисаматиккаманупа̄йо, тӣха̄ка̄рехи килесаппаха̄нам̣, вӣтиккама̄дӣнам̣ пат̣ипаккхо, сам̣килесаттайависодханам̣, сота̄панна̄дибха̄васса ча ка̄ран̣ам̣ пака̄ситам̣ хоти.

катхам̣? еттха хи сӣлена адхисӣласиккха̄ пака̄сита̄ хоти, сама̄дхина̄ адхичиттасиккха̄, пан̃н̃а̄йа адхипан̃н̃а̄сиккха̄.

сӣлена ча са̄санасса а̄дикалйа̄н̣ата̄ пака̄сита̄ хоти. ‘‘ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, сӣлан̃ча сувисуддха’’нти (сам̣. ни. 5.369) хи вачанато, ‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’’нти (дӣ. ни. 2.90) а̄дивачанато ча сӣлам̣ са̄санасса а̄ди, тан̃ча калйа̄н̣ам̣, авиппат̣иса̄ра̄дигун̣а̄вахатта̄. сама̄дхина̄ маджджхекалйа̄н̣ата̄ пака̄сита̄ хоти. ‘‘кусаласса упасампада̄’’ти (дӣ. ни. 2.90) а̄дивачанато хи сама̄дхи са̄санасса маджджхе, со ча калйа̄н̣о, иддхивидха̄дигун̣а̄вахатта̄. пан̃н̃а̄йа са̄санасса парийоса̄накалйа̄н̣ата̄ пака̄сита̄ хоти. ‘‘сачиттапарийода̄панам̣, етам̣ буддха̄на са̄сана’’нти (дӣ. ни. 2.90) хи вачанато, пан̃н̃уттарато ча пан̃н̃а̄ са̄санасса парийоса̄нам̣, са̄ ча калйа̄н̣ам̣, ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу та̄дибха̄ва̄ваханато.

‘‘село йатха̄ екагхано, ва̄тена на самӣрати;

евам̣ нинда̄пасам̣са̄су, на самин̃джанти пан̣д̣ита̄’’ти. (дха. па. 81); –

хи вуттам̣.

татха̄ сӣлена тевиджджата̄йа упаниссайо пака̄сито хоти. сӣласампаттин̃хи нисса̄йа тиссо виджджа̄ па̄пун̣а̄ти, на тато парам̣. сама̄дхина̄ чхал̣абхин̃н̃ата̄йа упаниссайо пака̄сито хоти. сама̄дхисампадан̃хи нисса̄йа чха абхин̃н̃а̄ па̄пун̣а̄ти, на тато парам̣. пан̃н̃а̄йа пат̣исамбхида̄пабхедасса упаниссайо пака̄сито хоти. пан̃н̃а̄сампаттин̃хи нисса̄йа чатассо пат̣исамбхида̄ па̄пун̣а̄ти, на ан̃н̃ена ка̄ран̣ена.

сӣлена ча ка̄масукхаллика̄нуйогасан̇кха̄тасса антасса ваджджанам̣ пака̄ситам̣ хоти, сама̄дхина̄ аттакиламатха̄нуйогасан̇кха̄тасса. пан̃н̃а̄йа маджджхима̄йа пат̣ипаттийа̄ севанам̣ пака̄ситам̣ хоти.

татха̄ сӣлена апа̄йасаматиккаманупа̄йо пака̄сито хоти, сама̄дхина̄ ка̄мадха̄тусаматиккаманупа̄йо, пан̃н̃а̄йа саббабхавасаматиккаманупа̄йо.

сӣлена ча тадан̇гаппаха̄навасена килесаппаха̄нам̣ пака̄ситам̣ хоти, сама̄дхина̄ виккхамбханаппаха̄навасена, пан̃н̃а̄йа самуччхедаппаха̄навасена.

татха̄ сӣлена килеса̄нам̣ вӣтиккамапат̣ипаккхо пака̄сито хоти, сама̄дхина̄ парийут̣т̣ха̄напат̣ипаккхо, пан̃н̃а̄йа анусайапат̣ипаккхо.

сӣлена ча дуччаритасам̣килесависодханам̣ пака̄ситам̣ хоти, сама̄дхина̄ тан̣ха̄сам̣килесависодханам̣, пан̃н̃а̄йа дит̣т̣хисам̣килесависодханам̣.

татха̄ сӣлена сота̄паннасакада̄га̄мибха̄васса ка̄ран̣ам̣ пака̄ситам̣ хоти, сама̄дхина̄ ана̄га̄мибха̄васса, пан̃н̃а̄йа арахаттасса. сота̄панно хи ‘‘сӣлесу парипӯрака̄рӣ’’ти (а. ни. 3.87) вутто, татха̄ сакада̄га̄мӣ. ана̄га̄мӣ пана ‘‘сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рӣ’’ти (а. ни. 3.87). араха̄ пана ‘‘пан̃н̃а̄йа парипӯрака̄рӣ’’ти (а. ни. 3.87).

евам̣ етта̄вата̄ тиссо сиккха̄, тивидхакалйа̄н̣ам̣ са̄санам̣, тевиджджата̄дӣнам̣ упаниссайо, антадвайаваджджанамаджджхимапат̣ипаттисевана̄ни, апа̄йа̄дисаматиккаманупа̄йо, тӣха̄ка̄рехи килесаппаха̄нам̣, вӣтиккама̄дӣнам̣ пат̣ипаккхо, сам̣килесаттайависодханам̣, сота̄панна̄дибха̄васса ча ка̄ран̣анти име нава, ан̃н̃е ча еварӯпа̄ гун̣аттика̄ пака̄сита̄ хонтӣти.

1. сӣланиддесо

сӣласарӯпа̄дикатха̄

6. евам̣ анекагун̣асан̇га̄хакена сӣласама̄дхипан̃н̃а̄мукхена деситопи панеса висуддхимагго атисан̇кхепадеситойева хоти. тасма̄ на̄лам̣ саббесам̣ упака̄ра̄йа̄ти виттха̄рамасса дассетум̣ сӣлам̣ та̄ва а̄раббха идам̣ пан̃ха̄каммам̣ хоти.

ким̣ сӣлам̣, кенат̣т̣хена сӣлам̣, ка̄насса лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄ни, кима̄нисам̣сам̣ сӣлам̣, кативидхам̣ четам̣ сӣлам̣, ко часса сам̣килесо, ким̣ вода̄нанти.

татридам̣ виссаджджанам̣. ким̣ сӣланти па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи ва̄ вирамантасса ваттапат̣ипаттим̣ ва̄ пӯрентасса четана̄дайо дхамма̄. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ ‘‘ким̣ сӣланти четана̄ сӣлам̣, четасикам̣ сӣлам̣, сам̣варо сӣлам̣, авӣтиккамо сӣла’’нти (пат̣и. ма. 1.39). таттха четана̄ сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи ва̄ вирамантасса ваттапат̣ипаттим̣ ва̄ пӯрентасса четана̄. четасикам̣ сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи вирамантасса вирати. апича четана̄ сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни паджахантасса сатта каммапатхачетана̄. четасикам̣ сӣлам̣ на̄ма ‘‘абхиджджхам̣ паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихаратӣ’’ти (дӣ. ни. 1.217) а̄дина̄ найена вутта̄ анабхиджджха̄бйа̄па̄дасамма̄дит̣т̣хидхамма̄. сам̣варо сӣланти еттха пан̃чавидхена сам̣варо ведитаббо па̄тимоккхасам̣варо, сатисам̣варо, н̃а̄н̣асам̣варо, кхантисам̣варо, вӣрийасам̣вароти. таттха имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупетоти (вибха. 511) айам̣ па̄тимоккхасам̣варо. раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣти (дӣ. ни. 1.213) айам̣ сатисам̣варо.

йа̄ни сота̄ни локасмим̣, (аджита̄ти бхагава̄;)

сати тесам̣ нива̄ран̣ам̣;

сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯми, пан̃н̃а̄йете пидхиййарети. (су. ни. 1041);

айам̣ н̃а̄н̣асам̣варо. паччайапат̣исеванампи еттхева самодха̄нам̣ гаччхати. йо пана̄йам̣ кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса̄тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.24; а. ни. 6.58) найена а̄гато, айам̣ кхантисам̣варо на̄ма. йо ча̄йам̣ уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сетӣтиа̄дина̄ (ма. ни. 1.26; а. ни. 6.58) найена а̄гато, айам̣ вӣрийасам̣варо на̄ма. а̄джӣвапа̄рисуддхипи еттхева самодха̄нам̣ гаччхати. ити айам̣ пан̃чавидхопи сам̣варо, йа̄ ча па̄пабхӣрука̄нам̣ кулапутта̄нам̣ сампаттаваттхуто вирати, саббампетам̣ сам̣варасӣланти ведитаббам̣. авӣтиккамо сӣланти сама̄диннасӣласса ка̄йикава̄часико анатиккамо. идам̣ та̄ва ким̣ сӣланти пан̃хасса виссаджджанам̣.

7. авасесесу кенат̣т̣хена сӣланти сӣланат̣т̣хена сӣлам̣. кимидам̣ сӣланам̣ на̄ма. сама̄дха̄нам̣ ва̄, ка̄йакамма̄дӣнам̣ сусӣлйавасена авиппакин̣н̣ата̄ти аттхо. упадха̄ран̣ам̣ ва̄, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ патит̣т̣ха̄навасена а̄дха̄рабха̄воти аттхо. етадева хеттха аттхадвайам̣ саддалаккхан̣авидӯ ануджа̄нанти. ан̃н̃е пана сират̣т̣хо сӣлаттхо, сӣталат̣т̣хо сӣлаттхоти евама̄дина̄пи найенеттха аттхам̣ ван̣н̣айанти.

8. ида̄ни ка̄насса лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄нӣти еттха –

сӣланам̣ лаккхан̣ам̣ тасса, бхиннасса̄пи анекадха̄;

санидассанаттам̣ рӯпасса, йатха̄ бхиннассанекадха̄.

йатха̄ хи нӣлапӣта̄дибхедена анекадха̄ бхиннасса̄пи рӯпа̄йатанасса санидассанаттам̣ лаккхан̣ам̣, нӣла̄дибхедена бхиннасса̄пи санидассана бха̄ва̄натиккаманато. татха̄ сӣласса четана̄дибхедена анекадха̄ бхиннасса̄пи йадетам̣ ка̄йакамма̄дӣнам̣ сама̄дха̄навасена кусала̄нан̃ча дхамма̄нам̣ патит̣т̣ха̄навасена вуттам̣ сӣланам̣, тадева лаккхан̣ам̣, четана̄дибхедена бхиннасса̄пи сама̄дха̄напатит̣т̣ха̄набха̄ва̄натиккаманато. евам̣ лаккхан̣асса панасса –

дуссӣлйавиддхам̣саната̄, анаваджджагун̣о татха̄;

киччасампаттиаттхена, расо на̄ма павуччати.

тасма̄ идам̣ сӣлам̣ на̄ма киччат̣т̣хена расена дуссӣлйавиддхам̣санарасам̣, сампаттиаттхена расена анаваджджарасанти ведитаббам̣. лаккхан̣а̄дӣсу хи киччамева сампатти ва̄ расоти вуччати.

сочеййапаччупат̣т̣ха̄нам̣, тайидам̣ тасса вин̃н̃ухи;

оттаппан̃ча хирӣ чева, падат̣т̣ха̄нанти ван̣н̣итам̣.

тайидам̣ сӣлам̣ ка̄йасочеййам̣ вачӣсочеййам̣ маносочеййанти (а. ни. 3.121) евам̣ вуттасочеййапаччупат̣т̣ха̄нам̣, сочеййабха̄вена паччупат̣т̣ха̄ти гахан̣абха̄вам̣ гаччхати. хироттаппан̃ча панасса вин̃н̃ӯхи падат̣т̣ха̄нанти ван̣н̣итам̣, а̄саннака̄ран̣анти аттхо. хироттаппе хи сати сӣлам̣ уппаджджати чева тит̣т̣хати ча. асати нева уппаджджати, на тит̣т̣хатӣти. евам̣ сӣласса лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄ни ведитабба̄ни.

сӣла̄нисам̣сакатха̄

9. кима̄нисам̣сам̣ сӣланти авиппат̣иса̄ра̄дианекагун̣апат̣ила̄бха̄нисам̣сам̣. вуттан̃хетам̣ – ‘‘авиппат̣иса̄раттха̄ни кхо, а̄нанда, кусала̄ни сӣла̄ни авиппат̣иса̄ра̄нисам̣са̄нӣ’’ти (а. ни. 11.1).

апарампи вуттам̣ ‘‘пан̃чиме гахапатайо а̄нисам̣са̄ сӣлавато сӣласампада̄йа. катаме пан̃ча? идха гахапатайо сӣлава̄ сӣласампанно аппама̄да̄дхикаран̣ам̣ махантам̣ бхогаккхандхам̣ адхигаччхати, айам̣ пат̣хамо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа. пуна чапарам̣ гахапатайо сӣлавато сӣласампаннасса калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхати, айам̣ дутийо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа. пуна чапарам̣ гахапатайо сӣлава̄ сӣласампанно йан̃н̃адева парисам̣ упасан̇камати йади кхаттийапарисам̣ йади бра̄хман̣апарисам̣ йади гахапатипарисам̣ йади саман̣апарисам̣, виса̄радо упасан̇камати аман̇кубхӯто, айам̣ татийо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа. пуна чапарам̣ гахапатайо сӣлава̄ сӣласампанно асаммӯл̣хо ка̄лам̣ кароти, айам̣ чатуттхо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа. пуна чапарам̣ гахапатайо сӣлава̄ сӣласампанно ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати, айам̣ пан̃чамо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа̄’’ти (дӣ. ни. 2.150; а. ни. 5.213; маха̄ва. 285).

апарепи ‘‘а̄кан̇кхеййа че, бхиккхаве, бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча ассам̣ мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча̄ти, сӣлесвевасса парипӯрака̄рӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.65) найена пийамана̄пата̄дайо а̄саваккхайапарийоса̄на̄ анека̄ сӣла̄нисам̣са̄ вутта̄. евам̣ авиппат̣иса̄ра̄дианекагун̣а̄нисам̣сам̣ сӣлам̣. апича –

са̄сане кулапутта̄нам̣, патит̣т̣ха̄ наттхи йам̣ вина̄;

а̄нисам̣сапариччхедам̣, тасса сӣласса ко ваде.

на ган̇га̄ йамуна̄ ча̄пи, сарабхӯ ва̄ сарасватӣ;

ниннага̄ ва̄чираватӣ, махӣ ва̄пи маха̄надӣ.

саккун̣анти висодхетум̣, там̣ малам̣ идха па̄н̣инам̣;

висодхайати сатта̄нам̣, йам̣ ве сӣладжалам̣ малам̣.

на там̣ саджалада̄ ва̄та̄, на ча̄пи харичанданам̣;

нева ха̄ра̄ на ман̣айо, на чандакиран̣ан̇кура̄.

самайантӣдха сатта̄нам̣, парил̣а̄хам̣ сураккхитам̣;

йам̣ самети идам̣ арийам̣, сӣлам̣ аччантасӣталам̣.

сӣлагандхасамо гандхо, куто на̄ма бхависсати;

йо самам̣ анува̄те ча, пат̣ива̄те ча ва̄йати.

сагга̄рохан̣асопа̄нам̣, ан̃н̃ам̣ сӣласамам̣ куто;

два̄рам̣ ва̄ пана нибба̄на, нагарасса павесане.

собхантевам̣ на ра̄джа̄но, мутта̄ман̣ивибхӯсита̄;

йатха̄ собханти йатино, сӣлабхӯсанабхӯсита̄.

атта̄нува̄да̄дибхайам̣, виддхам̣сайати саббасо;

джанети киттиха̄сан̃ча, сӣлам̣ сӣлаватам̣ сада̄.

гун̣а̄нам̣ мӯлабхӯтасса, доса̄нам̣ балагха̄тино;

ити сӣласса вин̃н̃еййам̣, а̄нисам̣сакатха̄мукханти.

сӣлаппабхедакатха̄

10. ида̄ни йам̣ вуттам̣ кативидхам̣ четам̣ сӣланти, татридам̣ виссаджджанам̣. саббамева та̄ва идам̣ сӣлам̣ аттано сӣланалаккхан̣ена екавидхам̣.

ча̄риттава̄риттавасена дувидхам̣. татха̄ а̄бхисама̄ча̄рикаа̄дибрахмачарийакавасена, виратиавиративасена, ниссита̄нисситавасена, ка̄лапарийантаа̄па̄н̣акот̣икавасена, сапарийанта̄парийантавасена, локийалокуттаравасена ча.

тивидхам̣ хӣнамаджджхимапан̣ӣтавасена. татха̄ атта̄дхипатеййалока̄дхипатеййадхамма̄дхипатеййавасена, пара̄мат̣т̣ха̄пара̄мат̣т̣хапат̣иппассаддхивасена, висуддха̄висуддхавематикавасена, секкха̄секкханевасеккхана̄секкхавасена ча.

чатуббидхам̣ ха̄набха̄гийат̣хитибха̄гийависесабха̄гийаниббедхабха̄гийавасена. татха̄ бхиккхубхиккхунӣанупасампаннагахат̣т̣хасӣлавасена, пакатиа̄ча̄радхаммата̄пуббахетукасӣлавасена, па̄тимоккхасам̣вараиндрийасам̣вараа̄джӣвапа̄рисуддхипаччайасаннисситасӣлавасена ча.

пан̃чавидхам̣ парийантапа̄рисуддхисӣла̄дивасена. вуттампи четам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ ‘‘пан̃ча сӣла̄ни – парийантапа̄рисуддхисӣлам̣, апарийантапа̄рисуддхисӣлам̣, парипун̣н̣апа̄рисуддхисӣлам̣, апара̄мат̣т̣хапа̄рисуддхисӣлам̣, пат̣иппассаддхипа̄рисуддхисӣла’’нти (пат̣и. ма. 1.37). татха̄ паха̄навераман̣ӣчетана̄сам̣вара̄вӣтиккамавасена.

11. таттха екавидхакот̣т̣ха̄се аттхо вуттанайенева ведитаббо. дувидхакот̣т̣ха̄се йам̣ бхагавата̄ ‘‘идам̣ каттабба’’нти пан̃н̃аттасиккха̄падапӯран̣ам̣, там̣ ча̄риттам̣. йам̣ ‘‘идам̣ на каттабба’’нти пат̣иккхиттасса акаран̣ам̣, там̣ ва̄риттам̣. татра̄йам̣ вачанаттхо. чаранти тасмим̣ сӣлесу парипӯрака̄рита̄йа паваттантӣти ча̄риттам̣. ва̄ритам̣ та̄йанти раккханти тена̄ти ва̄риттам̣. таттха саддха̄вӣрийаса̄дханам̣ ча̄риттам̣, саддха̄са̄дханам̣ ва̄риттам̣. евам̣ ча̄риттава̄риттавасена дувидхам̣.

дутийадуке абхисама̄ча̄роти уттамасама̄ча̄ро. абхисама̄ча̄ро ева а̄бхисама̄ча̄рикам̣. абхисама̄ча̄рам̣ ва̄ а̄раббха пан̃н̃аттам̣ а̄бхисама̄ча̄рикам̣, а̄джӣват̣т̣хамакато авасесасӣлассетам̣ адхивачанам̣. маггабрахмачарийасса а̄дибха̄вабхӯтанти а̄дибрахмачарийакам̣, а̄джӣват̣т̣хамакасӣлассетам̣ адхивачанам̣. тан̃хи маггасса а̄дибха̄вабхӯтам̣, пуббабха̄гейева парисодхетаббато. тена̄ха – ‘‘пуббева кхо панасса ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ а̄джӣво супарисуддхо хотӣ’’ти (ма. ни. 3.431). йа̄ни ва̄ сиккха̄пада̄ни кхудда̄нукхуддака̄нӣти вутта̄ни, идам̣ а̄бхисама̄ча̄рикасӣлам̣. сесам̣ а̄дибрахмачарийакам̣. убхатовибхан̇гапарийа̄паннам̣ ва̄ а̄дибрахмачарийакам̣. кхандхакаваттапарийа̄паннам̣ а̄бхисама̄ча̄рикам̣. тасса сампаттийа̄ а̄дибрахмачарийакам̣ сампаджджати. тенева̄ха – ‘‘со вата, бхиккхаве, бхиккху а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхаммам̣ апарипӯретва̄ а̄дибрахмачарийакам̣ дхаммам̣ парипӯрессатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти (а. ни. 5.21). евам̣ а̄бхисама̄ча̄рикаа̄дибрахмачарийакавасена дувидхам̣.

татийадуке па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи вераман̣иматтам̣ виратисӣлам̣. сесам̣ четана̄ди авиратисӣланти евам̣ виратиавиративасена дувидхам̣.

чатуттхадуке ниссайоти две ниссайа̄ тан̣ха̄ниссайо ча дит̣т̣хиниссайо ча. таттха йам̣ ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’’ти (дӣ. ни. 3.320; ма. ни. 1.186; а. ни. 5.206; 7.50) евам̣ бхавасампаттим̣ а̄кан̇кхама̄нена паваттитам̣, идам̣ тан̣ха̄нисситам̣. йам̣ ‘‘сӣлена суддхӣ’’ти евам̣ суддхидит̣т̣хийа̄ паваттитам̣, идам̣ дит̣т̣хинисситам̣. йам̣ пана локуттарам̣ локийан̃ча тассева самбха̄рабхӯтам̣, идам̣ анисситанти евам̣ ниссита̄нисситавасена дувидхам̣.

пан̃чамадуке ка̄лапариччхедам̣ катва̄ сама̄диннам̣ сӣлам̣ ка̄лапарийантам̣. йа̄ваджӣвам̣ сама̄дийитва̄ татхева паваттитам̣ а̄па̄н̣акот̣иканти евам̣ ка̄лапарийантаа̄па̄н̣акот̣икавасена дувидхам̣.

чхат̣т̣хадуке ла̄бхайасан̃а̄тиан̇гаджӣвитавасена дит̣т̣хапарийантам̣ сапарийантам̣ на̄ма. випарӣтам̣ апарийантам̣. вуттампи четам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ ‘‘катамам̣ там̣ сӣлам̣ сапарийантам̣? аттхи сӣлам̣ ла̄бхапарийантам̣, аттхи сӣлам̣ йасапарийантам̣, аттхи сӣлам̣ н̃а̄типарийантам̣, аттхи сӣлам̣ ан̇гапарийантам̣, аттхи сӣлам̣ джӣвитапарийантам̣. катамам̣ там̣ сӣлам̣ ла̄бхапарийантам̣? идхекаччо ла̄бхахету ла̄бхапаччайа̄ ла̄бхака̄ран̣а̄ йатха̄сама̄диннам̣ сиккха̄падам̣ вӣтиккамати, идам̣ там̣ сӣлам̣ ла̄бхапарийанта’’нти (пат̣и. ма. 1.38). етенева упа̄йена итара̄нипи виттха̄ретабба̄ни. апарийантависсаджджанепи вуттам̣ ‘‘катамам̣ там̣ сӣлам̣ на ла̄бхапарийантам̣? идхекаччо ла̄бхахету ла̄бхапаччайа̄ ла̄бхака̄ран̣а̄ йатха̄сама̄диннам̣ сиккха̄падам̣ вӣтиккама̄йа читтампи на уппа̄дети, ким̣ со вӣтиккамиссати, идам̣ там̣ сӣлам̣ на ла̄бхапарийанта’’нти (пат̣и. ма. 1.38). етеневупа̄йена итара̄нипи виттха̄ретабба̄ни. евам̣ сапарийанта̄парийантавасена дувидхам̣.

саттамадуке саббампи са̄савам̣ сӣлам̣ локийам̣. ана̄савам̣ локуттарам̣. таттха локийам̣ бхавависеса̄вахам̣ хоти бхаваниссаран̣асса ча самбха̄ро. йатха̄ха – ‘‘винайо сам̣вараттха̄йа, сам̣варо авиппат̣иса̄раттха̄йа, авиппат̣иса̄ро па̄моджджаттха̄йа, па̄моджджам̣ пӣтаттха̄йа, пӣти пассаддхаттха̄йа, пассаддхи сукхаттха̄йа, сукхам̣ сама̄дхаттха̄йа, сама̄дхи йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанаттха̄йа, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ ниббидаттха̄йа, ниббида̄ вира̄гаттха̄йа, вира̄го вимуттаттха̄йа, вимутти вимуттин̃а̄н̣адассанаттха̄йа, вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ анупа̄да̄паринибба̄наттха̄йа, етадаттха̄ катха̄, етадаттха̄ мантана̄, етадаттха̄ упаниса̄, етадаттхам̣ сота̄вадха̄нам̣, йадидам̣ анупа̄да̄читтасса вимоккхо’’ти (пари. 366). локуттарам̣ бхаваниссаран̣а̄вахам̣ хоти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса ча бхӯмӣти евам̣ локийалокуттаравасена дувидхам̣.

12. тикесу пат̣хаматтике хӣнена чхандена читтена вӣрийена вӣмам̣са̄йа ва̄ паваттитам̣ хӣнам̣. маджджхимехи чханда̄дӣхи паваттитам̣ маджджхимам̣. пан̣ӣтехи пан̣ӣтам̣. йасака̄мата̄йа ва̄ сама̄диннам̣ хӣнам̣. пун̃н̃апхалака̄мата̄йа маджджхимам̣. каттаббамевиданти арийабха̄вам̣ нисса̄йа сама̄диннам̣ пан̣ӣтам̣. ‘‘ахамасми сӣласампанно, име панан̃н̃е бхиккхӯ дуссӣла̄ па̄падхамма̄’’ти евам̣ аттуккам̣санапаравамбхана̄дӣхи упаккилит̣т̣хам̣ ва̄ хӣнам̣. анупаккилит̣т̣хам̣ локийам̣ сӣлам̣ маджджхимам̣. локуттарам̣ пан̣ӣтам̣. тан̣ха̄васена ва̄ бхавабхогаттха̄йа паваттитам̣ хӣнам̣. аттано вимоккхаттха̄йа паваттитам̣ маджджхимам̣. саббасатта̄нам̣ вимоккхаттха̄йа паваттитам̣ па̄рамита̄сӣлам̣ пан̣ӣтанти евам̣ хӣнамаджджхимапан̣ӣтавасена тивидхам̣.

дутийаттике аттано ананурӯпам̣ паджахитука̄мена аттагаруна̄ аттанига̄равена паваттитам̣ атта̄дхипатеййам̣. лока̄пава̄дам̣ парихаритука̄мена локагаруна̄ локе га̄равена паваттитам̣ лока̄дхипатеййам̣. дхаммамахаттам̣ пӯджетука̄мена дхаммагаруна̄ дхаммага̄равена паваттитам̣ дхамма̄дхипатеййанти евам̣ атта̄дхипатеййа̄дивасена тивидхам̣.

татийаттике йам̣ дукесу нисситанти вуттам̣, там̣ тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи пара̄мат̣т̣хатта̄ пара̄мат̣т̣хам̣. путхуджджанакалйа̄н̣акасса маггасамбха̄рабхӯтам̣ секкха̄нан̃ча маггасампайуттам̣ апара̄мат̣т̣хам̣. секкха̄секкха̄нам̣ пхаласампайуттам̣ пат̣иппассаддханти евам̣ пара̄мат̣т̣ха̄дивасена тивидхам̣.

чатуттхаттике йам̣ а̄паттим̣ ана̄паджджантена пӯритам̣, а̄паджджитва̄ ва̄ пуна катапат̣икаммам̣, там̣ висуддхам̣. а̄паттим̣ а̄паннасса акатапат̣икаммам̣ ависуддхам̣. ваттхумхи ва̄ а̄паттийа̄ ва̄ аджджха̄ча̄ре ва̄ вематикасса сӣлам̣ вематикасӣлам̣ на̄ма. таттха йогина̄ ависуддхасӣлам̣ висодхетаббам̣, вематике ваттхуджджха̄ча̄рам̣ акатва̄ вимати пат̣ивинетабба̄ ‘‘иччасса пха̄су бхависсатӣ’’ти евам̣ висуддха̄дивасена тивидхам̣.

пан̃чаматтике чатӯхи арийамаггехи тӣхи ча са̄ман̃н̃апхалехи сампайуттам̣ сӣлам̣ секкхам̣. арахаттапхаласампайуттам̣ асеккхам̣. сесам̣ невасеккхана̄секкханти евам̣ секкха̄дивасена тивидхам̣.

пат̣исамбхида̄йам̣ пана йасма̄ локе тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ пакатипи сӣланти вуччати, йам̣ сандха̄йа ‘‘айам̣ сукхасӣло, айам̣ дуккхасӣло, айам̣ калахасӣло, айам̣ ман̣д̣анасӣло’’ти бхан̣анти, тасма̄ тена парийа̄йена ‘‘тӣн̣и сӣла̄ни, кусаласӣлам̣ акусаласӣлам̣ абйа̄катасӣланти (пат̣и. ма. 1.39). евам̣ кусала̄дивасенапи тивидханти вуттам̣. таттха акусалам̣ имасмим̣ аттхе адхиппетасса сӣласса лаккхан̣а̄дӣсу екенапи на саметӣти идха на упанӣтам̣, тасма̄ вуттанайеневасса тивидхата̄ ведитабба̄.

13. чатуккесу пат̣хамачатукке –

йодха севати дуссӣле, сӣлаванте на севати;

ваттхувӣтиккаме досам̣, на пассати авиддасу.

миччха̄сан̇каппабахуло, индрийа̄ни на раккхати;

еварӯпасса ве сӣлам̣, джа̄йате ха̄набха̄гийам̣.

йо панаттамано хоти, сӣласампаттийа̄ идха;

каммат̣т̣ха̄на̄нуйогамхи, на уппа̄дети ма̄насам̣.

тут̣т̣хасса сӣламаттена, агхат̣антасса уттари;

тасса там̣ т̣хитибха̄гийам̣, сӣлам̣ бхавати бхиккхуно.

сампаннасӣло гхат̣ати, сама̄дхаттха̄йа йо пана;

висесабха̄гийам̣ сӣлам̣, хоти етасса бхиккхуно.

атут̣т̣хо сӣламаттена, ниббидам̣ йонуйун̃джати;

хоти ниббедхабха̄гийам̣, сӣламетасса бхиккхуноти.

евам̣ ха̄набха̄гийа̄дивасена чатуббидхам̣.

дутийачатукке бхиккхӯ а̄раббха пан̃н̃аттасиккха̄пада̄ни, йа̄ни ча несам̣ бхиккхунӣнам̣ пан̃н̃аттито раккхитабба̄ни, идам̣ бхиккхусӣлам̣. бхиккхунийо а̄раббха пан̃н̃аттасиккха̄пада̄ни, йа̄ни ча та̄сам̣ бхиккхӯнам̣ пан̃н̃аттито раккхитабба̄ни, идам̣ бхиккхунисӣлам̣. са̄ман̣ераса̄ман̣ерӣнам̣ дасасӣла̄ни анупасампаннасӣлам̣. упа̄сакаупа̄сика̄нам̣ ниччасӣлавасена пан̃часиккха̄пада̄ни, сати ва̄ усса̄хе даса, упосатхан̇гавасена ат̣т̣ха̄ти идам̣ гахат̣т̣хасӣланти евам̣ бхиккхусӣла̄дивасена чатуббидхам̣.

татийачатукке уттаракурука̄нам̣ манусса̄нам̣ авӣтиккамо пакатисӣлам̣. куладесапа̄сан̣д̣а̄нам̣ аттано аттано марийа̄да̄ча̄риттам̣ а̄ча̄расӣлам̣. ‘‘дхаммата̄ еса̄, а̄нанда, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти на бодхисаттама̄ту пурисесу ма̄насам̣ уппаджджи ка̄магун̣ӯпасам̣хита’’нти евам̣ вуттам̣ бодхисаттама̄тусӣлам̣ дхаммата̄сӣлам̣. маха̄кассапа̄дӣнам̣ пана суддхасатта̄нам̣, бодхисаттасса ча та̄су та̄су джа̄тӣсу сӣлам̣ пуббахетукасӣланти евам̣ пакатисӣла̄дивасена чатуббидхам̣.

чатуттхачатукке йам̣ бхагавата̄ ‘‘идха бхиккху па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯ’’ти (вибха. 508; дӣ. ни. 1.193) вам̣ вуттам̣ сӣлам̣, идам̣ па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ на̄ма. йам̣ пана ‘‘со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ, йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ…пе… маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти (ма. ни. 1.22, 411; дӣ. ни. 1.213; а. ни. 4.198) вуттам̣, идам̣ индрийасам̣варасӣлам̣. йа̄ пана а̄джӣвахетупан̃н̃атта̄нам̣ чханнам̣ сиккха̄пада̄нам̣ вӣтиккамасса, ‘‘кухана̄ лапана̄ немиттиката̄ ниппесиката̄ ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсаната̄’’ти евама̄дӣнан̃ча па̄падхамма̄нам̣ васена паватта̄ миччха̄джӣва̄ вирати, идам̣ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣. ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо чӣварам̣ пат̣исевати, йа̄вадева сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’ти (ма. ни. 1.23; а. ни. 6.58) а̄дина̄ найена вутто пат̣исан̇кха̄напарисуддхо чатупаччайапарибхого паччайасаннисситасӣлам̣ на̄ма.

па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣

14. татра̄йам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа анупуббападаван̣н̣ана̄йа саддхим̣ виниччхайакатха̄. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. бхиккхӯти сам̣са̄ре бхайам̣ иккхан̣ата̄йа ва̄ бхиннапат̣адхара̄дита̄йа ва̄ евам̣ ладдхавоха̄ро саддха̄паббаджито кулапутто. па̄тимоккхасам̣варасам̣вутоти еттха па̄тимоккханти сиккха̄падасӣлам̣. тан̃хи йо нам̣ па̄ти раккхати, там̣ моккхети мочайати а̄па̄йика̄дӣхи дуккхехи, тасма̄ па̄тимоккханти вуччати. сам̣варан̣ам̣ сам̣варо, ка̄йикава̄часикасса авӣтиккамассетам̣ на̄мам̣. па̄тимоккхамева сам̣варо па̄тимоккхасам̣варо. тена па̄тимоккхасам̣варена сам̣вуто па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто, упагато саманна̄гатоти аттхо. вихаратӣти ирийати. а̄ча̄рагочарасампаннотиа̄дӣнаматтхо па̄л̣ийам̣ а̄гатанайенева ведитаббо. вуттан̃хетам̣ –

‘‘а̄ча̄рагочарасампанно’’ти аттхи а̄ча̄ро, аттхи ана̄ча̄ро;

таттха катамо ана̄ча̄ро? ка̄йико вӣтиккамо ва̄часико вӣтиккамо ка̄йикава̄часико вӣтиккамо, айам̣ вуччати ана̄ча̄ро. саббампи дуссӣлйам̣ ана̄ча̄ро. идхекаччо вел̣уда̄нена ва̄ паттада̄нена ва̄ пуппхапхаласина̄надантакат̣т̣хада̄нена ва̄ ча̄т̣укамйата̄йа ва̄ муггасӯпйата̄йа ва̄ па̄рибхат̣йата̄йа ва̄ джан̇гхапесаникена ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ буддхапат̣икут̣т̣хена миччха̄а̄джӣвена джӣвикам̣ каппети, айам̣ вуччати ана̄ча̄ро.

таттха катамо а̄ча̄ро? ка̄йико авӣтиккамо ва̄часико авӣтиккамо ка̄йикава̄часико авӣтиккамо, айам̣ вуччати а̄ча̄ро. саббопи сӣласам̣варо а̄ча̄ро. идхекаччо на вел̣уда̄нена ва̄ на паттана пуппхана пхалана сина̄нана дантакат̣т̣хада̄нена ва̄ на ча̄т̣укамйата̄йа ва̄ на муггасӯпйата̄йа ва̄ на па̄рибхат̣йата̄йа ва̄ на джан̇гхапесаникена ва̄ на ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ буддхапат̣икут̣т̣хена миччха̄а̄джӣвена джӣвикам̣ каппети, айам̣ вуччати а̄ча̄ро.

гочароти аттхи гочаро аттхи агочаро.

таттха катамо агочаро? идхекаччо весийа̄гочаро ва̄ хоти видхава̄, тхуллакума̄рика̄, пан̣д̣ака, бхиккхунӣ, па̄на̄га̄рагочаро ва̄ хоти, сам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхи ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи анануломикена сам̣саггена, йа̄ни ва̄ пана та̄ни кула̄ни ассаддха̄ни аппасанна̄ни анопа̄набхӯта̄ни аккосакапарибха̄сака̄ни анаттхака̄ма̄ни ахитака̄ма̄ни апха̄сукака̄ма̄ни айогаккхемака̄ма̄ни бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣, татха̄рӯпа̄ни кула̄ни севати бхаджати пайирупа̄сати, айам̣ вуччати агочаро.

таттха катамо гочаро? идхекаччо на весийа̄гочаро ва̄ хоти…пе… на па̄на̄га̄рагочаро ва̄ хоти, асам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхи…пе… титтхийаса̄вакехи анануломикена сам̣саггена, йа̄ни ва̄ пана та̄ни кула̄ни саддха̄ни пасанна̄ни опа̄набхӯта̄ни ка̄са̄вападжджота̄ни исива̄тапат̣ива̄та̄ни аттхака̄ма̄ни…пе… йогаккхемака̄ма̄ни бхиккхӯнам̣…пе… упа̄сика̄нам̣, татха̄рӯпа̄ни кула̄ни севати бхаджати пайирупа̄сати, айам̣ вуччати гочаро. ити имина̄ ча а̄ча̄рена имина̄ ча гочарена упето хоти самупето упагато самупагато упапанно сампанно саманна̄гато, тена вуччати ‘‘а̄ча̄рагочарасампанно’’ти (вибха. 511).

апи четтха имина̄пи найена а̄ча̄рагочара̄ ведитабба̄. дувидхо хи ана̄ча̄ро ка̄йико ва̄часико ча. таттха катамо ка̄йико ана̄ча̄ро? идхекаччо сан̇гхагатопи ачиттӣка̄ракато тхере бхиккхӯ гхат̣т̣айантопи тит̣т̣хати, гхат̣т̣айантопи нисӣдати, пуратопи тит̣т̣хати, пуратопи нисӣдати, уччепи а̄сане нисӣдати, сасӣсампи па̄рупитва̄ нисӣдати, т̣хитакопи бхан̣ати, ба̄ха̄виккхепакопи бхан̣ати, тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ анупа̄хана̄нам̣ чан̇каманта̄нам̣ саупа̄хано чан̇камати, нӣче чан̇каме чан̇каманта̄нам̣ учче чан̇каме чан̇камати, чхама̄йа чан̇каманта̄нам̣ чан̇каме чан̇камати, тхере бхиккхӯ анупакхаджджа̄пи тит̣т̣хати, анупакхаджджа̄пи нисӣдати, навепи бхиккхӯ а̄санена пат̣иба̄хати, джанта̄гхарепи тхере бхиккхӯ ана̄пуччха̄ кат̣т̣хам̣ паккхипати, два̄рам̣ пидахати, удакатиттхепи тхере бхиккхӯ гхат̣т̣айантопи отарати, пуратопи отарати, гхат̣т̣айантопи нха̄йати, пуратопи нха̄йати, гхат̣т̣айантопи уттарати, пуратопи уттарати, антарагхарам̣ пависантопи тхере бхиккхӯ гхат̣т̣айантопи гаччхати, пуратопи гаччхати, воккамма ча тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пурато пурато гаччхати, йа̄нипи та̄ни хонти кула̄нам̣ оварака̄ни гӯл̣ха̄ни ча пат̣иччханна̄ни ча йаттха кулиттхийо кулакума̄рийо нисӣданти, таттхапи сахаса̄ пависати, кума̄ракассапи сӣсам̣ пара̄масати, айам̣ вуччати ка̄йико ана̄ча̄ро.

таттха катамо ва̄часико ана̄ча̄ро? идхекаччо сан̇гхагатопи ачиттӣка̄ракато тхере бхиккхӯ ана̄пуччха̄ дхаммам̣ бхан̣ати. пан̃хам̣ виссаджджети, па̄тимоккхам̣ уддисати, т̣хитакопи бхан̣ати, ба̄ха̄виккхепакопи бхан̣ати, антарагхарам̣ павит̣т̣хопи иттхим̣ ва̄ кума̄рим̣ ва̄ евама̄ха – ‘‘иттханна̄ме иттхам̣готте ким̣ аттхи, йа̄гу аттхи, бхаттам̣ аттхи, кха̄данӣйам̣ аттхи, ким̣ пивисса̄ма, ким̣ кха̄дисса̄ма, ким̣ бхун̃джисса̄ма. ким̣ ва̄ ме дассатха̄’’ти виппалапати, айам̣ вуччати ва̄часико ана̄ча̄ро (маха̄ни. 87). пат̣ипаккхавасена панасса а̄ча̄ро ведитаббо.

апича бхиккху сага̄раво саппатиссо хироттаппасампанно суниваттхо супа̄руто па̄са̄дикена абхиккантена пат̣иккантена а̄локитена вилокитена самин̃джитена паса̄ритена оккхиттачаккху ирийа̄патхасампанно индрийесу гуттадва̄ро бходжане маттан̃н̃ӯ джа̄гарийамануйутто сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато аппиччхо сантут̣т̣хо а̄раддхавӣрийо а̄бхисама̄ча̄рикесу саккаччака̄рӣ гаручиттӣка̄рабахуло вихарати, айам̣ вуччати а̄ча̄ро. евам̣ та̄ва а̄ча̄ро ведитаббо.

гочаро пана тивидхо упаниссайагочаро а̄раккхагочаро упанибандхагочароти. таттха катамо упаниссайагочаро? дасакатха̄ваттхугун̣асаманна̄гато калйа̄н̣амитто, йам̣ нисса̄йа ассутам̣ сун̣а̄ти, сутам̣ парийодапети, кан̇кхам̣ витарати, дит̣т̣хим̣ уджум̣ кароти, читтам̣ паса̄дети. йасса ва̄ пана анусиккхама̄но саддха̄йа вад̣д̣хати, сӣлена, сутена, ча̄гена, пан̃н̃а̄йа вад̣д̣хати, айам̣ вуччати упаниссайагочаро.

катамо а̄раккхагочаро? идха бхиккху антарагхарам̣ павит̣т̣хо вӣтхим̣ пат̣ипанно оккхиттачаккху йугаматтадасса̄вӣ сусам̣вуто гаччхати, на хаттхим̣ олокенто, на ассам̣, на ратхам̣, на паттим̣, на иттхим̣, на пурисам̣ олокенто, на уддхам̣ уллокенто, на адхо олокенто, на диса̄видисам̣ пеккхама̄но гаччхати, айам̣ вуччати а̄раккхагочаро.