22. н̃а̄н̣адассанависуддхиниддесо
пат̣хамамагган̃а̄н̣акатха̄
806. ито парам̣ готрабхун̃а̄н̣ам̣ хоти, там̣ маггасса а̄ваджджанат̣т̣ха̄нийатта̄ нева пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхим̣ на н̃а̄н̣адассанависуддхим̣ бхаджати, антара̄ аббоха̄рикамева хоти. випассана̄соте патитатта̄ пана випассана̄ти сан̇кхам̣ гаччхати. сота̄паттимагго сакада̄га̄мимагго ана̄га̄мимагго арахаттамагготи имесу пана чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣ н̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма.
таттха пат̣хамамагган̃а̄н̣ам̣ та̄ва сампа̄детука̄мена ан̃н̃ам̣ кин̃чи ка̄таббам̣ на̄ма наттхи. йан̃хи анена ка̄таббам̣ сийа̄, там̣ анулома̄васа̄нам̣ випассанам̣ уппа̄дентена катамева. евам̣ уппаннаануломан̃а̄н̣асса панасса техи тӣхипи ануломан̃а̄н̣ехи аттано бала̄нурӯпена тхӯлатхӯле саччапат̣иччха̄даке тамамхи антарадха̄пите саббасан̇кха̄рагатесу читтам̣ на паккхандати, на сантит̣т̣хати, на̄дхимуччати, на саджджати, на лаггати, на баджджхати. падумапала̄сато удакам̣ вийа патилӣйати патикут̣ати пативаттати. саббам̣ нимитта̄рамман̣ампи саббам̣ паватта̄рамман̣ампи палибодхато упат̣т̣ха̄ти. атхасса саббасмим̣ нимиттапаватта̄рамман̣е палибодхато упат̣т̣хите ануломан̃а̄н̣асса а̄севананте анимиттам̣ аппаваттам̣ висан̇кха̄рам̣ ниродхам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ курума̄нам̣ путхуджджанаготтам̣ путхуджджанасан̇кхам̣ путхуджджанабхӯмим̣ атиккамама̄нам̣ арийаготтам̣ арийасан̇кхам̣ арийабхӯмим̣ оккамама̄нам̣ нибба̄на̄рамман̣е пат̣хама̄ват̣т̣анапат̣хама̄бхогапат̣хамасаманна̄ха̄рабхӯтам̣ маггасса анантарасаманантара̄севанаупаниссайанаттхивигатавасена чхахи а̄ка̄рехи паччайабха̄вам̣ са̄дхайама̄нам̣ сикха̄ппаттам̣ випассана̄йа муддхабхӯтам̣ апунара̄ват̣т̣акам̣ уппаджджати готрабхун̃а̄н̣ам̣.
йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –
‘‘катхам̣ бахиддха̄ вут̣т̣ха̄навиват̣т̣ане пан̃н̃а̄ готрабхун̃а̄н̣ам̣? уппа̄дам̣ абхибхуййатӣти готрабху. паваттам̣…пе… упа̄йа̄сам̣ абхибхуййатӣти готрабху. бахиддха̄ сан̇кха̄ранимиттам̣ абхибхуййатӣти готрабху. ануппа̄дам̣ паккхандатӣти готрабху. аппаваттам̣…пе… анупа̄йа̄сам̣ ниродхам̣ нибба̄нам̣ паккхандатӣти готрабху. уппа̄дам̣ абхибхуййитва̄ ануппа̄дам̣ паккхандатӣти готрабхӯ’’ти (пат̣и. ма. 1.59) саббам̣ виттха̄ретаббам̣.
807. татра̄йам̣ ека̄ваджджанена екавӣтхийам̣ паваттама̄на̄нампи ануломаготрабхӯнам̣ на̄на̄рамман̣е паваттана̄ка̄радӣпика̄ упама̄ – йатха̄ хи маха̄ма̄тикам̣ лан̇гхитва̄ паратӣре патит̣т̣ха̄тука̄мо пурисо вегена дха̄витва̄ ма̄тика̄йа ориматӣре руккхаса̄кха̄йа бандхитва̄ оламбитам̣ раджджум̣ ва̄ йат̣т̣хим̣ ва̄ гахетва̄ уллан̇гхитва̄ паратӣраниннапон̣апаббха̄рака̄йо хутва̄ паратӣрасса упарибха̄гам̣ патто там̣ мун̃читва̄ ведхама̄но паратӣре патитва̄ сан̣икам̣ патит̣т̣ха̄ти, евамева̄йам̣ йога̄вачаропи бхавайонигатит̣т̣хитинива̄са̄нам̣ паратӣрабхӯте нибба̄не патит̣т̣ха̄тука̄мо удайаббайа̄нупассана̄дина̄ вегена дха̄витва̄ аттабха̄варуккхаса̄кха̄йа бандхитва̄ оламбитам̣ рӯпараджджум̣ ва̄ ведана̄дӣсу ан̃н̃атарадан̣д̣ам̣ ва̄ аниччанти ва̄ дуккханти ва̄ анатта̄ти ва̄ти анулома̄ваджджанена гахетва̄ там̣ амун̃чама̄нова пат̣хамена ануломачиттена уллан̇гхитва̄ дутийена паратӣраниннапон̣апаббха̄рака̄йо вийа нибба̄наниннапон̣апаббха̄рама̄насо хутва̄ татийена паратӣрасса упарибха̄гам̣ патто вийа ида̄ни паттаббасса нибба̄насса а̄санно хутва̄ тасса читтасса ниродхена там̣ сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ мун̃читва̄ готрабхучиттена висан̇кха̄ре паратӣрабхӯте нибба̄не патати. ека̄рамман̣е пана аладдха̄севаната̄йа ведхама̄но со пурисо вийа на та̄ва суппатит̣т̣хито хоти, тато магган̃а̄н̣ена патит̣т̣ха̄тӣти.
808. таттха ануломам̣ саччапат̣иччха̄дакам̣ килесатамам̣ винодетум̣ саккоти, на нибба̄нама̄рамман̣ам̣ ка̄тум̣. готрабху нибба̄намева а̄рамман̣ам̣ ка̄тум̣ саккоти, на саччапат̣иччха̄дакам̣ тамам̣ винодетум̣. татра̄йам̣ упама̄ – еко кира чаккхума̄ пурисо ‘‘наккхаттайогам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти раттибха̄ге никкхамитва̄ чандам̣ пасситум̣ уддхам̣ уллокеси, тасса вала̄хакехи пат̣иччханнатта̄ чандо на пан̃н̃а̄йиттха. атхеко ва̄то ут̣т̣хахитва̄ тхӯлатхӯле вала̄хаке виддхам̣сети. апаро маджджхиме, апаро сукхумети. тато со пурисо вигатавала̄хаке набхе чандам̣ дисва̄ наккхаттайогам̣ ан̃н̃а̄си.
таттха тайо вала̄хака̄ вийа саччапат̣иччха̄дакатхӯламаджджхимасукхумам̣ килесандхака̄рам̣, тайо ва̄та̄ вийа тӣн̣и ануломачитта̄ни, чаккхума̄ пурисо вийа готрабхун̃а̄н̣ам̣, чандо вийа нибба̄нам̣, екекасса ва̄тасса йатха̄ккамена вала̄хакавиддхам̣санам̣ вийа екекасса ануломачиттасса саччапат̣иччха̄дакатамавиноданам̣, вигатавала̄хаке набхе тасса пурисасса висуддхачандадассанам̣ вийа вигате саччапат̣иччха̄даке таме готрабхун̃а̄н̣асса висуддханибба̄надассанам̣.
йатхева хи тайо ва̄та̄ чандапат̣иччха̄даке вала̄хакейева виддхам̣сетум̣ сакконти, на чандам̣ дат̣т̣хум̣, евам̣ анулома̄ни саччапат̣иччха̄дакам̣ таман̃н̃ева винодетум̣ сакконти, на нибба̄нам̣ дат̣т̣хум̣. йатха̄ со пурисо чандамева дат̣т̣хум̣ саккоти, на вала̄хаке виддхам̣сетум̣, евам̣ готрабхун̃а̄н̣ам̣ нибба̄намева дат̣т̣хум̣ саккоти, на килесатамам̣ винодетум̣. тенева четам̣ маггасса а̄ваджджананти вуччати. тан̃хи ана̄ваджджанампи сама̄нам̣ а̄ваджджанат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ ‘‘евам̣ ниббатта̄хӣ’’ти маггасса сан̃н̃ам̣ датва̄ вийа нируджджхати. маггопи тена диннасан̃н̃ам̣ амун̃читва̄ва авӣчисантативасена там̣ н̃а̄н̣ам̣ ануппабандхама̄но аниббиддхапуббам̣ апада̄литапуббам̣ лобхаккхандхам̣ досаккхандхам̣ мохаккхандхам̣ ниббиджджхама̄нова пада̄лайама̄нова ниббаттати.
809. татра̄йам̣ упама̄ – еко кира исса̄со ат̣т̣хаусабхаматте падесе пхалакасатам̣ т̣хапа̄петва̄ ваттхена мукхам̣ вет̣хетва̄ сарам̣ саннахитва̄ чаккайанте ат̣т̣ха̄си. ан̃н̃о пурисо чаккайантам̣ а̄виджджхитва̄ йада̄ исса̄сасса пхалакам̣ абхимукхам̣ хоти, тада̄ таттха дан̣д̣акена сан̃н̃ам̣ дети. исса̄со дан̣д̣акасан̃н̃ам̣ амун̃читва̄ва сарам̣ кхипитва̄ пхалакасатам̣ ниббиджджхати. таттха дан̣д̣акасан̃н̃ам̣ вийа готрабхун̃а̄н̣ам̣, исса̄со вийа магган̃а̄н̣ам̣. исса̄сасса дан̣д̣акасан̃н̃ам̣ амун̃читва̄ва пхалакасатаниббиджджханам̣ вийа магган̃а̄н̣асса готрабхун̃а̄н̣ена диннасан̃н̃ам̣ амун̃читва̄ва нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ аниббиддхапубба̄нам̣ апада̄литапубба̄нам̣ лобхадосамохаккхандха̄нам̣ ниббиджджханапада̄ланам̣.
810. на кевалан̃чеса магго лобхаккхандха̄дӣнам̣ ниббиджджханамева кароти, апича кхо анаматаггасам̣са̄рават̣т̣адуккхасамуддам̣ сосети, саббаапа̄йадва̄ра̄ни пидахати, саттаннам̣ арийадхана̄нам̣ саммукхӣбха̄вам̣ кароти, ат̣т̣хан̇гикам̣ миччха̄маггам̣ паджахати, саббаверабхайа̄ни вӯпасамети, самма̄самбуддхасса орасапуттабха̄вам̣ упанети, ан̃н̃есан̃ча анекасата̄нам̣ а̄нисам̣са̄нам̣ пат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттатӣти евам̣ анека̄нисам̣сада̄йакена сота̄паттимаггена сампайуттам̣ н̃а̄н̣ам̣ сота̄паттимагге н̃а̄н̣анти.
пат̣хамамагган̃а̄н̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.
сота̄паннапуггалакатха̄
811. имасса пана н̃а̄н̣асса анантарам̣ тассева випа̄кабхӯта̄ни две тӣн̣и ва̄ пхалачитта̄ни уппаджджанти. анантаравипа̄катта̄йева хи локуттаракусала̄нам̣ ‘‘сама̄дхима̄нантарикан̃н̃ама̄хӯ’’ти (кху. па̄. 6.5) ча ‘‘дандхам̣ а̄нантарикам̣ па̄пун̣а̄ти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄’’ти (а. ни. 4.162) ча а̄ди вуттам̣. кечи пана екам̣ две тӣн̣и чатта̄ри ва̄ пхалачитта̄нӣти ваданти, там̣ на гахетаббам̣.
ануломасса хи а̄севананте готрабхун̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. тасма̄ саббантимена париччхедена двӣхи ануломачиттехи бхавитаббам̣. на хи екам̣ а̄севанапаччайам̣ лабхати, саттачиттапарама̄ ча ека̄ваджджанавӣтхи. тасма̄ йасса две анулома̄ни, тасса татийам̣ готрабху чатуттхам̣ маггачиттам̣ тӣн̣и пхалачитта̄ни хонти. йасса тӣн̣и анулома̄ни, тасса чатуттхам̣ готрабху пан̃чамам̣ маггачиттам̣ две пхалачитта̄ни хонти. тена вуттам̣ ‘‘две тӣн̣и ва̄ пхалачитта̄ни уппаджджантӣ’’ти.
кечи пана йасса чатта̄ри анулома̄ни, тасса пан̃чамам̣ готрабху чхат̣т̣хам̣ маггачиттам̣ екам̣ пхалачиттанти ваданти, там̣ пана йасма̄ чатуттхам̣ пан̃чамам̣ ва̄ аппети, на тато парам̣ а̄саннабхаван̇гатта̄ти пат̣иккхиттам̣. тасма̄ на са̄рато паччетаббам̣.
812. етта̄вата̄ ча панеса сота̄панно на̄ма дутийо арийапуггало хоти. бхусам̣ паматтопи хутва̄ саттаккхаттум̣ девесу ча мануссесу ча сандха̄витва̄ сам̣саритва̄ дуккхассантасса каран̣асаматтхо хоти. пхалапарийоса̄не панасса читтам̣ бхаван̇гам̣ отарати, тато бхаван̇гам̣ упаччхиндитва̄ маггапаччавеккхан̣аттха̄йа уппаджджати манодва̄ра̄ваджджанам̣, тасмим̣ нируддхе пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта маггапаччавеккхан̣аджавана̄нӣти. пуна бхаван̇гам̣ отаритва̄ тенева найена пхала̄дӣнам̣ паччавеккхан̣аттха̄йа а̄ваджджана̄дӣни уппаджджанти. йесам̣ уппаттийа̄ еса маггам̣ паччавеккхати, пхалам̣ паччавеккхати, пахӣнакилесе паччавеккхати, авасит̣т̣хакилесе паччавеккхати, нибба̄нам̣ паччавеккхати.
со хи ‘‘имина̄ вата̄хам̣ маггена а̄гато’’ти маггам̣ паччавеккхати, тато ‘‘айам̣ ме а̄нисам̣со ладдхо’’ти пхалам̣ паччавеккхати. тато ‘‘име на̄ма ме килеса̄ пахӣна̄’’ти пахӣнакилесе паччавеккхати. тато ‘‘име на̄ма ме килеса̄ авасит̣т̣ха̄’’ти упаримаггаттайаваджджхе килесе паччавеккхати. аваса̄не ча ‘‘айам̣ ме дхаммо а̄рамман̣ато пат̣ивиддхо’’ти аматам̣ нибба̄нам̣ паччавеккхати. ити сота̄паннасса арийаса̄вакасса пан̃ча паччавеккхан̣а̄ни хонти. йатха̄ ча сота̄паннасса, евам̣ сакада̄га̄миана̄га̄мӣнампи. арахато пана авасит̣т̣хакилесапаччавеккхан̣ам̣ на̄ма наттхӣти. евам̣ сабба̄нипи екӯнавӣсати паччавеккхан̣а̄ни на̄ма.
уккат̣т̣хапариччхедойева чесо. пахӣна̄васит̣т̣хакилесапаччавеккхан̣ан̃хи секкха̄нампи хоти ва̄ на ва̄. тасса хи паччавеккхан̣асса абха̄венева маха̄на̄мо бхагавантам̣ пуччхи ‘‘косу на̄ма ме дхаммо аджджхаттам̣ аппахӣно, йена ме екада̄ лобхадхамма̄пи читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хантӣ’’ти (ма. ни. 1.175) саббам̣ виттха̄рато ведитаббам̣.
дутийамагган̃а̄н̣акатха̄
813. евам̣ паччавеккхитва̄ пана со сота̄панно арийаса̄вако тасмин̃н̃ева ва̄ а̄сане нисинно, апарена ва̄ самайена ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ танубха̄ва̄йа дутийа̄йа бхӯмийа̄ паттийа̄ йогам̣ кароти. со индрийабалабоджджхан̇га̄ни самодха̄нетва̄ тадева рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣абхедам̣ сан̇кха̄рагатам̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄ти н̃а̄н̣ена паримаддати, париваттети, випассана̄вӣтхим̣ ога̄хати. тассевам̣ пат̣ипаннасса вуттанайенева сан̇кха̄рупеккха̄васа̄не ека̄ваджджанена ануломаготрабхун̃а̄н̣есу уппаннесу готрабхуанантарам̣ сакада̄га̄мимагго уппаджджати. тена сампайуттам̣ н̃а̄н̣ам̣ сакада̄га̄мимагге н̃а̄н̣анти.
дутийан̃а̄н̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.
татийамагган̃а̄н̣акатха̄
814. имасса̄пи н̃а̄н̣асса анантарам̣ вуттанайенева пхалачитта̄ни ведитабба̄ни. етта̄вата̄ чеса сакада̄га̄мӣ на̄ма чатуттхо арийапуггало хоти саким̣дева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантакаран̣асаматтхо. тато парам̣ паччавеккхан̣ам̣ вуттанайамева.
евам̣ паччавеккхитва̄ ча со сакада̄га̄мӣ арийаса̄вако тасмин̃н̃ева ва̄ а̄сане нисинно апарена ва̄ самайена ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ анавасесаппаха̄на̄йа татийа̄йа бхӯмийа̄ паттийа̄ йогам̣ кароти, со индрийабалабоджджхан̇га̄ни самодха̄нетва̄ тадева сан̇кха̄рагатам̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄ти н̃а̄н̣ена паримаддати, париваттети, випассана̄вӣтхим̣ ога̄хати. тассевам̣ пат̣ипаннасса вуттанайенева сан̇кха̄рупеккха̄васа̄не ека̄ваджджанена ануломаготрабхун̃а̄н̣есу уппаннесу готрабхуанантарам̣ ана̄га̄мимагго уппаджджати, тена сампайуттам̣ н̃а̄н̣ам̣ ана̄га̄мимагге н̃а̄н̣анти.
татийан̃а̄н̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.
чатуттхамагган̃а̄н̣акатха̄
815. имассапи н̃а̄н̣асса анантарам̣ вуттанайенева пхалачитта̄ни ведитабба̄ни. етта̄вата̄ чеса ана̄га̄мӣ на̄ма чхат̣т̣хо арийапуггало хоти опапа̄тико таттхапаринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо пат̣исандхивасена имам̣ локам̣ пуна ана̄ганта̄. тато парам̣ паччавеккхан̣ам̣ вуттанайамева.
евам̣ паччавеккхитва̄ ча со ана̄га̄мӣ арийаса̄вако тасмин̃н̃ева ва̄ а̄сане нисинно, апарена ва̄ самайена рӯпа̄рӯпара̄гама̄науддхаччаавиджджа̄нам̣ анавасесаппаха̄на̄йа чатуттха̄йа бхӯмийа̄ паттийа̄ йогам̣ кароти, со индрийабалабоджджхан̇га̄ни самодха̄нетва̄ тадева сан̇кха̄рагатам̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄ти н̃а̄н̣ена паримаддати, париваттети, випассана̄вӣтхим̣ ога̄хати. тассевам̣ пат̣ипаннасса вуттанайенева сан̇кха̄рупеккха̄васа̄не ека̄ваджджанена ануломаготрабхун̃а̄н̣есу уппаннесу готрабхуанантарам̣ арахаттамагго уппаджджати, тена сампайуттам̣ н̃а̄н̣ам̣ арахаттамагге н̃а̄н̣анти.
чатуттхан̃а̄н̣ам̣ нит̣т̣хитам̣.
арахантапуггалакатха̄
816. имассапи н̃а̄н̣асса анантарам̣ вуттанайенева пхалачитта̄ни ведитабба̄ни. етта̄вата̄ чеса араха̄ на̄ма ат̣т̣хамо арийапуггало хоти маха̄кхӣн̣а̄саво антимадехадха̄рӣ охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано самма̄дан̃н̃а̄ вимутто садевакасса локасса аггадаккхин̣еййоти.
ити йам̣ там̣ вуттам̣ ‘‘сота̄паттимагго сакада̄га̄мимагго ана̄га̄мимагго арахаттамагготи имесу пана чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣ н̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма̄’’ти, там̣ има̄ни имина̄ ануккамена паттабба̄ни чатта̄ри н̃а̄н̣а̄ни сандха̄йа вуттам̣.
бодхипаккхийакатха̄
817. ида̄ни имисса̄йева чатун̃а̄н̣а̄йа н̃а̄н̣адассанависуддхийа̄ а̄нубха̄вавиджа̄нанаттхам̣ –
парипун̣н̣абодхипаккхийа, бха̄во вут̣т̣ха̄набаласама̄його;
йе йена паха̄табба̄, дхамма̄ тесам̣ паха̄нан̃ча.
кичча̄ни парин̃н̃а̄дӣни, йа̄ни вутта̄ни абхисамайака̄ле;
та̄ни ча йатха̄сабха̄вена, джа̄нитабба̄ни сабба̄нӣти.
818. таттха парипун̣н̣абодхипаккхийа, бха̄воти бодхипаккхийа̄нам̣ парипун̣н̣абха̄во. чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магготи хи име саттатим̣са дхамма̄ буджджханат̣т̣хена бодхоти ладдхана̄масса арийамаггасса паккхе бхаватта̄ бодхипаккхийа̄ на̄ма. паккхе бхаватта̄ти упака̄рабха̄ве т̣хитатта̄.
819. тесу тесу а̄рамман̣есу оккхандитва̄ паккхандитва̄ упат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄нам̣. сатийева пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. ка̄йаведана̄читтадхаммесу панасса̄ асубха-дуккха-аничча-анатта̄ка̄рагахан̣авасена субха-сукха-ничча-атта-сан̃н̃а̄паха̄накиччаса̄дханавасена ча паваттито чатудха̄ бхедо хоти. тасма̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ти вуччанти.
820. падаханти етена̄ти падха̄нам̣. собханам̣ падха̄нам̣ саммаппадха̄нам̣. самма̄ ва̄ падаханти етена̄ти саммаппадха̄нам̣. собханам̣ ва̄ там̣ килесавирӯпаттавирахато падха̄нан̃ча хитасукханиппха̄дакаттена сет̣т̣хабха̄ва̄ваханато падха̄набха̄вака̄ран̣ато ча̄ти саммаппадха̄нам̣. вӣрийассетам̣ адхивачанам̣. тайидам̣ уппанна̄нуппанна̄нам̣ акусала̄нам̣ паха̄на̄нуппаттикиччам̣ ануппаннуппанна̄нан̃ча кусала̄нам̣ уппаттит̣т̣хитикиччам̣ са̄дхайатӣти чатуббидхам̣ хоти, тасма̄ чатта̄ро саммаппадха̄на̄ти вуччанти.
821. пуббе вуттена иджджханат̣т̣хена иддхи. тасса̄ сампайутта̄йа пуббан̇гамат̣т̣хена пхалабхӯта̄йа пуббабха̄гака̄ран̣ат̣т̣хена ча иддхийа̄ па̄доти иддхипа̄до. со чханда̄дивасена чатуббидхо хоти, тасма̄ чатта̄ро иддхипа̄да̄ти вуччанти. йатха̄ха – ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄ чхандиддхипа̄до читтиддхипа̄до вӣрийиддхипа̄до вӣмам̣сиддхипа̄до’’ти (вибха. 457). име локуттара̄ва. локийа̄ пана ‘‘чхандан̃че бхиккху адхипатим̣ каритва̄ лабхати сама̄дхим̣, лабхати читтасса екаггатам̣. айам̣ вуччати чхандасама̄дхӣ’’тиа̄дивачанато (вибха. 432) чханда̄диадхипативасена пат̣иладдхадхамма̄пи хонти.
822. ассаддхийакосаджджапама̄давиккхепасаммоха̄нам̣ абхибхаванато абхибхаванасан̇кха̄тена адхипатийат̣т̣хена индрийам̣. ассаддхийа̄дӣхи ча анабхибхаванӣйато акампийат̣т̣хена балам̣. тадубхайампи саддха̄дивасена пан̃чавидхам̣ хоти, тасма̄ пан̃чиндрийа̄ни пан̃ча бала̄нӣти вуччанти.
823. буджджханакасаттасса пана ан̇габха̄вена сатиа̄дайо сатта боджджхан̇га̄. ниййа̄никат̣т̣хена ча самма̄дит̣т̣хиа̄дайо ат̣т̣ха магган̇га̄ хонти. тена вуттам̣ ‘‘сатта боджджхан̇га̄ арийо ат̣т̣хан̇гико магго’’ти.
824. ити име саттатим̣са бодхипаккхийадхамма̄ пуббабха̄ге локийавипассана̄йа ваттама̄на̄йа чуддасавидхена ка̄йам̣ паригган̣хато ча ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣, нававидхена веданам̣ паригган̣хато ча ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣, сол̣асавидхена читтам̣ паригган̣хато ча читта̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣, пан̃чавидхена дхамме паригган̣хато ча дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣. имасмим̣ аттабха̄ве ануппаннапуббам̣ парасса уппаннам̣ акусалам̣ дисва̄ ‘‘йатха̄ пат̣ипаннассетам̣ уппаннам̣, на татха̄ пат̣ипаджджисса̄ми евам̣ ме етам̣ нуппаджджиссатӣ’’ти, тасса ануппа̄да̄йа ва̄йаманака̄ле пат̣хамам̣ саммаппадха̄нам̣. аттано самуда̄ча̄раппаттам̣ акусалам̣ дисва̄ тасса паха̄на̄йа ва̄йаманака̄ле дутийам̣. имасмим̣ аттабха̄ве ануппаннапуббам̣ джха̄нам̣ ва̄ випассанам̣ ва̄ уппа̄детум̣ ва̄йамантасса татийам̣. уппаннам̣ йатха̄ на париха̄йати, евам̣ пунаппунам̣ уппа̄дентасса чатуттхам̣ саммаппадха̄нам̣. чхандам̣ дхурам̣ катва̄ кусалуппа̄данака̄ле чхандиддхипа̄до. миччха̄ва̄ча̄йа вираман̣ака̄ле самма̄ва̄ча̄ти евам̣ на̄на̄читтесу лаббханти. имесам̣ пана чатуннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ уппаттика̄ле екачитте лаббханти. пхалаккхан̣е т̣хапетва̄ чатта̄ро саммаппадха̄не авасеса̄ теттим̣са лаббханти.
825. евам̣ екачитте лаббхама̄несу четесу ека̄ва нибба̄на̄рамман̣а̄ сати ка̄йа̄дӣсу субхасан̃н̃а̄диппаха̄накиччаса̄дханавасена чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ти вуччати. екамева ча вӣрийам̣ ануппанна̄нам̣ ануппа̄да̄дикиччаса̄дханавасена чатта̄ро саммаппадха̄на̄ти вуччати. сесесу пана ха̄панавад̣д̣ханам̣ наттхи.
826. апича тесу –
нава екавидха̄ еко, дведха̄тха чату пан̃чадха̄;
ат̣т̣хадха̄ навадха̄ чева, ити чхаддха̄ бхаванти те.
нава екавидха̄ти чхандо, читтам̣, пӣти, пассаддхи, упеккха̄, сан̇каппо, ва̄ча̄, камманто, а̄джӣвоти име нава чхандиддхипа̄да̄дивасена екавидха̄ва хонти, на ан̃н̃ам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ бхаджанти. еко дведха̄ти саддха̄ индрийа, балавасена дведха̄ т̣хита̄. атха чату пан̃чадха̄ти атхан̃н̃о еко чатудха̄, ан̃н̃о пан̃чадха̄ т̣хитоти аттхо. таттха сама̄дхи еко индрийа, бала, боджджхан̇га, магган̇гавасена чатудха̄ т̣хито. пан̃н̃а̄ тесан̃ча чатуннам̣ иддхипа̄дакот̣т̣ха̄сасса ча васена пан̃чадха̄. ат̣т̣хадха̄ навадха̄ чева̄ти апаро еко ат̣т̣хадха̄, еко навадха̄ т̣хитоти аттхо. чатусатипат̣т̣ха̄на, индрийа, бала, боджджхан̇га, магган̇гавасена сати ат̣т̣хадха̄ т̣хита̄. чатусаммаппадха̄на, иддхипа̄да, индрийа, бала, боджджхан̇га, магган̇гавасена вӣрийам̣ навадха̄ти. евам̣ –
чуддасева асамбхинна̄, хонтете бодхипаккхийа̄;
кот̣т̣ха̄сато саттавидха̄, саттатим̣саппабхедато.
сакиччаниппха̄данато, сарӯпена ча вуттито;
саббева арийамаггасса, самбхаве самбхаванти тети.
евам̣ та̄веттха парипун̣н̣абодхипаккхийабха̄во джа̄нитаббо.
вут̣т̣ха̄набаласама̄йогакатха̄
827. вут̣т̣ха̄набаласама̄йоготи вут̣т̣ха̄нан̃чева баласама̄його ча. локийавипассана̄ хи нимитта̄рамман̣атта̄ чева паваттика̄ран̣асса ча самудайасса асамуччхинданато нева нимитта̄ на паватта̄ вут̣т̣ха̄ти. готрабхун̃а̄н̣ам̣ самудайасса асамуччхинданато паватта̄ на вут̣т̣ха̄ти. нибба̄на̄рамман̣ато пана нимитта̄ вут̣т̣ха̄тӣти екато вут̣т̣ха̄нам̣ хоти. тена̄ха ‘‘бахиддха̄вут̣т̣ха̄навиват̣т̣ане пан̃н̃а̄ готрабхун̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. ма̄тика̄ 1.10). татха̄ ‘‘уппа̄да̄ виват̣т̣итва̄ ануппа̄дам̣ паккхандатӣти готрабху, паватта̄ виват̣т̣итва̄’’ти (пат̣и. ма. 1.59) саббам̣ ведитаббам̣. има̄ни пана чатта̄рипи н̃а̄н̣а̄ни анимитта̄рамман̣атта̄ нимиттато вут̣т̣хаханти, самудайасса самуччхинданато паватта̄ вут̣т̣хахантӣти дубхато вут̣т̣ха̄на̄ни хонти.
тена вуттам̣ –
‘‘катхам̣ дубхато вут̣т̣ха̄навиват̣т̣ане пан̃н̃а̄ магге н̃а̄н̣ам̣?
‘‘сота̄паттимаггаккхан̣е дассанат̣т̣хена самма̄дит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хийа̄ вут̣т̣ха̄ти, тадануваттакакилесехи ча кхандхехи ча вут̣т̣ха̄ти, бахиддха̄ ча саббанимиттехи вут̣т̣ха̄ти. тена вуччати дубхато вут̣т̣ха̄навиват̣т̣ане пан̃н̃а̄ магге н̃а̄н̣ам̣. абхиниропанат̣т̣хена самма̄сан̇каппо миччха̄сан̇каппа̄…пе… париггахат̣т̣хена самма̄ва̄ча̄ миччха̄ва̄ча̄йа. самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена самма̄камманто. вода̄нат̣т̣хена самма̄а̄джӣво. паггахат̣т̣хена самма̄ва̄йа̄мо. упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена самма̄сати. авиккхепат̣т̣хена самма̄сама̄дхи миччха̄сама̄дхито вут̣т̣ха̄ти, тадануваттакакилесехи ча кхандхехи ча вут̣т̣ха̄ти, бахиддха̄ ча саббанимиттехи вут̣т̣ха̄ти. тена вуччати ‘дубхато вут̣т̣ха̄навиват̣т̣ане пан̃н̃а̄ магге н̃а̄н̣а’нти.
‘‘сакада̄га̄мимаггаккхан̣е дассанат̣т̣хена самма̄дит̣т̣хи…пе… авиккхепат̣т̣хена самма̄сама̄дхи ол̣а̄рика̄ ка̄мара̄гасам̣йоджана̄ пат̣игхасам̣йоджана̄ ол̣а̄рика̄ ка̄мара̄га̄нусайа̄ пат̣игха̄нусайа̄ вут̣т̣ха̄ти…пе….
‘‘ана̄га̄мимаггаккхан̣е дассанат̣т̣хена самма̄дит̣т̣хи…пе… авиккхепат̣т̣хена самма̄сама̄дхи анусахагата̄ ка̄мара̄гасам̣йоджана̄ пат̣игхасам̣йоджана̄ анусахагата̄ ка̄мара̄га̄нусайа̄ пат̣игха̄нусайа̄ вут̣т̣ха̄ти…пе….
‘‘арахаттамаггаккхан̣е дассанат̣т̣хена самма̄дит̣т̣хи…пе… авиккхепат̣т̣хена самма̄сама̄дхи рӯпара̄га̄ арӯпара̄га̄ ма̄на̄ уддхачча̄ авиджджа̄йа ма̄на̄нусайа̄ бхавара̄га̄нусайа̄ авиджджа̄нусайа̄ вут̣т̣ха̄ти, тадануваттакакилесехи ча кхандхехи ча вут̣т̣ха̄ти, бахиддха̄ ча саббанимиттехи вут̣т̣ха̄ти. тена вуччати ‘дубхато вут̣т̣ха̄навиват̣т̣ане пан̃н̃а̄ магге н̃а̄н̣а’’’нти (пат̣и. ма. 1.61).
828. локийа̄нан̃ча ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ бха̄вана̄ка̄ле саматхабалам̣ адхикам̣ хоти. аничча̄нупассана̄дӣнам̣ бха̄вана̄ка̄ле випассана̄балам̣. арийамаггаккхан̣е пана йуганаддха̄ те дхамма̄ паваттанти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анативаттанат̣т̣хена. тасма̄ имесу чатӯсупи н̃а̄н̣есу убхайабаласама̄його хоти. йатха̄ха –
‘‘уддхаччасахагатакилесехи ча кхандхехи ча вут̣т̣хахато читтасса екаггата̄ авиккхепо сама̄дхи ниродхагочаро, авиджджа̄сахагатакилесехи ча кхандхехи ча вут̣т̣хахато анупассанат̣т̣хена випассана̄ ниродхагочара̄. ити вут̣т̣ха̄нат̣т̣хена саматхавипассана̄ екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти. тена вуччати вут̣т̣ха̄нат̣т̣хена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄ветӣ’’ти (пат̣и. ма. 2.5).
еваметтха вут̣т̣ха̄набаласама̄його ведитаббо.
паха̄таббадхаммапаха̄накатха̄
829. йе йена паха̄табба̄ дхамма̄, тесам̣ паха̄нан̃ча̄ти имесу пана чатӯсу н̃а̄н̣есу йе дхамма̄ йена н̃а̄н̣ена паха̄табба̄, тесам̣ паха̄нан̃ча джа̄нитаббам̣. ета̄ни хи йатха̄йогам̣ сам̣йоджанакилесамиччхатталокадхаммамаччхарийавипалла̄сагантхаагатиа̄саваогхайоганӣваран̣апара̄ма̄саупа̄да̄наанусайамалаакусалакаммапатхачиттуппа̄дасан̇кха̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄накара̄ни.
таттха сам̣йоджана̄нӣти кхандхехи кхандха̄нам̣ пхалена каммасса дуккхена ва̄ сатта̄нам̣ сам̣йоджакатта̄ рӯпара̄га̄дайо даса дхамма̄ вуччанти. йа̄ван̃хи те, та̄ва етесам̣ анупарамоти. татра̄пи рӯпара̄го арӯпара̄го ма̄но уддхаччам̣ авиджджа̄ти име пан̃ча уддхам̣ниббаттанакакхандха̄дисам̣йоджакатта̄ уддхам̣бха̄гийасам̣йоджана̄ни на̄ма. сакка̄йадит̣т̣хи вичикиччха̄ сӣлаббатапара̄ма̄со ка̄мара̄го пат̣игхоти име пан̃ча адхониббаттанакакхандха̄дисам̣йоджакатта̄ адхобха̄гийасам̣йоджана̄ни на̄ма.
килеса̄ти сайам̣ сам̣килит̣т̣хатта̄ сампайуттадхамма̄нан̃ча сам̣килесикатта̄ лобхо досо мохо ма̄но дит̣т̣хи вичикиччха̄ тхинам̣ уддхаччам̣ ахирикам̣ аноттаппанти име даса дхамма̄.
миччхатта̄ти миччха̄паваттанато миччха̄дит̣т̣хи миччха̄сан̇каппо миччха̄ва̄ча̄ миччха̄камманто миччха̄а̄джӣво миччха̄ва̄йа̄мо миччха̄сати миччха̄сама̄дхӣти име ат̣т̣ха дхамма̄. миччха̄вимуттимиччха̄н̃а̄н̣ехи ва̄ саддхим̣ даса.
локадхамма̄ти локаппаваттийа̄ сати анупарамадхаммакатта̄ ла̄бхо ала̄бхо йасо айасо сукхам̣ дуккхам̣ нинда̄ пасам̣са̄ти име ат̣т̣ха. идха пана ка̄ран̣опача̄рена ла̄бха̄диваттхукасса анунайасса ала̄бха̄диваттхукасса пат̣игхасса четам̣ локадхаммаггахан̣ена гахан̣ам̣ катанти ведитаббам̣.
маччхарийа̄нӣти а̄ва̄самаччхарийам̣ куламаччхарийам̣ ла̄бхамаччхарийам̣ дхаммамаччхарийам̣ ван̣н̣амаччхарийанти има̄су а̄ва̄са̄дӣсу ан̃н̃есам̣ са̄дха̄ран̣абха̄вам̣ асахана̄ка̄рена паватта̄ни пан̃ча маччхарийа̄ни.
випалла̄са̄ти аниччадуккхаанаттаасубхесуйева ваттхӯсу ‘‘ниччам̣ сукхам̣ атта̄ субха’’нти евам̣ паватто сан̃н̃а̄випалла̄со читтавипалла̄со дит̣т̣хивипалла̄соти име тайо.
гантха̄ти на̄мака̄йасса чева рӯпака̄йасса ча гантханато абхиджджха̄дайо чатта̄ро. татха̄ хи те абхиджджха̄ ка̄йагантхо, бйа̄па̄до ка̄йагантхо, сӣлаббатапара̄ма̄со ка̄йагантхо, идам̣сачча̄бхинивесо ка̄йагантхо иччева вутта̄.
агатӣти чхандадосамохабхайехи акаттаббакаран̣асса, каттабба̄каран̣асса ча адхивачанам̣. тан̃хи арийехи агантаббатта̄ агатӣти вуччати.
а̄сава̄ти а̄рамман̣авасена а̄готрабхуто, а̄бхаваггато ча савана̄, асам̣вутехи ва̄ два̄рехи гхат̣ачхиддехи удакам̣ вийа саванато ниччапаггхаран̣ат̣т̣хена сам̣са̄радуккхасса ва̄ саванато ка̄мара̄габхавара̄гамиччха̄дит̣т̣хиавиджджа̄наметам̣ адхивачанам̣.
бхаваса̄гаре а̄кад̣д̣ханат̣т̣хена дуруттаран̣ат̣т̣хена ча огха̄типи, а̄рамман̣авийогасса чева дуккхавийогасса ча аппада̄нато йога̄типи тесан̃н̃ева адхивачанам̣.
нӣваран̣а̄нӣти читтасса а̄варан̣анӣваран̣апат̣иччха̄данат̣т̣хена ка̄маччханда̄дайо пан̃ча.
пара̄ма̄соти тасса тасса дхаммасса сабха̄вам̣ атиккамма парато абхӯтам̣ сабха̄вам̣ а̄масана̄ка̄рена паваттанато миччха̄дит̣т̣хийа̄ етам̣ адхивачанам̣.
упа̄да̄на̄нӣти сабба̄ка̄рена пат̣иччасамуппа̄даниддесе вутта̄ни ка̄мупа̄да̄на̄дӣни чатта̄ри.
анусайа̄ти тха̄магатат̣т̣хена ка̄мара̄га̄нусайо, пат̣игха, ма̄на, дит̣т̣хи, вичикиччха̄, бхавара̄га, авиджджа̄нусайоти евам̣ вутта̄ ка̄мара̄га̄дайо сатта. те хи тха̄магататта̄ пунаппунам̣ ка̄мара̄га̄дӣнам̣ уппаттихетубха̄вена анусентийева̄ти анусайа̄.
мала̄ти телан̃джанакалалам̣ вийа сайан̃ча асуддхатта̄, ан̃н̃есан̃ча асуддхабха̄вакаран̣ато лобхадосамоха̄ тайо.
акусалакаммапатха̄ти акусалакаммабха̄вена чева дуггатӣнан̃ча патхабха̄вена па̄н̣а̄типа̄то адинна̄да̄нам̣ ка̄месумиччха̄ча̄ро муса̄ва̄до писун̣ава̄ча̄ пхарусава̄ча̄ сампхаппала̄по абхиджджха̄ бйа̄па̄до миччха̄дит̣т̣хӣти име даса.
акусалачиттуппа̄да̄ти лобхамӯла̄ ат̣т̣ха досамӯла̄ две мохамӯла̄ двети име два̄даса.
830. ити етесам̣ сам̣йоджана̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ ета̄ни йатха̄йогам̣ паха̄накара̄ни. катхам̣? сам̣йоджанесу та̄ва сакка̄йадит̣т̣хи вичикиччха̄ сӣлаббатапара̄ма̄со апа̄йагаманӣйа̄ ча ка̄мара̄гапат̣игха̄ти ете пан̃ча дхамма̄ пат̣хаман̃а̄н̣аваджджха̄, сеса̄ ка̄мара̄гапат̣игха̄ ол̣а̄рика̄ дутийан̃а̄н̣аваджджха̄, сукхума̄ татийан̃а̄н̣аваджджха̄, рӯпара̄га̄дайо пан̃чапи чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄ ева. паратопи ча йаттха йаттха евасаддена нийамам̣ на карисса̄ма. таттха таттха йам̣ йам̣ ‘‘упарин̃а̄н̣аваджджхо’’ти ваккха̄ма, со со пуриман̃а̄н̣ехи хата̄па̄йагаманӣйа̄дибха̄вова хутва̄ упарин̃а̄н̣аваджджхо хотӣти ведитаббо.
килесесу дит̣т̣хивичикиччха̄ пат̣хаман̃а̄н̣аваджджха̄, досо татийан̃а̄н̣аваджджхо, лобхамохама̄натхинауддхаччаахирикааноттаппа̄ни чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄ни.
миччхаттесу миччха̄дит̣т̣хи муса̄ва̄до миччха̄камманто миччха̄а̄джӣвоти име пат̣хаман̃а̄н̣аваджджха̄, миччха̄сан̇каппо писун̣ава̄ча̄ пхарусава̄ча̄ти име татийан̃а̄н̣аваджджха̄, четана̄йева четтха ва̄ча̄ти ведитабба̄. сампхаппала̄памиччха̄ва̄йа̄масатисама̄дхивимуттин̃а̄н̣а̄ни чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄ни.
локадхаммесу пат̣игхо татийан̃а̄н̣аваджджхо, анунайо чатуттхан̃а̄н̣аваджджхо, йасе ча пасам̣са̄йа ча анунайо чатуттхан̃а̄н̣аваджджхоти еке. маччхарийа̄ни пат̣хаман̃а̄н̣аваджджха̄нева.
випалла̄сесу аничче ниччам̣, анаттани атта̄ти ча сан̃н̃а̄читтадит̣т̣хивипалла̄са̄, дуккхе сукхам̣, асубхе субханти дит̣т̣хивипалла̄со ча̄ти име пат̣хаман̃а̄н̣аваджджха̄, асубхе субханти сан̃н̃а̄читтавипалла̄са̄ татийан̃а̄н̣аваджджха̄, дуккхе сукханти сан̃н̃а̄читтавипалла̄са̄ чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄.
гантхесу сӣлаббатапара̄масаидам̣сачча̄бхинивесака̄йагантха̄ пат̣хаман̃а̄н̣аваджджха̄, бйа̄па̄дака̄йагантхо татийан̃а̄н̣аваджджхо, итаро чатуттхан̃а̄н̣аваджджхо.
агати пат̣хаман̃а̄н̣аваджджха̄ва.
а̄савесу дит̣т̣ха̄саво пат̣хаман̃а̄н̣аваджджхо, ка̄ма̄саво татийан̃а̄н̣аваджджхо, итаре две чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄. огхайогесупи есева найо.
нӣваран̣есу вичикиччха̄нӣваран̣ам̣ пат̣хаман̃а̄н̣аваджджхам̣, ка̄маччхандо бйа̄па̄до куккуччанти тӣн̣и татийан̃а̄н̣аваджджха̄ни, тхинамиддхауддхачча̄ни чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄ни.
пара̄ма̄со пат̣хаман̃а̄н̣аваджджхова.
упа̄да̄несу саббесампи локийадхамма̄нам̣ ваттхука̄мавасена ка̄ма̄ти а̄гататта̄ рӯпа̄рӯпара̄гопи ка̄мупа̄да̄не патати, тасма̄ там̣ чатуттхан̃а̄н̣аваджджхам̣, сеса̄ни пат̣хаман̃а̄н̣аваджджха̄ни.
анусайесу дит̣т̣хивичикиччха̄нусайа̄ пат̣хаман̃а̄н̣аваджджха̄ва, ка̄мара̄гапат̣игха̄нусайа̄ татийан̃а̄н̣аваджджха̄, ма̄набхавара̄га̄виджджа̄нусайа̄ чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄.
малесу досамалам̣ татийан̃а̄н̣аваджджхам̣, итара̄ни чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄ни.
акусалакаммапатхесу па̄н̣а̄типа̄то адинна̄да̄нам̣ миччха̄ча̄ро муса̄ва̄до миччха̄дит̣т̣хӣти име пат̣хаман̃а̄н̣аваджджха̄, писун̣ава̄ча̄ пхарусава̄ча̄ бйа̄па̄доти тайо татийан̃а̄н̣аваджджха̄, сампхаппала̄па̄бхиджджха̄ чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄.
акусалачиттуппа̄десу чатта̄ро дит̣т̣хигатасампайутта̄ вичикиччха̄сампайутто ча̄ти пан̃ча пат̣хаман̃а̄н̣аваджджха̄ва, две пат̣игхасампайутта̄ татийан̃а̄н̣аваджджха̄, сеса̄ чатуттхан̃а̄н̣аваджджха̄ти.
йан̃ча йена ваджджхам̣, там̣ тена паха̄таббам̣ на̄ма. тена вуттам̣ ‘‘ити етесам̣ сам̣йоджана̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ ета̄ни йатха̄йогам̣ паха̄накара̄нӣ’’ти.
831. ким̣ панета̄ни ете дхамме атӣта̄на̄гате паджаханти уда̄ху паччуппаннети. ким̣ панеттха йади та̄ва атӣта̄на̄гате, апхало ва̄йа̄мо а̄паджджати. касма̄? паха̄табба̄нам̣ наттхита̄йа. атха паччуппанне, татха̄пи апхало, ва̄йа̄мена саддхим̣ паха̄табба̄нам̣ аттхита̄йа, сам̣килесика̄ ча маггабха̄вана̄ а̄паджджати, виппайуттата̄ ва̄ килеса̄нам̣, на ча паччуппаннакилесо читтавиппайутто на̄ма аттхӣти. на̄йам̣ а̄вен̣ика̄ чодана̄. па̄л̣ийам̣йева хи ‘‘сва̄йам̣ килесе паджахати, атӣте килесе паджахати, ана̄гате килесе паджахати, паччуппанне килесе паджахатӣ’’ти ватва̄, пуна ‘‘хан̃чи атӣте килесе паджахати, тенахи кхӣн̣ам̣ кхепети, нируддхам̣ ниродхети, вигатам̣ вигамети, аттхан̇гатам̣ аттхан̇гамети. атӣтам̣ йам̣ наттхи, там̣ паджахатӣ’’ти (пат̣и. ма. 3.21) ча ватва̄, ‘‘на атӣте килесе паджахатӣ’’ти пат̣иккхиттам̣.
татха̄ ‘‘хан̃чи ана̄гате килесе паджахати, тенахи аджа̄там̣ паджахати, аниббаттам̣ паджахати, ануппаннам̣ паджахати, апа̄тубхӯтам̣ паджахати. ана̄гатам̣ йам̣ наттхи, там̣ паджахатӣ’’ти ча ватва̄, ‘‘на ана̄гате килесе паджахатӣ’’ти пат̣иккхиттам̣.
татха̄ ‘‘хан̃чи паччуппанне килесе паджахати, тенахи ратто ра̄гам̣ паджахати. дут̣т̣хо досам̣, мӯл̣хо мохам̣, винибаддхо ма̄нам̣, пара̄мат̣т̣хо дит̣т̣хим̣, виккхепагато уддхаччам̣, анит̣т̣хан̇гато вичикиччхам̣, тха̄магато анусайам̣ паджахати. кан̣хасукка̄ дхамма̄ йуганаддха̄ва ваттанти. сам̣килесика̄ маггабха̄вана̄ хотӣ’’ти ча ватва̄, ‘‘на атӣте килесе паджахати, на ана̄гате, на паччуппанне килесе паджахатӣ’’ти саббам̣ пат̣иккхипитва̄, ‘‘тенахи наттхи маггабха̄вана̄, наттхи пхаласаччхикирийа̄, наттхи килесаппаха̄нам̣, наттхи дхамма̄бхисамайо’’ти пан̃ха̄парийоса̄не ‘‘на хи наттхи маггабха̄вана̄…пе… наттхи дхамма̄бхисамайо’’ти пат̣иджа̄нитва̄ ‘‘йатха̄ катхам̣ вийа̄’’ти вутте идам̣ вуттам̣ –
‘‘сеййатха̄пи тарун̣о руккхо аджа̄тапхало, таменам̣ пурисо мӯле чхиндеййа, йе тасса руккхасса аджа̄тапхала̄, те аджа̄та̄йева на джа̄йанти, аниббатта̄йева на ниббаттанти, ануппанна̄йева на уппаджджанти, апа̄тубхӯта̄йева на па̄тубхаванти, евамева уппа̄до хету уппа̄до паччайо килеса̄нам̣ ниббаттийа̄ти уппа̄де а̄дӣнавам̣ дисва̄ ануппа̄де читтам̣ паккхандати, ануппа̄де читтасса паккхандатта̄ йе а̄йӯханапаччайа̄ килеса̄ ниббаттеййум̣, те аджа̄та̄йева на джа̄йанти…пе… апа̄тубхӯта̄йева на па̄тубхаванти, евам̣ хетуниродха̄ дуккханиродхо. паваттам̣ хету…пе… нимиттам̣ хету…пе… а̄йӯхана̄ хету…пе… ана̄йӯхане читтасса паккхандатта̄ йе а̄йӯханапаччайа̄ килеса̄ ниббаттеййум̣, те аджа̄та̄йева…пе… апа̄тубхӯта̄йева на па̄тубхаванти, евам̣ хетуниродха̄ дуккханиродхо. евам̣ аттхи маггабха̄вана̄, аттхи пхаласаччхикирийа̄, аттхи килесаппаха̄нам̣, аттхи дхамма̄бхисамайо’’ти (пат̣и. ма. 3.21).
832. етена ким̣ дӣпитам̣ хоти? бхӯмиладдха̄нам̣ килеса̄нам̣ паха̄нам̣ дӣпитам̣ хоти. бхӯмиладдха̄ пана ким̣ атӣта̄на̄гата̄ уда̄ху паччуппанна̄ти. бхӯмиладдхуппанна̄ ева на̄ма те.
833. уппаннам̣ хи ваттама̄набхӯта̄пагатока̄сакатабхӯмиладдхавасена анекаппабхедам̣. таттха саббампи уппа̄даджара̄бхан̇гасаман̇гисан̇кха̄там̣ ваттама̄нуппаннам̣ на̄ма. а̄рамман̣арасам̣ анубхавитва̄ нируддхам̣ анубхӯта̄пагатасан̇кха̄там̣ кусала̄кусалам̣ уппа̄да̄диттайам̣ ануппатва̄ нируддхам̣ бхӯта̄пагатасан̇кха̄там̣ сесасан̇кхатан̃ча бхӯта̄пагатуппаннам̣ на̄ма. ‘‘йа̄нисса та̄ни пуббеката̄ни камма̄нӣ’’ти (ма. ни. 3.248) евама̄дина̄ найена вуттам̣ каммам̣ атӣтампи сама̄нам̣ ан̃н̃ам̣ випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄кассока̄сам̣ катва̄ т̣хитатта̄ татха̄ катока̄сан̃ча випа̄кам̣ ануппаннампи сама̄нам̣ евам̣ кате ока̄се екантена уппаджджанато ока̄сакатуппаннам̣ на̄ма. та̄су та̄су бхӯмӣсу асамӯхатам̣ акусалам̣ бхӯмиладдхуппаннам̣ на̄ма.
834. еттха ча бхӯмийа̄ бхӯмиладдхасса ча на̄наттам̣ ведитаббам̣. бхӯмӣти хи випассана̄йа а̄рамман̣абхӯта̄ тебхӯмака̄ пан̃чаккхандха̄. бхӯмиладдхам̣ на̄ма тесу кхандхесу уппаттирахам̣ килесаджа̄там̣. тенахи са̄ бхӯми ладдха̄ на̄ма хотӣти тасма̄ бхӯмиладдханти вуччати, са̄ ча кхо на а̄рамман̣авасена. а̄рамман̣авасена хи саббепи атӣта̄на̄гате парин̃н̃а̄тепи ча кхӣн̣а̄сава̄нам̣ кхандхе а̄раббха килеса̄ уппаджджанти маха̄качча̄науппалаван̣н̣а̄дӣнам̣ кхандхе а̄раббха сореййасет̣т̣хи нандама̄н̣авака̄дӣнам̣ вийа. йади ча там̣ бхӯмиладдхам̣ на̄ма сийа̄, тасса аппахеййато на кочи бхавамӯлам̣ паджахеййа. ваттхувасена пана бхӯмиладдхам̣ ведитаббам̣. йаттха йаттха хи випассана̄йа апарин̃н̃а̄та̄ кхандха̄ уппаджджанти, таттха таттха уппа̄дато пабхути тесу ват̣т̣амӯлам̣ килесаджа̄там̣ анусети. там̣ аппахӣнат̣т̣хена бхӯмиладдханти ведитаббам̣.
835. таттха ча йасса йесу кхандхесу аппахӣнат̣т̣хена анусайита̄ килеса̄, тасса те ева кхандха̄ тесам̣ килеса̄нам̣ ваттху, на ан̃н̃есам̣ сантака̄ кхандха̄. атӣтаккхандхесу ча аппахӣна̄нусайита̄нам̣ килеса̄нам̣ атӣтаккхандха̄ва ваттху, на итаре. еса найо ана̄гата̄дӣсу. татха̄ ка̄ма̄вачараккхандхесу аппахӣна̄нусайита̄нам̣ килеса̄нам̣ ка̄ма̄вачараккхандха̄ва ваттху, на итаре. еса найо рӯпа̄рӯпа̄вачаресу. сота̄панна̄дӣсу пана йасса йасса арийапуггаласса кхандхесу там̣ там̣ ват̣т̣амӯлам̣ килесаджа̄там̣ тена тена маггена пахӣнам̣, тасса тасса те те кхандха̄ пахӣна̄нам̣ тесам̣ тесам̣ ват̣т̣амӯлакилеса̄нам̣ аваттхуто бхӯмӣти сан̇кхам̣ на лабханти. путхуджджанасса саббасова ват̣т̣амӯлакилеса̄нам̣ аппахӣнатта̄ йам̣кин̃чи карийама̄нам̣ каммам̣ кусалам̣ акусалам̣ ва̄ хоти. иччасса каммакилесапаччайа̄ ват̣т̣ам̣ ват̣т̣ати. тассетам̣ ват̣т̣амӯлам̣ рӯпаккхандхейева, на ведана̄ккхандха̄дӣсу. вин̃н̃а̄н̣аккхандхейева ва̄, на рӯпаккхандха̄дӣсӯти на ваттаббам̣. касма̄? ависесена пан̃часупи кхандхесу анусайитатта̄.
836. катхам̣? патхавӣраса̄ди вийа руккхе. йатха̄ хи маха̄руккхе патхавӣталам̣ адхит̣т̣ха̄йа патхавӣрасан̃ча а̄порасан̃ча нисса̄йа таппаччайа̄ мӯлакхандхаса̄кхапаса̄кхапаллавапала̄сапуппхапхалехи вад̣д̣хитва̄ набхам̣ пӯретва̄ йа̄ва каппа̄васа̄на̄ бӣджапарампара̄йа руккхапавен̣им̣ санта̄найама̄не т̣хите там̣ патхавӣраса̄ди мӯлейева, на кхандха̄дӣсу…пе… пхалейева ва̄, на мӯла̄дӣсӯти на ваттаббам̣. касма̄? ависесена саббесу мӯла̄дӣсу анугататта̄ти.
йатха̄ пана тассева руккхасса пуппхапхала̄дӣсу ниббинно кочи пурисо чатӯсу диса̄су ман̣д̣ӯкакан̣т̣акам̣ на̄ма висакан̣т̣акам̣ а̄кот̣еййа, атха со руккхо тена висасампхассена пхут̣т̣хо патхавӣрасаа̄пораса̄нам̣ парийа̄дин̣н̣атта̄ аппасаванадхамматам̣ а̄гамма пуна санта̄нам̣ ниббаттетум̣ на саккун̣еййа, евамева кхандхапаваттийам̣ ниббинно кулапутто тасса пурисасса чатӯсу диса̄су руккхе висайоджанам̣ вийа аттано санта̄не чатумаггабха̄ванам̣ а̄рабхати. атхасса со кхандхасанта̄но тена чатумаггависасампхассена саббасо ват̣т̣амӯлакакилеса̄нам̣ парийа̄дин̣н̣атта̄ кирийабха̄ваматтаупагатака̄йакамма̄дисаббакаммаппабхедо хутва̄ а̄йатим̣ пунаббхава̄набхиниббаттанадхамматам̣ а̄гамма бхавантарасанта̄нам̣ ниббаттетум̣ на саккоти. кевалам̣ чаримавин̃н̃а̄н̣аниродхена нириндхано вийа джа̄таведо анупа̄да̄но паринибба̄йати, евам̣ бхӯмийа̄ бхӯмиладдхасса ча на̄наттам̣ ведитаббам̣.
837. апича апарампи самуда̄ча̄раа̄рамман̣а̄дхиггахитаавиккхамбхитаасамӯхатавасена чатуббидхам̣ уппаннам̣. таттха ваттама̄нуппаннамева самуда̄ча̄руппаннам̣. чаккха̄дӣнам̣ пана а̄па̄тхагате а̄рамман̣е пуббабха̄ге ануппаджджама̄нампи килесаджа̄там̣ а̄рамман̣асса адхиггахитатта̄ ева апарабха̄ге екантена уппаттито а̄рамман̣а̄дхиггахитуппаннанти вуччати, калйа̄н̣ига̄ме пин̣д̣а̄йа чарато маха̄тиссаттхерасса висабха̄гарӯпадассанена уппаннакилесаджа̄там̣ вийа. саматхавипассана̄нам̣ ан̃н̃атаравасена авиккхамбхитам̣ килесаджа̄там̣ читтасантатимана̄рӯл̣хампи уппаттинива̄ракасса хетуно абха̄ва̄ авиккхамбхитуппаннам̣ на̄ма. саматхавипассана̄васена пана виккхамбхитампи арийамаггена асамӯхататта̄ уппаттидхамматам̣ анатӣтата̄йа асамӯхатуппаннанти вуччати, а̄ка̄сена гаччхантасса ат̣т̣хасама̄паттила̄бхино тхерасса кусумитаруккхе упаване пуппха̄ни уччинантасса мадхурена сарена га̄йато ма̄туга̄масса гӣтасаванена уппаннакилесаджа̄там̣ вийа. тивидхампи четам̣ а̄рамман̣а̄дхиггахита̄виккхамбхитаасамӯхатуппаннам̣ бхӯмиладдхенева сан̇гахам̣ гаччхатӣти ведитаббам̣.
838. иччетасмим̣ вуттаппабхеде уппанне йадетам̣ ваттама̄набхӯта̄пагатока̄сакатасамуда̄ча̄расан̇кха̄там̣ чатуббидхам̣ уппаннам̣, там̣ амаггаваджджхатта̄ кеначипи н̃а̄н̣ена паха̄таббам̣ на хоти. йам̣ панетам̣ бхӯмиладдха̄рамман̣а̄дхиггахитаавиккхамбхитаасамӯхатасан̇кха̄там̣ уппаннам̣, тасса там̣ уппаннабха̄вам̣ вина̄сайама̄нам̣ йасма̄ там̣ там̣ локийалокуттаран̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, тасма̄ там̣ саббампи паха̄таббам̣ хотӣти. еваметтха йе йена паха̄табба̄ дхамма̄, тесам̣ паха̄нан̃ча джа̄нитаббам̣.
парин̃н̃а̄дикиччакатха̄
839. кичча̄ни парин̃н̃а̄дӣни, йа̄ни вутта̄ни абхисамайака̄ле;
та̄ни ча йатха̄сабха̄вена, джа̄нитабба̄ни сабба̄нӣти.
сачча̄бхисамайака̄лам̣ хи етесу чатӯсу н̃а̄н̣есу екекасса екаккхан̣е парин̃н̃а̄ паха̄нам̣ саччхикирийа̄ бха̄вана̄ти ета̄ни парин̃н̃а̄дӣни чатта̄ри кичча̄ни вутта̄ни, та̄ни йатха̄сабха̄вена джа̄нитабба̄ни. вуттам̣ хетам̣ пора̄н̣ехи –
‘‘йатха̄ падӣпо апуббам̣ ачаримам̣ екаккхан̣е чатта̄ри кичча̄ни кароти, ват̣т̣им̣ джха̄пети, андхака̄рам̣ видхамати, а̄локам̣ паривидам̣сети, синехам̣ парийа̄дийати, евамева магган̃а̄н̣ам̣ апуббам̣ ачаримам̣ екаккхан̣е чатта̄ри сачча̄ни абхисамети, дуккхам̣ парин̃н̃а̄бхисамайена абхисамети, самудайам̣ паха̄на̄бхисамайена абхисамети, маггам̣ бха̄вана̄бхисамайена абхисамети, ниродхам̣ саччхикирийа̄бхисамайена абхисамети. ким̣ вуттам̣ хоти? ниродхам̣ а̄рамман̣ам̣ каритва̄ чатта̄рипи сачча̄ни па̄пун̣а̄ти пассати пат̣ивиджджхатӣ’’ти.
вуттампи четам̣ ‘‘йо, бхиккхаве, дуккхам̣ пассати, дуккхасамудайампи со пассати, дуккханиродхампи пассати, дуккханиродхага̄миним̣ пат̣ипадампи пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1100) саббам̣ ведитаббам̣.
апарампи вуттам̣ ‘‘маггасаман̇гисса н̃а̄н̣ам̣, дуккхепетам̣ н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайепетам̣ н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхепетам̣ н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йапетам̣ н̃а̄н̣а’’нти (вибха. 794; пат̣и. ма. 1.109).
таттха йатха̄ падӣпо ват̣т̣им̣ джха̄пети, евам̣ магган̃а̄н̣ам̣ дуккхам̣ париджа̄на̄ти. йатха̄ андхака̄рам̣ видхамати, евам̣ самудайам̣ паджахати. йатха̄ а̄локам̣ паривидам̣сети, евам̣ сахаджа̄та̄дипаччайата̄йа самма̄сан̇каппа̄дидхаммасан̇кха̄там̣ маггам̣ бха̄вети. йатха̄ синехам̣ парийа̄дийати, евам̣ килесапарийа̄да̄нам̣ ниродхам̣ саччхикаротӣти евам̣ упама̄сам̣санданам̣ ведитаббам̣.
840. апаро найо – йатха̄ сӯрийо удайанто апуббам̣ ачаримам̣ саха па̄тубха̄ва̄ чатта̄ри кичча̄ни кароти, рӯпагата̄ни обха̄сети, андхака̄рам̣ видхамати, а̄локам̣ дассети, сӣтам̣ пат̣иппассамбхети, евамева магган̃а̄н̣ам̣…пе… ниродхам̣ саччхикирийа̄бхисамайена абхисамети. идха̄пи йатха̄ сӯрийо рӯпагата̄ни обха̄сети, евам̣ магган̃а̄н̣ам̣ дуккхам̣ париджа̄на̄ти. йатха̄ андхака̄рам̣ видхамати, евам̣ самудайам̣ паджахати. йатха̄ а̄локам̣ дассети, евам̣ сахаджа̄та̄дипаччайата̄йа маггам̣ бха̄вети. йатха̄ сӣтам̣ пат̣иппассамбхети, евам̣ килесапат̣иппассаддхим̣ ниродхам̣ саччхикаротӣти евам̣ упама̄сам̣санданам̣ ведитаббам̣.
841. апаро найо – йатха̄ на̄ва̄ апуббам̣ ачаримам̣ екаккхан̣е чатта̄ри кичча̄ни кароти, ориматӣрам̣ паджахати, сотам̣ чхиндати, бхан̣д̣ам̣ вахати, па̄риматӣрам̣ аппети, евамева магган̃а̄н̣ам̣…пе… ниродхам̣ саччхикирийа̄бхисамайена абхисамети. еттха̄пи йатха̄ на̄ва̄ ориматӣрам̣ паджахати, евам̣ магган̃а̄н̣ам̣ дуккхам̣ париджа̄на̄ти. йатха̄ сотам̣ чхиндати, евам̣ самудайам̣ паджахати. йатха̄ бхан̣д̣ам̣ вахати, евам̣ сахаджа̄та̄дипаччайата̄йа маггам̣ бха̄вети. йатха̄ па̄риматӣрам̣ аппети, евам̣ па̄риматӣрабхӯтам̣ ниродхам̣ саччхикаротӣти евам̣ упама̄сам̣санданам̣ ведитаббам̣.
842. евам̣ сачча̄бхисамайака̄ласмим̣ екаккхан̣е чатуннам̣ кичча̄нам̣ васена паваттан̃а̄н̣асса панасса сол̣асаха̄ка̄рехи татхат̣т̣хена чатта̄ри кичча̄ни екапат̣иведха̄ни хонти. йатха̄ха –
‘‘катхам̣ татхат̣т̣хена чатта̄ри кичча̄ни екапат̣иведха̄ни? сол̣асахи а̄ка̄рехи татхат̣т̣хена чатта̄ри кичча̄ни екапат̣иведха̄ни. дуккхасса пӣл̣анат̣т̣хо, сан̇кхатат̣т̣хо, санта̄пат̣т̣хо, випарин̣а̄мат̣т̣хо, татхат̣т̣хо. самудайасса а̄йӯханат̣т̣хо, нида̄нат̣т̣хо, сам̣йогат̣т̣хо, палибодхат̣т̣хо, татхат̣т̣хо. ниродхасса ниссаран̣ат̣т̣хо, вивекат̣т̣хо, асан̇кхатат̣т̣хо, аматат̣т̣хо, татхат̣т̣хо. маггасса ниййа̄нат̣т̣хо, хетут̣т̣хо, дассанат̣т̣хо, адхипатеййат̣т̣хо, татхат̣т̣хо. имехи сол̣асахи а̄ка̄рехи татхат̣т̣хена чатта̄ри сачча̄ни екасан̇гахита̄ни. йам̣ екасан̇гахитам̣, там̣ екаттам̣. йам̣ екаттам̣, там̣ екена н̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхатӣти чатта̄ри сачча̄ни екапат̣иведха̄нӣ’’ти (пат̣и. ма. 2.11).
843. таттха сийа̄ йада̄ дуккха̄дӣнам̣ ан̃н̃епи рогаган̣д̣а̄дайо аттха̄ аттхи, атха касма̄ чатта̄ройева вутта̄ти. еттха вада̄ма, ан̃н̃асаччадассанавасена а̄вибха̄вато. ‘‘таттха катамам̣ дуккхе н̃а̄н̣ам̣? дуккхам̣ а̄раббха йа̄ уппаджджати пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’тиа̄дина̄ (вибха. 794; пат̣и. ма. 1.109) хи найена екекасачча̄рамман̣авасена̄пи саччан̃а̄н̣ам̣ вуттам̣. ‘‘йо, бхиккхаве, дуккхам̣ пассати, самудайампи со пассатӣ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 5.1100) найена екам̣ саччам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ сесесупи киччаниппхаттивасена̄пи вуттам̣.
таттха йада̄ екекам̣ саччам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, тада̄ самудайадассанена та̄ва сабха̄вато пӣл̣аналаккхан̣асса̄пи дуккхасса, йасма̄ там̣ а̄йӯханалаккхан̣ена самудайена а̄йӯхитам̣ сан̇кхатам̣ ра̄сикатам̣, тасма̄сса со сан̇кхатат̣т̣хо а̄вибхавати. йасма̄ пана магго килесасанта̄пахаро сусӣтало, тасма̄сса маггасса дассанена санта̄пат̣т̣хо а̄вибхавати а̄йасмато нандасса аччхара̄дассанена сундарийа̄ анабхирӯпабха̄во вийа. авипарин̣а̄мадхаммасса пана ниродхасса дассаненасса випарин̣а̄мат̣т̣хо а̄вибхаватӣти ваттаббамеветтха наттхи.
татха̄ сабха̄вато а̄йӯханалаккхан̣асса̄пи самудайасса, дуккхадассанена нида̄нат̣т̣хо а̄вибхавати асаппа̄йабходжанато уппаннабйа̄дхидассанена бходжанасса бйа̄дхинида̄набха̄во вийа. висам̣йогабхӯтасса ниродхасса дассанена сам̣йогат̣т̣хо. ниййа̄набхӯтасса ча маггасса дассанена палибодхат̣т̣хоти.
татха̄ ниссаран̣алаккхан̣асса̄пи ниродхасса, авивекабхӯтасса самудайасса дассанена вивекат̣т̣хо а̄вибхавати. маггадассанена асан̇кхатат̣т̣хо, имина̄ хи анаматаггасам̣са̄ре магго надит̣т̣хапуббо, сопи ча саппаччайатта̄ сан̇кхатойева̄ти аппаччайадхаммасса асан̇кхатабха̄во ативийа па̄кат̣о хоти. дуккхадассанена панасса аматат̣т̣хо а̄вибхавати, дуккхам̣ хи висам̣, аматам̣ нибба̄нанти.
татха̄ ниййа̄налаккхан̣асса̄пи маггасса, самудайадассанена ‘‘на̄йам̣ хету нибба̄насса паттийа̄, айам̣ хетӯ’’ти хетут̣т̣хо а̄вибхавати. ниродхадассанена дассанат̣т̣хо, парамасукхума̄ни рӯпа̄ни пассато ‘‘виппасаннам̣ вата ме чаккхӯ’’нти чаккхусса виппасаннабха̄во вийа. дуккхадассанена адхипатеййат̣т̣хо, анекарога̄туракапан̣аджанадассанена иссараджанасса ул̣а̄рабха̄во вийа̄ти еваметтха салаккхан̣авасена екекасса, ан̃н̃асаччадассанавасена ча итаресам̣ тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ а̄вибха̄вато екекасса чатта̄ро чатта̄ро аттха̄ вутта̄. маггаккхан̣е пана саббе чете аттха̄ екенева дуккха̄дӣсу чатукиччена н̃а̄н̣ена пат̣иведхам̣ гаччхантӣти. йе пана на̄на̄бхисамайам̣ иччханти, тесам̣ уттарам̣ абхидхамме катха̄ваттхусмим̣ вуттамева.
парин̃н̃а̄диппабхедакатха̄
844. ида̄ни йа̄ни та̄ни парин̃н̃а̄дӣни чатта̄ри кичча̄ни вутта̄ни, тесу –
тивидха̄ хоти парин̃н̃а̄, татха̄ паха̄нампи саччхикирийа̄пи;
две бха̄вана̄ абхимата̄, виниччхайо таттха н̃а̄таббо.
845. тивидха̄ хоти парин̃н̃а̄ти н̃а̄тапарин̃н̃а̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄ паха̄напарин̃н̃а̄ти евам̣ парин̃н̃а̄ тивидха̄ хоти. таттха ‘‘абхин̃н̃а̄пан̃н̃а̄ н̃а̄тат̣т̣хена н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. ма̄тика̄ 1.20) евам̣ уддиситва̄ ‘‘йе йе дхамма̄ абхин̃н̃а̄та̄ хонти, те те дхамма̄ н̃а̄та̄ хонтӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.75) евам̣ сан̇кхепато, ‘‘саббам̣, бхиккхаве, абхин̃н̃еййам̣. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣ абхин̃н̃еййам̣? чаккхум̣, бхиккхаве, абхин̃н̃еййа’’нтиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 1.2) найена виттха̄рато вутта̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄ на̄ма. тасса̄ саппаччайана̄марӯпа̄бхиджа̄нана̄ а̄вен̣ика̄ бхӯми.
846. ‘‘парин̃н̃а̄пан̃н̃а̄ тӣран̣ат̣т̣хена н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. ма̄тика̄ 1.21) евам̣ уддиситва̄ пана ‘‘йе йе дхамма̄ парин̃н̃а̄та̄ хонти, те те дхамма̄ тӣрита̄ хонтӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.75) евам̣ сан̇кхепато, ‘‘саббам̣, бхиккхаве, парин̃н̃еййам̣. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣ парин̃н̃еййам̣? чаккхум̣, бхиккхаве, парин̃н̃еййа’’нтиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 1.21) найена виттха̄рато вутта̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄ на̄ма. тасса̄ кала̄пасаммасанато пат̣т̣ха̄йа аниччам̣ дуккхаманатта̄ти тӣран̣авасена паваттама̄на̄йа йа̄ва анулома̄ а̄вен̣ика̄ бхӯми.
847. ‘‘паха̄напан̃н̃а̄ паричча̄гат̣т̣хена н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. ма̄тика̄ 1.22) евам̣ пана уддиситва̄ ‘‘йе йе дхамма̄ пахӣна̄ хонти, те те дхамма̄ париччатта̄ хонтӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.75) евам̣ виттха̄рато вутта̄ ‘‘аничча̄нупассана̄йа ниччасан̃н̃ам̣ паджахатӣ’’тиа̄динайаппаватта̄ паха̄напарин̃н̃а̄. тасса̄ бхан̇га̄нупассанато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва магган̃а̄н̣а̄ бхӯми, айам̣ идха адхиппета̄.
йасма̄ ва̄ н̃а̄татӣран̣апарин̃н̃а̄йопи тадаттха̄йева, йасма̄ ча йе дхамме паджахати, те нийамато н̃а̄та̄ чева тӣрита̄ ча хонти, тасма̄ парин̃н̃а̄ттайампи имина̄ парийа̄йена магган̃а̄н̣асса киччанти ведитаббам̣.
848. татха̄ паха̄нампӣти паха̄нампи хи виккхамбханаппаха̄нам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣ самуччхедаппаха̄нанти парин̃н̃а̄ вийа тивидхамева хоти. таттха йам̣ сасева̄ле удаке паккхиттена гхат̣ена сева̄ласса вийа тена тена локийасама̄дхина̄ нӣваран̣а̄дӣнам̣ паччанӣкадхамма̄нам̣ виккхамбханам̣, идам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ на̄ма. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘виккхамбханаппаха̄нан̃ча нӣваран̣а̄нам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ бха̄вайато’’ти (пат̣и. ма. 1.24) нӣваран̣а̄нан̃н̃ева виккхамбханам̣ вуттам̣, там̣ па̄кат̣атта̄ вуттанти ведитаббам̣. нӣваран̣а̄ни хи джха̄насса пуббабха̄гепи паччха̄бха̄гепи на сахаса̄ читтам̣ аджджхоттхаранти, витакка̄дайо аппитаккхан̣ейева. тасма̄ нӣваран̣а̄нам̣ виккхамбханам̣ па̄кат̣ам̣.
849. йам̣ пана раттибха̄ге самуджджалитена падӣпена андхака̄расса вийа тена тена випассана̄йа авайавабхӯтена н̃а̄н̣ан̇гена пат̣ипаккхавасенева тасса тасса паха̄таббадхаммасса паха̄нам̣, идам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣ на̄ма. сеййатхидам̣ – на̄марӯпапариччхедена та̄ва сакка̄йадит̣т̣хийа̄. паччайапариггахена ахетувисамахетудит̣т̣хийа̄ чева кан̇кха̄маласса ча. кала̄пасаммасанена ‘‘ахам̣ мама̄’’ти самӯхага̄хасса. магга̄маггававаттха̄нена амагге маггасан̃н̃а̄йа. удайадассанена уччхедадит̣т̣хийа̄. вайадассанена сассатадит̣т̣хийа̄. бхайатупат̣т̣ха̄нена сабхайе абхайасан̃н̃а̄йа. а̄дӣнавадассанена асса̄дасан̃н̃а̄йа. ниббида̄нупассанена абхиратисан̃н̃а̄йа. мун̃читукамйата̄йа амун̃читука̄мабха̄васса. пат̣исан̇кха̄нена аппат̣исан̇кха̄насса. упеккха̄йа анупеккханасса. ануломена саччапат̣иломага̄хасса паха̄нам̣.
йам̣ ва̄ пана ат̣т̣ха̄расасу маха̄випассана̄су аничча̄нупассана̄йа ниччасан̃н̃а̄йа. дуккха̄нупассана̄йа сукхасан̃н̃а̄йа. анатта̄нупассана̄йа аттасан̃н̃а̄йа. ниббида̄нупассана̄йа нандийа̄. вира̄га̄нупассана̄йа ра̄гасса. ниродха̄нупассана̄йа самудайасса. пат̣иниссагга̄нупассана̄йа а̄да̄насса. кхайа̄нупассана̄йа гханасан̃н̃а̄йа. вайа̄нупассана̄йа а̄йӯханасса. випарин̣а̄ма̄нупассана̄йа дхувасан̃н̃а̄йа. анимитта̄нупассана̄йа нимиттасса. аппан̣ихита̄нупассана̄йа пан̣идхийа̄. сун̃н̃ата̄нупассана̄йа абхинивесасса. адхипан̃н̃а̄дхаммавипассана̄йа са̄ра̄да̄на̄бхинивесасса. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанена саммоха̄бхинивесасса. а̄дӣнава̄нупассана̄йа а̄лайа̄бхинивесасса. пат̣исан̇кха̄нупассана̄йа аппат̣исан̇кха̄йа. виват̣т̣а̄нупассана̄йа сам̣йога̄бхинивесасса паха̄нам̣. идампи тадан̇гаппаха̄намева.
850. таттха йатха̄ аничча̄нупассана̄дӣхи саттахи ниччасан̃н̃а̄дӣнам̣ паха̄нам̣ хоти, там̣ бхан̇га̄нупассане вуттамева.
кхайа̄нупассана̄ти пана гханавиниббхогам̣ катва̄ аниччам̣ кхайат̣т̣хена̄ти евам̣ кхайам̣ пассато н̃а̄н̣ам̣. тена гханасан̃н̃а̄йа паха̄нам̣ хоти.
вайа̄нупассана̄ти –
а̄рамман̣а̄нвайена, убхо екававаттха̄на̄;
ниродхе адхимуттата̄, вайалаккхан̣авипассана̄ти. –
евам̣ вутта̄ паччаккхато чева анвайато ча сан̇кха̄ра̄нам̣ бхан̇гам̣ дисва̄ тасмин̃н̃ева бхан̇гасан̇кха̄те ниродхе адхимуттата̄, та̄йа а̄йӯханасса паха̄нам̣ хоти. йесам̣ хи аттха̄йа а̄йӯхеййа, ‘‘те евам̣ вайадхамма̄’’ти випассато а̄йӯхане читтам̣ на намати.
випарин̣а̄ма̄нупассана̄ти рӯпасаттака̄дивасена там̣ там̣ париччхедам̣ атиккамма ан̃н̃атха̄паваттидассанам̣. уппаннасса ва̄ джара̄йа чева маран̣ена ча двӣха̄ка̄рехи випарин̣а̄мадассанам̣, та̄йа дхувасан̃н̃а̄йа паха̄нам̣ хоти.