18. дит̣т̣хивисуддхиниддесо

на̄марӯпапариггахакатха̄

662. ида̄ни йа̄ ‘‘имесу бхӯмибхӯтесу дхаммесу уггахапарипуччха̄васена н̃а̄н̣апаричайам̣ катва̄ ‘сӣлависуддхи чева читтависуддхи ча̄’ти две мӯлабхӯта̄ висуддхийо сампа̄детабба̄’’ти вутта̄. таттха сӣлависуддхи на̄ма супарисуддхам̣ па̄тимоккхасам̣вара̄дичатуббидхам̣ сӣлам̣, тан̃ча сӣланиддесе виттха̄ритамева. читтависуддхи на̄ма саупача̄ра̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо, та̄пи читтасӣсена вуттасама̄дхиниддесе сабба̄ка̄рена виттха̄рита̄ ева. тасма̄ та̄ таттха виттха̄ританайенева ведитабба̄.

йам̣ пана вуттам̣ ‘‘дит̣т̣хивисуддхи, кан̇кха̄витаран̣ависуддхи, магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхи, пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхи, н̃а̄н̣адассанависуддхӣти има̄ пана пан̃ча висуддхийо сарӣра’’нти, таттха на̄марӯпа̄нам̣ йа̄тха̄вадассанам̣ дит̣т̣хивисуддхи на̄ма.

663. там̣ сампа̄детука̄мена саматхайа̄никена та̄ва т̣хапетва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ авасесарӯпа̄рӯпа̄вачараджджха̄на̄нам̣ ан̃н̃атарато вут̣т̣ха̄йа витакка̄дӣни джха̄нан̇га̄ни, там̣сампайутта̄ ча дхамма̄ лаккхан̣араса̄дивасена париггахетабба̄. париггахетва̄ саббампетам̣ а̄рамман̣а̄бхимукхам̣ наманато наманат̣т̣хена на̄манти ваваттхапетаббам̣.

тато йатха̄ на̄ма пурисо антогехе саппам̣ дисва̄ там̣ анубандхама̄но тасса а̄сайам̣ пассати, евамева айампи йога̄вачаро там̣ на̄мам̣ упапариккханто ‘‘идам̣ на̄мам̣ ким̣ нисса̄йа паваттатӣ’’ти парийесама̄но тасса ниссайам̣ хадайарӯпам̣ пассати. тато хадайарӯпасса ниссайабхӯта̄ни, бхӯтаниссита̄ни ча сесупа̄да̄йарӯпа̄нӣти рӯпам̣ паригган̣ха̄ти. со саббампетам̣ руппанато рӯпанти ваваттхапети. тато наманалаккхан̣ам̣ на̄мам̣, руппаналаккхан̣ам̣ рӯпанти сан̇кхепато на̄марӯпам̣ ваваттхапети.

664. суддхавипассана̄йа̄нико пана айамева ва̄ саматхайа̄нико чатудха̄туваваттха̄не вутта̄нам̣ тесам̣ тесам̣ дха̄тупариггахамукха̄нам̣ ан̃н̃атарамукхавасена сан̇кхепато ва̄ виттха̄рато ва̄ чатассо дха̄туйо паригган̣ха̄ти. атхасса йа̄тха̄васарасалаккхан̣ато а̄вибхӯта̄су дха̄тӯсу каммасамут̣т̣ха̄намхи та̄ва кесе ‘‘чатассо дха̄туйо, ван̣н̣о, гандхо, расо, оджа̄, джӣвитам̣, ка̄йаппаса̄до’’ти евам̣ ка̄йадасакавасена даса рӯпа̄ни, таттхева бха̄васса аттхита̄йа бха̄вадасакавасена даса, таттхева а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ оджат̣т̣хамакам̣, утусамут̣т̣ха̄нам̣, читтасамут̣т̣ха̄нанти апара̄нипи чатувӣсатӣти евам̣ чатусамут̣т̣ха̄несу чатувӣсатикот̣т̣ха̄сесу чатучатта̄лӣса чатучатта̄лӣса рӯпа̄ни, седо, ассу, кхел̣о, син̇гха̄н̣ика̄ти имесу пана чатӯсу утучиттасамут̣т̣ха̄несу двиннам̣ оджат̣т̣хамака̄нам̣ васена сол̣аса сол̣аса рӯпа̄ни, ударийам̣, карӣсам̣, пуббо, муттанти имесу чатӯсу утусамут̣т̣ха̄несу утусамут̣т̣ха̄нассева оджат̣т̣хамакасса васена ат̣т̣ха ат̣т̣ха рӯпа̄ни па̄кат̣а̄ни хонтӣти. еса та̄ва дваттим̣са̄ка̄ре найо.

йе пана имасмим̣ дваттим̣са̄ка̄ре а̄вибхӯте апаре даса а̄ка̄ра̄ а̄вибхаванти. таттха асита̄дипарипа̄чаке та̄ва каммадже теджокот̣т̣ха̄самхи оджат̣т̣хамакан̃чева джӣвитан̃ча̄ти нава рӯпа̄ни, татха̄ читтадже асса̄сапасса̄сакот̣т̣ха̄сепи оджат̣т̣хамакан̃чева саддо ча̄ти нава, сесесу чатусамут̣т̣ха̄несу ат̣т̣хасу джӣвитанавакан̃чева тӣн̣и ча оджат̣т̣хамака̄нӣти теттим̣са рӯпа̄ни па̄кат̣а̄ни хонти.

тассевам̣ виттха̄рато два̄чатта̄лӣса̄ка̄равасена имесу бхӯтупа̄да̄йарӯпесу па̄кат̣есу джа̄тесу ваттхудва̄равасена пан̃ча чаккхудасака̄дайо, хадайаваттхудасакан̃ча̄ти апара̄нипи сат̣т̣хирӯпа̄ни па̄кат̣а̄ни хонти. со сабба̄нипи та̄ни руппаналаккхан̣ена екато катва̄ ‘‘етам̣ рӯпа’’нти пассати.

тассевам̣ париггахитарӯпасса два̄равасена арӯпадхамма̄ па̄кат̣а̄ хонти. сеййатхидам̣ – двепан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни, тиссо манодха̄туйо, ат̣т̣хасат̣т̣хи мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйоти ека̄сӣти локийачитта̄ни, ависесена ча техи читтехи сахаджа̄то пхассо, ведана̄, сан̃н̃а̄, четана̄, джӣвитам̣, читтат̣т̣хити, манасика̄роти име сатта сатта четасика̄ти. локуттарачитта̄ни пана нева суддхавипассакасса, на саматхайа̄никасса париггахам̣ гаччханти анадхигататта̄ти. со саббепи те арӯпадхамме наманалаккхан̣ена екато катва̄ ‘‘етам̣ на̄ма’’нти пассати. евамеко чатудха̄туваваттха̄намукхена виттха̄рато на̄марӯпам̣ ваваттхапети.

665. апаро ат̣т̣ха̄расадха̄тувасена. катхам̣? идха бхиккху аттхи имасмим̣ аттабха̄ве чаккхудха̄ту…пе… мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯти дха̄туйо а̄ваджджитва̄ йам̣ локо сетакан̣хаман̣д̣алавичиттам̣ а̄йатавиттхатам̣ аккхикӯпаке нха̄русуттакена а̄баддхам̣ мам̣сапин̣д̣ам̣ ‘‘чаккхӯ’’ти сан̃джа̄на̄ти, там̣ аггахетва̄ кхандханиддесе упа̄да̄рӯпесу вуттаппака̄рам̣ чаккхупаса̄дам̣ ‘‘чаккхудха̄тӯ’’ти ваваттхапети.

йа̄ни панасса ниссайабхӯта̄ чатассо дха̄туйо, парива̄рака̄ни чатта̄ри ван̣н̣а-гандха-раса-оджа̄-рӯпа̄ни, анупа̄лакам̣ джӣвитиндрийанти нава сахаджа̄тарӯпа̄ни, таттхева т̣хита̄ни ка̄йадасакабха̄вадасакавасена вӣсати каммаджарӯпа̄ни, а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ оджат̣т̣хамака̄нам̣ васена чатувӣсати анупа̄диннарӯпа̄нӣти евам̣ сеса̄ни тепан̣н̣а̄са рӯпа̄ни хонти, на та̄ни ча ‘‘чаккхудха̄тӯ’’ти ваваттхапети. еса найо сотадха̄туа̄дӣсупи. ка̄йадха̄туйам̣ пана авасеса̄ни течатта̄лӣса рӯпа̄ни хонти. кечи пана утучиттасамут̣т̣ха̄на̄ни саддена саха нава нава катва̄ пан̃чачатта̄лӣса̄ти ваданти.

ити име пан̃ча паса̄да̄, тесан̃ча висайа̄ рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хабба̄ пан̃ча̄ти даса рӯпа̄ни даса дха̄туйо хонти. авасесарӯпа̄ни дхаммадха̄туйева хонти. чаккхум̣ пана нисса̄йа рӯпам̣ а̄раббха паваттам̣ читтам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту на̄ма̄ти евам̣ двепан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни пан̃ча вин̃н̃а̄н̣адха̄туйо хонти. тӣн̣и манодха̄тучитта̄ни ека̄ манодха̄ту, ат̣т̣хасат̣т̣хи мановин̃н̃а̄н̣адха̄тучитта̄ни мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯти сабба̄нипи ека̄сӣти локийачитта̄ни сатта вин̃н̃а̄н̣адха̄туйо. там̣сампайутта̄ пхасса̄дайо дхаммадха̄тӯти еваметтха ад̣д̣хека̄даса дха̄туйо рӯпам̣, ад̣д̣хат̣т̣хама̄ дха̄туйо на̄манти евамеко ат̣т̣ха̄расадха̄тувасена на̄марӯпам̣ ваваттхапети.

666. апаро два̄даса̄йатанавасена. катхам̣? чаккхудха̄туйам̣ вуттанайенева т̣хапетва̄ тепан̣н̣а̄са рӯпа̄ни чаккхупаса̄даматтам̣ ‘‘чаккха̄йатана’’нти ваваттхапети. таттха вуттанайенева ча сотагха̄надживха̄ка̄йадха̄туйо ‘‘сотагха̄надживха̄ка̄йа̄йатана̄нӣ’’ти, тесам̣ висайабхӯте пан̃чадхамме ‘‘рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хабба̄йатана̄нӣ’’ти, локийасаттавин̃н̃а̄н̣адха̄туйо ‘‘мана̄йатана’’нти, там̣сампайутта̄ пхасса̄дайо сесарӯпан̃ча ‘‘дхамма̄йатана’’нти еваметтха ад̣д̣хека̄даса а̄йатана̄ни рӯпам̣, дийад̣д̣хаа̄йатана̄ни на̄манти евамеко два̄даса̄йатанавасена на̄марӯпам̣ ваваттхапети.

667. апаро тато сам̣кхиттатарам̣ кхандхавасена ваваттхапети. катхам̣? идха бхиккху имасмим̣ сарӣре чатусамут̣т̣ха̄на̄ чатассо дха̄туйо, там̣ниссито ван̣н̣о, гандхо, расо, оджа̄, чаккхупаса̄да̄дайо пан̃ча паса̄да̄, ваттхурӯпам̣, бха̄во, джӣвитиндрийам̣, двисамут̣т̣ха̄но саддоти има̄ни саттараса рӯпа̄ни саммасанупага̄ни ниппханна̄ни рӯпарӯпа̄ни. ка̄йавин̃н̃атти, вачӣвин̃н̃атти, а̄ка̄садха̄ту, рӯпасса лахута̄, мудута̄, камман̃н̃ата̄, упачайо, сантати, джарата̄, аниччата̄ти има̄ни пана даса рӯпа̄ни на саммасанупага̄ни, а̄ка̄равика̄раантарапариччхедаматтака̄ни, на ниппханнарӯпа̄ни, на рӯпарӯпа̄ни. апича кхо рӯпа̄нам̣ а̄ка̄равика̄раантарапариччхедаматтато рӯпанти сан̇кхам̣ гата̄ни. ити сабба̄ни пета̄ни саттавӣсати рӯпа̄ни рӯпаккхандхо, ека̄сӣтийа̄ локийачиттехи саддхим̣ уппанна̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо, там̣сампайутта̄ сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, сан̇кха̄ра̄ сан̇кха̄раккхандхо, вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхоти. ити рӯпаккхандхо рӯпам̣, чатта̄ро арӯпино кхандха̄ на̄манти евамеко пан̃чаккхандхавасена на̄марӯпам̣ ваваттхапети.

668. апаро ‘‘йам̣кин̃чи рӯпам̣ саббам̣ рӯпам̣ чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпа’’нти (ма. ни. 1.347; а. ни. 11.17) евам̣ сам̣кхиттенева имасмим̣ аттабха̄ве рӯпам̣ париггахетва̄, татха̄ мана̄йатанан̃чева дхамма̄йатанекадесан̃ча на̄манти париггахетва̄ ‘‘ити идан̃ча на̄мам̣ идан̃ча рӯпам̣, идам̣ вуччати на̄марӯпа’’нти сан̇кхепато на̄марӯпам̣ ваваттхапети.

669. саче панасса тена тена мукхена рӯпам̣ париггахетва̄ арӯпам̣ паригган̣хато сукхуматта̄ арӯпам̣ на упат̣т̣ха̄ти, тена дхураниккхепам̣ акатва̄ рӯпамева пунаппунам̣ саммаситаббам̣ манасика̄таббам̣ париггахетаббам̣ ваваттхапетаббам̣. йатха̄ йатха̄ хисса рӯпам̣ сувиккха̄литам̣ хоти ниджджат̣ам̣ супарисуддхам̣, татха̄ татха̄ тада̄рамман̣а̄ арӯпадхамма̄ сайамева па̄кат̣а̄ хонти.

йатха̄ хи чаккхумато пурисасса апарисуддхе а̄да̄се мукханимиттам̣ олокентасса нимиттам̣ на пан̃н̃а̄йати, со ‘‘нимиттам̣ на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти на а̄да̄сам̣ чхад̣д̣ети, атха кхо нам̣ пунаппунам̣ паримаджджати. тасса парисуддхе а̄да̄се нимиттам̣ сайамева па̄кат̣ам̣ хоти. йатха̄ ча телаттхико тилапит̣т̣хам̣ дон̣ийам̣ а̄киритва̄ удакена париппхосетва̄ екава̄рам̣ двева̄рам̣ пӣл̣анаматтена теле аниккхаманте на тилапит̣т̣хам̣ чхад̣д̣ети, атха кхо нам̣ пунаппунам̣ ун̣ходакена париппхосетва̄ маддитва̄ пӣл̣ети. тассевам̣ карото виппасаннам̣ тилателам̣ никкхамати. йатха̄ ва̄ пана удакам̣ паса̄детука̄мо катакат̣т̣хим̣ гахетва̄ антогхат̣е хаттхам̣ ота̄ретва̄ екадвева̄ре гхам̣санаматтена удаке авиппасӣданте на катакат̣т̣хим̣ чхад̣д̣ети, атха кхо нам̣ пунаппунам̣ гхам̣сати. тассевам̣ каронтасса калалакаддамам̣ саннисӣдати. удакам̣ аччхам̣ хоти виппасаннам̣, евамевам̣ тена бхиккхуна̄ дхураниккхепам̣ акатва̄ рӯпамева пунаппунам̣ саммаситаббам̣ манасика̄таббам̣ париггахетаббам̣ ваваттхапетаббам̣.

йатха̄ йатха̄ хисса рӯпам̣ сувиккха̄литам̣ хоти ниджджат̣ам̣ супарисуддхам̣, татха̄ татха̄ таппаччанӣкакилеса̄ саннисӣданти, каддамупари удакам̣ вийа читтам̣ пасаннам̣ хоти. тада̄рамман̣а̄ арӯпадхамма̄ сайамева па̄кат̣а̄ хонти. евам̣ ан̃н̃а̄хипи уччхучорагон̣ададхимаччха̄дӣхи упама̄хи айаматтхо пака̄сетаббо.

арӯпадхамма̄нам̣ упат̣т̣ха̄на̄ка̄ракатха̄

670. евам̣ сувисуддхарӯпапариггахасса панасса арӯпадхамма̄ тӣхи а̄ка̄рехи упат̣т̣хаханти пхассавасена ва̄ ведана̄васена ва̄ вин̃н̃а̄н̣авасена ва̄. катхам̣? екасса та̄ва ‘‘патхавӣдха̄ту каккхал̣алаккхан̣а̄’’тиа̄дина̄ найена дха̄туйо паригган̣хантасса пат̣хама̄бхинипа̄то пхассо, там̣сампайутта̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, саддхим̣ пхассена четана̄ сан̇кха̄раккхандхо, читтам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхоти упат̣т̣ха̄ти. татха̄ ‘‘кесе патхавӣдха̄ту каккхал̣алаккхан̣а̄…пе… асса̄сапасса̄се патхавӣдха̄ту каккхал̣алаккхан̣а̄’’ти (висуддхи. 1.307) пат̣хама̄бхинипа̄то пхассо, там̣сампайутта̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо…пе… читтам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхоти упат̣т̣ха̄ти. евам̣ арӯпадхамма̄ пхассавасена упат̣т̣хаханти.

екасса ‘‘патхавӣдха̄ту каккхал̣алаккхан̣а̄’’ти тада̄рамман̣араса̄нубхаванакаведана̄ ведана̄ккхандхо, там̣сампайутта̄ сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, там̣сампайутто пхассо ча четана̄ ча сан̇кха̄раккхандхо, там̣сампайуттам̣ читтам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхоти упат̣т̣ха̄ти. татха̄ ‘‘кесе патхавӣдха̄ту каккхал̣алаккхан̣а̄ …пе… асса̄сапасса̄се патхавӣдха̄ту каккхал̣алаккхан̣а̄’’ти тада̄рамман̣араса̄нубхаванакаведана̄ ведана̄ккхандхо…пе… там̣сампайуттам̣ читтам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхоти упат̣т̣ха̄ти. евам̣ ведана̄васена арӯпадхамма̄ упат̣т̣хаханти.

апарасса ‘‘патхавӣдха̄ту каккхал̣алаккхан̣а̄’’ти а̄рамман̣апат̣ивиджа̄нанам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, там̣сампайутта̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, пхассо ча четана̄ ча сан̇кха̄раккхандхоти упат̣т̣ха̄ти. татха̄ ‘‘кесе патхавӣдха̄ту каккхал̣алаккхан̣а̄…пе… асса̄сапасса̄се патхавӣдха̄ту каккхал̣алаккхан̣а̄’’ти а̄рамман̣апат̣ивиджа̄нанам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, там̣сампайутта̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, пхассо ча четана̄ ча сан̇кха̄раккхандхоти упат̣т̣ха̄ти. евам̣ вин̃н̃а̄н̣авасена арӯпадхамма̄ упат̣т̣хаханти.

етенева упа̄йена ‘‘каммасамут̣т̣ха̄не кесе патхавӣдха̄ту каккхал̣алаккхан̣а̄’’тиа̄дина̄ найена два̄чатта̄лӣса̄йа дха̄тукот̣т̣ха̄сесу чатуннам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ васена, сесесу ча чаккхудха̄туа̄дӣсу рӯпапариггахамукхесу саббам̣ найабхедам̣ анугантва̄ йоджана̄ ка̄табба̄.

671. йасма̄ ча евам̣ сувисуддхарӯпапариггахассева тасса арӯпадхамма̄ тӣха̄ка̄рехи па̄кат̣а̄ хонти. тасма̄ сувисуддхарӯпапариггахенева арӯпапариггаха̄йа його ка̄таббо, на итарена. саче хи екасмим̣ ва̄ рӯпадхамме упат̣т̣хите двӣсу ва̄ рӯпам̣ паха̄йа арӯпапариггахам̣ а̄рабхати каммат̣т̣ха̄нато париха̄йати, патхавӣкасин̣абха̄вана̄йа вуттаппака̄ра̄ паббатеййа̄ га̄вӣ вийа. сувисуддхарӯпапариггахасса пана арӯпапариггаха̄йа йогам̣ карото каммат̣т̣ха̄нам̣ вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ па̄пун̣а̄ти.

со евам̣ пхасса̄дӣнам̣ васена упат̣т̣хите чатта̄ро арӯпино кхандхе на̄манти, тесам̣ а̄рамман̣абхӯта̄ни чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни, чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпам̣ рӯпанти ваваттхапети. ити ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо два̄даса̄йатана̄ни пан̃чаккхандха̄ти саббепи тебхӯмаке дхамме кхаггена самуггам̣ виварама̄но вийа йамаката̄лакандам̣ пха̄лайама̄но вийа ча на̄ман̃ча рӯпан̃ча̄ти дведха̄ ваваттхапети. на̄марӯпаматтато уддхам̣ ан̃н̃о сатто ва̄ пуггало ва̄ дево ва̄ брахма̄ ва̄ наттхӣти нит̣т̣хам̣ гаччхати.

самбахуласуттантасам̣сандана̄

672. со евам̣ йа̄тха̄васарасато на̄марӯпам̣ ваваттхапетва̄ сут̣т̣хутарам̣ ‘‘сатто пуггало’’ти имисса̄ локасаман̃н̃а̄йа паха̄наттха̄йа саттасаммохасса саматиккаматтха̄йа асаммохабхӯмийам̣ читтам̣ т̣хапанаттха̄йа самбахуласуттантавасена ‘‘на̄марӯпаматтамевидам̣, на сатто, на пуггало аттхӣ’’ти етаматтхам̣ сам̣сандетва̄ ваваттхапети. вуттан̃хетам̣ –

‘‘йатха̄пи ан̇гасамбха̄ра̄, хоти саддо ратхо ити;

евам̣ кхандхесу сантесу, хоти саттоти саммутӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.171);

апарампи вуттам̣, ‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, кат̣т̣хан̃ча пат̣ичча валлин̃ча пат̣ичча маттикан̃ча пат̣ичча тин̣ан̃ча пат̣ичча а̄ка̄со парива̄рито ага̄рантвева сан̇кхам̣ гаччхати, евамева кхо, а̄вусо, ат̣т̣хин̃ча пат̣ичча нха̄рун̃ча пат̣ичча мам̣сан̃ча пат̣ичча чамман̃ча пат̣ичча а̄ка̄со парива̄рито рӯпантвева сан̇кхам̣ гаччхатӣ’’ти (ма. ни. 1.306).

апарампи вуттам̣ –

‘‘дуккхамева хи самбхоти, дуккхам̣ тит̣т̣хати вети ча;

на̄н̃н̃атра дуккха̄ самбхоти, на̄н̃н̃ам̣ дуккха̄ нируджджхатӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.171);

упама̄хи на̄марӯпавибха̄вана̄

673. евам̣ анекасатехи суттантехи на̄марӯпамева дӣпитам̣, на сатто на пуггало. тасма̄ йатха̄ аккхачаккапан̃джараӣса̄дӣсу ан̇гасамбха̄ресу екена̄ка̄рена сан̣т̣хитесу ратхоти воха̄раматтам̣ хоти, параматтхато екекасмим̣ ан̇ге упапариккхийама̄не ратхо на̄ма наттхи. йатха̄ ча кат̣т̣ха̄дӣсу гехасамбха̄ресу екена̄ка̄рена а̄ка̄сам̣ парива̄ретва̄ т̣хитесу геханти воха̄раматтам̣ хоти, параматтхато гехам̣ на̄ма наттхи. йатха̄ ча ан̇гулиан̇гут̣т̣ха̄дӣсу екена̄ка̄рена т̣хитесу мут̣т̣хӣти воха̄раматтам̣ хоти. дон̣итантиа̄дӣсу вӣн̣а̄ти. хаттхиасса̄дӣсу сена̄ти. па̄ка̄рагехагопура̄дӣсу нагаранти. кхандхаса̄кха̄пала̄са̄дӣсу екена̄ка̄рена т̣хитесу руккхоти воха̄раматтам̣ хоти, параматтхато екекасмим̣ авайаве упапариккхийама̄не руккхо на̄ма наттхи. евамевам̣ пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу сати ‘‘сатто, пуггало’’ти воха̄раматтам̣ хоти, параматтхато екекасмим̣ дхамме упапариккхийама̄не ‘‘асмӣти ва̄ аханти ва̄’’ти га̄хасса ваттхубхӯто сатто на̄ма наттхи. параматтхато пана на̄марӯпаматтамева аттхӣти. евам̣ пассато хи дассанам̣ йатха̄бхӯтадассанам̣ на̄ма хоти.

674. йо панетам̣ йатха̄бхӯтадассанам̣ паха̄йа ‘‘сатто аттхӣ’’ти ган̣ха̄ти. со тасса вина̄сам̣ ануджа̄неййа авина̄сам̣ ва̄. авина̄сам̣ ануджа̄нанто сассате патати. вина̄сам̣ ануджа̄нанто уччхеде патати. касма̄? кхӣранвайасса дадхино вийа таданвайасса ан̃н̃асса абха̄вато. со ‘‘сассато сатто’’ти ган̣ханто олӣйати на̄ма. ‘‘уччхиджджатӣ’’ти ган̣ханто атидха̄вати на̄ма. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘двӣхи, бхиккхаве, дит̣т̣хигатехи парийут̣т̣хита̄ деваманусса̄ олӣйанти еке, атидха̄ванти еке, чаккхуманто ча пассанти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, олӣйанти еке? бхава̄ра̄ма̄, бхиккхаве, деваманусса̄ бхаварата̄ бхавасамудита̄. тесам̣ бхаваниродха̄йа дхамме десийама̄не читтам̣ на паккхандати наппасӣдати на сантит̣т̣хати на̄дхимуччати. евам̣ кхо, бхиккхаве, олӣйанти еке.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, атидха̄ванти еке? бхавенева кхо панеке ат̣т̣ӣйама̄на̄ хара̄йама̄на̄ джигуччхама̄на̄ вибхавам̣ абхинанданти, йато кира бхо айам̣ атта̄ ка̄йасса бхеда̄ уччхиджджати винассати, на хоти парам̣маран̣а̄, етам̣ сантам̣, етам̣ пан̣ӣтам̣, етам̣ йа̄тха̄ванти. евам̣ кхо, бхиккхаве, атидха̄ванти еке.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, чаккхуманто пассанти? идха, бхиккхаве, бхиккху бхӯтам̣ бхӯтато пассати, бхӯтам̣ бхӯтато дисва̄ бхӯтасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, чаккхуманто пассантӣ’’ти (итиву. 49).

675. тасма̄ йатха̄ да̄руйантам̣ сун̃н̃ам̣ ниджджӣвам̣ нирӣхакам̣, атха ча пана да̄рураджджукасама̄йогавасена гаччхатипи тит̣т̣хатипи. саӣхакам̣ сабйа̄па̄рам̣ вийа кха̄йати, евамидам̣ на̄марӯпампи сун̃н̃ам̣ ниджджӣвам̣ нирӣхакам̣, атха ча пана ан̃н̃аман̃н̃асама̄йогавасена гаччхатипи тит̣т̣хатипи. саӣхакам̣ сабйа̄па̄рам̣ вийа кха̄йатӣти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘на̄ман̃ча рӯпан̃ча идхаттхи саччато,

на хеттха сатто мануджо ча виджджати;

сун̃н̃ам̣ идам̣ йантамива̄бхисан̇кхатам̣,

дуккхасса пун̃джо тин̣акат̣т̣хаса̄дисо’’ти.

на кевалан̃четам̣ да̄руйантупама̄йа, ан̃н̃а̄хипи нал̣акала̄пӣа̄дӣхи упама̄хи вибха̄ветаббам̣ – йатха̄ хи двӣсу нал̣акала̄пӣсу ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нисса̄йа т̣хапита̄су ека̄ екисса̄ упаттхамбхо хоти, екисса̄ патама̄на̄йа итара̄пи патати, евамевам̣ пан̃чавока̄рабхаве на̄марӯпам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нисса̄йа паваттати, екам̣ екасса упаттхамбхо хоти. маран̣авасена екасмим̣ патама̄не итарампи патати. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘йамакам̣ на̄марӯпан̃ча, убхо ан̃н̃он̃н̃аниссита̄;

екасмим̣ бхиджджама̄насмим̣, убхо бхиджджанти паччайа̄’’ти.

676. йатха̄ ча дан̣д̣а̄бхихатам̣ бхерим̣ нисса̄йа садде паваттама̄не ан̃н̃а̄ бхерӣ, ан̃н̃о саддо, бхерисадда̄ асаммисса̄, бхерӣ саддена сун̃н̃а̄, саддо бхерийа̄ сун̃н̃о, евамевам̣ ваттхудва̄ра̄рамман̣асан̇кха̄там̣ рӯпам̣ нисса̄йа на̄ме паваттама̄не ан̃н̃ам̣ рӯпам̣, ан̃н̃ам̣ на̄мам̣, на̄марӯпа̄ асаммисса̄, на̄мам̣ рӯпена сун̃н̃ам̣, рӯпам̣ на̄мена сун̃н̃ам̣, апича кхо бхерим̣ пат̣ичча саддо вийа рӯпам̣ пат̣ичча на̄мам̣ паваттати. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘на чаккхуто джа̄йаре пхассапан̃чама̄,

на рӯпато но ча убхиннамантара̄;

хетум̣ пат̣иччаппабхаванти сан̇кхата̄,

йатха̄пи саддо пахат̣а̄йа бхерийа̄.

‘‘на сотато джа̄йаре пхассапан̃чама̄,

на саддато но ча убхиннамантара̄…пе….

‘‘на гха̄нато джа̄йаре пхассапан̃чама̄,

на гандхато но ча убхиннамантара̄…пе….

‘‘на дживха̄то джа̄йаре пхассапан̃чама̄,

на расато но ча убхиннамантара̄…пе….

‘‘на ка̄йато джа̄йаре пхассапан̃чама̄,

на пхассато но ча убхиннамантара̄…пе….

‘‘на ваттхурӯпа̄ пабхаванти сан̇кхата̄,

на ча̄пи дхамма̄йатанехи ниггата̄;

хетум̣ пат̣иччаппабхаванти сан̇кхата̄,

йатха̄пи саддо пахат̣а̄йа бхерийа̄’’ти.

677. апичеттха на̄мам̣ ниттеджам̣ на сакена теджена паваттитум̣ саккоти, на кха̄дати, на пивати, на бйа̄харати, на ирийа̄патхам̣ каппети. рӯпампи ниттеджам̣ на сакена теджена паваттитум̣ саккоти. на хи тасса̄ кха̄дитука̄мата̄, на̄пи пивитука̄мата̄, на бйа̄харитука̄мата̄, на ирийа̄патхам̣ каппетука̄мата̄, атха кхо на̄мам̣ нисса̄йа рӯпам̣ паваттати, рӯпам̣ нисса̄йа на̄мам̣ паваттати, на̄масса кха̄дитука̄мата̄йа пивитука̄мата̄йа бйа̄харитука̄мата̄йа ирийа̄патхам̣ каппетука̄мата̄йа сати рӯпам̣ кха̄дати, пивати, бйа̄харати, ирийа̄патхам̣ каппети.

имасса панаттхасса вибха̄ванаттха̄йа имам̣ упамам̣ уда̄харанти – йатха̄ джаччандхо ча пӣт̣хасаппӣ ча диса̄паккамитука̄ма̄ ассу, джаччандхо пӣт̣хасаппим̣ евама̄ха ‘‘ахам̣ кхо бхан̣е, саккоми па̄дехи па̄дакаран̣ӣйам̣ ка̄тум̣, наттхи ча ме чаккхӯни йехи самависамам̣ пассеййа’’нти. пӣт̣хасаппӣпи джаччандхам̣ евама̄ха ‘‘ахам̣ кхо бхан̣е, саккоми чаккхуна̄ чаккхукаран̣ӣйам̣ ка̄тум̣, наттхи ча ме па̄да̄ни йехи абхиккамеййам̣ ва̄ пат̣иккамеййам̣ ва̄’’ти. со тут̣т̣хахат̣т̣хо джаччандхо пӣт̣хасаппим̣ ам̣сакӯт̣ам̣ а̄ропеси. пӣт̣хасаппӣ джаччандхасса ам̣сакӯт̣е нисӣдитва̄ евама̄ха ‘‘ва̄мам̣ мун̃ча даккхин̣ам̣ ган̣ха, даккхин̣ам̣ мун̃ча ва̄мам̣ ган̣ха̄’’ти. таттха джаччандхопи ниттеджо дуббало на сакена теджена сакена балена гаччхати, пӣт̣хасаппӣпи ниттеджо дуббало на сакена теджена сакена балена гаччхати, на ча тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нисса̄йа гаманам̣ наппаваттати, евамевам̣ на̄мампи ниттеджам̣ на сакена теджена уппаджджати, на та̄су та̄су кирийа̄су паваттати. рӯпампи ниттеджам̣ на сакена теджена уппаджджати, на та̄су та̄су кирийа̄су паваттати, на ча тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нисса̄йа уппатти ва̄ паватти ва̄ на хоти. тенетам̣ вуччати –

‘‘на сакена балена джа̄йаре,

нопи сакена балена тит̣т̣харе;

парадхаммаваса̄нуваттино,

джа̄йаре сан̇кхата̄ аттадуббала̄.

‘‘парапаччайато ча джа̄йаре,

параа̄рамман̣ато самут̣т̣хита̄;

а̄рамман̣апаччайехи ча,

парадхаммехи чиме пабха̄вита̄.

‘‘йатха̄пи на̄вам̣ нисса̄йа, манусса̄ йанти ан̣н̣аве;

евамева рӯпам̣ нисса̄йа, на̄мака̄йо паваттати.

‘‘йатха̄ ча мануссе нисса̄йа, на̄ва̄ гаччхати ан̣н̣аве;

евамева на̄мам̣ нисса̄йа, рӯпака̄йо паваттати.

‘‘убхо нисса̄йа гаччханти, манусса̄ на̄ва̄ ча ан̣н̣аве;

евам̣ на̄ман̃ча рӯпан̃ча, убхо ан̃н̃он̃н̃аниссита̄’’ти.

евам̣ на̄на̄найехи на̄марӯпам̣ ваваттха̄пайато саттасан̃н̃ам̣ абхибхавитва̄ асаммохабхӯмийам̣ т̣хитам̣ на̄марӯпа̄нам̣ йа̄тха̄вадассанам̣ дит̣т̣хивисуддхӣти ведитаббам̣. на̄марӯпававаттха̄нантипи сан̇кха̄рапариччхедотипи етассева адхивачанам̣.

ити са̄дхуджанапа̄моджджаттха̄йа кате висуддхимагге

пан̃н̃а̄бха̄вана̄дхика̄ре

дит̣т̣хивисуддхиниддесо на̄ма

ат̣т̣ха̄расамо париччхедо.