20. магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхиниддесо
саммасанан̃а̄н̣акатха̄
692. айам̣ магго, айам̣ на магготи евам̣ магган̃ча амагган̃ча н̃атва̄ т̣хитам̣ н̃а̄н̣ам̣ пана магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма.
там̣ сампа̄детука̄мена кала̄пасаммасанасан̇кха̄та̄йа найавипассана̄йа та̄ва його каран̣ӣйо. касма̄? а̄раддхавипассакасса обха̄са̄дисамбхаве магга̄магган̃а̄н̣асамбхавато. а̄раддхавипассакасса хи обха̄са̄дӣсу самбхӯтесу магга̄магган̃а̄н̣ам̣ хоти, випассана̄йа ча кала̄пасаммасанам̣ а̄ди. тасма̄ етам̣ кан̇кха̄витаран̣а̄нантарам̣ уддит̣т̣хам̣. апича йасма̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄йа ваттама̄на̄йа магга̄магган̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, тӣран̣апарин̃н̃а̄ ча н̃а̄тапарин̃н̃а̄нантара̄, тасма̄пи там̣ магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхим̣ сампа̄детука̄мена кала̄пасаммасане та̄ва його ка̄таббо.
693. татра̄йам̣ виниччхайо – тиссо хи локийапарин̃н̃а̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄ паха̄напарин̃н̃а̄ ча. йа̄ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘абхин̃н̃а̄пан̃н̃а̄ н̃а̄тат̣т̣хе н̃а̄н̣ам̣. парин̃н̃а̄пан̃н̃а̄ тӣран̣ат̣т̣хе н̃а̄н̣ам̣. паха̄напан̃н̃а̄ паричча̄гат̣т̣хе н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. 1.75). таттха ‘‘руппаналаккхан̣ам̣ рӯпам̣, ведайиталаккхан̣а̄ ведана̄’’ти евам̣ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ паччатталаккхан̣асаллаккхан̣авасена паватта̄ пан̃н̃а̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄ на̄ма. ‘‘рӯпам̣ аниччам̣, ведана̄ аничча̄’’тиа̄дина̄ найена тесам̣йева дхамма̄нам̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ паватта̄ лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄ пан̃н̃а̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄ на̄ма. тесуйева пана дхаммесу ниччасан̃н̃а̄дипаджаханавасена паватта̄ лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄ пан̃н̃а̄ паха̄напарин̃н̃а̄ на̄ма.
таттха сан̇кха̄рапариччхедато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва паччайапариггаха̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа бхӯми. етасмим̣ хи антаре дхамма̄нам̣ паччатталаккхан̣апат̣иведхассева а̄дхипаччам̣ хоти. кала̄пасаммасанато пана пат̣т̣ха̄йа йа̄ва удайаббайа̄нупассана̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄йа бхӯми. етасмим̣ хи антаре са̄ман̃н̃алаккхан̣апат̣иведхассева а̄дхипаччам̣ хоти. бхан̇га̄нупассанам̣ а̄дим̣ катва̄ упари паха̄напарин̃н̃а̄йа бхӯми. тато пат̣т̣ха̄йа хи аниччато анупассанто ниччасан̃н̃ам̣ паджахати, дуккхато анупассанто сукхасан̃н̃ам̣, анаттато анупассанто аттасан̃н̃ам̣, ниббинданто нандим̣, вираджджанто ра̄гам̣, ниродхенто самудайам̣, пат̣иниссаджджанто а̄да̄нам̣ паджахатӣти (пат̣и. ма. 1.52) евам̣ ниччасан̃н̃а̄дипаха̄наса̄дхика̄нам̣ саттаннам̣ анупассана̄нам̣ а̄дхипаччам̣. ити има̄су тӣсу парин̃н̃а̄су сан̇кха̄рапариччхедасса чева паччайапариггахасса ча са̄дхитатта̄ имина̄ йогина̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄ва адхигата̄ хоти, итара̄ ча адхигантабба̄. тена вуттам̣ ‘‘йасма̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄йа ваттама̄на̄йа магга̄магган̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, тӣран̣апарин̃н̃а̄ ча н̃а̄тапарин̃н̃а̄нантара̄, тасма̄пи там̣ магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхим̣ сампа̄детука̄мена кала̄пасаммасане та̄ва його ка̄таббо’’ти.
694. татра̄йам̣ па̄л̣и –
‘‘катхам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ дхамма̄нам̣ сан̇кхипитва̄ ваваттха̄не пан̃н̃а̄ саммасане н̃а̄н̣ам̣? йам̣кин̃чи рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ва̄…пе… йам̣ дӯре сантике ва̄, саббам̣ рӯпам̣ аниччато ваваттхапети, екам̣ саммасанам̣. дуккхато ваваттхапети, екам̣ саммасанам̣. анаттато ваваттхапети, екам̣ саммасанам̣. йа̄ ка̄чи ведана̄…пе… йам̣кин̃чи вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… анаттато ваваттхапети, екам̣ саммасанам̣.
‘‘чаккхум̣…пе… джара̄маран̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччато ваваттхапети, екам̣ саммасанам̣. дуккхато анаттато ваваттхапети, екам̣ саммасанам̣.
‘‘рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣ кхайат̣т̣хена, дуккхам̣ бхайат̣т̣хена, анатта̄ аса̄ракат̣т̣хена̄ти сан̇кхипитва̄ ваваттха̄не пан̃н̃а̄ саммасане н̃а̄н̣ам̣. веданам̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхум̣…пе… джара̄маран̣ам̣…пе… саммасане н̃а̄н̣ам̣.
‘‘рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппаннам̣ кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхамманти сан̇кхипитва̄ ваваттха̄не пан̃н̃а̄ саммасане н̃а̄н̣ам̣. веданам̣… вин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхум̣… джара̄маран̣ам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣ сан̇кхатам̣…пе… ниродхадхамманти сан̇кхипитва̄ ваваттха̄не пан̃н̃а̄ саммасане н̃а̄н̣ам̣.
‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣, асати джа̄тийа̄ наттхи джара̄маран̣анти сан̇кхипитва̄ ваваттха̄не пан̃н̃а̄ саммасане н̃а̄н̣ам̣. атӣтампи аддха̄нам̣, ана̄гатампи аддха̄нам̣ джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣, асати джа̄тийа̄ наттхи джара̄маран̣анти сан̇кхипитва̄ ваваттха̄не пан̃н̃а̄ саммасане н̃а̄н̣ам̣. бхавапаччайа̄ джа̄ти…пе… авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, асати авиджджа̄йа наттхи сан̇кха̄ра̄ти сан̇кхипитва̄ ваваттха̄не пан̃н̃а̄ саммасане н̃а̄н̣ам̣. атӣтампи аддха̄нам̣, ана̄гатампи аддха̄нам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, асати авиджджа̄йа наттхи сан̇кха̄ра̄ти сан̇кхипитва̄ ваваттха̄не пан̃н̃а̄ саммасане н̃а̄н̣ам̣.
‘‘там̣ н̃а̄тат̣т̣хена н̃а̄н̣ам̣. паджа̄нанат̣т̣хена пан̃н̃а̄. тена вуччати атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ дхамма̄нам̣ сан̇кхипитва̄ ваваттха̄не пан̃н̃а̄ саммасане н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. 1.48).
еттха ча чаккхум̣…пе… джара̄маран̣анти имина̄ пеййа̄лена два̄ра̄рамман̣ехи саддхим̣ два̄раппаватта̄ дхамма̄, пан̃чаккхандха̄, чха два̄ра̄ни, чха а̄рамман̣а̄ни, чха вин̃н̃а̄н̣а̄ни, чха пхасса̄, чха ведана̄, чха сан̃н̃а̄, чха четана̄, чха тан̣ха̄, чха витакка̄, чха вича̄ра̄, чха дха̄туйо, даса касин̣а̄ни, дваттим̣сакот̣т̣ха̄са̄, два̄даса̄йатана̄ни, ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо, ба̄вӣсати индрийа̄ни, тиссо дха̄туйо, нава бхава̄, чатта̄ри джха̄на̄ни, чатассо аппаман̃н̃а̄, чатассо сама̄паттийо, два̄даса пат̣иччасамуппа̄дан̇га̄нӣти име дхаммара̄сайо сам̣кхитта̄ти ведитабба̄.
вуттам̣ хетам̣ абхин̃н̃еййаниддесе –
‘‘саббам̣, бхиккхаве, абхин̃н̃еййам̣. кин̃ча, бхиккхаве, саббам̣ абхин̃н̃еййам̣? чаккху, бхиккхаве, абхин̃н̃еййам̣. рӯпа̄… чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхусампхассо… йампидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, тампи абхин̃н̃еййам̣. сотам̣…пе… йампидам̣ маносампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитам̣ сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, тампи абхин̃н̃еййам̣.
‘‘рӯпам̣…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккху…пе… мано… рӯпа̄…пе… дхамма̄… чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… мановин̃н̃а̄н̣ам̣… чаккхусампхассо…пе… маносампхассо….
‘‘чаккхусампхассаджа̄ ведана̄…пе… маносампхассаджа̄ ведана̄… рӯпасан̃н̃а̄…пе… дхаммасан̃н̃а̄… рӯпасан̃четана̄…пе… дхаммасан̃четана̄… рӯпатан̣ха̄…пе… дхамматан̣ха̄… рӯпавитакко…пе… дхаммавитакко… рӯпавича̄ро…пе… дхаммавича̄ро….
‘‘патхавӣдха̄ту…пе… вин̃н̃а̄н̣адха̄ту… патхавӣкасин̣ам̣…пе… вин̃н̃а̄н̣акасин̣ам̣… кеса̄…пе… муттам̣… маттхалун̇гам̣….
‘‘чаккха̄йатанам̣…пе… дхамма̄йатанам̣… чаккхудха̄ту…пе… манодха̄ту… мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту… чаккхундрийам̣…пе… ан̃н̃а̄та̄виндрийам̣….
‘‘ка̄мадха̄ту… рӯпадха̄ту… арӯпадха̄ту… ка̄мабхаво… рӯпабхаво… арӯпабхаво… сан̃н̃а̄бхаво… асан̃н̃а̄бхаво… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄бхаво… екавока̄рабхаво… чатувока̄рабхаво… пан̃чавока̄рабхаво….
‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣… метта̄четовимутти…пе… упеккха̄четовимутти… а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄патти…пе… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄патти… авиджджа̄ абхин̃н̃еййа̄…пе… джара̄маран̣ам̣ абхин̃н̃еййа’’нти (пат̣и. ма. 1.3; сам̣. ни. 4.46).
там̣ таттха евам̣ виттха̄рена вуттатта̄ идха саббам̣ пеййа̄лена сам̣кхиттам̣. евам̣ сам̣кхитте панеттха йе локуттара̄ дхамма̄ а̄гата̄, те асаммасанупагатта̄ имасмим̣ адхика̄ре на гахетабба̄. йепи ча саммасанупага̄, тесу йе йасса па̄кат̣а̄ хонти сукхена париггахам̣ гаччханти, тесу тена саммасанам̣ а̄рабхитаббам̣.
695. татра̄йам̣ кхандхавасена а̄раббхавидха̄найоджана̄ – йам̣кин̃чи рӯпам̣…пе… саббам̣ рӯпам̣ аниччато ваваттхапети, екам̣ саммасанам̣. дуккхато анаттато ваваттхапети, екам̣ саммасананти. етта̄вата̄ айам̣ бхиккху ‘‘йам̣кин̃чи рӯпа’’нти евам̣ анийаманиддит̣т̣хам̣ саббампи рӯпам̣ атӣтаттикена чева чатӯхи ча аджджхатта̄дидукехӣти ека̄дасахи ока̄сехи париччхиндитва̄ саббам̣ рӯпам̣ аниччато ваваттхапети, аниччанти саммасати.
катхам̣? парато вуттанайена. вуттан̃хетам̣ – ‘‘рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣ кхайат̣т̣хена̄’’ти (пат̣и. ма. 1.48).
тасма̄ еса йам̣ атӣтам̣ рӯпам̣, там̣ йасма̄ атӣтейева кхӣн̣ам̣, найимам̣ бхавам̣ сампаттанти аниччам̣ кхайат̣т̣хена.
йам̣ ана̄гатам̣ анантарабхаве ниббаттиссати, тампи таттхева кхӣйиссати, на тато парам̣ бхавам̣ гамиссатӣти аниччам̣ кхайат̣т̣хена.
йам̣ паччуппаннам̣ рӯпам̣, тампи идхева кхӣйати, на ито гаччхатӣти аниччам̣ кхайат̣т̣хена.
йам̣ аджджхаттам̣, тампи аджджхаттамева кхӣйати, на бахиддха̄бха̄вам̣ гаччхатӣти аниччам̣ кхайат̣т̣хена.
йам̣ бахиддха̄…пе… ол̣а̄рикам̣…пе… сукхумам̣…пе… хӣнам̣…пе… пан̣ӣтам̣…пе… дӯре…пе… сантике, тампи таттхева кхӣйати, на дӯрабха̄вам̣ гаччхатӣти аниччам̣ кхайат̣т̣хена̄ти саммасати.
идам̣ саббампи ‘‘аниччам̣ кхайат̣т̣хена̄’’ти етасса васена екам̣ саммасанам̣. бхедато пана ека̄дасавидхам̣ хоти.
саббамева ча там̣ дуккхам̣ бхайат̣т̣хена. бхайат̣т̣хена̄ти саппат̣ибхайата̄йа. йан̃хи аниччам̣, там̣ бхайа̄вахам̣ хоти сӣхопамасутте (сам̣. ни. 3.78; а. ни. 4.33) дева̄нам̣ вийа. ити идампи ‘‘дуккхам̣ бхайат̣т̣хена̄’’ти етасса васена екам̣ саммасанам̣. бхедато пана ека̄дасавидхам̣ хоти.
йатха̄ ча дуккхам̣, евам̣ саббампи там̣ анатта̄ аса̄ракат̣т̣хена. аса̄ракат̣т̣хена̄ти ‘‘атта̄ нива̄сӣ ка̄рако ведако сайам̣васӣ’’ти евам̣ парикаппитасса аттаса̄расса абха̄вена. йан̃хи аниччам̣, дуккхам̣, там̣ аттанопи аниччатам̣ ва̄ удайаббайапӣл̣анам̣ ва̄ ва̄ретум̣ на саккоти, куто тасса ка̄рака̄дибха̄во. тена̄ха – ‘‘рӯпан̃ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса. найидам̣ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа̄’’тиа̄ди (сам̣. ни. 3.59). ити идампи ‘‘анатта̄ аса̄ракат̣т̣хена̄’’ти етасса васена екам̣ саммасанам̣. бхедато пана ека̄дасавидхам̣ хоти. еса найо ведана̄дӣсу.
696. йам̣ пана аниччам̣, там̣ йасма̄ нийамато сан̇кхата̄дибхедам̣ хоти. тенасса парийа̄йадассанаттхам̣, на̄на̄ка̄рехи ва̄ манасика̄раппаваттидассанаттхам̣ ‘‘рӯпам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппаннам̣ кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхамма’’нти пуна па̄л̣и вутта̄. еса найо ведана̄дӣсӯти.
чатта̄рӣса̄ка̄раанупассана̄катха̄
697. со тассева пан̃часу кхандхесу аниччадуккха̄наттасаммасанасса тхирабха̄ваттха̄йа, йам̣ там̣ бхагавата̄ ‘‘катамехи чатта̄рӣса̄йа а̄ка̄рехи ануломикам̣ кхантим̣ пат̣илабхати, катамехи чатта̄рӣса̄йа а̄ка̄рехи самматтанийа̄мам̣ оккаматӣ’’ти етасса вибхан̇ге –
‘‘пан̃чаккхандхе аниччато, дуккхато, рогато, ган̣д̣ато, саллато, агхато, а̄ба̄дхато, парато, палокато, ӣтито, упаддавато, бхайато, упасаггато, чалато, пабхан̇гуто, аддхувато, ата̄н̣ато, ален̣ато, асаран̣ато, риттато, туччхато, сун̃н̃ато, анаттато, а̄дӣнавато, випарин̣а̄мадхаммато, аса̄ракато, агхамӯлато, вадхакато, вибхавато, са̄савато, сан̇кхатато, ма̄ра̄мисато, джа̄тидхаммато, джара̄дхаммато, бйа̄дхидхаммато, маран̣адхаммато, сокадхаммато, паридевадхаммато, упа̄йа̄садхаммато, сам̣килесикадхаммато’’ти (пат̣и. ма. 3.37) –
чатта̄рӣса̄йа а̄ка̄рехи,
‘‘пан̃чаккхандхе аниччато пассанто ануломикам̣ кхантим̣ пат̣илабхати. пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ ниродхо ниччам̣ нибба̄нанти пассанто самматтанийа̄мам̣ оккаматӣ’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 3.38) найена,
ануломан̃а̄н̣ам̣ вибхаджантена пабхедато аничча̄дисаммасанам̣ вуттам̣. тасса̄пи васена име пан̃чаккхандхе саммасати.
698. катхам̣? со хи екекам̣ кхандхам̣ аначчантиката̄йа, а̄диантавантата̄йа ча аниччато. уппа̄давайапат̣ипӣл̣аната̄йа, дуккхаваттхута̄йа ча дуккхато. паччайайа̄панӣйата̄йа, рогамӯлата̄йа ча рогато. дуккхата̄сӯлайогита̄йа, килеса̄сучипаггхаран̣ата̄йа, уппа̄даджара̄бхан̇гехи уддхума̄тапарипаккапабхинната̄йа ча ган̣д̣ато. пӣл̣а̄джанаката̄йа, антотуданата̄йа, дуннӣхаран̣ӣйата̄йа ча саллато. вигарахан̣ӣйата̄йа, авад̣д̣хиа̄ваханата̄йа, агхаваттхута̄йа ча агхато. асерибха̄ваджанаката̄йа, а̄ба̄дхападат̣т̣ха̄ната̄йа ча а̄ба̄дхато. авасата̄йа, авидхеййата̄йа ча парато. бйа̄дхиджара̄маран̣ехи палуджджаната̄йа палокато. анекабйасана̄ваханата̄йа ӣтито. авидита̄нам̣йева випула̄нам̣ анаттха̄нам̣ а̄ваханато, саббупаддававаттхута̄йа ча упаддавато. саббабхайа̄нам̣ а̄карата̄йа, дуккхавӯпасамасан̇кха̄тасса парамасса̄сасса пат̣ипаккхабхӯтата̄йа ча бхайато. анекехи анаттхехи анубаддхата̄йа, досӯпасат̣т̣хата̄йа, упасагго вийа анадхива̄сана̄рахата̄йа ча упасаггато. бйа̄дхиджара̄маран̣ехи чева ла̄бха̄ла̄бха̄дӣхи ча локадхаммехи пачалитата̄йа чалато. упаккамена чева сарасена ча пабхан̇гупагаманасӣлата̄йа пабхан̇гуто. сабба̄ваттханипа̄тита̄йа, тхирабха̄васса ча абха̄вата̄йа аддхувато. ата̄йаната̄йа чева, алаббханеййакхемата̄йа ча ата̄н̣ато. аллӣйитум̣ анарахата̄йа, аллӣна̄нампи ча лен̣акичча̄ка̄рита̄йа ален̣ато. ниссита̄нам̣ бхайаса̄ракатта̄бха̄вена асаран̣ато. йатха̄парикаппитехи дхувасубхасукхаттабха̄вехи риттата̄йа риттато. риттата̄йева туччхато аппакатта̄ ва̄, аппакампи хи локе туччханти вуччати. са̄ми-нива̄си-ка̄рака-ведака̄дхит̣т̣ха̄йакавирахитата̄йа сун̃н̃ато. сайан̃ча асса̄микабха̄ва̄дита̄йа анаттато. паваттидуккхата̄йа, дуккхасса ча а̄дӣнавата̄йа а̄дӣнавато, атха ва̄ а̄дӣнам̣ ва̄ти гаччхати паваттатӣти а̄дӣнаво, капан̣амануссассетам̣ адхивачанам̣, кхандха̄пи ча капан̣а̄йева̄ти а̄дӣнавасадисата̄йа а̄дӣнавато. джара̄йа чева маран̣ена ча̄ти дведха̄ парин̣а̄мапакатита̄йа випарин̣а̄мадхаммато. дуббалата̄йа, пхеггу вийа сукхабхан̃джанӣйата̄йа ча аса̄ракато. агхахетута̄йа агхамӯлато. миттамукхасапатто вийа висса̄сагха̄тита̄йа вадхакато. вигатабхавата̄йа, вибхавасамбхӯтата̄йа ча вибхавато. а̄савападат̣т̣ха̄ната̄йа са̄савато. хетупаччайехи абхисан̇кхатата̄йа сан̇кхатато. маччума̄ракилесама̄ра̄нам̣ а̄мисабхӯтата̄йа ма̄ра̄мисато. джа̄ти-джара̄-бйа̄дхимаран̣апакатита̄йа джа̄ти-джара̄-бйа̄дхи-маран̣адхаммато. сока-паридева-упа̄йа̄сахетута̄йа сока-паридеваупа̄йа̄садхаммато. тан̣ха̄дит̣т̣хидуччаритасам̣килеса̄нам̣ висайадхаммата̄йа сам̣килесикадхамматоти евам̣ пабхедато вуттасса аничча̄дисаммасанасса васена саммасати.
еттха хи аниччато, палокато, чалато, пабхан̇гуто, аддхувато, випарин̣а̄мадхаммато, аса̄ракато, вибхавато, сан̇кхатато, маран̣адхамматоти екекасмим̣ кхандхе даса даса катва̄ пан̃н̃а̄са аничча̄нупассана̄ни. парато, риттато, туччхато, сун̃н̃ато, анаттатоти екекасмим̣ кхандхе пан̃ча пан̃ча катва̄ пан̃чавӣсати анатта̄нупассана̄ни. сеса̄ни дуккхато, рогатотиа̄дӣни екекасмим̣ кхандхе пан̃чавӣсати пан̃чавӣсати катва̄ пан̃чавӣсатисатам̣ дуккха̄нупассана̄нӣти.
иччасса имина̄ двисатабхедена аничча̄дисаммасанена пан̃чаккхандхе саммасато там̣ найавипассана̄сан̇кха̄там̣ аниччадуккха̄наттасаммасанам̣ тхирам̣ хоти. идам̣ та̄веттха па̄л̣инайа̄нуса̄рена саммасана̄рамбхавидха̄нам̣.
индрийатиккхака̄ран̣анавакакатха̄
699. йасса пана евам̣ найавипассана̄йа йогам̣ каротопи найавипассана̄ на сампаджджати, тена ‘‘наваха̄ка̄рехи индрийа̄ни тиккха̄ни бхаванти – уппаннуппанна̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ кхайамева пассати, таттха ча саккаччакирийа̄йа сампа̄дети, са̄таччакирийа̄йа сампа̄дети, саппа̄йакирийа̄йа сампа̄дети, сама̄дхисса ча нимиттагга̄хена, боджджхан̇га̄нан̃ча анупаваттаната̄йа, ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхатам̣ упат̣т̣ха̄пети, таттха ча абхибхуййа неккхаммена, антара̄ ча абйоса̄нена̄’’ти евам̣ вутта̄нам̣ наваннам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ васена индрийа̄ни тиккха̄ни катва̄ патхавӣкасин̣аниддесе вуттанайена сатта асаппа̄йа̄ни ваджджетва̄ сатта саппа̄йа̄ни севама̄нена ка̄лена рӯпам̣ саммаситаббам̣, ка̄лена арӯпам̣. рӯпам̣ саммасантена рӯпасса ниббатти пасситабба̄.
рӯпаниббаттипассана̄ка̄ракатха̄
700. сеййатхидам̣ – идам̣ рӯпам̣ на̄ма камма̄дивасена чатӯхи ка̄ран̣ехи ниббаттати. таттха саббесам̣ сатта̄нам̣ рӯпам̣ ниббаттама̄нам̣ пат̣хамам̣ каммато ниббаттати. пат̣исандхиккхан̣ейева хи габбхасеййака̄нам̣ та̄ва тисантативасена ваттху-ка̄йа-бха̄вадасакасан̇кха̄та̄ни тим̣са рӯпа̄ни ниббаттанти, та̄ни ча кхо пат̣исандхичиттасса уппа̄даккхан̣ейева. йатха̄ ча уппа̄даккхан̣е, татха̄ т̣хитиккхан̣епи бхан̇гаккхан̣епи.
таттха рӯпам̣ дандханиродхам̣ гарупариватти, читтам̣ кхиппаниродхам̣ лахупариватти. тена̄ха – ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екадхаммампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣ лахупариваттам̣ йатхайидам̣, бхиккхаве, читта’’нти (а. ни. 1.48). рӯпе дхарантейева хи сол̣асава̄ре бхаван̇гачиттам̣ уппаджджитва̄ нируджджхати. читтасса уппа̄даккхан̣опи т̣хитиккхан̣опи бхан̇гаккхан̣опи екасадиса̄. рӯпасса пана уппа̄дабхан̇гаккхан̣а̄йева лахука̄, техи садиса̄. т̣хитиккхан̣о пана маха̄, йа̄ва сол̣аса читта̄ни уппаджджитва̄ нируджджханти, та̄ва ваттати. пат̣исандхичиттасса уппа̄даккхан̣е уппаннам̣ т̣ха̄наппаттам̣ пуреджа̄там̣ ваттхум̣ нисса̄йа дутийам̣ бхаван̇гам̣ уппаджджати. тена саддхим̣ уппаннам̣ т̣ха̄наппаттам̣ пуреджа̄там̣ ваттхум̣ нисса̄йа татийам̣ бхаван̇гам̣ уппаджджати. имина̄ найена йа̄вата̄йукам̣ читтаппаватти ведитабба̄. а̄саннамаран̣асса пана екамева т̣ха̄наппаттам̣ пуреджа̄там̣ ваттхум̣ нисса̄йа сол̣аса читта̄ни уппаджджанти.
пат̣исандхичиттасса уппа̄даккхан̣е уппаннам̣ рӯпам̣ пат̣исандхичиттато уддхам̣ сол̣асамена читтена саддхим̣ нируджджхати. т̣ха̄наккхан̣е уппаннам̣ саттарасамасса уппа̄даккхан̣ена саддхим̣ нируджджхати. бхан̇гаккхан̣е уппаннам̣ саттарасамасса т̣ха̄наккхан̣ам̣ патва̄ нируджджхати. йа̄ва паватти на̄ма аттхи, евамева паваттати. опапа̄тика̄нампи саттасантативасена саттати рӯпа̄ни евамева паваттанти.
701. таттха каммам̣, каммасамут̣т̣ха̄нам̣, каммапаччайам̣, каммапаччайачиттасамут̣т̣ха̄нам̣, каммапаччайаа̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣, каммапаччайаутусамут̣т̣ха̄нанти еса вибха̄го ведитаббо. таттха каммам̣ на̄ма кусала̄кусалачетана̄. каммасамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма випа̄каккхандха̄ ча, чаккхудасака̄ди самасаттатирӯпан̃ча. каммапаччайам̣ на̄ма тадева, каммам̣ хи каммасамут̣т̣ха̄насса упаттхамбхакапаччайопи хоти. каммапаччайачиттасамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма випа̄качиттасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣. каммапаччайаа̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма каммасамут̣т̣ха̄нарӯпесу т̣ха̄наппатта̄ оджа̄ ан̃н̃ам̣ оджат̣т̣хамакам̣ самут̣т̣ха̄пети, татра̄пи оджа̄ т̣ха̄нам̣ патва̄ ан̃н̃анти евам̣ чатассо ва̄ пан̃ча ва̄ паваттийо гхат̣ети. каммапаччайаутусамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма каммаджатеджодха̄ту т̣ха̄наппатта̄ утусамут̣т̣ха̄нам̣ оджат̣т̣хамакам̣ самут̣т̣ха̄пети, татра̄пи уту ан̃н̃ам̣ оджат̣т̣хамаканти евам̣ чатассо ва̄ пан̃ча ва̄ паваттийо гхат̣ети. евам̣ та̄ва каммаджарӯпасса ниббатти пасситабба̄.
702. читтаджесупи читтам̣, читтасамут̣т̣ха̄нам̣, читтапаччайам̣, читтапаччайаа̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣, читтапаччайаутусамут̣т̣ха̄нанти еса вибха̄го ведитаббо. таттха читтам̣ на̄ма екӯнанавутичитта̄ни.
тесу дваттим̣са читта̄ни, чхаббӣсекӯнавӣсати;
сол̣аса рӯпирийа̄патхавин̃н̃аттиджанака̄ мата̄.
ка̄ма̄вачарато хи ат̣т̣ха кусала̄ни, два̄даса̄кусала̄ни, манодха̄туваджджа̄ даса кирийа̄, кусалакирийато две абхин̃н̃а̄читта̄нӣти дваттим̣са читта̄ни рӯпам̣, ирийа̄патхам̣, вин̃н̃аттин̃ча джаненти. випа̄каваджджа̄ни сесадасарӯпа̄вачара̄ни, ат̣т̣ха арӯпа̄вачара̄ни, ат̣т̣ха локуттарачитта̄нӣти чхаббӣсати читта̄ни рӯпам̣, ирийа̄патхан̃ча джанайанти, на вин̃н̃аттим̣. ка̄ма̄вачаре даса бхаван̇гачитта̄ни, рӯпа̄вачаре пан̃ча, тиссо манодха̄туйо, ека̄ випа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тусоманассасахагата̄ти екӯнавӣсати читта̄ни рӯпамева джанайанти, на ирийа̄патхам̣, на вин̃н̃аттим̣. двепан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни, саббасатта̄нам̣ пат̣исандхичиттам̣, кхӣн̣а̄сава̄нам̣ чутичиттам̣, чатта̄ри а̄руппавипа̄ка̄нӣти сол̣аса читта̄ни нева рӯпам̣ джанайанти, на ирийа̄патхам̣, на вин̃н̃аттим̣. йа̄ни четтха рӯпам̣ джаненти, та̄ни на т̣хитиккхан̣е, бхан̇гаккхан̣е ва̄, тада̄ хи читтам̣ дуббалам̣ хоти. уппа̄даккхан̣е пана балавам̣, тасма̄ там̣ тада̄ пуреджа̄там̣ ваттхум̣ нисса̄йа рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети.
читтасамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма тайо арӯпино кхандха̄, ‘‘садданавакам̣, ка̄йавин̃н̃атти, вачӣвин̃н̃атти, а̄ка̄садха̄ту, лахута̄, мудута̄, камман̃н̃ата̄, упачайо, сантатӣ’’ти саттарасавидхам̣ рӯпан̃ча. читтапаччайам̣ на̄ма ‘‘паччха̄джа̄та̄ читтачетасика̄ дхамма̄ пуреджа̄тасса имасса ка̄йасса̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.11) евам̣ вуттам̣ чатусамут̣т̣ха̄нарӯпам̣. читтапаччайаа̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма читтасамут̣т̣ха̄нарӯпесу т̣ха̄наппатта̄ оджа̄ ан̃н̃ам̣ оджат̣т̣хамакам̣ самут̣т̣ха̄пети, евам̣ две тиссо паваттийо гхат̣ети. читтапаччайаутусамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма читтасамут̣т̣ха̄но уту т̣ха̄наппатто ан̃н̃ам̣ оджат̣т̣хамакам̣ самут̣т̣ха̄пети, евам̣ две тиссо паваттийо гхат̣ети. евам̣ читтаджарӯпасса ниббатти пасситабба̄.
703. а̄ха̄раджесупи а̄ха̄ро, а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣, а̄ха̄рапаччайам̣, а̄ха̄рапаччайаа̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣, а̄ха̄рапаччайаутусамут̣т̣ха̄нанти еса вибха̄го ведитаббо. таттха а̄ха̄ро на̄ма кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро. а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма упа̄дин̣н̣ам̣ каммаджарӯпам̣ паччайам̣ лабхитва̄ таттха патит̣т̣ха̄йа т̣ха̄наппатта̄йа оджа̄йа самут̣т̣ха̄питам̣ оджат̣т̣хамакам̣, а̄ка̄садха̄ту, лахута̄, мудута̄, камман̃н̃ата̄, упачайо, сантатӣти чуддасавидхам̣ рӯпам̣. а̄ха̄рапаччайам̣ на̄ма ‘‘кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро имасса ка̄йасса а̄ха̄рапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.15) евам̣ вуттам̣ чатусамут̣т̣ха̄нарӯпам̣. а̄ха̄рапаччайаа̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма а̄ха̄расамут̣т̣ха̄несу рӯпесу т̣ха̄наппатта̄ оджа̄ ан̃н̃ам̣ оджат̣т̣хамакам̣ самут̣т̣ха̄пети, татра̄пи оджа̄ ан̃н̃анти евам̣ дасадва̄дасава̄ре паваттим̣ гхат̣ети. екадивасам̣ парибхутта̄ха̄ро сатта̄хампи упаттхамбхети. дибба̄ пана оджа̄ екама̄сам̣ двема̄сампи упаттхамбхети. ма̄тара̄ парибхутта̄ха̄ропи да̄ракасса сарӣрам̣ пхаритва̄ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети. сарӣре маккхита̄ха̄ропи рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети. каммаджа̄ха̄ро упа̄дин̣н̣ака̄ха̄ро на̄ма. сопи т̣ха̄наппатто рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети, татра̄пи оджа̄ ан̃н̃ам̣ самут̣т̣ха̄петӣти евам̣ чатассо ва̄ пан̃ча ва̄ паваттийо гхат̣ети. а̄ха̄рапаччайаутусамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄ теджодха̄ту т̣ха̄наппатта̄ утусамут̣т̣ха̄нам̣ оджат̣т̣хамакам̣ самут̣т̣ха̄пети. татра̄йам̣ а̄ха̄ро а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄нам̣ джанако хутва̄ паччайо хоти, сеса̄нам̣ ниссайа̄ха̄рааттхиавигатавасена̄ти евам̣ а̄ха̄раджарӯпасса ниббатти пасситабба̄.
704. утуджесупи уту, утусамут̣т̣ха̄нам̣, утупаччайам̣, утупаччайаутусамут̣т̣ха̄нам̣, утупаччайаа̄ха̄расамут̣т̣ха̄нанти еса вибха̄го ведитаббо. таттха уту на̄ма чатусамут̣т̣ха̄на̄ теджодха̄ту, ун̣хауту сӣтаутӯти евам̣ панеса дувидхо хоти. утусамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма чатусамут̣т̣ха̄но уту упа̄дин̣н̣акам̣ паччайам̣ лабхитва̄ т̣ха̄наппатто сарӣре рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети. там̣ садданавакам̣, а̄ка̄садха̄ту, лахута̄, мудута̄, камман̃н̃ата̄, упачайо, сантатӣти паннарасавидхам̣ хоти. утупаччайам̣ на̄ма уту чатусамут̣т̣ха̄никарӯпа̄нам̣ паваттийа̄ ча вина̄сасса ча паччайо хоти. утупаччайаутусамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма утусамут̣т̣ха̄на̄ теджодха̄ту т̣ха̄наппатта̄ ан̃н̃ам̣ оджат̣т̣хамакам̣ самут̣т̣ха̄пети, татра̄пи уту ан̃н̃анти евам̣ дӣгхампи аддха̄нам̣ анупа̄дин̣н̣апаккхе т̣хатва̄пи утусамут̣т̣ха̄нам̣ паваттатийева. утупаччайаа̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма утусамут̣т̣ха̄на̄ т̣ха̄наппатта̄ оджа̄ ан̃н̃ам̣ оджат̣т̣хамакам̣ самут̣т̣ха̄пети, татра̄пи оджа̄ ан̃н̃анти евам̣ дасадва̄дасава̄ре паваттим̣ гхат̣ети. татра̄йам̣ уту утусамут̣т̣ха̄на̄нам̣ джанако хутва̄ паччайо хоти, сеса̄нам̣ ниссайааттхиавигатавасена̄ти евам̣ утуджарӯпасса ниббатти пасситабба̄. еван̃хи рӯпасса ниббаттим̣ пассанто ка̄лена рӯпам̣ саммасати на̄ма.
арӯпаниббаттипассана̄ка̄ракатха̄
705. йатха̄ ча рӯпам̣ саммасантена рӯпасса, евам̣ арӯпам̣ саммасантенапи арӯпасса ниббатти пасситабба̄. са̄ ча кхо ека̄сӣти локийачиттуппа̄давасенева.
сеййатхидам̣ – идан̃хи арӯпам̣ на̄ма пуримабхаве а̄йӯхитакаммавасена пат̣исандхийам̣ та̄ва екӯнавӣсатичиттуппа̄даппабхедам̣ ниббаттати. ниббаттана̄ка̄ро панасса пат̣иччасамуппа̄даниддесе вуттанайенева ведитаббо. тадева пат̣исандхичиттасса анантарачиттато пат̣т̣ха̄йа бхаван̇гавасена, а̄йупарийоса̄не чутивасена. йам̣ таттха ка̄ма̄вачарам̣, там̣ чхасу два̄ресу балава̄рамман̣е тада̄рамман̣авасена.
паватте пана асамбхиннатта̄ чаккхусса а̄па̄тхагататта̄ рӯпа̄нам̣ а̄локасаннисситам̣ манасика̄рахетукам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ ниббаттати саддхим̣ сампайуттадхаммехи. чаккхупаса̄дасса хи т̣хитиккхан̣е т̣хитиппаттамева рӯпам̣ чаккхум̣ гхат̣т̣ети. тасмим̣ гхат̣т̣ите двиккхаттум̣ бхаван̇гам̣ уппаджджитва̄ нируджджхати. тато тасмим̣йева а̄рамман̣е кирийаманодха̄ту а̄ваджджанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄ уппаджджати. таданантарам̣ тадева рӯпам̣ пассама̄нам̣ кусалавипа̄кам̣ акусалавипа̄кам̣ ва̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тато тадева рӯпам̣ сампат̣иччхама̄на̄ випа̄каманодха̄ту. тато тадева рӯпам̣ сантӣрайама̄на̄ випа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. тато тадева рӯпам̣ ваваттха̄пайама̄на̄ кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту упеккха̄сахагата̄. тато парам̣ ка̄ма̄вачаракусала̄кусалакирийачиттесу екам̣ ва̄ упеккха̄сахагата̄хетукам̣ читтам̣ пан̃ча сатта ва̄ джавана̄ни. тато ка̄ма̄вачарасатта̄нам̣ ека̄дасасу тада̄рамман̣ачиттесу джавана̄нурӯпам̣ йам̣кин̃чи тада̄рамман̣анти. еса найо сесадва̄ресупи. манодва̄ре пана махаггатачитта̄нипи уппаджджантӣти. евам̣ чхасу два̄ресу арӯпасса ниббатти пасситабба̄. еван̃хи арӯпасса ниббаттим̣ пассанто ка̄лена арӯпам̣ саммасати на̄ма.
евам̣ ка̄лена рӯпам̣ ка̄лена арӯпам̣ саммаситва̄пи тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ ануккамена пат̣ипаджджама̄но еко пан̃н̃а̄бха̄ванам̣ сампа̄дети.
рӯпасаттакасаммасанакатха̄
706. апаро рӯпасаттакаарӯпасаттакавасена тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасати. таттха а̄да̄наниккхепанато, вайовуд̣д̣хаттхан̇гамато, а̄ха̄рамайато, утумайато, каммаджато, читтасамут̣т̣ха̄нато, дхаммата̄рӯпатоти имехи а̄ка̄рехи а̄ропетва̄ саммасанто рӯпасаттакавасена а̄ропетва̄ саммасати на̄ма. тена̄ху пора̄н̣а̄ –
‘‘а̄да̄наниккхепанато, вайовуд̣д̣хаттхага̄мито;
а̄ха̄рато ча утуто, каммато ча̄пи читтато;
дхаммата̄рӯпато сатта, виттха̄рена випассатӣ’’ти.
таттха а̄да̄нанти пат̣исандхи. никкхепананти чути. ити йога̄вачаро имехи а̄да̄наниккхепехи екам̣ вассасатам̣ париччхиндитва̄ сан̇кха̄ресу тилаккхан̣ам̣ а̄ропети. катхам̣? еттхантаре саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄. касма̄? уппа̄давайаваттито, випарин̣а̄мато, та̄вака̄ликато, ниччапат̣иккхепато ча. йасма̄ пана уппанна̄ сан̇кха̄ра̄ т̣хитим̣ па̄пун̣анти, т̣хитийам̣ джара̄йа киламанти, джарам̣ патва̄ авассам̣ бхиджджанти, тасма̄ абхин̣хасампат̣ипӣл̣анато, дуккхамато дуккхаваттхуто, сукхапат̣иккхепато ча дуккха̄. йасма̄ ча ‘‘уппанна̄ сан̇кха̄ра̄ т̣хитим̣ ма̄ па̄пун̣анту, т̣ха̄наппатта̄ ма̄ джӣранту, джараппатта̄ ма̄ бхиджджантӯ’’ти имесу тӣсу т̣ха̄несу кассачи васаваттибха̄во наттхи, сун̃н̃а̄ тена васаваттана̄ка̄рена, тасма̄ сун̃н̃ато, асса̄микато, авасаваттито, аттапат̣иккхепато ча анатта̄ти.
707. евам̣ а̄да̄наниккхепанавасена вассасатапариччхинне рӯпе тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ тато парам̣ вайовуд̣д̣хаттхан̇гамато а̄ропети. таттха вайовуд̣д̣хаттхан̇гамо на̄ма вайавасена вуд̣д̣хасса вад̣д̣хитасса рӯпасса аттхан̇гамо. тасса васена тилаккхан̣ам̣ а̄ропетӣти аттхо.
катхам̣? со тамева вассасатам̣ пат̣хамавайена маджджхимавайена паччхимавайена̄ти тӣхи вайехи париччхиндати. таттха а̄дито теттим̣са васса̄ни пат̣хамавайо на̄ма. тато чатуттим̣са маджджхимавайо на̄ма. тато теттим̣са паччхимавайо на̄ма̄ти. ити имехи тӣхи вайехи париччхиндитва̄, ‘‘пат̣хамавайе паваттам̣ рӯпам̣ маджджхимавайам̣ аппатва̄ таттхева нируджджхати, тасма̄ там̣ аниччам̣. йаданиччам̣, там̣ дуккхам̣. йам̣ дуккхам̣, таданатта̄. маджджхимавайе паваттарӯпампи паччхимавайам̣ аппатва̄ таттхева нируджджхати, тасма̄ тампи аниччам̣ дуккхаманатта̄. паччхимавайе теттим̣са васса̄ни паваттарӯпампи маран̣ато парам̣ гаманасаматтхам̣ на̄ма наттхи, тасма̄ тампи аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
708. евам̣ пат̣хамавайа̄дивасена вайовуд̣д̣хаттхан̇гамато тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ пуна ‘‘мандадасакам̣, кхид̣д̣а̄дасакам̣, ван̣н̣адасакам̣, баладасакам̣, пан̃н̃а̄дасакам̣, ха̄нидасакам̣, паббха̄радасакам̣, ван̇кадасакам̣, момӯхадасакам̣, сайанадасака’’нти имесам̣ дасаннам̣ дасака̄нам̣ васена вайовуд̣д̣хаттхан̇гамато тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
таттха дасакесу та̄ва вассасатаджӣвино пуггаласса пат̣хама̄ни даса васса̄ни мандадасакам̣ на̄ма, тада̄ хи со мандо хоти чапало кума̄рако. тато пара̄ни даса кхид̣д̣а̄дасакам̣ на̄ма, тада̄ хи со кхид̣д̣а̄ратибахуло хоти. тато пара̄ни даса ван̣н̣адасакам̣ на̄ма, тада̄ хисса ван̣н̣а̄йатанам̣ вепуллам̣ па̄пун̣а̄ти. тато пара̄ни даса баладасакам̣ на̄ма, тада̄ хисса балан̃ча тха̄мо ча вепуллам̣ па̄пун̣а̄ти. тато пара̄ни даса пан̃н̃а̄дасакам̣ на̄ма, тада̄ хисса пан̃н̃а̄ суппатит̣т̣хита̄ хоти, пакатийа̄ кира дуббалапан̃н̃асса̄пи тасмим̣ ка̄ле аппаматтака̄ пан̃н̃а̄ уппаджджатийева. тато пара̄ни даса ха̄нидасакам̣ на̄ма, тада̄ хисса кхид̣д̣а̄ративан̣н̣абалапан̃н̃а̄ париха̄йанти. тато пара̄ни даса паббха̄радасакам̣ на̄ма, тада̄ хисса аттабха̄во пурато паббха̄ро хоти. тато пара̄ни даса ван̇кадасакам̣ на̄ма, тада̄ хисса аттабха̄во нан̇галакот̣и вийа ван̇ко хоти. тато пара̄ни даса момӯхадасакам̣ на̄ма. тада̄ хи со момӯхо хоти, катам̣ катам̣ памуссати. тато пара̄ни даса сайанадасакам̣ на̄ма, вассасатико хи сайанабахулова хоти.
татра̄йам̣ йогӣ етесам̣ дасака̄нам̣ васена вайовуд̣д̣хаттхан̇гамато тилаккхан̣ам̣ а̄ропетум̣ ити пат̣исан̃чиккхати – ‘‘пат̣хамадасаке паваттарӯпам̣ дутийадасакам̣ аппатва̄ таттхева нируджджхати, тасма̄ там̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄. дутийадасаке…пе… навамадасаке паваттарӯпам̣ дасамадасакам̣ аппатва̄ таттхева нируджджхати. дасамадасаке паваттарӯпам̣ пунаббхавам̣ аппатва̄ идхева нируджджхати, тасма̄ тампи аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
709. евам̣ дасакавасена вайовуд̣д̣хаттхан̇гамато тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ пуна тадева вассасатам̣ пан̃чапан̃чавассавасена вӣсатикот̣т̣ха̄се катва̄ вайовуд̣д̣хаттхан̇гамато тилаккхан̣ам̣ а̄ропети. катхам̣? со хи ити пат̣исан̃чиккхати – ‘‘пат̣хаме вассапан̃чаке паваттарӯпам̣ дутийам̣ вассапан̃чакам̣ аппатва̄ таттхева нируджджхати, тасма̄ там̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄. дутийе вассапан̃чаке паваттарӯпам̣ татийам̣…пе… екӯнавӣсатиме вассапан̃чаке паваттарӯпам̣ вӣсатимам̣ вассапан̃чакам̣ аппатва̄ таттхева нируджджхати. вӣсатиме вассапан̃чаке паваттарӯпам̣ маран̣ато парам̣ гаманасаматтхам̣ на̄ма наттхи, тасма̄ тампи аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти.
евам̣ вӣсатикот̣т̣ха̄савасена вайовуд̣д̣хаттхан̇гамато тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ пуна пан̃чавӣсати кот̣т̣ха̄се катва̄ чатуннам̣ чатуннам̣ васса̄нам̣ васена а̄ропети. тато теттим̣са кот̣т̣ха̄се катва̄ тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ васса̄нам̣ васена, пан̃н̃а̄са кот̣т̣ха̄се катва̄ двиннам̣ двиннам̣ васса̄нам̣ васена, сатам̣ кот̣т̣ха̄се катва̄ екекавассавасена. тато екам̣ вассам̣ тайо кот̣т̣ха̄се катва̄ васса̄нахемантагимхесу тӣсу утӯсу екекаутувасена тасмим̣ вайовуд̣д̣хаттхан̇гамарӯпе тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
катхам̣? ‘‘васса̄не чатума̄сам̣ паваттарӯпам̣ хемантам̣ аппатва̄ таттхева нируддхам̣. хеманте паваттарӯпам̣ гимхам̣ аппатва̄ таттхева нируддхам̣. гимхе паваттарӯпам̣ пуна васса̄нам̣ аппатва̄ таттхева нируддхам̣, тасма̄ там̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти. евам̣ а̄ропетва̄ пуна екам̣ вассам̣ чха кот̣т̣ха̄се катва̄ – ‘‘васса̄не двема̄сам̣ паваттарӯпам̣ сарадам̣ аппатва̄ таттхева нируддхам̣. сараде паваттарӯпам̣ хемантам̣. хеманте паваттарӯпам̣ сисирам̣. сисире паваттарӯпам̣ васантам̣. васанте паваттарӯпам̣ гимхам̣. гимхе паваттарӯпам̣ пуна васса̄нам̣ аппатва̄ таттхева нируддхам̣, тасма̄ аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти евам̣ тасмим̣ вайовуд̣д̣хаттхан̇гамарӯпе тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
евам̣ а̄ропетва̄ тато ка̄л̣аджун̣хавасена – ‘‘ка̄л̣е паваттарӯпам̣ джун̣хам̣ аппатва̄. джун̣хе паваттарӯпам̣ ка̄л̣ам̣ аппатва̄ таттхева нируддхам̣, тасма̄ аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропети. тато раттиндивавасена – ‘‘раттим̣ паваттарӯпам̣ дивасам̣ аппатва̄ таттхева нируддхам̣. дивасам̣ паваттарӯпампи раттим̣ аппатва̄ таттхева нируддхам̣, тасма̄ аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропети. тато тадева раттиндивам̣ пуббан̣ха̄дивасена чха кот̣т̣ха̄се катва̄ – ‘‘пуббан̣хе паваттарӯпам̣ маджджханхам̣ аппатва̄. маджджханхе паваттарӯпам̣ са̄йанхам̣. са̄йанхе паваттарӯпам̣ пат̣хамайа̄мам̣. пат̣хамайа̄ме паваттарӯпам̣ маджджхимайа̄мам̣. маджджхимайа̄ме паваттарӯпам̣ паччхимайа̄мам̣ аппатва̄ таттхева нируддхам̣. паччхимайа̄ме паваттарӯпам̣ пуна пуббан̣хам̣ аппатва̄ таттхева нируддхам̣, тасма̄ аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
710. евам̣ а̄ропетва̄ пуна тасмим̣йева рӯпе абхиккамапат̣иккамаа̄локанавилоканасамин̃джанапаса̄ран̣авасена – ‘‘абхиккаме паваттарӯпам̣ пат̣иккамам̣ аппатва̄ таттхева нируджджхати. пат̣иккаме паваттарӯпам̣ а̄локанам̣. а̄локане паваттарӯпам̣ вилоканам̣. вилокане паваттарӯпам̣ самин̃джанам̣. самин̃джане паваттарӯпам̣ паса̄ран̣ам̣ аппатва̄ таттхева нируджджхати. тасма̄ аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
тато екападава̄рам̣ уддхаран̣а атихаран̣авӣтихаран̣авоссаджджанасанниккхепанасаннирумбханавасена чха кот̣т̣ха̄се кароти.
таттха уддхаран̣ам̣ на̄ма па̄дасса бхӯмито уккхипанам̣. атихаран̣ам̣ на̄ма пурато харан̣ам̣. вӣтихаран̣ам̣ на̄ма кха̄н̣укан̣т̣акадӣгхаджа̄тиа̄дӣсу кин̃чидева дисва̄ ито чито ча па̄дасан̃ча̄ран̣ам̣. воссаджджанам̣ на̄ма па̄дасса хет̣т̣ха̄ оропанам̣. санниккхепанам̣ на̄ма патхавӣтале т̣хапанам̣. саннирумбханам̣ на̄ма пуна па̄дуддхаран̣ака̄ле па̄дасса патхавийа̄ саддхим̣ абхиниппӣл̣анам̣. таттха уддхаран̣е патхавӣдха̄ту а̄подха̄тӯти две дха̄туйо оматта̄ хонти манда̄, итара̄ две адхиматта̄ хонти балаватийо. татха̄ атихаран̣авӣтихаран̣есу. воссаджджане теджодха̄ту ва̄йодха̄тӯти две дха̄туйо оматта̄ хонти манда̄, итара̄ две адхиматта̄ хонти балаватийо. татха̄ санниккхепанасаннирумбханесу. евам̣ чха кот̣т̣ха̄се катва̄ тесам̣ васена тасмим̣ вайовуд̣д̣хаттхан̇гамарӯпе тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
катхам̣? со ити пат̣исан̃чиккхати – ‘‘йа̄ уддхаран̣е паватта̄ дха̄туйо, йа̄ни ча тадупа̄да̄йарӯпа̄ни, саббе те дхамма̄ атихаран̣ам̣ аппатва̄ еттхева нируджджханти, тасма̄ аничча̄ дуккха̄ анатта̄. татха̄ атихаран̣е паватта̄ вӣтихаран̣ам̣. вӣтихаран̣е паватта̄ воссаджджанам̣. воссаджджане паватта̄ санниккхепанам̣. санниккхепане паватта̄ саннирумбханам̣ аппатва̄ еттхева нируджджханти. ити таттха таттха уппанна̄ итарам̣ итарам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ аппатва̄ таттха таттхева паббам̣ паббам̣ сандхи сандхи одхи одхи хутва̄ таттакапа̄ле паккхиттатила̄ вийа тат̣атат̣а̄йанта̄ сан̇кха̄ра̄ бхиджджанти. тасма̄ аничча̄ дуккха̄ анатта̄’’ти. тассевам̣ паббапаббагате сан̇кха̄ре випассато рӯпасаммасанам̣ сукхумам̣ хоти.
711. сукхуматте ча панасса идам̣ опаммам̣. еко кира да̄рутин̣укка̄дӣсу катапаричайо адит̣т̣хапуббападӣпо паччантава̄сико нагарама̄гамма антара̄пан̣е джалама̄нам̣ падӣпам̣ дисва̄ екам̣ пурисам̣ пуччхи амбхо ‘‘ким̣ на̄метам̣ евам̣ мана̄па’’нти? таменам̣ со а̄ха ‘‘киметтха мана̄пам̣, падӣпо на̄меса телаккхайена ват̣т̣иккхайена ча гатамаггописса на пан̃н̃а̄йиссатӣ’’ти. таман̃н̃о евама̄ха ‘‘идам̣ ол̣а̄рикам̣, имисса̄ хи ват̣т̣ийа̄ анупуббена д̣айхама̄на̄йа татийабха̄ге татийабха̄ге джа̄ла̄ итарӣтарам̣ падесам̣ аппатва̄ва нируджджхиссатӣ’’ти. таман̃н̃о евама̄ха ‘‘идампи ол̣а̄рикам̣, имисса̄ хи ан̇гулан̇гулантаре ад̣д̣хан̇гулад̣д̣хан̇гулантаре тантумхи тантумхи ам̣сумхи ам̣сумхи джа̄ла̄ итарӣтарам̣ ам̣сум̣ аппатва̄ва нируджджхиссати. ам̣сум̣ пана мун̃читва̄ на сакка̄ джа̄лам̣ пан̃н̃а̄пету’’нти.
таттха ‘‘телаккхайена ват̣т̣иккхайена ча падӣпасса гатамаггопи на пан̃н̃а̄йиссатӣ’’ти пурисасса н̃а̄н̣ам̣ вийа йогино а̄да̄наниккхепанато вассасатена париччхиннарӯпе тилаккхан̣а̄ропанам̣. ‘‘ват̣т̣ийа̄ татийабха̄ге татийабха̄ге джа̄ла̄ итарӣтарам̣ падесам̣ аппатва̄ва нируджджхиссатӣ’’ти пурисасса н̃а̄н̣ам̣ вийа йогино вассасатасса татийакот̣т̣ха̄сапариччхинне вайовуд̣д̣хаттхан̇гамарӯпе тилаккхан̣а̄ропанам̣. ‘‘ан̇гулан̇гулантаре джа̄ла̄ итарӣтарам̣ аппатва̄ва нируджджхиссатӣ’’ти пурисасса н̃а̄н̣ам̣ вийа йогино дасавасса пан̃чавасса чатувасса тивасса двивасса екавасса париччхинне рӯпе тилаккхан̣а̄ропанам̣. ‘‘ад̣д̣хан̇гулад̣д̣хан̇гулантаре джа̄ла̄ итарӣтарам̣ аппатва̄ва нируджджхиссатӣ’’ти пурисасса н̃а̄н̣ам̣ вийа йогино екекаутувасена екам̣ вассам̣ тидха̄, чхадха̄ ча вибхаджитва̄ чатума̄са-двима̄сапариччхинне рӯпе тилаккхан̣а̄ропанам̣. ‘‘тантумхи тантумхи джа̄ла̄ итарӣтарам̣ аппатва̄ва нируджджхиссатӣ’’ти пурисасса н̃а̄н̣ам̣ вийа йогино ка̄л̣аджун̣хавасена, раттиндивавасена, екараттиндивам̣ чха кот̣т̣ха̄се катва̄ пуббан̣ха̄дивасена ча париччхинне рӯпе тилаккхан̣а̄ропанам̣. ‘‘ам̣сумхи ам̣сумхи джа̄ла̄ итарӣтарам̣ аппатва̄ва нируджджхиссатӣ’’ти пурисасса н̃а̄н̣ам̣ вийа йогино абхиккама̄дивасена чева уддхаран̣а̄дӣсу ча екекакот̣т̣ха̄савасена париччхинне рӯпе тилаккхан̣а̄ропананти.
712. со евам̣ на̄на̄ка̄рехи вайовуд̣д̣хаттхан̇гамарӯпе тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ пуна тадева рӯпам̣ висан̇кхаритва̄ а̄ха̄рамайа̄дивасена чатта̄ро кот̣т̣ха̄се катва̄ екекакот̣т̣ха̄се тилаккхан̣ам̣ а̄ропети. татра̄сса а̄ха̄рамайам̣ рӯпам̣ чха̄тасухитавасена па̄кат̣ам̣ хоти. чха̄така̄ле самут̣т̣хитам̣ рӯпам̣ хи джхаттам̣ хоти килантам̣, джха̄макха̄н̣уко вийа, ан̇га̄рапаччхийам̣ нилӣнака̄ко вийа ча дуббан̣н̣ам̣ дуссан̣т̣хитам̣. сухитака̄ле самут̣т̣хитам̣ дха̄там̣ пӣн̣итам̣ муду синиддхам̣ пхассавантам̣ хоти. со там̣ париггахетва̄ ‘‘чха̄така̄ле паваттарӯпам̣ сухитака̄лам̣ аппатва̄ еттхева нируджджхати. сухитака̄ле самут̣т̣хитампи чха̄така̄лам̣ аппатва̄ еттхева нируджджхати, тасма̄ там̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти евам̣ таттха тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
713. утумайам̣ сӣтун̣хавасена па̄кат̣ам̣ хоти. ун̣хака̄ле самут̣т̣хитам̣ рӯпам̣ хи джхаттам̣ хоти килантам̣ дуббан̣н̣ам̣. сӣтаутуна̄ самут̣т̣хитам̣ рӯпам̣ дха̄там̣ пӣн̣итам̣ синиддхам̣ хоти. со там̣ париггахетва̄ ‘‘ун̣хака̄ле паваттарӯпам̣ сӣтака̄лам̣ аппатва̄ еттхева нируджджхати. сӣтака̄ле паваттарӯпам̣ ун̣хака̄лам̣ аппатва̄ еттхева нируджджхати, тасма̄ там̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти евам̣ таттха тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
714. каммаджам̣ а̄йатанадва̄равасена па̄кат̣ам̣ хоти. чаккхудва̄расмим̣ хи чаккхука̄йабха̄вадасакавасена тим̣са каммаджарӯпа̄ни, упаттхамбхака̄ни пана тесам̣ утучитта̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄ни чатувӣсатӣти чатупан̣н̣а̄са хонти. татха̄ сотагха̄надживха̄два̄ресу. ка̄йадва̄ре ка̄йабха̄вадасакавасена чева утусамут̣т̣ха̄на̄дивасена ча чатучатта̄лӣса. манодва̄ре хадайаваттхука̄йабха̄вадасакавасена чева утусамут̣т̣ха̄на̄дивасена ча чатупан̣н̣а̄самева.
со саббампи там̣ рӯпам̣ париггахетва̄ ‘‘чаккхудва̄ре паваттарӯпам̣ сотадва̄рам̣ аппатва̄ еттхева нируджджхати. сотадва̄ре паваттарӯпам̣ гха̄надва̄рам̣. гха̄надва̄ре паваттарӯпам̣ дживха̄два̄рам̣. дживха̄два̄ре паваттарӯпам̣ ка̄йадва̄рам̣. ка̄йадва̄ре паваттарӯпам̣ манодва̄рам̣ аппатва̄ еттхева нируджджхати, тасма̄ там̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти евам̣ таттха тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
715. читтасамут̣т̣ха̄нам̣ соманасситадоманасситавасена па̄кат̣ам̣ хоти, соманасситака̄ле уппаннам̣ хи рӯпам̣ синиддхам̣ муду пӣн̣итам̣ пхассавантам̣ хоти. доманасситака̄ле уппаннам̣ джхаттам̣ килантам̣ дуббан̣н̣ам̣ хоти. со там̣ париггахетва̄ ‘‘соманасситака̄ле паваттарӯпам̣ доманасситака̄лам̣ аппатва̄ еттхева нируджджхати. доманасситака̄ле паваттарӯпам̣ соманасситака̄лам̣ аппатва̄ еттхева нируджджхати, тасма̄ там̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти евам̣ таттха тилаккхан̣ам̣ а̄ропети.
тассевам̣ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ париггахетва̄ таттха тилаккхан̣ам̣ а̄ропайато айаматтхо па̄кат̣о хоти –
джӣвитам̣ аттабха̄во ча, сукхадуккха̄ ча кевала̄;
екачиттасама̄йутта̄, лахусо ваттате кхан̣о.
чулла̄сӣти сахасса̄ни, каппам̣ тит̣т̣ханти йе марӯ;
на твева тепи тит̣т̣ханти, двӣхи читтехи самохита̄.
йе нируддха̄ марантасса, тит̣т̣хама̄насса ва̄ идха;
саббева садиса̄ кхандха̄, гата̄ аппат̣исандхика̄.
анантара̄ ча йе бхагга̄, йе ча бхагга̄ ана̄гате;
тадантара̄ нируддха̄нам̣, весамам̣ наттхи лаккхан̣е.
аниббаттена на джа̄то, паччуппаннена джӣвати;
читтабхан̇га̄ мато локо, пан̃н̃атти параматтхийа̄.
анидха̄нагата̄ бхагга̄, пун̃джо наттхи ана̄гате;
ниббатта̄ йепи тит̣т̣ханти, а̄рагге са̄сапӯпама̄.
ниббатта̄нан̃ча дхамма̄нам̣, бхан̇го несам̣ пураккхато;
палокадхамма̄ тит̣т̣ханти, пура̄н̣ехи амиссита̄.
адассанато а̄йанти, бхагга̄ гаччхантудассанам̣;
виджджуппа̄дова а̄ка̄се, уппаджджанти вайанти ча̄ти. (маха̄ни. 10);
716. евам̣ а̄ха̄рамайа̄дӣсу тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ пуна дхаммата̄рӯпе тилаккхан̣ам̣ а̄ропети. дхаммата̄рӯпам̣ на̄ма бахиддха̄ аниндрийабаддхам̣ айалохатипусӣсасуван̣н̣араджатамутта̄ман̣ивел̣урийасан̇кхасила̄пава̄л̣алохитан̇гамаса̄рагаллабхӯмипа̄са̄н̣апаббататин̣аруккхалата̄дибхедам̣ виват̣т̣акаппато пат̣т̣ха̄йа уппаджджанакарӯпам̣. тадасса асокан̇кура̄дивасена па̄кат̣ам̣ хоти.
асокан̇курам̣ хи а̄дитова танураттам̣ хоти, тато двӣхатӣхаччайена гханараттам̣, пуна двӣхатӣхаччайена мандараттам̣, тато тарун̣апаллававан̣н̣ам̣, тато парин̣атапаллававан̣н̣ам̣, тато харитапан̣н̣аван̣н̣ам̣. тато нӣлапан̣н̣аван̣н̣ам̣. тато нӣлапан̣н̣аван̣н̣ака̄лато пат̣т̣ха̄йа сабха̄гарӯпасантатимануппабандха̄пайама̄нам̣ сам̣ваччхараматтена пан̣д̣упала̄сам̣ хутва̄ ван̣т̣ато чхиджджитва̄ патати.
со там̣ париггахетва̄ ‘‘танураттака̄ле паваттарӯпам̣ гханараттака̄лам̣ аппатва̄ нируджджхати. гханараттака̄ле паваттарӯпам̣ мандараттака̄лам̣. мандараттака̄ле паваттарӯпам̣ тарун̣апаллававан̣н̣ака̄лам̣. тарун̣апаллававан̣н̣ака̄ле паваттам̣ парин̣атапаллававан̣н̣ака̄лам̣. парин̣атапаллававан̣н̣ака̄ле паваттам̣ харитапан̣н̣аван̣н̣ака̄лам̣. харитапан̣н̣ака̄ле паваттам̣ нӣлапан̣н̣аван̣н̣ака̄лам̣. нӣлапан̣н̣аван̣н̣ака̄ле паваттам̣ пан̣д̣упала̄сака̄лам̣. пан̣д̣упала̄сака̄ле паваттам̣ ван̣т̣ато чхиджджитва̄ патанака̄лам̣ аппатва̄ва нируджджхати, тасма̄ там̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропети, евам̣ таттха тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ имина̄ найена саббампи дхаммата̄рӯпам̣ саммасати.
евам̣ та̄ва рӯпасаттакавасена тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасати.
арӯпасаттакасаммасанакатха̄
717. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘арӯпасаттакавасена̄’’ти, таттха айам̣ ма̄тика̄ – кала̄пато, йамакато, кхан̣икато, пат̣ипа̄т̣ито, дит̣т̣хиуггха̄т̣анато, ма̄насамуггха̄т̣анато, никантипарийа̄да̄натоти.
таттха кала̄патоти пхассапан̃чамака̄ дхамма̄. катхам̣ кала̄пато саммасатӣти? идха бхиккху ити пат̣исан̃чиккхати – ‘‘йе име ‘кеса̄ аничча̄ дуккха̄ анатта̄’ти саммасане уппанна̄ пхассапан̃чамака̄ дхамма̄, йе ча ‘лома̄…пе… маттхалун̇гам̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄’ти саммасане уппанна̄ пхассапан̃чамака̄ дхамма̄, саббе те итарӣтарам̣ аппатва̄ паббам̣паббам̣ одхиодхи хутва̄ таттакапа̄ле паккхиттатила̄ вийа тат̣атат̣а̄йанта̄ винат̣т̣ха̄, тасма̄ аничча̄ дуккха̄ анатта̄’’ти. айам̣ та̄ва висуддхикатха̄йам̣ найо.
арийавам̣сакатха̄йам̣ пана ‘‘хет̣т̣ха̄ рӯпасаттаке саттасу т̣ха̄несу ‘рӯпам̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄’ти паваттам̣ читтам̣ апарена читтена ‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’ти саммасанто ‘кала̄пато саммасатӣ’ти’’ вуттам̣, там̣ йуттатарам̣. тасма̄ сеса̄нипи тенева найена вибхаджисса̄ма.
718. йамакатоти идха бхиккху а̄да̄наниккхепарӯпам̣ ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммаситва̄ тампи читтам̣ апарена читтена ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммасати. вайовуд̣д̣хаттхан̇гамарӯпам̣, а̄ха̄рамайам̣, утумайам̣, каммаджам̣, читтасамут̣т̣ха̄нам̣, дхаммата̄рӯпам̣ ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммаситва̄ тампи читтам̣ апарена читтена ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммасати. евам̣ йамакато саммасати на̄ма.
719. кхан̣икатоти идха бхиккху а̄да̄наниккхепарӯпам̣ ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммаситва̄ там̣ пат̣хамачиттам̣ дутийачиттена, дутийам̣ татийена, татийам̣ чатуттхена, чатуттхам̣ пан̃чамена ‘‘етампи аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммасати. вайовуд̣д̣хаттхан̇гамарӯпам̣, а̄ха̄рамайам̣, утумайам̣, каммаджам̣, читтасамут̣т̣ха̄нам̣, дхаммата̄рӯпам̣ ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммаситва̄ там̣ пат̣хамачиттам̣ дутийачиттена, дутийам̣ татийена, татийам̣ чатуттхена, чатуттхам̣ пан̃чамена ‘‘етампи аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммасати. евам̣ рӯпапаригга̄хакачиттато пат̣т̣ха̄йа чатта̄ри чатта̄ри читта̄ни саммасанто кхан̣икато саммасати на̄ма.
720. пат̣ипа̄т̣итоти а̄да̄наниккхепарӯпам̣ ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммаситва̄ там̣ пат̣хамачиттам̣ дутийачиттена, дутийам̣ татийена, татийам̣ чатуттхена…пе… дасамам̣ ека̄дасамена ‘‘етампи аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммасати. вайовуд̣д̣хаттхан̇гамарӯпам̣, а̄ха̄рамайам̣, утумайам̣, каммаджам̣, читтасамут̣т̣ха̄нам̣, дхаммата̄рӯпам̣ ‘‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти саммаситва̄ там̣ пат̣хамачиттам̣ дутийачиттена, дутийам̣ татийена, татийам̣ чатуттхена…пе… дасамам̣ ека̄дасамена ‘‘етампи аниччам̣ дуккхаманатта̄’’ти евам̣ випассана̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ сакалампи дивасабха̄гам̣ саммаситум̣ ват̣т̣еййа. йа̄ва дасамачиттасаммасана̄ пана рӯпакаммат̣т̣ха̄нампи арӯпакаммат̣т̣ха̄нампи пагун̣ам̣ хоти. тасма̄ дасамейева т̣хапетаббанти вуттам̣. евам̣ саммасанто пат̣ипа̄т̣ито саммасати на̄ма.
721. дит̣т̣хиуггха̄т̣анато ма̄науггха̄т̣анато никантипарийа̄да̄натоти имесу тӣсу висум̣ саммасананайо на̄ма наттхи. йам̣ панетам̣ хет̣т̣ха̄ рӯпам̣, идха ча арӯпам̣ париггахитам̣, там̣ пассанто рӯпа̄рӯпато уддхам̣ ан̃н̃ам̣ саттам̣ на̄ма на пассати. саттасса адассанато пат̣т̣ха̄йа саттасан̃н̃а̄ уггха̄т̣ита̄ хоти. саттасан̃н̃ам̣ уггха̄т̣итачиттена сан̇кха̄ре паригган̣хато дит̣т̣хи нуппаджджати. дит̣т̣хийа̄ ануппаджджама̄на̄йа дит̣т̣хи уггха̄т̣ита̄ на̄ма хоти. дит̣т̣хиуггха̄т̣итачиттена сан̇кха̄ре паригган̣хато ма̄но нуппаджджати. ма̄не ануппаджджанте ма̄но самуггха̄т̣ито на̄ма хоти. ма̄насамуггха̄т̣итачиттена сан̇кха̄ре паригган̣хато тан̣ха̄ нуппаджджати. тан̣ха̄йа ануппаджджантийа̄ никанти парийа̄дин̣н̣а̄ на̄ма хотӣти идам̣ та̄ва висуддхикатха̄йам̣ вуттам̣.
арийавам̣сакатха̄йам̣ пана ‘‘дит̣т̣хиуггха̄т̣анато ма̄насамуггха̄т̣анато никантипарийа̄да̄нато’’ти ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ айам̣ найо дассито.
‘‘ахам̣ випасса̄ми, мама випассана̄’’ти ган̣хато хи дит̣т̣хисамуггха̄т̣анам̣ на̄ма на хоти. ‘‘сан̇кха̄ра̄ва сан̇кха̄ре випассанти саммасанти ваваттхапенти паригган̣ханти париччхиндантӣ’’ти ган̣хато пана дит̣т̣хиуггха̄т̣анам̣ на̄ма хоти.
‘‘сут̣т̣ху випасса̄ми, мана̄пам̣ випасса̄мӣ’’ти ган̣хато ма̄насамуггха̄т̣о на̄ма на хоти. ‘‘сан̇кха̄ра̄ва сан̇кха̄ре випассанти саммасанти ваваттхапенти паригган̣ханти париччхиндантӣ’’ти ган̣хато пана ма̄насамуггха̄т̣о на̄ма хоти.
‘‘випасситум̣ саккомӣ’’ти випассанам̣ асса̄дентасса никантипарийа̄да̄нам̣ на̄ма на хоти. ‘‘сан̇кха̄ра̄ва сан̇кха̄ре випассанти саммасанти ваваттхапенти паригган̣ханти париччхиндантӣ’’ти ган̣хато пана никантипарийа̄да̄нам̣ на̄ма хоти.
саче сан̇кха̄ра̄ атта̄ бхавеййум̣, атта̄ти гахетум̣ ват̣т̣еййум̣, анатта̄ ча пана атта̄ти гахита̄, тасма̄ те авасаваттанат̣т̣хена анатта̄, хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аничча̄, уппа̄давайапат̣ипӣл̣анат̣т̣хена дуккха̄ти пассато дит̣т̣хиуггха̄т̣анам̣ на̄ма хоти.
саче сан̇кха̄ра̄ ничча̄ бхавеййум̣, ничча̄ти гахетум̣ ват̣т̣еййум̣, аничча̄ ча пана ничча̄ти гахита̄, тасма̄ те хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аничча̄, уппа̄давайапат̣ипӣл̣анат̣т̣хена дуккха̄, авасаваттанат̣т̣хена анатта̄ти пассато ма̄насамуггха̄т̣о на̄ма хоти.
саче сан̇кха̄ра̄ сукха̄ бхавеййум̣, сукха̄ти гахетум̣ ват̣т̣еййум̣, дуккха̄ ча пана сукха̄ти гахита̄, тасма̄ те уппа̄давайапат̣ипӣл̣анат̣т̣хена дуккха̄, хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аничча̄, авасаваттанат̣т̣хена анатта̄ти пассато никантипарийа̄да̄нам̣ на̄ма хоти.
евам̣ сан̇кха̄ре анаттато пассантасса дит̣т̣хисамуггха̄т̣анам̣ на̄ма хоти. аниччато пассантасса ма̄насамуггха̄т̣анам̣ на̄ма хоти. дуккхато пассантасса никантипарийа̄да̄нам̣ на̄ма хоти. ити айам̣ випассана̄ аттано аттано т̣ха̄нейева тит̣т̣хатӣти.
евам̣ арӯпасаттакавасена̄пи тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасати. етта̄вата̄ панасса рӯпакаммат̣т̣ха̄нампи арӯпакаммат̣т̣ха̄нампи пагун̣ам̣ хоти.
722. со евам̣ пагун̣арӯпа̄рӯпакаммат̣т̣ха̄но йа̄ упари бхан̇га̄нупассанато пат̣т̣ха̄йа паха̄напарин̃н̃а̄васена сабба̄ка̄рато паттабба̄ ат̣т̣ха̄раса маха̄випассана̄, та̄сам̣ идхева та̄ва екадесам̣ пат̣ивиджджханто таппат̣ипаккхе дхамме паджахати.
ат̣т̣ха̄раса маха̄випассана̄ на̄ма аничча̄нупассана̄дика̄ пан̃н̃а̄. йа̄су аничча̄нупассанам̣ бха̄венто ниччасан̃н̃ам̣ паджахати, дуккха̄нупассанам̣ бха̄венто сукхасан̃н̃ам̣ паджахати, анатта̄нупассанам̣ бха̄венто аттасан̃н̃ам̣ паджахати, ниббида̄нупассанам̣ бха̄венто нандим̣ паджахати, вира̄га̄нупассанам̣ бха̄венто ра̄гам̣ паджахати, ниродха̄нупассанам̣ бха̄венто самудайам̣ паджахати, пат̣иниссагга̄нупассанам̣ бха̄венто а̄да̄нам̣ паджахати, кхайа̄нупассанам̣ бха̄венто гханасан̃н̃ам̣ паджахати, вайа̄нупассанам̣ бха̄венто а̄йӯханам̣ паджахати, випарин̣а̄ма̄нупассанам̣ бха̄венто дхувасан̃н̃ам̣ паджахати, анимитта̄нупассанам̣ бха̄венто нимиттам̣ паджахати, аппан̣ихита̄нупассанам̣ бха̄венто пан̣идхим̣ паджахати, сун̃н̃ата̄нупассанам̣ бха̄венто абхинивесам̣ паджахати, адхипан̃н̃а̄дхаммавипассанам̣ бха̄венто са̄ра̄да̄на̄бхинивесам̣ паджахати, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ бха̄венто саммоха̄бхинивесам̣ паджахати, а̄дӣнава̄нупассанам̣ бха̄венто а̄лайа̄бхинивесам̣ паджахати, пат̣исан̇кха̄нупассанам̣ бха̄венто аппат̣исан̇кхам̣ паджахати, виват̣т̣а̄нупассанам̣ бха̄венто сам̣йога̄бхинивесам̣ паджахати.
та̄су йасма̄ имина̄ аничча̄дилаккхан̣аттайавасена сан̇кха̄ра̄ дит̣т̣ха̄, тасма̄ аничча-дуккха-анатта̄нупассана̄ пат̣ивиддха̄ хонти. йасма̄ ча ‘‘йа̄ ча аничча̄нупассана̄ йа̄ ча анимитта̄нупассана̄, име дхамма̄ екаттха̄, бйан̃джанамева на̄нам̣’’. татха̄ ‘‘йа̄ ча дуккха̄нупассана̄ йа̄ ча аппан̣ихита̄нупассана̄, име дхамма̄ екаттха̄, бйан̃джанамева на̄нам̣’’. ‘‘йа̄ ча анатта̄нупассана̄ йа̄ ча сун̃н̃ата̄нупассана̄, име дхамма̄ екаттха̄, бйан̃джанамева на̄на’’нти (пат̣и. ма. 1.227) вуттам̣. тасма̄ та̄пи пат̣ивиддха̄ хонти.
адхипан̃н̃а̄дхаммавипассана̄ пана сабба̄пи випассана̄. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ кан̇кха̄витаран̣ависуддхийа̄ ева сан̇гахитам̣. ити идампи двайам̣ пат̣ивиддхамева хоти. сесесу випассана̄н̃а̄н̣есу кин̃чи пат̣ивиддхам̣, кин̃чи аппат̣ивиддхам̣, тесам̣ вибха̄гам̣ парато а̄викарисса̄ма.
йадева хи пат̣ивиддхам̣, там̣ сандха̄йа идам̣ вуттам̣ ‘‘евам̣ пагун̣арӯпа̄рӯпакаммат̣т̣ха̄но йа̄ упари бхан̇га̄нупассанато пат̣т̣ха̄йа паха̄напарин̃н̃а̄васена сабба̄ка̄рато паттабба̄ ат̣т̣ха̄раса маха̄випассана̄. та̄сам̣ идхева та̄ва екадесам̣ пат̣ивиджджханто таппат̣ипаккхе дхамме паджахатӣ’’ти.
удайаббайан̃а̄н̣акатха̄
723. со евам̣ аничча̄нупассана̄дипат̣ипаккха̄нам̣ ниччасан̃н̃а̄дӣнам̣ паха̄нена висуддхан̃а̄н̣о саммасанан̃а̄н̣асса па̄рам̣ гантва̄, йам̣ там̣ саммасанан̃а̄н̣а̄нантарам̣ ‘‘паччуппанна̄нам̣ дхамма̄нам̣ випарин̣а̄ма̄нупассане пан̃н̃а̄ удайаббайа̄нупассане н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. ма̄тика̄ 1.6) удайаббайа̄нупассанам̣ вуттам̣, тасса адхигама̄йа йогам̣ а̄рабхати. а̄рабхама̄но ча сан̇кхепато та̄ва а̄рабхати. татра̄йам̣ па̄л̣и –
‘‘катхам̣ паччуппанна̄нам̣ дхамма̄нам̣ випарин̣а̄ма̄нупассане пан̃н̃а̄ удайаббайа̄нупассане н̃а̄н̣ам̣? джа̄там̣ рӯпам̣ паччуппаннам̣, тасса ниббаттилаккхан̣ам̣ удайо, випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ вайо, анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. джа̄та̄ ведана̄… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ам̣… джа̄там̣ чаккху…пе… джа̄то бхаво паччуппанно, тасса ниббаттилаккхан̣ам̣ удайо, випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ вайо, анупассана̄ н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. 1.49).
со имина̄ па̄л̣инайена джа̄тасса на̄марӯпасса ниббаттилаккхан̣ам̣ джа̄тим̣ уппа̄дам̣ абхинава̄ка̄рам̣ ‘‘удайо’’ти, випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ кхайам̣ бхан̇гам̣ ‘‘вайо’’ти саманупассати. со евам̣ паджа̄на̄ти ‘‘имасса на̄марӯпасса уппаттито пуббе ануппаннасса ра̄си ва̄ ничайо ва̄ наттхи, уппаджджама̄насса̄пи ра̄сито ва̄ ничайато ва̄ а̄гаманам̣ на̄ма наттхи, нируджджхама̄насса̄пи диса̄видиса̄гаманам̣ на̄ма наттхи, нируддхасса̄пи екасмим̣ т̣ха̄не ра̄сито ничайато нидха̄нато ават̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи. йатха̄ пана вӣн̣а̄йа ва̄дийама̄на̄йа уппаннасаддасса нева уппаттито пуббе санничайо аттхи, на уппаджджама̄но санничайато а̄гато, на нируджджхама̄насса диса̄видиса̄гаманам̣ аттхи, на нируддхо каттхачи санничито тит̣т̣хати, атха кхо вӣн̣ан̃ча упавӣн̣ан̃ча пурисасса ча таджджам̣ ва̄йа̄мам̣ пат̣ичча ахутва̄ самбхоти, хутва̄ пат̣ивети. евам̣ саббепи рӯпа̄рӯпино дхамма̄ ахутва̄ самбхонти, хутва̄ пат̣ивентӣ’’ти.
724. евам̣ сан̇кхепато удайаббайаманасика̄рам̣ катва̄ пуна йа̄ни етассева удайаббайан̃а̄н̣асса вибхан̇ге –
‘‘авиджджа̄самудайа̄ рӯпасамудайоти паччайасамудайат̣т̣хена рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати. тан̣ха̄самудайа̄… каммасамудайа̄… а̄ха̄расамудайа̄ рӯпасамудайоти паччайасамудайат̣т̣хена рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати. ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи рӯпаккхандхасса удайам̣ пассати. рӯпаккхандхасса удайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати.
‘‘авиджджа̄ниродха̄ рӯпаниродхоти паччайаниродхат̣т̣хена рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати. тан̣ха̄ниродха̄… камманиродха̄… а̄ха̄раниродха̄ рӯпаниродхоти паччайаниродхат̣т̣хена рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассантопи рӯпаккхандхасса вайам̣ пассати. рӯпаккхандхасса вайам̣ пассантопи има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати’’ (пат̣и. ма. 1.50).
татха̄ ‘‘авиджджа̄самудайа̄ ведана̄самудайоти паччайасамудайат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати. тан̣ха̄самудайа̄… каммасамудайа̄… пхассасамудайа̄ ведана̄самудайоти паччайасамудайат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати. ниббаттилаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассати. ведана̄ккхандхасса удайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати. авиджджа̄ниродха̄… тан̣ха̄ниродха̄… камманиродха̄… пхассаниродха̄ ведана̄ниродхоти паччайаниродхат̣т̣хена ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассати. випарин̣а̄малаккхан̣ам̣ пассантопи ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассати. ведана̄ккхандхасса вайам̣ пассанто има̄ни пан̃ча лаккхан̣а̄ни пассати’’ (пат̣и. ма. 1.50).
ведана̄ккхандхасса вийа ча сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣аккхандха̄нам̣. айам̣ пана висесо, вин̃н̃а̄н̣аккхандхасса пхассат̣т̣ха̄не ‘‘на̄марӯпасамудайа̄, на̄марӯпаниродха̄’’ти –
евам̣ екекасса кхандхасса удайаббайадассане даса даса катва̄ пан̃н̃а̄са лаккхан̣а̄ни вутта̄ни. тесам̣ васена евампи рӯпасса удайо евампи рӯпасса вайо, евампи рӯпам̣ удети, евампи рӯпам̣ ветӣти паччайато чева кхан̣ато ча виттха̄рена манасика̄рам̣ кароти.
725. тассевам̣ манасикарото ‘‘ити кириме дхамма̄ ахутва̄ самбхонти, хутва̄ пат̣ивентӣ’’ти н̃а̄н̣ам̣ висадатарам̣ хоти. тассевам̣ паччайато чева кхан̣ато ча дведха̄ удайаббайам̣ пассато саччапат̣иччасамуппа̄данайалаккхан̣абхеда̄ па̄кат̣а̄ хонти.
726. йан̃хи со авиджджа̄дисамудайа̄ кхандха̄нам̣ самудайам̣, авиджджа̄диниродха̄ ча кхандха̄нам̣ ниродхам̣ пассати, идамасса паччайато удайаббайадассанам̣. йам̣ пана ниббаттилаккхан̣авипарин̣а̄малаккхан̣а̄ни пассанто кхандха̄нам̣ удайаббайам̣ пассати, идамасса кхан̣ато удайаббайадассанам̣, уппаттиккхан̣ейева хи ниббаттилаккхан̣ам̣. бхан̇гаккхан̣е ча випарин̣а̄малаккхан̣ам̣.
727. иччассевам̣ паччайато чева кхан̣ато ча дведха̄ удайаббайам̣ пассато паччайато удайадассанена самудайасаччам̣ па̄кат̣ам̣ хоти джанака̄вабодхато. кхан̣ато удайадассанена дуккхасаччам̣ па̄кат̣ам̣ хоти джа̄тидуккха̄вабодхато. паччайато вайадассанена ниродхасаччам̣ па̄кат̣ам̣ хоти паччайа̄нуппа̄дена паччайаватам̣ ануппа̄да̄вабодхато. кхан̣ато вайадассанена дуккхасаччамева па̄кат̣ам̣ хоти маран̣адуккха̄вабодхато. йан̃часса удайаббайадассанам̣, маггова̄йам̣ локикоти маггасаччам̣ па̄кат̣ам̣ хоти татра саммохавигха̄тато.
728. паччайато часса удайадассанена ануломо пат̣иччасамуппа̄до па̄кат̣о хоти, ‘‘имасмим̣ сати идам̣ хотӣ’’ти (ма. ни. 1.404; сам̣. ни. 2.21; уда̄. 1) авабодхато. паччайато вайадассанена пат̣иломо пат̣иччасамуппа̄до па̄кат̣о хоти, ‘‘имасса ниродха̄ идам̣ нируджджхатӣ’’ти (ма. ни. 1.406; сам̣. ни. 2.21; уда̄. 2) авабодхато. кхан̣ато пана удайаббайадассанена пат̣иччасамуппанна̄ дхамма̄ па̄кат̣а̄ хонти сан̇кхаталаккхан̣а̄вабодхато. удайаббайаванто хи сан̇кхата̄, те ча пат̣иччасамуппанна̄ти.
729. паччайато часса удайадассанена екаттанайо па̄кат̣о хоти хетупхаласамбандхена санта̄насса анупаччхеда̄вабодхато. атха сут̣т̣хутарам̣ уччхедадит̣т̣хим̣ паджахати. кхан̣ато удайадассанена на̄наттанайо па̄кат̣о хоти наванава̄нам̣ уппа̄да̄вабодхато. атха сут̣т̣хутарам̣ сассатадит̣т̣хим̣ паджахати. паччайато часса удайаббайадассанена абйа̄па̄ранайо па̄кат̣о хоти дхамма̄нам̣ авасаваттибха̄ва̄вабодхато. атха сут̣т̣хутарам̣ аттадит̣т̣хим̣ паджахати. паччайато пана удайадассанена евам̣дхаммата̄найо па̄кат̣о хоти паччайа̄нурӯпена пхаласса уппа̄да̄вабодхато. атха сут̣т̣хутарам̣ акирийадит̣т̣хим̣ паджахати.
730. паччайато часса удайадассанена анатталаккхан̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти дхамма̄нам̣ нирӣхакаттапаччайапат̣ибаддхавуттита̄вабодхато. кхан̣ато удайаббайадассанена аниччалаккхан̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти хутва̄ абха̄ва̄вабодхато, пуббанта̄парантавивека̄вабодхато ча. дуккхалаккхан̣ампи па̄кат̣ам̣ хоти удайаббайехи пат̣ипӣл̣ана̄вабодхато. сабха̄валаккхан̣ампи па̄кат̣ам̣ хоти удайаббайапариччхинна̄вабодхато. сабха̄валаккхан̣е сан̇кхаталаккхан̣асса та̄вака̄ликаттампи па̄кат̣ам̣ хоти удайаккхан̣е вайасса, вайаккхан̣е ча удайасса абха̄ва̄вабодхатоти.
731. тассевам̣ па̄кат̣ӣбхӯтасаччапат̣иччасамуппа̄данайалаккхан̣абхедасса ‘‘евам̣ кира на̄миме дхамма̄ ануппаннапубба̄ уппаджджанти, уппанна̄ нируджджхантӣ’’ти ниччанава̄ва хутва̄ сан̇кха̄ра̄ упат̣т̣хаханти. на кевалан̃ча ниччанава̄, сӯрийуггамане усса̄вабинду вийа удакабуббул̣о вийа удаке дан̣д̣ара̄джи вийа а̄рагге са̄сапо вийа виджджуппа̄до вийа ча париттат̣т̣ха̄йино. ма̄йа̄марӣчисупинантаала̄тачаккагандхаббанагарапхен̣акадалиа̄дайо вийа асса̄ра̄ нисса̄ра̄ти ча̄пи упат̣т̣хаханти.
етта̄вата̄нена ‘‘вайадхаммамева уппаджджати, уппаннан̃ча вайам̣ упетӣ’’ти имина̄ а̄ка̄рена самапан̃н̃а̄са лаккхан̣а̄ни пат̣ивиджджхитва̄ т̣хитам̣ удайаббайа̄нупассанам̣ на̄ма тарун̣авипассана̄н̃а̄н̣ам̣ адхигатам̣ хоти, йасса̄дхигама̄ а̄раддхавипассакоти сан̇кхам̣ гаччхати.