3. каммат̣т̣ха̄наггахан̣аниддесо

38. ида̄ни йасма̄ евам̣ дхутан̇гапарихаран̣асампа̄дитехи аппиччхата̄дӣхи гун̣ехи парийода̄те имасмим̣ сӣле патит̣т̣хитена ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о, читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайа’’нти вачанато читтасӣсена ниддит̣т̣хо сама̄дхи бха̄ветаббо. со ча атисан̇кхепадеситатта̄ вин̃н̃а̄тумпи та̄ва на сукаро, пагева бха̄ветум̣, тасма̄ тасса виттха̄ран̃ча бха̄вана̄найан̃ча дассетум̣ идам̣ пан̃ха̄каммам̣ хоти.

ко сама̄дхи? кенат̣т̣хена сама̄дхи? ка̄насса лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄ни? кативидхо сама̄дхи? ко часса сам̣килесо? ким̣ вода̄нам̣? катхам̣ бха̄ветаббо? сама̄дхибха̄вана̄йа ко а̄нисам̣соти?

татридам̣ виссаджджанам̣. ко сама̄дхӣти сама̄дхи бахувидхо на̄наппака̄рако. там̣ саббам̣ вибха̄вайитум̣ а̄раббхама̄нам̣ виссаджджанам̣ адхиппетан̃чева аттхам̣ на са̄дхеййа, уттари ча виккхепа̄йа сам̣ваттеййа, тасма̄ идха̄дхиппетамева сандха̄йа вада̄ма, кусалачиттекаггата̄ сама̄дхи.

кенат̣т̣хена сама̄дхӣти сама̄дха̄нат̣т̣хена сама̄дхи. кимидам̣ сама̄дха̄нам̣ на̄ма? ека̄рамман̣е читтачетасика̄нам̣ самам̣ самма̄ ча а̄дха̄нам̣, т̣хапананти вуттам̣ хоти. тасма̄ йасса дхаммасса̄нубха̄вена ека̄рамман̣е читтачетасика̄ самам̣ самма̄ ча авиккхипама̄на̄ авиппакин̣н̣а̄ ча хутва̄ тит̣т̣ханти, идам̣ сама̄дха̄нанти ведитаббам̣.

ка̄насса лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄нӣти еттха пана авиккхепалаккхан̣о сама̄дхи, виккхепавиддхам̣санарасо, авикампанапаччупат̣т̣ха̄но. ‘‘сукхино читтам̣ сама̄дхийатӣ’’ти вачанато пана сукхамасса падат̣т̣ха̄нам̣.

39. кативидхо сама̄дхӣти авиккхепалаккхан̣ена та̄ва екавидхо. упача̄рааппана̄васена дувидхо, татха̄ локийалокуттаравасена саппӣтиканиппӣтикавасена сукхасахагатаупеккха̄сахагатавасена ча. тивидхо хӣнамаджджхимапан̣ӣтавасена, татха̄ савитаккасавича̄ра̄дивасена пӣтисахагата̄дивасена париттамахаггатаппама̄н̣авасена ча. чатуббидхо дуккха̄пат̣ипада̄дандха̄бхин̃н̃а̄дивасена, татха̄ париттапаритта̄рамман̣а̄дивасена чатуджха̄нан̇гавасена ха̄набха̄гийа̄дивасена ка̄ма̄вачара̄дивасена адхипативасена ча. пан̃чавидхо пан̃чаканайе пан̃чаджха̄нан̇гавасена̄ти.

сама̄дхиекакадукаван̣н̣ана̄

таттха екавидхакот̣т̣ха̄со утта̄наттхойева. дувидхакот̣т̣ха̄се чханнам̣ ануссатит̣т̣ха̄на̄нам̣ маран̣ассатийа̄ упасама̄нуссатийа̄ а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄йа чатудха̄туваваттха̄насса̄ти имесам̣ васена ладдхачиттекаггата̄, йа̄ ча аппана̄сама̄дхӣнам̣ пуббабха̄ге екаггата̄, айам̣ упача̄расама̄дхи. ‘‘пат̣хамасса джха̄насса парикаммам̣ пат̣хамасса джха̄насса анантарапаччайена паччайо’’ти а̄дивачанато пана йа̄ парикамма̄нантара̄ екаггата̄, айам̣ аппана̄сама̄дхӣти евам̣ упача̄раппана̄васена дувидхо.

дутийадуке тӣсу бхӯмӣсу кусалачиттекаггата̄ локийо сама̄дхи. арийамаггасампайутта̄ екаггата̄ локуттаро сама̄дхӣти евам̣ локийалокуттаравасена дувидхо.

татийадуке чатукканайе двӣсу пан̃чаканайе тӣсу джха̄несу екаггата̄ саппӣтико сама̄дхи. авасесесу двӣсу джха̄несу екаггата̄ ниппӣтико сама̄дхи. упача̄расама̄дхи пана сийа̄ саппӣтико, сийа̄ ниппӣтикоти евам̣ саппӣтиканиппӣтикавасена дувидхо.

чатуттхадуке чатукканайе тӣсу пан̃чаканайе чатӯсу джха̄несу екаггата̄ сукхасахагато сама̄дхи. авасесасмим̣ упеккха̄сахагато сама̄дхи. упача̄расама̄дхи пана сийа̄ сукхасахагато, сийа̄ упеккха̄сахагатоти евам̣ сукхасахагатаупеккха̄сахагатавасена дувидхо.

сама̄дхитикаван̣н̣ана̄

тикесу пат̣хаматтике пат̣иладдхаматто хӣно, на̄тисубха̄вито маджджхимо, субха̄вито васиппатто пан̣ӣтоти евам̣ хӣнамаджджхимапан̣ӣтавасена тивидхо.

дутийаттике пат̣хамаджджха̄насама̄дхи саддхим̣ упача̄расама̄дхина̄ савитаккасавича̄ро. пан̃чаканайе дутийаджджха̄насама̄дхи авитаккавича̄раматто. йо хи витаккаматтейева а̄дӣнавам̣ дисва̄ вича̄ре адисва̄ кевалам̣ витаккаппаха̄наматтам̣ а̄кан̇кхама̄но пат̣хамаджджха̄нам̣ атиккамати, со авитаккавича̄раматтам̣ сама̄дхим̣ пат̣илабхати. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. чатукканайе пана дутийа̄дӣсу пан̃чаканайе татийа̄дӣсу тӣсу джха̄несу екаггата̄ авитакка̄вича̄ро сама̄дхӣти евам̣ савитаккасавича̄ра̄дивасена тивидхо.

татийаттике чатукканайе а̄дито двӣсу пан̃чаканайе ча тӣсу джха̄несу екаггата̄ пӣтисахагато сама̄дхи. тесвева татийе ча чатуттхе ча джха̄не екаггата̄ сукхасахагато сама̄дхи. аваса̄не упеккха̄сахагато. упача̄расама̄дхи пана пӣтисукхасахагато ва̄ хоти упеккха̄сахагато ва̄ти евам̣ пӣтисахагата̄дивасена тивидхо.

чатуттхаттике упача̄рабхӯмийам̣ екаггата̄ паритто сама̄дхи. рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаракусале екаггата̄ махаггато сама̄дхи. арийамаггасампайутта̄ екаггата̄ аппама̄н̣о сама̄дхӣти евам̣ париттамахаггатаппама̄н̣авасена тивидхо.

сама̄дхичатуккаван̣н̣ана̄

чатуккесу пат̣хамачатукке аттхи сама̄дхи дуккха̄пат̣ипадо дандха̄бхин̃н̃о, аттхи дуккха̄пат̣ипадо кхиппа̄бхин̃н̃о, аттхи сукха̄пат̣ипадо дандха̄бхин̃н̃о, аттхи сукха̄пат̣ипадо кхиппа̄бхин̃н̃оти.

таттха пат̣хамасаманна̄ха̄рато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва тасса тасса джха̄насса упача̄рам̣ уппаджджати, та̄ва паватта̄ сама̄дхибха̄вана̄ пат̣ипада̄ти вуччати. упача̄рато пана пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аппана̄, та̄ва паватта̄ пан̃н̃а̄ абхин̃н̃а̄ти вуччати. са̄ панеса̄ пат̣ипада̄ екаччасса дуккха̄ хоти, нӣваран̣а̄дипаччанӣкадхаммасамуда̄ча̄рагахан̣ата̄йа киччха̄ асукха̄севана̄ти аттхо. екаччасса тадабха̄вена сукха̄. абхин̃н̃а̄пи екаччасса дандха̄ хоти манда̄ асӣгхаппаватти. екаччасса кхиппа̄ аманда̄ сӣгхаппаватти.

таттха йа̄ни парато саппа̄йа̄саппа̄йа̄ни ча палибодхупаччхеда̄дӣни пуббакичча̄ни ча аппана̄косалла̄ни ча ван̣н̣айисса̄ма, тесу йо асаппа̄йасевӣ хоти, тасса дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄ ча абхин̃н̃а̄ хоти. саппа̄йасевино сукха̄ пат̣ипада̄ кхиппа̄ ча абхин̃н̃а̄. йо пана пуббабха̄ге асаппа̄йам̣ севитва̄ апарабха̄ге саппа̄йасевӣ хоти, пуббабха̄ге ва̄ саппа̄йам̣ севитва̄ апарабха̄ге асаппа̄йасевӣ, тасса вомиссаката̄ ведитабба̄. татха̄ палибодхупаччхеда̄дикам̣ пуббакиччам̣ асампа̄детва̄ бха̄ванамануйуттасса дуккха̄ пат̣ипада̄ хоти. випарийа̄йена сукха̄. аппана̄косалла̄ни пана асампа̄дентасса дандха̄ абхин̃н̃а̄ хоти. сампа̄дентасса кхиппа̄.

апича тан̣ха̄авиджджа̄васена саматхавипассана̄дхика̄равасена ча̄пи ета̄сам̣ пабхедо ведитаббо. тан̣ха̄бхибхӯтасса хи дуккха̄ пат̣ипада̄ хоти. анабхибхӯтасса сукха̄. авиджджа̄бхибхӯтасса ча дандха̄ абхин̃н̃а̄ хоти. анабхибхӯтасса кхиппа̄. йо ча саматхе аката̄дхика̄ро, тасса дуккха̄ пат̣ипада̄ хоти. ката̄дхика̄расса сукха̄. йо пана випассана̄йа аката̄дхика̄ро хоти, тасса дандха̄ абхин̃н̃а̄ хоти, ката̄дхика̄расса кхиппа̄. килесиндрийавасена ча̄пи ета̄сам̣ пабхедо ведитаббо. тиббакилесасса хи мудиндрийасса дуккха̄ пат̣ипада̄ хоти дандха̄ ча абхин̃н̃а̄, тиккхиндрийасса пана кхиппа̄ абхин̃н̃а̄. мандакилесасса ча мудиндрийасса сукха̄ пат̣ипада̄ хоти дандха̄ ча абхин̃н̃а̄. тиккхиндрийасса пана кхиппа̄ абхин̃н̃а̄ти.

ити има̄су пат̣ипада̄абхин̃н̃а̄су йо пуггало дуккха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄йа ча абхин̃н̃а̄йа сама̄дхим̣ па̄пун̣а̄ти, тасса со сама̄дхи дуккха̄пат̣ипадо дандха̄бхин̃н̃оти вуччати. еса найо сесаттайепӣти евам̣ дуккха̄пат̣ипада̄дандха̄бхин̃н̃а̄дивасена чатуббидхо.

дутийачатукке аттхи сама̄дхи паритто паритта̄рамман̣о, аттхи паритто аппама̄н̣а̄рамман̣о, аттхи аппама̄н̣о паритта̄рамман̣о, аттхи аппама̄н̣о аппама̄н̣а̄рамман̣оти. таттха йо сама̄дхи аппагун̣о упариджха̄насса паччайо бхавитум̣ на саккоти, айам̣ паритто. йо пана авад̣д̣хите а̄рамман̣е паватто, айам̣ паритта̄рамман̣о. йо пагун̣о субха̄вито, упариджха̄насса паччайо бхавитум̣ саккоти, айам̣ аппама̄н̣о. йо ча вад̣д̣хите а̄рамман̣е паватто, айам̣ аппама̄н̣а̄рамман̣о. вутталаккхан̣авомиссата̄йа пана вомиссаканайо ведитаббо. евам̣ париттапаритта̄рамман̣а̄дивасена чатуббидхо.

татийачатукке виккхамбхитанӣваран̣а̄нам̣ витаккавича̄рапӣтисукхасама̄дхӣнам̣ васена пан̃чан̇гикам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣, тато вӯпасантавитаккавича̄рам̣ тиван̇гикам̣ дутийам̣, тато вираттапӣтикам̣ дуван̇гикам̣ татийам̣, тато пахӣнасукхам̣ упеккха̄ведана̄сахитасса сама̄дхино васена дуван̇гикам̣ чатуттхам̣. ити имесам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ ан̇габхӯта̄ чатта̄ро сама̄дхӣ хонти. евам̣ чатуджха̄нан̇гавасена чатуббидхо.

чатуттхачатукке аттхи сама̄дхи ха̄набха̄гийо, аттхи т̣хитибха̄гийо, аттхи висесабха̄гийо, аттхи ниббедхабха̄гийо. таттха паччанӣкасамуда̄ча̄равасена ха̄набха̄гийата̄, таданудхаммата̄йа сатийа̄ сан̣т̣ха̄навасена т̣хитибха̄гийата̄, упаривисеса̄дхигамавасена висесабха̄гийата̄, ниббида̄сахагатасан̃н̃а̄манасика̄расамуда̄ча̄равасена ниббедхабха̄гийата̄ ча ведитабба̄. йатха̄ха, ‘‘пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхим̣ ка̄масахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти ха̄набха̄гинӣ пан̃н̃а̄. таданудхаммата̄ сати сантит̣т̣хати т̣хитибха̄гинӣ пан̃н̃а̄. авитаккасахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти висесабха̄гинӣ пан̃н̃а̄. ниббида̄сахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти вира̄гӯпасан̃хита̄ ниббедхабха̄гинӣ пан̃н̃а̄’’ти (вибха. 799). та̄йа пана пан̃н̃а̄йа сампайутта̄ сама̄дхӣпи чатта̄ро хонтӣти. евам̣ ха̄набха̄гийа̄дивасена чатуббидхо.

пан̃чамачатукке ка̄ма̄вачаро сама̄дхи, рӯпа̄вачаро сама̄дхи, арӯпа̄вачаро сама̄дхи, апарийа̄панно сама̄дхӣти евам̣ чатта̄ро сама̄дхӣ. таттха сабба̄пи упача̄рекаггата̄ ка̄ма̄вачаро сама̄дхи. татха̄ рӯпа̄вачара̄дикусалачиттекаггата̄ итаре тайоти евам̣ ка̄ма̄вачара̄дивасена чатуббидхо.

чхат̣т̣хачатукке ‘‘чхандам̣ че бхиккху адхипатим̣ каритва̄ лабхати сама̄дхим̣, лабхати читтассекаггатам̣, айам̣ вуччати чхандасама̄дхи…пе… вӣрийам̣ че бхиккху…пе… читтам̣ че бхиккху…пе… вӣмам̣сам̣ че бхиккху адхипатим̣ каритва̄ лабхати сама̄дхим̣, лабхати читтассекаггатам̣, айам̣ вуччати вӣмам̣са̄сама̄дхӣ’’ти (вибха. 432; сам̣. ни. 3.825) евам̣ адхипативасена чатуббидхо.

пан̃чаке йам̣ чатуккабхеде вуттам̣ дутийам̣ джха̄нам̣, там̣ витаккаматта̄тиккамена дутийам̣, витаккавича̄ра̄тиккамена татийанти евам̣ двидха̄ бхиндитва̄ пан̃ча джха̄на̄ни ведитабба̄ни. тесам̣ ан̇габхӯта̄ ча пан̃ча сама̄дхӣти евам̣ пан̃чаджха̄нан̇гавасена пан̃чавидхата̄ ведитабба̄.

40. ко часса сам̣килесо ким̣ вода̄нанти еттха пана виссаджджанам̣ вибхан̇ге вуттамева. вуттан̃хи таттха ‘‘сам̣килесанти ха̄набха̄гийо дхаммо. вода̄нанти висесабха̄гийо дхаммо’’ти (вибха. 828). таттха ‘‘пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхим̣ ка̄масахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти ха̄набха̄гинӣ пан̃н̃а̄’’ти (вибха. 799) имина̄ найена ха̄набха̄гийадхаммо ведитаббо. ‘‘авитаккасахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ самуда̄чаранти висесабха̄гинӣ пан̃н̃а̄’’ти (вибха. 799) имина̄ найена висесабха̄гийадхаммо ведитаббо.

дасапалибодхаван̣н̣ана̄

41. катхам̣ бха̄ветабботи еттха пана йо та̄ва айам̣ локийалокуттаравасена дувидхотиа̄дӣсу арийамаггасампайутто сама̄дхи вутто, тасса бха̄вана̄найо пан̃н̃а̄бха̄вана̄найенева сан̇гахито. пан̃н̃а̄йа хи бха̄вита̄йа со бха̄вито хоти. тасма̄ там̣ сандха̄йа евам̣ бха̄ветабботи на кин̃чи висум̣ вада̄ма.

йо пана̄йам̣ локийо, со вуттанайена сӣла̄ни висодхетва̄ супарисуддхе сӣле патит̣т̣хитена йва̄сса дасасу палибодхесу палибодхо аттхи, там̣ упаччхиндитва̄ каммат̣т̣ха̄нада̄йакам̣ калйа̄н̣амиттам̣ упасан̇камитва̄ аттано чарийа̄нукӯлам̣ чатта̄лӣса̄йа каммат̣т̣ха̄несу ан̃н̃атарам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ сама̄дхибха̄вана̄йа ананурӯпам̣ виха̄рам̣ паха̄йа анурӯпе виха̄ре вихарантена кхуддакапалибодхупаччхедам̣ катва̄ саббам̣ бха̄вана̄видха̄нам̣ апариха̄пентена бха̄ветабботи айаметтха сан̇кхепо.

айам̣ пана виттха̄ро, йам̣ та̄ва вуттам̣ ‘‘йва̄сса дасасу палибодхесу палибодхо аттхи, там̣ упаччхиндитва̄’’ти, еттха –

а̄ва̄со ча кулам̣ ла̄бхо, ган̣о камман̃ча пан̃чамам̣;

аддха̄нам̣ н̃а̄ти а̄ба̄дхо, гантхо иддхӣти те даса̄ти. –

име даса палибодха̄ на̄ма. таттха а̄ва̄сойева а̄ва̄сапалибодхо. еса найо кула̄дӣсу.

таттха а̄ва̄соти екопи оварако вуччати екампи паривен̣ам̣ сакалопи сан̇гха̄ра̄мо. сва̄йам̣ на саббассева палибодхо хоти. йо панеттха навакамма̄дӣсу уссуккам̣ ва̄ а̄паджджати, бахубхан̣д̣асанничайо ва̄ хоти, йена кеначи ва̄ ка̄ран̣ена апеккхава̄ пат̣ибаддхачитто, тассева палибодхо хоти, на итарасса.

татридам̣ ваттху – две кира кулапутта̄ анура̄дхапура̄ никкхамитва̄ анупуббена тхӯпа̄ра̄ме паббаджим̣су. тесу еко две ма̄тика̄ пагун̣а̄ катва̄ пан̃чавассико хутва̄ пава̄ретва̄ па̄чинакхан̣д̣ара̄джим̣ на̄ма гато. еко таттхева васати. па̄чинакхан̣д̣ара̄джигато таттха чирам̣ васитва̄ тхеро хутва̄ чинтеси ‘‘пат̣исалла̄наса̄руппамидам̣ т̣ха̄нам̣, ханда нам̣ саха̄йакасса̄пи а̄рочемӣ’’ти. тато никкхамитва̄ анупуббена тхӯпа̄ра̄мам̣ па̄виси. пависантам̣йева ча нам̣ дисва̄ сама̄навассикаттхеро паччуггантва̄ паттачӣварам̣ пат̣иггахетва̄ ваттам̣ ака̄си. а̄гантукаттхеро сена̄санам̣ пависитва̄ чинтеси ‘‘ида̄ни ме саха̄йо саппим̣ ва̄ пха̄н̣итам̣ ва̄ па̄накам̣ ва̄ песессати. айан̃хи имасмим̣ нагаре чиранива̄сӣ’’ти. со раттим̣ аладдха̄ па̄то чинтеси ‘‘ида̄ни упат̣т̣ха̄кехи гахитам̣ йа̄гукхаджджакам̣ песессатӣ’’ти. тампи адисва̄ ‘‘пахин̣анта̄ наттхи, павит̣т̣хасса ман̃н̃е дассатӣ’’ти па̄това тена саддхим̣ га̄мам̣ па̄виси. те две екам̣ вӣтхим̣ чаритва̄ ул̣ун̇каматтам̣ йа̄гум̣ лабхитва̄ а̄санаса̄ла̄йам̣ нисӣдитва̄ пивим̣су. тато а̄гантуко чинтеси ‘‘нибаддхайа̄гу ман̃н̃е наттхи, бхаттака̄ле ида̄ни манусса̄ пан̣ӣтам̣ бхаттам̣ дассантӣ’’ти, тато бхаттака̄лепи пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ладдхамева бхун̃джитва̄ итаро а̄ха – ‘‘ким̣, бханте, саббака̄лам̣ евам̣ йа̄петха̄’’ти? а̄ма̄вусоти. бханте, па̄чинакхан̣д̣ара̄джи пха̄сука̄, таттха гаччха̄ма̄ти. тхеро нагарато даккхин̣адва̄рена никкхаманто кумбхака̄рага̄мамаггам̣ пат̣ипаджджи. итаро а̄ха – ‘‘ким̣ пана, бханте, имам̣ маггам̣ пат̣ипаннаттха̄’’ти? нану твама̄вусо, па̄чинакхан̣д̣ара̄джийа̄ ван̣н̣ам̣ абха̄сӣти? ким̣ пана, бханте, тумха̄кам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ васитат̣т̣ха̄не на кочи атирекапариккха̄ро аттхӣти? а̄ма̄вусо ман̃чапӣт̣хам̣ сан̇гхикам̣, там̣ пат̣иса̄митамева, ан̃н̃ам̣ кин̃чи наттхӣти. майхам̣ пана, бханте, каттарадан̣д̣о телана̄л̣и упа̄ханаттхавика̄ ча таттхева̄ти. тайа̄вусо, екадивасам̣ васитва̄ еттакам̣ т̣хапитанти? а̄ма, бханте. со пасанначитто тхерам̣ вандитва̄ ‘‘тумха̄диса̄нам̣, бханте, саббаттха аран̃н̃ава̄сойева. тхӯпа̄ра̄мо чатуннам̣ буддха̄нам̣ дха̄тунидха̄нат̣т̣ха̄нам̣, лохапа̄са̄де саппа̄йам̣ дхаммассаванам̣ маха̄четийадассанам̣ тхерадассанан̃ча лаббхати, буддхака̄ло вийа паваттати. идхева тумхе васатха̄’’ти дутийадивасе паттачӣварам̣ гахетва̄ сайамева агама̄сӣти. ӣдисасса а̄ва̄со на палибодхо хоти.

куланти н̃а̄тикулам̣ ва̄ упат̣т̣ха̄какулам̣ ва̄. екаччасса хи упат̣т̣ха̄какулампи ‘‘сукхитесу сукхито’’тиа̄дина̄ (вибха. 888; сам̣. ни. 4.241) найена сам̣сат̣т̣хасса вихарато палибодхо хоти, со кулама̄нусакехи вина̄ дхаммассавана̄йа са̄мантавиха̄рампи на гаччхати. екаччасса ма̄та̄питаропи палибодха̄ на хонти, коран̣д̣акавиха̄рава̄ситтхерасса бха̄гинеййадахарабхиккхуно вийа.

со кира уддесаттхам̣ рохан̣ам̣ агама̄си. тхерабхагинӣпи упа̄сика̄ сада̄ тхерам̣ тасса паваттим̣ пуччхати. тхеро екадивасам̣ дахарам̣ а̄несса̄мӣти рохан̣а̄бхимукхо па̄йа̄си. дахаропи ‘‘чирам̣ ме идха вуттхам̣, упаджджха̄йам̣ да̄ни пасситва̄ упа̄сика̄йа ча паваттим̣ н̃атва̄ а̄гамисса̄мӣ’’ти рохан̣ато никкхами. те убхопи ган̇га̄тӣре сама̄гаччхим̣су. со ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле тхерасса ваттам̣ катва̄ ‘‘кухим̣ йа̄сӣ’’ти пуччхито таматтхам̣ а̄рочеси. тхеро сут̣т̣ху те катам̣, упа̄сика̄пи сада̄ пуччхати, ахампи етадаттхамева а̄гато, гаччха твам̣, ахам̣ пана идхева имам̣ вассам̣ васисса̄мӣти там̣ уййоджеси. со вассӯпана̄йикадивасейева там̣ виха̄рам̣ патто. сена̄санамписса питара̄ ка̄ритамева паттам̣.

атхасса пита̄ дутийадивасе а̄гантва̄ ‘‘касса, бханте, амха̄кам̣ сена̄санам̣ патта’’нти пуччханто ‘‘а̄гантукасса дахарасса̄’’ти сутва̄ там̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ а̄ха – ‘‘бханте, амха̄кам̣ сена̄сане вассам̣ упагатасса ваттам̣ аттхӣ’’ти. ким̣ упа̄сака̄ти? тема̄сам̣ амха̄кам̣йева гхаре бхиккхам̣ гахетва̄ пава̄ретва̄ гаманака̄ле а̄пуччхитаббанти. со тун̣хибха̄вена адхива̄сеси. упа̄сакопи гхарам̣ гантва̄ ‘‘амха̄кам̣ а̄ва̄се еко а̄гантуко аййо упагато саккаччам̣ упат̣т̣ха̄таббо’’ти а̄ха. упа̄сика̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄деси. дахаропи бхаттака̄ле н̃а̄тигхарам̣ агама̄си. на нам̣ кочи сан̃джа̄ни.

со тема̄сампи таттха пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ вассам̣вуттхо ‘‘ахам̣ гаччха̄мӣ’’ти а̄пуччхи. атхасса н̃а̄така̄ ‘‘све, бханте, гаччхатха̄’’ти дутийадивасе гхарейева бходжетва̄ телана̄л̣им̣ пӯретва̄ екам̣ гул̣апин̣д̣ам̣ навахаттхан̃ча са̄т̣акам̣ датва̄ ‘‘гаччхатха, бханте’’ти а̄хам̣су. со анумоданам̣ катва̄ рохан̣а̄бхимукхо па̄йа̄си.

упаджджха̄йописса пава̄ретва̄ пат̣ипатхам̣ а̄гаччханто пуббе дит̣т̣хат̣т̣ха̄нейева там̣ аддаса. со ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле тхерасса ваттам̣ ака̄си. атха нам̣ тхеро пуччхи ‘‘ким̣, бхаддамукха, дит̣т̣ха̄ те упа̄сика̄’’ти? со ‘‘а̄ма, бханте’’ти саббам̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ тена телена тхерасса па̄де маккхетва̄ гул̣ена па̄накам̣ катва̄ тампи са̄т̣акам̣ тхерассева датва̄ тхерам̣ вандитва̄ ‘‘майхам̣, бханте, рохан̣ам̣йева саппа̄йа’’нти агама̄си. тхеропи виха̄рам̣ а̄гантва̄ дутийадивасе коран̣д̣акага̄мам̣ па̄виси.

упа̄сика̄пи ‘‘майхам̣ бха̄та̄ мама путтам̣ гахетва̄ ида̄ни а̄гаччхатӣ’’ти сада̄ маггам̣ олокайама̄на̄ва тит̣т̣хати. са̄ там̣ екакамева а̄гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘мато ме ман̃н̃е путто, айам̣ тхеро екакова а̄гаччхатӣ’’ти тхерасса па̄дамӯле нипатитва̄ паридевама̄на̄ роди. тхеро ‘‘нӯна дахаро аппиччхата̄йа атта̄нам̣ аджа̄на̄петва̄ва гато’’ти там̣ самасса̄сетва̄ саббам̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ паттаттхавикато там̣ са̄т̣акам̣ нӣхаритва̄ дассети.

упа̄сика̄ пасӣдитва̄ путтена гатадиса̄бхимукха̄ урена нипаджджитва̄ намассама̄на̄ а̄ха – ‘‘майхам̣ путтасадисам̣ вата ман̃н̃е бхиккхум̣ ка̄йасаккхим̣ катва̄ бхагава̄ ратхавинӣтапат̣ипадам̣ (ма. ни. 1.252 а̄дайо), на̄лакапат̣ипадам̣ (су. ни. 684 а̄дайо), туват̣т̣акапат̣ипадам̣ (су. ни. 921 а̄дайо), чатупаччайасантосабха̄вана̄ра̄мата̄дӣпакам̣ маха̄арийавам̣сапат̣ипадан̃ча (а. ни. 4.28; дӣ. ни. 3.309) десеси. виджа̄тама̄туйа̄ на̄ма гехе тема̄сам̣ бхун̃джама̄нопи ‘ахам̣ путто твам̣ ма̄та̄’ти на ваккхати, ахо аччхарийамануссо’’ти. еварӯпасса ма̄та̄питаропи палибодха̄ на хонти, пагева ан̃н̃ам̣ упат̣т̣ха̄какула’’нти.

ла̄бхоти чатта̄ро паччайа̄. те катхам̣ палибодха̄ хонти? пун̃н̃авантасса хи бхиккхуно гатагатат̣т̣ха̄не манусса̄ маха̄парива̄ре паччайе денти. со тесам̣ анумоденто дхаммам̣ десенто саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ на ока̄сам̣ лабхати. арун̣уггаманато йа̄ва пат̣хамайа̄мо, та̄ва мануссасам̣сагго на упаччхиджджати. пуна балавапаччӯсейева ба̄хулликапин̣д̣апа̄тика̄ а̄гантва̄ ‘‘бханте, асуко упа̄сако упа̄сика̄ амаччо амаччадхӣта̄ тумха̄кам̣ дассанака̄ма̄’’ти ваданти, со ган̣ха̄вусо, паттачӣваранти гаманасаджджова хотӣти ниччабйа̄ват̣о, тассева те паччайа̄ палибодха̄ хонти. тена ган̣ам̣ паха̄йа йаттха нам̣ на джа̄нанти, таттха екакена чаритаббам̣. евам̣ со палибодхо упаччхиджджатӣти.

ган̣оти суттантикаган̣о ва̄ а̄бхидхаммикаган̣о ва̄, йо тасса уддесам̣ ва̄ парипуччхам̣ ва̄ денто саман̣адхаммасса ока̄сам̣ на лабхати, тассева ган̣о палибодхо хоти, тена со евам̣ упаччхиндитаббо. саче тесам̣ бхиккхӯнам̣ баху гахитам̣ хоти, аппам̣ авасит̣т̣хам̣, там̣ нит̣т̣хапетва̄ аран̃н̃ам̣ пависитаббам̣. саче аппам̣ гахитам̣, баху авасит̣т̣хам̣, йоджанато парам̣ агантва̄ антойоджанапариччхеде ан̃н̃ам̣ ган̣ава̄чакам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘име а̄йасма̄ уддеса̄дӣхи сан̇ган̣хатӯ’’ти ваттаббам̣. евам̣ алабхама̄нена ‘‘майхама̄вусо, екам̣ киччам̣ аттхи, тумхе йатха̄пха̄сукат̣т̣ха̄на̄ни гаччхатха̄’’ти ган̣ам̣ паха̄йа аттано каммам̣ каттаббанти.

камманти навакаммам̣. там̣ каронтена вад̣д̣хакӣа̄дӣхи ладдха̄ладдхам̣ джа̄нитаббам̣, ката̄кате уссуккам̣ а̄паджджитаббанти саббада̄ палибодхо хоти. сопи евам̣ упаччхиндитаббо, саче аппам̣ авасит̣т̣хам̣ хоти нит̣т̣хапетаббам̣. саче баху, сан̇гхикан̃че навакаммам̣, сан̇гхасса ва̄ сан̇гхабха̄раха̄ракабхиккхӯнам̣ ва̄ ниййа̄детаббам̣. аттано сантакан̃че, аттано бха̄раха̄рака̄нам̣ ниййа̄детаббам̣. та̄дисе алабхантена сан̇гхасса париччаджитва̄ гантаббанти.

аддха̄нанти маггагаманам̣. йасса хи каттхачи паббаджджа̄пеккхо ва̄ хоти, паччайаджа̄там̣ ва̄ кин̃чи ладдхаббам̣ хоти. саче там̣ алабханто на саккоти адхива̄сетум̣, аран̃н̃ам̣ пависитва̄ саман̣адхаммам̣ каронтассапи гамикачиттам̣ на̄ма дуппат̣ивиноданӣйам̣ хоти, тасма̄ гантва̄ там̣ киччам̣ тӣретва̄ва саман̣адхамме уссуккам̣ ка̄таббанти.

н̃а̄тӣти виха̄ре а̄чарийупаджджха̄йасаддхивиха̄рикаантева̄сикасама̄нупаджджха̄йакасама̄на̄чарийака̄, гхаре ма̄та̄ пита̄ бха̄та̄ти евама̄дика̄. те гила̄на̄ имасса палибодха̄ хонти, тасма̄ со палибодхо упат̣т̣хахитва̄ тесам̣ па̄катикакаран̣ена упаччхиндитаббо.

таттха упаджджха̄йо та̄ва гила̄но саче лахум̣ на вут̣т̣ха̄ти, йа̄ваджӣвампи пат̣иджаггитаббо. татха̄ паббаджджа̄чарийо упасампада̄чарийо саддхивиха̄рико упасампа̄дитапабба̄джитаантева̄сикасама̄нупаджджха̄йака̄ ча. ниссайа̄чарийауддеса̄чарийаниссайантева̄сикауддесантева̄сикасама̄на̄чарийака̄ пана йа̄ва ниссайауддеса̄ анупаччхинна̄, та̄ва пат̣иджаггитабба̄. пахонтена тато уддхампи пат̣иджаггитабба̄ ева. ма̄та̄питӯсу упаджджха̄йе вийа пат̣ипаджджитаббам̣. сачепи хи те радждже т̣хита̄ хонти, путтато ча упат̣т̣ха̄нам̣ пачча̄сӣсанти, ка̄таббамева. атха тесам̣ бхесаджджам̣ наттхи, аттано сантакам̣ да̄таббам̣. асати бхиккха̄чарийа̄йа парийеситва̄пи да̄таббамева. бха̄тубхагинӣнам̣ пана тесам̣ сантакамева йоджетва̄ да̄таббам̣. саче наттхи аттано сантакам̣ та̄вака̄ликам̣ датва̄ паччха̄ лабхантена ган̣хитаббам̣. алабхантена на чодетабба̄. ан̃н̃а̄такасса бхагиниса̄микасса бхесаджджам̣ нева ка̄тум̣ на да̄тум̣ ват̣т̣ати. ‘‘туйхам̣ са̄микасса дехӣ’’ти ватва̄ пана бхагинийа̄ да̄таббам̣. бха̄туджа̄йа̄йапи есева найо. тесам̣ пана путта̄ имасса н̃а̄така̄ ева̄ти тесам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти.

а̄ба̄дхоти йокочи рого. со ба̄дхайама̄но палибодхо хоти, тасма̄ бхесаджджакаран̣ена упаччхиндитаббо. саче пана катипа̄хам̣ бхесаджджам̣ каронтассапи на вӯпасаммати, на̄хам̣ туйхам̣ да̄со, на бхат̣ако, там̣йева хи посенто анаматагге сам̣са̄рават̣т̣е дуккхам̣ паттоти аттабха̄вам̣ гарахитва̄ саман̣адхаммо ка̄табботи.

гантхоти парийаттихаран̣ам̣. там̣ саджджха̄йа̄дӣхи ниччабйа̄ват̣асса палибодхо хоти, на итарасса. татрима̄ни ваттхӯни –

маджджхимабха̄н̣акадеваттхеро кира малайава̄сидеваттхерасса сантикам̣ гантва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ йа̄чи. тхеро кӣдисоси, а̄вусо, парийаттийанти пуччхи. маджджхимо ме, бханте, пагун̣оти. а̄вусо, маджджхимо на̄месо дуппариха̄ро, мӯлапан̣н̣а̄сам̣ саджджха̄йантасса маджджхимапан̣н̣а̄сако а̄гаччхати, там̣ саджджха̄йантасса упарипан̣н̣а̄сако. куто туйхам̣ каммат̣т̣ха̄нанти? бханте, тумха̄кам̣ сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ лабхитва̄ пуна на олокесса̄мӣти каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ екӯнавӣсативасса̄ни саджджха̄йам̣ акатва̄ вӣсатиме вассе арахаттам̣ патва̄ саджджха̄йаттха̄йа а̄гата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ‘‘вӣсати ме, а̄вусо, васса̄ни парийаттим̣ анолокентасса, апича кхо катапаричайо ахаметтха а̄рабхатха̄’’ти ватва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄ екабйан̃джанеписса кан̇кха̄ на̄хоси.

карул̣ийагирива̄сӣна̄гаттхеропи ат̣т̣ха̄расавасса̄ни парийаттим̣ чхад̣д̣етва̄ бхиккхӯнам̣ дха̄тукатхам̣ уддиси. тесам̣ га̄мава̄сикаттхерехи саддхим̣ сам̣сандента̄нам̣ екапан̃хопи уппат̣ипа̄т̣ийа̄ а̄гато на̄хоси.

маха̄виха̄репи типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхеро на̄ма ат̣т̣хакатхам̣ ануггахетва̄ва пан̃чаника̄йаман̣д̣але тӣн̣и пит̣ака̄ни париваттесса̄мӣти суван̣н̣абхерим̣ пахара̄песи. бхиккхусан̇гхо катама̄чарийа̄нам̣ уггахо, аттано а̄чарийуггахан̃н̃ева вадату, итаратха̄ ваттум̣ на дема̄ти а̄ха. упаджджха̄йопи нам̣ аттано упат̣т̣ха̄нама̄гатам̣ пуччхи ‘‘твама̄вусо, бхерим̣ пахара̄песӣ’’ти? а̄ма, бханте. ким̣ ка̄ран̣а̄ти? парийаттим̣, бханте, париваттесса̄мӣти. а̄вусо абхайа, а̄чарийа̄ идам̣ падам̣ катхам̣ вадантӣти? евам̣ ваданти, бхантети. тхеро хунти пат̣иба̄хи. пуна со ан̃н̃ена ан̃н̃ена парийа̄йена евам̣ ваданти бхантети тиккхаттум̣ а̄ха. тхеро саббам̣ хунти пат̣иба̄хитва̄ ‘‘а̄вусо, тайа̄ пат̣хамам̣ катхито ева а̄чарийамагго, а̄чарийамукхато пана ануггахитатта̄ ‘евам̣ а̄чарийа̄ вадантӣ’ти сан̣т̣ха̄тум̣ на̄саккхи. гаччха аттано а̄чарийа̄нам̣ сантике сун̣а̄хӣ’’ти. кухим̣, бханте, гаччха̄мӣти? ган̇га̄йа парато рохан̣аджанападе тула̄дха̄рапаббатавиха̄ре саббапарийаттико маха̄дхаммараккхитаттхеро на̄ма васати, тасса сантикам̣ гаччха̄ти. са̄дху, бхантети тхерам̣ вандитва̄ пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ тхерасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ нисӣди. тхеро касма̄ а̄гатосӣти пуччхи. дхаммам̣ сотум̣, бхантети. а̄вусо абхайа, дӣгхамаджджхимесу мам̣ ка̄лена ка̄лам̣ пуччханти. авасесам̣ пана ме тим̣саматта̄ни васса̄ни на олокитапуббам̣. апича твам̣ раттим̣ мама сантике париваттехи. ахам̣ те дива̄ катхайисса̄мӣти. со са̄дху, бхантети татха̄ ака̄си. паривен̣адва̄ре маха̄ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ га̄мава̄сино дивасе дивасе дхаммассаванаттха̄йа а̄гаччханти. тхеро раттим̣ париватти. там̣ дива̄ катхайанто анупуббена десанам̣ нит̣т̣хапетва̄ абхайаттхерасса сантике тат̣т̣ика̄йа нисӣдитва̄ ‘‘а̄вусо, майхам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхехӣ’’ти а̄ха. бханте, ким̣ бхан̣атха, нану майа̄ тумха̄камева сантике сутам̣? кимахам̣ тумхехи ан̃н̃а̄там̣ катхесса̄мӣти? тато нам̣ тхеро ан̃н̃о еса, а̄вусо, гатакасса магго на̄ма̄ти а̄ха. абхайатхеро кира тада̄ сота̄панно хоти. атхасса со каммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄ а̄гантва̄ лохапа̄са̄де дхаммам̣ париваттенто тхеро париниббутоти ассоси. сутва̄ ‘‘а̄харатха̄вусо, чӣвара’’нти чӣварам̣ па̄рупитва̄ ‘‘ануччхавико, а̄вусо, амха̄кам̣ а̄чарийасса арахаттамагго. а̄чарийо но, а̄вусо, уджу а̄джа̄нӣйо. со аттано дхаммантева̄сикасса сантике тат̣т̣ика̄йа нисӣдитва̄ ‘майхам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхехӣ’ти а̄ха. ануччхавико, а̄вусо, тхерасса арахаттамагго’’ти. еварӯпа̄нам̣ гантхо палибодхо на хотӣти.

иддхӣти потхуджджаника̄ иддхи. са̄ хи утта̄насеййакада̄рако вийа тарун̣асассам̣ вийа ча дуппариха̄ра̄ хоти. аппаматтакенева бхиджджати. са̄ пана випассана̄йа палибодхо хоти, на сама̄дхисса, сама̄дхим̣ патва̄ паттаббато. тасма̄ випассанаттхикена иддхипалибодхо упаччхиндитаббо, итарена авасеса̄ти айам̣ та̄ва палибодхакатха̄йа виттха̄ро.

каммат̣т̣ха̄нада̄йакаван̣н̣ана̄

42. каммат̣т̣ха̄нада̄йакам̣ калйа̄н̣амиттам̣ упасан̇камитва̄ти еттха пана дувидхам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ саббаттхакакаммат̣т̣ха̄нам̣ па̄риха̄рийакаммат̣т̣ха̄нан̃ча. таттха саббаттхакакаммат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма бхиккхусан̇гха̄дӣсу метта̄ маран̣ассати ча. асубхасан̃н̃а̄типи еке.

каммат̣т̣ха̄никена хи бхиккхуна̄ пат̣хамам̣ та̄ва париччхиндитва̄ сӣмат̣т̣хакабхиккхусан̇гхе сукхита̄ хонту абйа̄паджджа̄ти метта̄ бха̄ветабба̄. тато сӣмат̣т̣хакадевата̄су. тато гочарага̄мамхи иссараджане. тато таттха мануссе упа̄да̄йа саббасаттесу. со хи бхиккхусан̇гхе метта̄йа сахава̄сӣнам̣ мудучиттатам̣ джанети. атхасса те сукхасам̣ва̄са̄ хонти. сӣмат̣т̣хакадевата̄су метта̄йа мудукатачитта̄хи девата̄хи дхаммика̄йа раккха̄йа сусам̣вихитараккхо хоти. гочарага̄мамхи иссараджане метта̄йа мудукатачиттасанта̄нехи иссарехи дхаммика̄йа раккха̄йа сураккхитапариккха̄ро хоти. таттха мануссесу метта̄йа паса̄дитачиттехи техи апарибхӯто хутва̄ вичарати. саббасаттесу метта̄йа саббаттха аппат̣ихатача̄ро хоти. маран̣ассатийа̄ пана авассам̣ майа̄ маритаббанти чинтенто анесанам̣ паха̄йа упарӯпари вад̣д̣хама̄насам̣вего анолӣнавуттико хоти. асубхасан̃н̃а̄паричитачиттасса панасса дибба̄нипи а̄рамман̣а̄ни лобхавасена читтам̣ на парийа̄дийанти.

евам̣ бахӯпака̄ратта̄ саббаттха аттхайитаббам̣ иччхитаббанти ча адхиппетасса йога̄нуйогакаммасса т̣ха̄нан̃ча̄ти саббаттхакакаммат̣т̣ха̄нанти вуччати.

чатта̄лӣса̄йа пана каммат̣т̣ха̄несу йам̣ йасса чарийа̄нукӯлам̣, там̣ тасса ниччам̣ парихаритаббатта̄ упаримасса ча упаримасса бха̄вана̄каммасса падат̣т̣ха̄натта̄ па̄риха̄рийакаммат̣т̣ха̄нанти вуччати. ити имам̣ дувидхампи каммат̣т̣ха̄нам̣ йо дети, айам̣ каммат̣т̣ха̄нада̄йако на̄ма. там̣ каммат̣т̣ха̄нада̄йакам̣.

калйа̄н̣амиттанти –

пийо гару бха̄ванӣйо, ватта̄ ча вачанаккхамо;

гамбхӣран̃ча катхам̣ катта̄, но чат̣т̣ха̄не нийоджакоти. (а. ни. 7.37);

евама̄дигун̣асаманна̄гатам̣ екантена хитесим̣ вуддхипаккхе т̣хитам̣ калйа̄н̣амиттам̣.

‘‘мамам̣ хи, а̄нанда, калйа̄н̣амиттам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччантӣ’’ти (сам̣. ни. 1.129; 5.2) а̄дивачанато пана самма̄самбуддхойева сабба̄ка̄расампанно калйа̄н̣амитто. тасма̄ тасмим̣ сати тассева бхагавато сантике гахитакаммат̣т̣ха̄нам̣ сугахитам̣ хоти. париниббуте пана тасмим̣ асӣтийа̄ маха̄са̄вакесу йо дхарати, тасса сантике гахетум̣ ват̣т̣ати. тасмим̣ асати йам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетука̄мо хоти, тассева васена чатуккапан̃чакаджджха̄на̄ни ниббаттетва̄ джха̄нападат̣т̣ха̄нам̣ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ а̄саваккхайаппаттасса кхӣн̣а̄савасса сантике гахетаббам̣.

ким̣ пана кхӣн̣а̄саво ахам̣ кхӣн̣а̄савоти атта̄нам̣ пака̄сетӣти? ким̣ ваттаббам̣, ка̄ракабха̄вам̣ хи джа̄нитва̄ пака̄сети. нану ассагуттаттхеро а̄раддхакаммат̣т̣ха̄насса бхиккхуно ‘‘каммат̣т̣ха̄нака̄рако айа’’нти джа̄нитва̄ а̄ка̄се чаммакхан̣д̣ам̣ пан̃н̃а̄петва̄ таттха паллан̇кена нисинно каммат̣т̣ха̄нам̣ катхесӣти.

тасма̄ саче кхӣн̣а̄савам̣ лабхати, иччетам̣ кусалам̣, но че лабхати, ана̄га̄мисакада̄га̄мисота̄паннаджха̄нала̄бхӣпутхуджджанатипит̣акадхарадвипит̣акадхараекапит̣акадхаресу пуримасса пуримасса сантике. екапит̣акадхарепи асати йасса екасан̇гӣтипи ат̣т̣хакатха̄йа саддхим̣ пагун̣а̄, айан̃ча ладжджӣ хоти, тасса сантике гахетаббам̣. еварӯпо хи тантидхаро вам̣са̄нураккхако павен̣ӣпа̄лако а̄чарийо а̄чарийаматикова хоти, на аттаноматико хоти. тенева пора̄н̣акаттхера̄ ‘‘ладжджӣ раккхиссати ладжджӣ раккхиссатӣ’’ти тиккхаттум̣ а̄хам̣су.

пуббе вуттакхӣн̣а̄сава̄дайо четтха аттана̄ адхигатамаггамева а̄чиккханти. бахуссуто пана там̣ там̣ а̄чарийам̣ упасан̇камитва̄ уггахапарипуччха̄нам̣ висодхитатта̄ ито чито ча суттан̃ча ка̄ран̣ан̃ча саллаккхетва̄ саппа̄йа̄саппа̄йам̣ йоджетва̄ гаханат̣т̣ха̄не гаччханто маха̄хаттхӣ вийа маха̄маггам̣ дассенто каммат̣т̣ха̄нам̣ катхессати. тасма̄ еварӯпам̣ каммат̣т̣ха̄нада̄йакам̣ калйа̄н̣амиттам̣ упасан̇камитва̄ тасса ваттапат̣ипаттим̣ катва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетаббам̣.

саче панетам̣ екавиха̄рейева лабхати, иччетам̣ кусалам̣, но че лабхати, йаттха со васати, таттха гантаббам̣. гаччхантена ча на дхотамаккхитехи па̄дехи упа̄хана̄ а̄рӯхитва̄ чхаттам̣ гахетва̄ телана̄л̣имадхупха̄н̣ита̄дӣни га̄ха̄петва̄ антева̄сикапаривутена гантаббам̣. гамикаваттам̣ пана пӯретва̄ аттано паттачӣварам̣ сайамева гахетва̄ антара̄магге йам̣ йам̣ виха̄рам̣ пависати саббаттха ваттапат̣ипаттим̣ курума̄нена саллахукапариккха̄рена парамасаллекхавуттина̄ хутва̄ гантаббам̣.

там̣ виха̄рам̣ пависантена антара̄маггейева дантакат̣т̣хам̣ каппийам̣ ка̄ра̄петва̄ гахетва̄ пависитаббам̣, на ча ‘‘мухуттам̣ виссаметва̄ па̄дадхованамаккхана̄дӣни катва̄ а̄чарийасса сантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти ан̃н̃ам̣ паривен̣ам̣ пависитаббам̣. касма̄? саче хисса татра а̄чарийасса висабха̄га̄ бхиккхӯ бхавеййум̣, те а̄гаманака̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ а̄чарийасса аван̣н̣ам̣ пака̄сетва̄ ‘‘нат̣т̣хоси, саче тасса сантикам̣ а̄гато’’ти виппат̣иса̄рам̣ уппа̄деййум̣, йена татова пат̣иниваттеййа, тасма̄ а̄чарийасса васанат̣т̣ха̄нам̣ пуччхитва̄ уджукам̣ таттхева гантаббам̣.

саче а̄чарийо дахаратаро хоти, паттачӣварапат̣иггахан̣а̄дӣни на са̄дитабба̄ни. саче вуд̣д̣хатаро хоти, гантва̄ а̄чарийам̣ вандитва̄ т̣ха̄таббам̣. ‘‘никкхипа̄вусо, паттачӣвара’’нти вуттена никкхипитаббам̣. ‘‘па̄нӣйам̣ пива̄’’ти вуттена саче иччхати па̄таббам̣. ‘‘па̄де дхова̄хӣ’’ти вуттена на та̄ва па̄да̄ дховитабба̄. саче хи а̄чарийена а̄бхатам̣ удакам̣ бхавеййа, на са̄руппам̣ сийа̄. ‘‘дхова̄ха̄вусо, на майа̄ а̄бхатам̣, ан̃н̃ехи а̄бхата’’нти вуттена пана йаттха а̄чарийо на пассати, еварӯпе пат̣иччханне ва̄ ока̄се, аббхока̄се виха̄расса̄пи ва̄ екаманте нисӣдитва̄ па̄да̄ дховитабба̄.

саче а̄чарийо телана̄л̣им̣ а̄харати ут̣т̣хахитва̄ убхохи хаттхехи саккаччам̣ гахетабба̄. саче хи на ган̣хеййа, ‘‘айам̣ бхиккху ито ева пат̣т̣ха̄йа самбхогам̣ копетӣ’’ти а̄чарийасса ан̃н̃атхаттам̣ бхавеййа. гахетва̄ пана на а̄дитова па̄да̄ маккхетабба̄. саче хи там̣ а̄чарийасса гаттаббхан̃джанателам̣ бхавеййа, на са̄руппам̣ сийа̄. тасма̄ сӣсам̣ маккхетва̄ кхандха̄дӣни маккхетабба̄ни. ‘‘саббапа̄риха̄рийателамидам̣, а̄вусо, па̄депи маккхехӣ’’ти вуттена пана тхокам̣ сӣсе катва̄ па̄де маккхетва̄ ‘‘имам̣ телана̄л̣им̣ т̣хапеми, бханте’’ти ватва̄ а̄чарийе ган̣ханте да̄табба̄.

а̄гатадивасато пат̣т̣ха̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ ме, бханте, катхетха иччевам̣ на ваттаббам̣. дутийадивасато пана пат̣т̣ха̄йа саче а̄чарийасса пакатиупат̣т̣ха̄ко аттхи, там̣ йа̄читва̄ ваттам̣ ка̄таббам̣. саче йа̄читопи на дети, ока̄се ладдхейева ка̄таббам̣. каронтена кхуддакамаджджхимамаханта̄ни тӣн̣и дантакат̣т̣ха̄ни упана̄метабба̄ни. сӣтам̣ ун̣ханти дувидхам̣ мукхадхованаудакан̃ча нха̄нодакан̃ча пат̣ийа̄детаббам̣. тато йам̣ а̄чарийо тӣн̣и диваса̄ни парибхун̃джати, та̄дисамева ниччам̣ упана̄метаббам̣. нийамам̣ акатва̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ парибхун̃джантасса йатха̄ладдхам̣ упана̄метаббам̣. ким̣ бахуна̄ вуттена? йам̣ там̣ бхагавата̄ ‘‘антева̄сикена, бхиккхаве, а̄чарийамхи самма̄ ваттитаббам̣. татра̄йам̣ самма̄ ваттана̄, ка̄лассева ут̣т̣ха̄йа упа̄хана̄ омун̃читва̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ дантакат̣т̣хам̣ да̄таббам̣, мукходакам̣ да̄таббам̣, а̄санам̣ пан̃н̃апетаббам̣. саче йа̄гу хоти, бха̄джанам̣ дховитва̄ йа̄гу упана̄метабба̄’’ти (маха̄ва. 78) а̄дикам̣ кхандхаке самма̄ваттам̣ пан̃н̃аттам̣, там̣ саббампи ка̄таббам̣.

евам̣ ваттасампаттийа̄ гарум̣ а̄ра̄дхайама̄нена са̄йам̣ вандитва̄ йа̄хӣти виссаджджитена гантаббам̣, йада̄ со кисса̄гатосӣти пуччхати, тада̄ а̄гаманака̄ран̣ам̣ катхетаббам̣. саче со нева пуччхати, ваттам̣ пана са̄дийати, даса̄хе ва̄ паккхе ва̄ вӣтиватте екадивасам̣ виссаджджитена̄пи агантва̄ ока̄сам̣ ка̄ретва̄ а̄гаманака̄ран̣ам̣ а̄рочетаббам̣. ака̄ле ва̄ гантва̄ киматтхама̄гатосӣти пут̣т̣хена а̄рочетаббам̣. саче со па̄това а̄гаччха̄ти вадати, па̄това гантаббам̣.

саче панасса та̄йа вела̄йа питта̄ба̄дхена ва̄ куччхи парид̣айхати, аггимандата̄йа ва̄ бхаттам̣ на джӣрати, ан̃н̃о ва̄ кочи рого ба̄дхати, там̣ йатха̄бхӯтам̣ а̄викатва̄ аттано саппа̄йавелам̣ а̄рочетва̄ та̄йа вела̄йа упасан̇камитаббам̣. асаппа̄йавела̄йа хи вуччама̄нампи каммат̣т̣ха̄нам̣ на сакка̄ хоти манасика̄тунти. айам̣ каммат̣т̣ха̄нада̄йакам̣ калйа̄н̣амиттам̣ упасан̇камитва̄ти еттха виттха̄ро.

чарийа̄ван̣н̣ана̄

43. ида̄ни аттано чарийа̄нукӯланти еттха чарийа̄ти чха чарийа̄ ра̄гачарийа̄, досачарийа̄, мохачарийа̄, саддха̄чарийа̄, буддхичарийа̄, витаккачарийа̄ти. кечи пана ра̄га̄дӣнам̣ сам̣саггасаннипа̄тавасена апара̄пи чатассо, татха̄ саддха̄дӣнанти има̄хи ат̣т̣хахи саддхим̣ чуддаса иччханти. евам̣ пана бхеде вуччама̄не ра̄га̄дӣнам̣ саддха̄дӣхипи сам̣саггам̣ катва̄ анека̄ чарийа̄ хонти, тасма̄ сан̇кхепена чхал̣ева чарийа̄ ведитабба̄. чарийа̄, пакати, уссанната̄ти аттхато екам̣. та̄сам̣ васена чхал̣ева пуггала̄ хонти ра̄гачарито, досачарито, мохачарито, саддха̄чарито, буддхичарито, витаккачаритоти.

таттха йасма̄ ра̄гачаритасса кусалаппаваттисамайе саддха̄ балаватӣ хоти, ра̄гасса а̄саннагун̣атта̄. йатха̄ хи акусалапаккхе ра̄го синиддхо на̄тилӯкхо, евам̣ кусалапаккхе саддха̄. йатха̄ ра̄го ваттхука̄ме парийесати, евам̣ саддха̄ сӣла̄дигун̣е. йатха̄ ра̄го ахитам̣ на париччаджати, евам̣ саддха̄ хитам̣ на париччаджати, тасма̄ ра̄гачаритасса саддха̄чарито сабха̄го.

йасма̄ пана досачаритасса кусалаппаваттисамайе пан̃н̃а̄ балаватӣ хоти, досасса а̄саннагун̣атта̄. йатха̄ хи акусалапаккхе досо ниссинехо на а̄рамман̣ам̣ аллӣйати, евам̣ кусалапаккхе пан̃н̃а̄. йатха̄ ча досо абхӯтампи досамева парийесати, евам̣ пан̃н̃а̄ бхӯтам̣ досамева. йатха̄ досо саттапариваджджана̄ка̄рена паваттати, евам̣ пан̃н̃а̄ сан̇кха̄рапариваджджана̄ка̄рена, тасма̄ досачаритасса буддхичарито сабха̄го.

йасма̄ пана мохачаритасса ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄да̄йа ва̄йамама̄насса йебхуййена антара̄йакара̄ витакка̄ уппаджджанти, мохасса а̄санналаккхан̣атта̄. йатха̄ хи мохо парибйа̄кулата̄йа анават̣т̣хито, евам̣ витакко на̄наппака̄равитакканата̄йа. йатха̄ ча мохо апарийога̄хан̣ата̄йа чан̃чало. татха̄ витакко лахупарикаппаната̄йа, тасма̄ мохачаритасса витаккачарито сабха̄готи.

апаре тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена апара̄пи тиссо чарийа̄ ваданти. таттха тан̣ха̄ ра̄гойева, ма̄но ча там̣сампайуттоти тадубхайам̣ ра̄гачарийам̣ на̄тиваттати. моханида̄натта̄ ча дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хичарийа̄ мохачарийамева анупатати.

44. та̄ панета̄ чарийа̄ киннида̄на̄? катхан̃ча джа̄нитаббам̣ ‘‘айам̣ пуггало ра̄гачарито, айам̣ пуггало доса̄дӣсу ан̃н̃атарачарито’’ти? ким̣ чаритасса пуггаласса ким̣ саппа̄йанти?

татра пурима̄ та̄ва тиссо чарийа̄ пубба̄чин̣н̣анида̄на̄, дха̄тудосанида̄на̄ ча̄ти екачче ваданти. пуббе кира ит̣т̣хаппайогасубхакаммабахуло ра̄гачарито хоти, сагга̄ ва̄ чавитва̄ идхӯпапанно. пуббе чхеданавадхабандханаверакаммабахуло досачарито хоти, нирайана̄гайонӣхи ва̄ чавитва̄ идхӯпапанно. пуббе маджджапа̄набахуло сутапарипуччха̄вихӣно ча мохачарито хоти, тираччха̄найонийа̄ ва̄ чавитва̄ идхӯпапанноти евам̣ пубба̄чин̣н̣анида̄на̄ти ваданти. двиннам̣ пана дха̄тӯнам̣ уссаннатта̄ пуггало мохачарито хоти патхавӣдха̄туйа̄ ча а̄подха̄туйа̄ ча. итара̄сам̣ двиннам̣ уссаннатта̄ досачарито. сабба̄сам̣ саматта̄ пана ра̄гачаритоти. досесу ча семха̄дхико ра̄гачарито хоти. ва̄та̄дхико мохачарито. семха̄дхико ва̄ мохачарито. ва̄та̄дхико ра̄гачаритоти евам̣ дха̄тудосанида̄на̄ти ваданти.

таттха йасма̄ пуббе ит̣т̣хаппайогасубхакаммабахула̄пи сагга̄ чавитва̄ идхӯпапанна̄пи ча на саббе ра̄гачарита̄йева хонти, на итаре ва̄ досамохачарита̄. евам̣ дха̄тӯнан̃ча йатха̄вуттенева найена уссаданийамо на̄ма наттхи. досанийаме ча ра̄гамохадвайамева вуттам̣, тампи ча пубба̄паравируддхамева. саддха̄чарийа̄дӣсу ча екисса̄пи нида̄нам̣ на вуттамева. тасма̄ саббаметам̣ апариччхиннавачанам̣.

айам̣ панеттха ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ мата̄нуса̄рена виниччхайо, вуттан̃хетам̣ уссадакиттане (дха. са. ат̣т̣ха. 498) ‘‘име сатта̄ пуббахетунийа̄мена лобхуссада̄ досуссада̄ мохуссада̄ алобхуссада̄ адосуссада̄ амохуссада̄ ча хонти.

йасса хи камма̄йӯханаккхан̣е лобхо балава̄ хоти алобхо мандо, адоса̄моха̄ балаванто досамоха̄ манда̄, тасса мандо алобхо лобхам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккоти. адоса̄моха̄ пана балаванто досамохе парийа̄да̄тум̣ саккоти. тасма̄ со тена каммена диннапат̣исандхивасена ниббатто луддхо хоти сукхасӣло аккодхано пан̃н̃ава̄ ваджирӯпаман̃а̄н̣о.

йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е лобхадоса̄ балаванто хонти алобха̄доса̄ манда̄, амохо балава̄ мохо мандо, со пуриманайенева луддхо чева хоти дут̣т̣хо ча. пан̃н̃ава̄ пана хоти ваджирӯпаман̃а̄н̣о датта̄бхайаттхеро вийа.

йасса камма̄йӯханаккхан̣е лобха̄досамоха̄ балаванто хонти итаре манда̄, со пуриманайенева луддхо чева хоти дандхо ча, сӣлако пана хоти аккодхано (ба̄кулаттхеро вийа).

татха̄ йасса камма̄йӯханаккхан̣е тайопи лобхадосамоха̄ балаванто хонти алобха̄дайо манда̄, со пуриманайенева луддхо чева хоти дут̣т̣хо ча мӯл̣хо ча.

йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е алобхадосамоха̄ балаванто хонти итаре манда̄, со пуриманайенева алуддхо аппакилесо хоти дибба̄рамман̣ампи дисва̄ ниччало, дут̣т̣хо пана хоти дандхапан̃н̃о ча.

йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е алобха̄досамоха̄ балаванто хонти итаре манда̄, со пуриманайенева алуддхо чева хоти адут̣т̣хо сӣлако ча, дандхо пана хоти.

татха̄ йасса камма̄йӯханаккхан̣е алобхадоса̄моха̄ балаванто хонти итаре манда̄, со пуриманайенева алуддхо чева хоти пан̃н̃ава̄ ча, дут̣т̣хо ча пана хоти кодхано.

йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е тайопи алобха̄доса̄моха̄ балаванто хонти лобха̄дайо манда̄, со пуриманайенева маха̄сан̇гхараккхитаттхеро вийа алуддхо адут̣т̣хо пан̃н̃ава̄ ча хотӣ’’ти.

еттха ча йо луддхоти вутто, айам̣ ра̄гачарито. дут̣т̣хадандха̄ досамохачарита̄. пан̃н̃ава̄ буддхичарито. алуддхаадут̣т̣ха̄ пасаннапакатита̄йа саддха̄чарита̄. йатха̄ ва̄ амохапарива̄рена каммуна̄ ниббатто буддхичарито, евам̣ балавасаддха̄парива̄рена каммуна̄ ниббатто саддха̄чарито. ка̄мавитакка̄дипарива̄рена каммуна̄ ниббатто витаккачарито. лобха̄дина̄ вомиссапарива̄рена каммуна̄ ниббатто вомиссачаритоти. евам̣ лобха̄дӣсу ан̃н̃атаран̃н̃атарапарива̄рам̣ пат̣исандхиджанакам̣ каммам̣ чарийа̄нам̣ нида̄нанти ведитаббам̣.

45. йам̣ пана вуттам̣ катхан̃ча джа̄нитаббам̣ айам̣ пуггало ра̄гачаритотиа̄ди. татра̄йам̣ найо.

ирийа̄патхато кичча̄, бходжана̄ дассана̄дито;

дхаммаппаваттито чева, чарийа̄йо вибха̄вайети.

таттха ирийа̄патхатоти ра̄гачарито хи пакатигаманена гаччханто ча̄турийена гаччхати, сан̣икам̣ па̄дам̣ никкхипати, самам̣ никкхипати, самам̣ уддхарати, уккут̣икан̃часса падам̣ хоти. досачарито па̄даггехи кхан̣анто вийа гаччхати, сахаса̄ па̄дам̣ никкхипати, сахаса̄ уддхарати, анукад̣д̣хитан̃часса падам̣ хоти. мохачарито парибйа̄кула̄йа гатийа̄ гаччхати, чхамбхито вийа падам̣ никкхипати, чхамбхито вийа уддхарати, сахаса̄нупӣл̣итан̃часса падам̣ хоти. вуттампи четам̣ ма̄ган̣д̣ийасуттуппаттийам̣ –

‘‘раттасса хи уккут̣икам̣ падам̣ бхаве,

дут̣т̣хасса хоти анукад̣д̣хитам̣ падам̣;

мӯл̣хасса хоти сахаса̄нупӣл̣итам̣,

виват̣т̣аччхадасса идамӣдисам̣ пада’’нти.

т̣ха̄нампи ра̄гачаритасса па̄са̄дикам̣ хоти мадхура̄ка̄рам̣, досачаритасса тхаддха̄ка̄рам̣, мохачаритасса а̄кула̄ка̄рам̣. нисаджджа̄йапи есева найо. ра̄гачарито ча атарама̄но самам̣ сеййам̣ пан̃н̃апетва̄ сан̣икам̣ нипаджджитва̄ ан̇гапаччан̇га̄ни самодха̄йа па̄са̄дикена а̄ка̄рена сайати, вут̣т̣ха̄пийама̄но ча сӣгхам̣ авут̣т̣ха̄йа сан̇кито вийа сан̣икам̣ пат̣ивачанам̣ дети. досачарито тарама̄но йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ сеййам̣ пан̃н̃апетва̄ паккхиттака̄йо бха̄кут̣им̣ катва̄ сайати, вут̣т̣ха̄пийама̄но ча сӣгхам̣ вут̣т̣ха̄йа купито вийа пат̣ивачанам̣ дети. мохачарито дуссан̣т̣ха̄нам̣ сеййам̣ пан̃н̃апетва̄ виккхиттака̄йо бахулам̣ адхомукхо сайати, вут̣т̣ха̄пийама̄но ча хун̇ка̄рам̣ каронто дандхам̣ вут̣т̣ха̄ти. саддха̄чарита̄дайо пана йасма̄ ра̄гачарита̄дӣнам̣ сабха̄га̄, тасма̄ тесампи та̄дисова ирийа̄патхо хотӣти. евам̣ та̄ва ирийа̄патхато чарийа̄йо вибха̄вайе.

кичча̄ти саммаджджана̄дӣсу ча киччесу ра̄гачарито са̄дхукам̣ саммаджджаним̣ гахетва̄ атарама̄но ва̄ликам̣ авиппакиранто синдува̄ракусумасантхарамива сантхаранто суддхам̣ самам̣ саммаджджати. досачарито га̄л̣хам̣ саммаджджаним̣ гахетва̄ тарама̄нарӯпо убхато ва̄ликам̣ усса̄ренто кхарена саддена асуддхам̣ висамам̣ саммаджджати. мохачарито ситхилам̣ саммаджджаним̣ гахетва̄ сампариваттакам̣ а̄л̣олайама̄но асуддхам̣ висамам̣ саммаджджати.

йатха̄ саммаджджане, евам̣ чӣварадхованараджана̄дӣсупи саббакиччесу нипун̣амадхурасамасаккаччака̄рӣ ра̄гачарито. га̄л̣хатхаддхависамака̄рӣ досачарито. анипун̣абйа̄кулависама̄париччхиннака̄рӣ мохачарито. чӣварадха̄ран̣ампи ча ра̄гачаритасса на̄тига̄л̣хам̣ на̄тиситхилам̣ хоти па̄са̄дикам̣ париман̣д̣алам̣. досачаритасса атига̄л̣хам̣ апариман̣д̣алам̣. мохачаритасса ситхилам̣ парибйа̄кулам̣. саддха̄чарита̄дайо тесам̣йева̄нуса̄рена ведитабба̄, там̣ сабха̄гатта̄ти. евам̣ киччато чарийа̄йо вибха̄вайе.

бходжана̄ти ра̄гачарито синиддхамадхурабходжанаппийо хоти, бхун̃джама̄но ча на̄тимахантам̣ париман̣д̣алам̣ а̄лопам̣ катва̄ расапат̣исам̣ведӣ атарама̄но бхун̃джати, кин̃чидева ча са̄дум̣ лабхитва̄ соманассам̣ а̄паджджати. досачарито лӯкхаамбилабходжанаппийо хоти, бхун̃джама̄но ча мукхапӯракам̣ а̄лопам̣ катва̄ арасапат̣исам̣ведӣ тарама̄но бхун̃джати, кин̃чидева ча аса̄дум̣ лабхитва̄ доманассам̣ а̄паджджати. мохачарито анийатаручико хоти, бхун̃джама̄но ча апариман̣д̣алам̣ париттам̣ а̄лопам̣ катва̄ бха̄джане чхад̣д̣енто мукхам̣ маккхенто виккхиттачитто там̣ там̣ витаккенто бхун̃джати. саддха̄чарита̄дайопи тесам̣йева̄нуса̄рена ведитабба̄, там̣сабха̄гатта̄ти. евам̣ бходжанато чарийа̄йо вибха̄вайе.

дассана̄дитоти ра̄гачарито ӣсакампи манорамам̣ рӯпам̣ дисва̄ вимхайаджа̄то вийа чирам̣ олокети, париттепи гун̣е саджджати, бхӯтампи досам̣ на ган̣ха̄ти, паккамантопи амун̃читука̄мова хутва̄ са̄пеккхо паккамати. досачарито ӣсакампи аманорамам̣ рӯпам̣ дисва̄ килантарӯпо вийа на чирам̣ олокети, париттепи досе пат̣ихан̃н̃ати, бхӯтампи гун̣ам̣ на ган̣ха̄ти, паккамантопи мун̃читука̄мова хутва̄ анапеккхо паккамати. мохачарито йам̣кин̃чи рӯпам̣ дисва̄ парапаччайико хоти, парам̣ ниндантам̣ сутва̄ ниндати, пасам̣сантам̣ сутва̄ пасам̣сати, сайам̣ пана ан̃н̃а̄н̣упеккха̄йа упеккхакова хоти. еса найо саддасавана̄дӣсупи. саддха̄чарита̄дайо пана тесам̣йева̄нуса̄рена ведитабба̄, там̣сабха̄гатта̄ти. евам̣ дассана̄дито чарийа̄йо вибха̄вайе.

дхаммаппаваттито чева̄ти ра̄гачаритасса ча ма̄йа̄, са̄т̣хеййам̣, ма̄но, па̄пиччхата̄, махиччхата̄, асантут̣т̣хита̄, син̇гам̣, ча̄палйанти евама̄дайо дхамма̄ бахулам̣ паваттанти. досачаритасса кодхо, упана̄хо, маккхо, пал̣а̄со, исса̄, маччхарийанти евама̄дайо. мохачаритасса тхинам̣, миддхам̣, уддхаччам̣, куккуччам̣, вичикиччха̄, а̄дха̄нагга̄хита̄, дуппат̣иниссаггита̄ти евама̄дайо. саддха̄чаритасса муттача̄гата̄, арийа̄нам̣ дассанака̄мата̄, саддхаммам̣ сотука̄мата̄, па̄моджджабахулата̄, асат̣хата̄, ама̄йа̄вита̄, паса̄данӣйесу т̣ха̄несу паса̄доти евама̄дайо. буддхичаритасса совачассата̄, калйа̄н̣амиттата̄, бходжанематтан̃н̃ута̄, сатисампаджан̃н̃ам̣, джа̄гарийа̄нуйого, сам̣веджанӣйесу т̣ха̄несу сам̣вего, сам̣виггасса ча йонисо падха̄нанти евама̄дайо. витаккачаритасса бхассабахулата̄, ган̣а̄ра̄мата̄, кусала̄нуйоге арати, анават̣т̣хитакиччата̄, раттим̣ дхӯма̄йана̄, дива̄ паджджалана̄, хура̄хурам̣ дха̄вана̄ти евама̄дайо дхамма̄ бахулам̣ паваттантӣти. евам̣ дхаммаппаваттито чарийа̄йо вибха̄вайе.

йасма̄ пана идам̣ чарийа̄вибха̄ванавидха̄нам̣ сабба̄ка̄рена нева па̄л̣ийам̣ на ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатам̣, кевалам̣ а̄чарийамата̄нуса̄рена вуттам̣, тасма̄ на са̄рато паччетаббам̣. ра̄гачаритасса хи вутта̄ни ирийа̄патха̄дӣни досачарита̄дайопи аппама̄давиха̄рино ка̄тум̣ сакконти. сам̣сат̣т̣хачаритасса ча пуггаласса екассева бхинналаккхан̣а̄ ирийа̄патха̄дайо на упападжджанти. йам̣ панетам̣ ат̣т̣хакатха̄су чарийа̄вибха̄ванавидха̄нам̣ вуттам̣, тадева са̄рато паччетаббам̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘четопарийан̃а̄н̣асса ла̄бхӣ а̄чарийо чарийам̣ н̃атва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхессати, итарена антева̄сико пуччхитаббо’’ти. тасма̄ четопарийан̃а̄н̣ена ва̄ там̣ ва̄ пуггалам̣ пуччхитва̄ джа̄нитаббам̣. айам̣ пуггало ра̄гачарито, айам̣ доса̄дӣсу ан̃н̃атарачаритоти.

46. ким̣ чаритасса пуггаласса ким̣ саппа̄йанти еттха пана сена̄санам̣ та̄ва ра̄гачаритасса адхотаведикам̣ бхӯмат̣т̣хакам̣ акатапаббха̄ракам̣ тин̣акут̣икам̣ пан̣н̣аса̄ла̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ раджокин̣н̣ам̣ джатука̄бхаритам̣ олуггавилуггам̣ атиуччам̣ ва̄ атинӣчам̣ ва̄ уджджан̇галам̣ са̄сан̇кам̣ асучивисамамаггам̣, йаттха ман̃чапӣт̣хампи ман̇кун̣абхаритам̣ дурӯпам̣ дуббан̣н̣ам̣, йам̣ олокентассева джигуччха̄ уппаджджати, та̄дисам̣ саппа̄йам̣. нива̄санапа̄рупанам̣ антаччхиннам̣ оламбавиламбасуттака̄кин̣н̣ам̣ джа̄лапӯвасадисам̣ са̄н̣и вийа кхарасампхассам̣ килит̣т̣хам̣ бха̄рикам̣ киччхапарихаран̣ам̣ саппа̄йам̣. паттопи дуббан̣н̣о маттика̄патто ва̄ а̄н̣иган̣т̣хика̄хато айопатто ва̄ гаруко дуссан̣т̣ха̄но сӣсакапа̄ламива джегуччхо ват̣т̣ати. бхиккха̄ча̄рамаггопи амана̄по ана̄саннага̄мо висамо ват̣т̣ати. бхиккха̄ча̄рага̄мопи йаттха манусса̄ апассанта̄ вийа чаранти, йаттха екакулепи бхиккхам̣ алабхитва̄ никкхамантам̣ ‘‘ехи, бханте’’ти а̄санаса̄лам̣ павесетва̄ йа̄губхаттам̣ датва̄ гаччханта̄ га̄вӣ вийа вадже павесетва̄ анапалокента̄ гаччханти, та̄дисо ват̣т̣ати. паривисакаманусса̄пи да̄са̄ ва̄ каммакара̄ ва̄ дуббан̣н̣а̄ дуддасика̄ килит̣т̣хавасана̄ дуггандха̄ джегуччха̄, йе ачиттӣка̄рена йа̄губхаттам̣ чхад̣д̣ента̄ вийа паривисанти, та̄диса̄ саппа̄йа̄. йа̄губхаттакхаджджакампи лӯкхам̣ дуббан̣н̣ам̣ са̄ма̄какудрӯсакакан̣а̄джака̄димайам̣ пӯтитаккам̣ билан̇гам̣ джин̣н̣аса̄касӯпеййам̣ йам̣кин̃чидева кевалам̣ ударапӯраматтам̣ ват̣т̣ати. ирийа̄патхописса т̣ха̄нам̣ ва̄ чан̇камо ва̄ ват̣т̣ати. а̄рамман̣ам̣ нӣла̄дӣсу ван̣н̣акасин̣есу йам̣кин̃чи апарисуддхаван̣н̣анти идам̣ ра̄гачаритасса саппа̄йам̣.

досачаритасса сена̄санам̣ на̄тиуччам̣ на̄тинӣчам̣ чха̄йӯдакасампаннам̣ сувибхаттабхиттитхамбхасопа̄нам̣ супаринит̣т̣хитама̄ла̄каммалата̄каммана̄на̄видхачиттакаммасамуджджаласамасиниддхамудубхӯмиталам̣ брахмавима̄намива кусумада̄мавичитраван̣н̣ачелавита̄насамалан̇катам̣ супан̃н̃аттасучиманораматтхаран̣аман̃чапӣт̣хам̣ таттха таттха ва̄саттха̄йа никкхиттакусумава̄сагандхасугандхам̣ йам̣ дассанаматтенева пӣтипа̄моджджам̣ джанайати, еварӯпам̣ саппа̄йам̣. тасса пана сена̄санасса маггопи саббапариссайавимутто сучисаматало алан̇катапат̣ийаттова ват̣т̣ати. сена̄санапариккха̄ропеттха кӣт̣аман̇кун̣адӣгхаджа̄тимӯсика̄нам̣ ниссайапариччхинданаттхам̣ на̄тибахуко, екаман̃чапӣт̣хаматтамева ват̣т̣ати. нива̄санапа̄рупанамписса чӣнапат̣т̣асома̄рапат̣т̣акосеййакаппа̄сикасукхумакхома̄дӣнам̣ йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣, тена тена екапат̣т̣ам̣ ва̄ дупат̣т̣ам̣ ва̄ саллахукам̣ саман̣аса̄руппена сураттам̣ суддхаван̣н̣ам̣ ват̣т̣ати. патто удакапуппхул̣амива сусан̣т̣ха̄но ман̣и вийа сумат̣т̣хо ниммало саман̣аса̄руппена супарисуддхаван̣н̣о айомайо ват̣т̣ати. бхиккха̄ча̄рамагго париссайавимутто само мана̄по на̄тидӯрана̄чча̄саннага̄мо ват̣т̣ати. бхиккха̄ча̄рага̄мопи йаттха манусса̄ ‘‘ида̄ни аййо а̄гамиссатӣ’’ти ситтасаммат̣т̣хе падесе а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ паччуггантва̄ паттам̣ а̄да̄йа гхарам̣ павесетва̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петва̄ саккаччам̣ сахаттха̄ паривисанти, та̄дисо ват̣т̣ати. паривесака̄ панасса йе хонти абхирӯпа̄ па̄са̄дика̄ сунха̄та̄ сувилитта̄ дхӯпава̄сакусумагандхасурабхино на̄на̄вира̄гасучиманун̃н̃аваттха̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ита̄ саккаччака̄рино, та̄диса̄ саппа̄йа̄. йа̄губхаттакхаджджакампи ван̣н̣агандхарасасампаннам̣ оджавантам̣ манорамам̣ сабба̄ка̄рапан̣ӣтам̣ йа̄вадаттхам̣ ват̣т̣ати. ирийа̄патхописса сеййа̄ ва̄ нисаджджа̄ ва̄ ват̣т̣ати, а̄рамман̣ам̣ нӣла̄дӣсу ван̣н̣акасин̣есу йам̣кин̃чи супарисуддхаван̣н̣анти идам̣ досачаритасса саппа̄йам̣.

мохачаритасса сена̄санам̣ диса̄мукхам̣ асамба̄дхам̣ ват̣т̣ати, йаттха нисиннасса виват̣а̄ диса̄ кха̄йанти, ирийа̄патхесу чан̇камо ват̣т̣ати. а̄рамман̣ам̣ панасса париттам̣ суппаматтам̣ сара̄ваматтам̣ ва̄ (кхуддакам̣) на ват̣т̣ати. самба̄дхасмин̃хи ока̄се читтам̣ бхиййо саммохама̄паджджати, тасма̄ випулам̣ маха̄касин̣ам̣ ват̣т̣ати. сесам̣ досачаритасса вуттасадисамева̄ти идам̣ мохачаритасса саппа̄йам̣.

саддха̄чаритасса саббампи досачаритамхи вуттавидха̄нам̣ саппа̄йам̣. а̄рамман̣есу часса ануссатит̣т̣ха̄нампи ват̣т̣ати.

буддхичаритасса сена̄сана̄дӣсу идам̣ на̄ма асаппа̄йанти наттхи.

витаккачаритасса сена̄санам̣ виват̣ам̣ диса̄мукхам̣ йаттха нисиннасса а̄ра̄маванапоккхаран̣ӣра̄ман̣еййака̄ни га̄манигамаджанападапат̣ипа̄т̣ийо нӣлобха̄са̄ ча паббата̄ пан̃н̃а̄йанти, там̣ на ват̣т̣ати, тан̃хи витаккавидха̄ванассева паччайо хоти, тасма̄ гамбхӣре дарӣмукхе ванаппат̣иччханне хаттхикуччхипаббха̄рамахиндагуха̄садисе сена̄сане васитаббам̣. а̄рамман̣амписса випулам̣ на ват̣т̣ати. та̄дисан̃хи витаккавасена сандха̄ванасса паччайо хоти. париттам̣ пана ват̣т̣ати.

сесам̣ ра̄гачаритасса вуттасадисамева̄ти идам̣ витаккачаритасса саппа̄йам̣. айам̣ аттано чарийа̄нукӯланти еттха а̄гатачарийа̄нам̣ пабхеданида̄навибха̄ванасаппа̄йапариччхедато виттха̄ро. на ча та̄ва чарийа̄нукӯлам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ сабба̄ка̄рена а̄викатам̣. тан̃хи анантарасса ма̄тика̄падасса виттха̄ре сайамева а̄вибхависсати.

чатта̄лӣсакаммат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄

47. тасма̄ йам̣ вуттам̣ чатта̄лӣса̄йа каммат̣т̣ха̄несу ан̃н̃атарам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ти еттха сан̇кха̄таниддесато, упача̄раппана̄вахато, джха̄наппабхедато, саматиккамато, вад̣д̣хана̄вад̣д̣ханато, а̄рамман̣ато, бхӯмито, гахан̣ато, паччайато, чарийа̄нукӯлатоти имехи та̄ва дасаха̄ка̄рехи каммат̣т̣ха̄навиниччхайо ведитаббо.

таттха сан̇кха̄таниддесатоти чатта̄лӣса̄йа каммат̣т̣ха̄несӯти хи вуттам̣, татрима̄ни чатта̄лӣса каммат̣т̣ха̄на̄ни даса касин̣а̄, даса асубха̄, даса ануссатийо, чатта̄ро брахмавиха̄ра̄, чатта̄ро а̄руппа̄, ека̄ сан̃н̃а̄, екам̣ ваваттха̄нанти.

таттха патхавӣкасин̣ам̣, а̄покасин̣ам̣, теджокасин̣ам̣, ва̄йокасин̣ам̣, нӣлакасин̣ам̣, пӣтакасин̣ам̣, лохитакасин̣ам̣, ода̄такасин̣ам̣, а̄локакасин̣ам̣, париччхинна̄ка̄сакасин̣анти име даса касин̣а̄.

уддхума̄такам̣, винӣлакам̣, випуббакам̣, виччхиддакам̣, виккха̄йитакам̣, виккхиттакам̣, хатавиккхиттакам̣, лохитакам̣, пул̣увакам̣, ат̣т̣хиканти име даса асубха̄.

буддха̄нуссати, дхамма̄нуссати, сан̇гха̄нуссати, сӣла̄нуссати, ча̄га̄нуссати, девата̄нуссати, маран̣а̄нуссати, ка̄йагата̄сати, а̄на̄па̄нассати, упасама̄нуссатӣти има̄ даса ануссатийо.

метта̄, карун̣а̄, мудита̄, упеккха̄ти име чатта̄ро брахмавиха̄ра̄.

а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананти име чатта̄ро а̄руппа̄. а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄ ека̄ сан̃н̃а̄. чатудха̄туваваттха̄нам̣ екам̣ ваваттха̄нанти евам̣ сан̇кха̄таниддесато виниччхайо ведитаббо.

упача̄раппана̄вахатоти т̣хапетва̄ ка̄йагата̄сатин̃ча а̄на̄па̄нассатин̃ча авасеса̄ ат̣т̣ха ануссатийо, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄, чатудха̄туваваттха̄нанти има̄нева хеттха дасакаммат̣т̣ха̄на̄ни упача̄раваха̄ни. сеса̄ни аппана̄ваха̄ни. евам̣ упача̄раппана̄вахато.

джха̄наппабхедатоти аппана̄вахесу четтха а̄на̄па̄нассатийа̄ саддхим̣ даса касин̣а̄ чатуккаджджха̄ника̄ хонти. ка̄йагата̄сатийа̄ саддхим̣ даса асубха̄ пат̣хамаджджха̄ника̄. пурима̄ тайо брахмавиха̄ра̄ тикаджджха̄ника̄. чатуттхабрахмавиха̄ро чатта̄ро ча а̄руппа̄ чатуттхаджджха̄ника̄ти евам̣ джха̄наппабхедато.

саматиккаматоти две саматиккама̄ ан̇гасаматиккамо ча а̄рамман̣асаматиккамо ча. таттха саббесупи тикачатуккаджджха̄никесу каммат̣т̣ха̄несу ан̇гасаматиккамо хоти витаккавича̄ра̄дӣни джха̄нан̇га̄ни саматиккамитва̄ тесвева̄рамман̣есу дутийаджджха̄на̄дӣнам̣ паттаббато. татха̄ чатуттхабрахмавиха̄ре. сопи хи метта̄дӣнам̣йева а̄рамман̣е соманассам̣ саматиккамитва̄ паттабботи. чатӯсу пана а̄руппесу а̄рамман̣асаматиккамо хоти. пуримесу хи навасу касин̣есу ан̃н̃атарам̣ саматиккамитва̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ паттаббам̣. а̄ка̄са̄дӣни ча саматиккамитва̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана̄дӣни. сесесу саматиккамо наттхӣти евам̣ саматиккамато.

вад̣д̣хана̄вад̣д̣ханатоти имесу чатта̄лӣса̄йа каммат̣т̣ха̄несу даса касин̣а̄нева вад̣д̣хетабба̄ни. йаттакан̃хи ока̄сам̣ касин̣ена пхарати, тадаббхантаре дибба̄йа сотадха̄туйа̄ саддам̣ сотум̣ диббена чаккхуна̄ рӯпа̄ни пасситум̣ парасатта̄нан̃ча четаса̄ читтаман̃н̃а̄тум̣ саматтхо хоти. ка̄йагата̄сати пана асубха̄ни ча на вад̣д̣хетабба̄ни. касма̄? ока̄сена париччхиннатта̄ а̄нисам̣са̄бха̄ва̄ ча. са̄ ча несам̣ ока̄сена париччхинната̄ бха̄вана̄найе а̄вибхависсати. тесу пана вад̣д̣хитесу кун̣апара̄сийева вад̣д̣хати, на кочи а̄нисам̣со аттхи. вуттампи четам̣ сопа̄капан̃ха̄бйа̄каран̣е, ‘‘вибхӯта̄ бхагава̄ рӯпасан̃н̃а̄ авибхӯта̄ ат̣т̣хикасан̃н̃а̄’’ти. татра хи нимиттавад̣д̣ханавасена рӯпасан̃н̃а̄ вибхӯта̄ти вутта̄. ат̣т̣хикасан̃н̃а̄ авад̣д̣ханавасена авибхӯта̄ти вутта̄.

йам̣ панетам̣ ‘‘кевалам̣ ат̣т̣хисан̃н̃а̄йа, апхарӣ патхавим̣ има’’нти (тхерага̄. 18) вуттам̣, там̣ ла̄бхисса сато упат̣т̣ха̄на̄ка̄равасена вуттам̣. йатхева хи дхамма̄сокака̄ле каравӣкасакун̣о саманта̄ а̄да̄сабхиттӣсу аттано чха̄йам̣ дисва̄ саббадиса̄су каравӣкасан̃н̃ӣ хутва̄ мадхурам̣ гирам̣ ниччха̄реси, евам̣ тхеропи ат̣т̣хикасан̃н̃а̄йа ла̄бхитта̄ саббадиса̄су упат̣т̣хитам̣ нимиттам̣ пассанто кевала̄пи патхавӣ ат̣т̣хикабхарита̄ти чинтесӣти.

йади евам̣ йа̄ асубхаджджха̄на̄нам̣ аппама̄н̣а̄рамман̣ата̄ вутта̄, са̄ вируджджхатӣти. са̄ ча на вируджджхати. екаччо хи уддхума̄таке ва̄ ат̣т̣хике ва̄ маханте нимиттам̣ ган̣ха̄ти. екаччо аппаке. имина̄ парийа̄йена екаччасса паритта̄рамман̣ам̣ джха̄нам̣ хоти. екаччасса аппама̄н̣а̄рамман̣анти. йо ва̄ етам̣ вад̣д̣хане а̄дӣнавам̣ апассанто вад̣д̣хети. там̣ сандха̄йа ‘‘аппама̄н̣а̄рамман̣а’’нти вуттам̣. а̄нисам̣са̄бха̄ва̄ пана на вад̣д̣хетабба̄нӣти.

йатха̄ ча ета̄ни, евам̣ сеса̄нипи на вад̣д̣хетабба̄ни. касма̄? тесу хи а̄на̄па̄нанимиттам̣ та̄ва вад̣д̣хайато ва̄тара̄сийева вад̣д̣хати, ока̄сена ча париччхиннам̣. ити са̄дӣнаватта̄ ока̄сена ча париччхиннатта̄ на вад̣д̣хетаббам̣. брахмавиха̄ра̄ сатта̄рамман̣а̄, тесам̣ нимиттам̣ вад̣д̣хайато саттара̄сийева вад̣д̣хеййа, на ча тена аттхо аттхи, тасма̄ тампи на вад̣д̣хетаббам̣. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘метта̄сахагатена четаса̄ екам̣ дисам̣ пхаритва̄’’ти (дӣ. ни. 1.556) а̄ди, там̣ париггахавасенева вуттам̣. ека̄ва̄садвиа̄ва̄са̄дина̄ хи ануккамена екисса̄ диса̄йа сатте париггахетва̄ бха̄венто екам̣ дисам̣ пхаритва̄ти вутто. на нимиттам̣ вад̣д̣хенто. пат̣ибха̄ганимиттамева четтха наттхи. йадайам̣ вад̣д̣хеййа, париттааппама̄н̣а̄рамман̣ата̄петтха париггахавасенева ведитабба̄. а̄руппа̄рамман̣есупи а̄ка̄сам̣ касин̣уггха̄т̣иматта̄. тан̃хи касин̣а̄пагамавасенева манаси ка̄таббам̣. тато парам̣ вад̣д̣хайатопи на кин̃чи хоти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ сабха̄вадхамматта̄. на хи сакка̄ сабха̄вадхаммам̣ вад̣д̣хетум̣. вин̃н̃а̄н̣а̄пагамо вин̃н̃а̄н̣асса абха̄ваматтатта̄. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄рамман̣ам̣ сабха̄вадхамматта̄йева на вад̣д̣хетаббам̣. сеса̄ни анимиттатта̄. пат̣ибха̄ганимиттан̃хи вад̣д̣хетаббам̣ на̄ма бхавеййа. буддха̄нуссатиа̄дӣнан̃ча нева пат̣ибха̄ганимиттам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти, тасма̄ там̣ на вад̣д̣хетаббанти евам̣ вад̣д̣хана̄вад̣д̣ханато.

а̄рамман̣атоти имесу ча чатта̄лӣса̄йа каммат̣т̣ха̄несу дасакасин̣а̄, дасаасубха̄, а̄на̄па̄нассати, ка̄йагата̄сатӣти има̄ни два̄вӣсатипат̣ибха̄ганимитта̄рамман̣а̄ни. сеса̄ни на пат̣ибха̄ганимитта̄рамман̣а̄ни. татха̄ дасасу ануссатӣсу т̣хапетва̄ а̄на̄па̄нассатин̃ча ка̄йагата̄сатин̃ча авасеса̄ ат̣т̣ха ануссатийо, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄, чатудха̄туваваттха̄нам̣, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананти има̄ни два̄даса сабха̄вадхамма̄рамман̣а̄ни. даса касин̣а̄, даса асубха̄, а̄на̄па̄нассати, ка̄йагата̄сатӣти има̄ни два̄вӣсати нимитта̄рамман̣а̄ни. сеса̄ни чха на ваттабба̄рамман̣а̄ни. татха̄ випуббакам̣, лохитакам̣, пул̣увакам̣, а̄на̄па̄нассати, а̄покасин̣ам̣, теджокасин̣ам̣, ва̄йокасин̣ам̣, йан̃ча а̄локакасин̣е сӯрийа̄дӣнам̣ обха̄саман̣д̣ала̄рамман̣анти има̄ни ат̣т̣ха чалита̄рамман̣а̄ни, та̄ни ча кхо пуббабха̄ге, пат̣ибха̄гам̣ пана саннисиннамева хоти. сеса̄ни на чалита̄рамман̣а̄нӣти евам̣ а̄рамман̣ато.

бхӯмитоти еттха ча даса асубха̄, ка̄йагата̄сати, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄ти има̄ни два̄даса девесу наппаваттанти. та̄ни два̄даса, а̄на̄па̄нассати ча̄ти има̄ни тераса брахмалоке наппаваттанти. арӯпабхаве пана т̣хапетва̄ чатта̄ро а̄руппе ан̃н̃ам̣ наппаваттати. мануссесу сабба̄нипи паваттантӣти евам̣ бхӯмито.

гахан̣атоти дит̣т̣хапхут̣т̣хасутаггахан̣атопеттха виниччхайо ведитаббо. татра т̣хапетва̄ ва̄йокасин̣ам̣ сеса̄ нава касин̣а̄, даса асубха̄ти има̄ни екӯнавӣсати дит̣т̣хена гахетабба̄ни. пуббабха̄ге чаккхуна̄ олокетва̄ нимиттам̣ несам̣ гахетаббанти аттхо. ка̄йагата̄сатийам̣ тачапан̃чакам̣ дит̣т̣хена, сесам̣ сутена̄ти евам̣ тасса̄ а̄рамман̣ам̣ дит̣т̣хасутена гахетаббам̣. а̄на̄па̄нассати пхут̣т̣хена, ва̄йокасин̣ам̣ дит̣т̣хапхут̣т̣хена, сеса̄ни ат̣т̣ха̄раса сутена гахетабба̄ни. упеккха̄брахмавиха̄ро, чатта̄ро а̄руппа̄ти има̄ни четтха на а̄дикаммикена гахетабба̄ни. сеса̄ни пан̃чатим̣са гахетабба̄нӣти евам̣ гахан̣ато.

паччайатоти имесу пана каммат̣т̣ха̄несу т̣хапетва̄ а̄ка̄сакасин̣ам̣ сеса̄ нава касин̣а̄ а̄руппа̄нам̣ паччайа̄ хонти, даса касин̣а̄ абхин̃н̃а̄нам̣, тайо брахмавиха̄ра̄ чатуттхабрахмавиха̄расса, хет̣т̣химам̣ хет̣т̣химам̣ а̄руппам̣ упаримасса упаримасса, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ ниродхасама̄паттийа̄, сабба̄нипи сукхавиха̄равипассана̄бхавасампаттӣнанти евам̣ паччайато.

чарийа̄нукӯлатоти чарийа̄нам̣ анукӯлатопеттха виниччхайо ведитаббо. сеййатхидам̣ – ра̄гачаритасса та̄ва еттха даса асубха̄, ка̄йагата̄сатӣти ека̄даса каммат̣т̣ха̄на̄ни анукӯла̄ни. досачаритасса чатта̄ро брахмавиха̄ра̄, чатта̄ри ван̣н̣акасин̣а̄нӣти ат̣т̣ха. мохачаритасса, витаккачаритасса ча екам̣ а̄на̄па̄нассати каммат̣т̣ха̄намева. саддха̄чаритасса пурима̄ чха ануссатийо. буддхичаритасса маран̣ассати, упасама̄нуссати, чатудха̄туваваттха̄нам̣, а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄ти чатта̄ри. сесакасин̣а̄ни, чатта̄ро ча а̄руппа̄ саббачарита̄нам̣ анукӯла̄ни. касин̣есу ча йам̣кин̃чи париттам̣ витаккачаритасса, аппама̄н̣ам̣ мохачаритасса̄ти.

еваметтха чарийа̄нукӯлато виниччхайо ведитабботи саббан̃четам̣ уджувипаччанӣкавасена ча атисаппа̄йавасена ча вуттам̣. ра̄га̄дӣнам̣ пана авиккхамбхика̄ саддха̄дӣнам̣ ва̄ анупака̄ра̄ кусалабха̄вана̄ на̄ма наттхи. вуттампи четам̣ мегхийасутте –

‘‘чатта̄ро дхамма̄ уттари бха̄ветабба̄. асубха̄ бха̄ветабба̄ ра̄гасса паха̄на̄йа. метта̄ бха̄ветабба̄ бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа. а̄на̄па̄нассати бха̄ветабба̄ витаккупаччхеда̄йа. аниччасан̃н̃а̄ бха̄ветабба̄ асмима̄насамуггха̄та̄йа̄’’ти.

ра̄хуласуттепи ‘‘меттам̣, ра̄хула, бха̄ванам̣ бха̄вехӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 2.120) найена екассева сатта каммат̣т̣ха̄на̄ни вутта̄ни. тасма̄ вачанаматте абхинивесам̣ акатва̄ саббаттха адхиппа̄йо парийеситабботи айам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ти еттха каммат̣т̣ха̄накатха̄ виниччхайо.

48. гахетва̄ти имасса пана падасса айаматтхадӣпана̄. ‘‘тена йогина̄ каммат̣т̣ха̄нада̄йакам̣ калйа̄н̣амиттам̣ упасан̇камитва̄’’ти еттха вуттанайенева вуттаппака̄рам̣ калйа̄н̣амиттам̣ упасан̇камитва̄ буддхасса ва̄ бхагавато а̄чарийасса ва̄ атта̄нам̣ ниййа̄тетва̄ сампаннаджджха̄сайена сампанна̄дхимуттина̄ ча хутва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ йа̄читаббам̣.

татра ‘‘има̄хам̣ бхагава̄ аттабха̄вам̣ тумха̄кам̣ париччаджа̄мӣ’’ти евам̣ буддхасса бхагавато атта̄ ниййа̄тетаббо. еван̃хи аниййа̄тетва̄ пантесу сена̄санесу вихаранто бхерава̄рамман̣е а̄па̄тхама̄гате сантхамбхитум̣ асакконто га̄мантам̣ осаритва̄ гихӣхи сам̣сат̣т̣хо хутва̄ анесанам̣ а̄паджджитва̄ анайабйасанам̣ па̄пун̣еййа. ниййа̄титаттабха̄васса панасса бхерава̄рамман̣е а̄па̄тхама̄гатепи бхайам̣ на уппаджджати. ‘‘нану тайа̄, пан̣д̣ита, пуримамева атта̄ буддха̄нам̣ ниййа̄тито’’ти паччавеккхато панасса соманассамева уппаджджати. йатха̄ хи пурисасса уттамам̣ ка̄сикаваттхам̣ бхавеййа, тасса тасмим̣ мӯсика̄йа ва̄ кӣт̣ехи ва̄ кха̄дите уппаджджеййа доманассам̣. саче пана там̣ ачӣваракасса бхиккхуно дадеййа, атхасса там̣ тена бхиккхуна̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ карийама̄нам̣ дисва̄пи соманассамева уппаджджеййа. евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣.

а̄чарийасса ниййа̄тентена̄пи ‘‘има̄хам̣, бханте, аттабха̄вам̣ тумха̄кам̣ париччаджа̄мӣ’’ти ваттаббам̣. евам̣ аниййа̄титаттабха̄во хи атаджджанӣйо ва̄ хоти, дуббачо ва̄ анова̄дакаро, йенака̄мам̣гамо ва̄ а̄чарийам̣ ана̄пуччха̄ва йаттхиччхати, таттха ганта̄, таменам̣ а̄чарийо а̄мисена ва̄ дхаммена ва̄ на сан̇ган̣ха̄ти, гӯл̣хам̣ гантхам̣ на сиккха̄пети. со имам̣ дувидхам̣ сан̇гахам̣ алабханто са̄сане патит̣т̣хам̣ на лабхати, начирассева дуссӣлйам̣ ва̄ гихибха̄вам̣ ва̄ па̄пун̣а̄ти. ниййа̄титаттабха̄во пана нева атаджджанӣйо хоти, на йенака̄мам̣гамо, сувачо а̄чарийа̄йаттавуттийева хоти. со а̄чарийато дувидхам̣ сан̇гахам̣ лабханто са̄сане вуд̣д̣хим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ па̄пун̣а̄ти чӯл̣апин̣д̣апа̄тикатиссаттхерасса антева̄сика̄ вийа.

тхерасса кира сантикам̣ тайо бхиккхӯ а̄гамам̣су. тесу еко ‘‘ахам̣, бханте, тумха̄каматтха̄йа̄’’ти вутте сатапорисе папа̄те патитум̣ уссахеййанти а̄ха. дутийо ‘‘ахам̣, бханте, тумха̄каматтха̄йа̄’’ти вутте имам̣ аттабха̄вам̣ пан̣хито пат̣т̣ха̄йа па̄са̄н̣апит̣т̣хе гхам̣сенто ниравасесам̣ кхепетум̣ уссахеййанти а̄ха. татийо ‘‘ахам̣, бханте, тумха̄каматтха̄йа̄’’ти вутте асса̄сапасса̄се упарундхитва̄ ка̄лакирийам̣ ка̄тум̣ уссахеййанти а̄ха. тхеро бхабба̄ватиме бхиккхӯти каммат̣т̣ха̄нам̣ катхеси. те тасса ова̄де т̣хатва̄ тайопи арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти айама̄нисам̣со аттаниййа̄тане. тена вуттам̣ ‘‘буддхасса ва̄ бхагавато а̄чарийасса ва̄ атта̄нам̣ ниййа̄тетва̄’’ти.

49. сампаннаджджха̄сайена сампанна̄дхимуттина̄ ча хутва̄ти еттха пана тена йогина̄ алобха̄дӣнам̣ васена чхаха̄ка̄рехи сампаннаджджха̄сайена бхавитаббам̣. евам̣ сампаннаджджха̄сайо хи тиссаннам̣ бодхӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ па̄пун̣а̄ти. йатха̄ха, ‘‘чха аджджха̄сайа̄ бодхисатта̄нам̣ бодхипарипа̄ка̄йа сам̣ваттанти, алобхаджджха̄сайа̄ ча бодхисатта̄ лобхе досадасса̄вино, адосаджджха̄сайа̄ ча бодхисатта̄ досе досадасса̄вино, амохаджджха̄сайа̄ ча бодхисатта̄ мохе досадасса̄вино, неккхаммаджджха̄сайа̄ ча бодхисатта̄ гхара̄ва̄се досадасса̄вино, павивекаджджха̄сайа̄ ча бодхисатта̄ сан̇ган̣ика̄йа досадасса̄вино, ниссаран̣аджджха̄сайа̄ ча бодхисатта̄ саббабхавагатӣсу досадасса̄вино’’ти. йе хи кечи атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄микхӣн̣а̄савапаччекабуддхасамма̄самбуддха̄, саббе те имехева чхаха̄ка̄рехи аттана̄ аттана̄ паттаббам̣ висесам̣ патта̄. тасма̄ имехи чхаха̄ка̄рехи сампаннаджджха̄сайена бхавитаббам̣. тададхимуттата̄йа пана адхимуттисампаннена бхавитаббам̣. сама̄дха̄дхимуттена сама̄дхигарукена сама̄дхипаббха̄рена, нибба̄на̄дхимуттена нибба̄нагарукена нибба̄напаббха̄рена ча бхавитаббанти аттхо.

50. евам̣ сампаннаджджха̄сайа̄дхимуттино панасса каммат̣т̣ха̄нам̣ йа̄чато четопарийан̃а̄н̣ала̄бхина̄ а̄чарийена читта̄ча̄рам̣ олокетва̄ чарийа̄ джа̄нитабба̄. итарена ким̣ чаритоси? ке ва̄ те дхамма̄ бахулам̣ самуда̄чаранти? ким̣ ва̄ те манасикарото пха̄су хоти? катарасмим̣ ва̄ те каммат̣т̣ха̄не читтам̣ наматӣти евама̄дӣхи найехи пуччхитва̄ джа̄нитабба̄. евам̣ н̃атва̄ чарийа̄нукӯлам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетаббам̣.

катхентена ча тивидхена катхетаббам̣. пакатийа̄ уггахитакаммат̣т̣ха̄насса екам̣ две нисаджджа̄ни саджджха̄йам̣ ка̄ретва̄ да̄таббам̣. сантике васантасса а̄гата̄гатаккхан̣е катхетаббам̣. уггахетва̄ ан̃н̃атра гантука̄масса на̄тисам̣кхиттам̣ на̄тивиттха̄рикам̣ катва̄ катхетаббам̣.

таттха патхавӣкасин̣ам̣ та̄ва катхентена чатта̄ро касин̣адоса̄, касин̣акаран̣ам̣, катасса бха̄вана̄найо, дувидхам̣ нимиттам̣, дувидхо сама̄дхи, саттавидхам̣ саппа̄йа̄саппа̄йам̣, дасавидхам̣ аппана̄косаллам̣, вӣрийасамата̄, аппана̄видха̄нанти име нава а̄ка̄ра̄ катхетабба̄. сесакаммат̣т̣ха̄несупи тасса тасса анурӯпам̣ катхетаббам̣. там̣ саббам̣ тесам̣ бха̄вана̄видха̄не а̄вибхависсати.