13. абхин̃н̃а̄ниддесо

диббасотадха̄тукатха̄

400. ида̄ни диббасотадха̄туйа̄ ниддесаккамо ануппатто. таттха тато пара̄су ча тӣсу абхин̃н̃а̄су со евам̣ сама̄хите читтетиа̄дӣнам̣ (дӣ. ни. 1.240 а̄дайо) аттхо вуттанайенева ведитаббо. саббаттха пана висесаматтамева ван̣н̣айисса̄ма. татра дибба̄йа сотадха̄туйа̄ти еттха диббасадисатта̄ дибба̄. дева̄нам̣ хи сучаритакамманиббатта̄ питтасемхарухира̄дӣхи апалибуддха̄ упаккилесавимуттата̄йа дӯрепи а̄рамман̣ам̣ сампат̣иччханасаматтха̄ диббапаса̄дасотадха̄ту хоти. айан̃ча̄пи имасса бхиккхуно вӣрийабха̄вана̄баланиббатта̄ н̃а̄н̣асотадха̄ту та̄диса̄йева̄ти диббасадисатта̄ дибба̄. апича диббавиха̄равасена пат̣иладдхатта̄ аттана̄ ча диббавиха̄расаннисситатта̄пи дибба̄. саванат̣т̣хена ниджджӣват̣т̣хена ча сотадха̄ту. сотадха̄тукиччакаран̣ена ча сотадха̄ту вийа̄типи сотадха̄ту. та̄йа дибба̄йа сотадха̄туйа̄.

висуддха̄йа̄ти парисуддха̄йа нирупаккилеса̄йа. атиккантама̄нусика̄йа̄ти мануссӯпача̄рам̣ атиккамитва̄ саддасаванена ма̄нусикам̣ мам̣сасотадха̄тум̣ атикканта̄йа вӣтиваттитва̄ т̣хита̄йа. убхо садде сун̣а̄тӣти две садде сун̣а̄ти. катаме две? диббе ча ма̄нусе ча, дева̄нан̃ча манусса̄нан̃ча саддети вуттам̣ хоти. етена падесапарийа̄да̄нам̣ ведитаббам̣. йе дӯре сантике ча̄ти йе садда̄ дӯре парачаккава̄л̣епи йе ча сантике антамасо садехасаннисситапа̄н̣акасадда̄пи, те сун̣а̄тӣти вуттам̣ хоти. етена ниппадесапарийа̄да̄нам̣ ведитаббам̣.

катхам̣ пана̄йам̣ уппа̄детабба̄ти? тена бхиккхуна̄ абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа парикаммасама̄дхичиттена пат̣хаматарам̣ пакатисотапатхе дӯре ол̣а̄рико аран̃н̃е сӣха̄дӣнам̣ саддо а̄ваджджитаббо. виха̄ре гхан̣д̣исаддо, бхерисаддо, сан̇кхасаддо, са̄ман̣ерадахарабхиккхӯнам̣ саббатха̄мена саджджха̄йанта̄нам̣ саджджха̄йанасаддо, пакатикатхам̣ катхента̄нам̣ ‘‘ким̣ бханте, кима̄вусо’’тиа̄дисаддо, сакун̣асаддо, ва̄тасаддо, падасаддо, паккутхитаудакасса чиччит̣а̄йанасаддо, а̄тапе суссама̄ната̄лапан̣н̣асаддо, кунтхакипиллика̄дисаддоти евам̣ саббол̣а̄рикато пабхути йатха̄ккамена сукхумасадда̄ а̄ваджджитабба̄. тена пураттхима̄йа диса̄йа садда̄нам̣ садданимиттам̣ манасика̄таббам̣. паччхима̄йа, уттара̄йа, даккхин̣а̄йа, хет̣т̣хима̄йа, упарима̄йа диса̄йа, пураттхима̄йа анудиса̄йа, паччхима̄йа, уттара̄йа, даккхин̣а̄йа анудиса̄йа садда̄нам̣ садданимиттам̣ манасика̄таббам̣. ол̣а̄рика̄нампи сукхума̄нампи садда̄нам̣ садданимиттам̣ манасика̄таббам̣. тасса те садда̄ па̄катикачиттасса̄пи па̄кат̣а̄ хонти. парикаммасама̄дхичиттасса пана ативийа па̄кат̣а̄.

тассевам̣ садданимиттам̣ манасикарото ида̄ни диббасотадха̄ту уппаджджиссатӣти тесу саддесу ан̃н̃атарам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ манодва̄ра̄ваджджанам̣ уппаджджати. тасмим̣ нируддхе чатта̄ри пан̃ча ва̄ джавана̄ни джаванти, йесам̣ пурима̄ни тӣн̣и чатта̄ри ва̄ парикаммаупача̄ра̄нуломаготрабхуна̄мака̄ни ка̄ма̄вачара̄ни, чатуттхам̣ пан̃чамам̣ ва̄ аппана̄читтам̣ рӯпа̄вачарам̣ чатуттхаджджха̄никам̣. таттха йам̣ тена аппана̄читтена саддхим̣ уппаннам̣ н̃а̄н̣ам̣, айам̣ диббасотадха̄тӯти ведитабба̄. тато парам̣ тасмим̣ соте патито хоти. там̣ тха̄маджа̄там̣ каронтена ‘‘еттхантаре саддам̣ сун̣а̄мӣ’’ти екан̇гуламаттам̣ париччхиндитва̄ вад̣д̣хетаббам̣. тато дван̇гулачатуран̇гулаат̣т̣хан̇гулавидаттхиратанаантогаббхапамукхапа̄са̄дапаривен̣асан̇гха̄ра̄магочарага̄маджанапада̄дивасена йа̄ва чаккава̄л̣ам̣ тато ва̄ бхиййопи париччхиндитва̄ париччхиндитва̄ вад̣д̣хетаббам̣.

евам̣ адхигата̄бхин̃н̃о еса па̄дакаджджха̄на̄рамман̣ена пхут̣т̣хока̄саббхантарагатепи садде пуна па̄дакаджджха̄нам̣ асама̄паджджитва̄пи абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ена сун̣а̄тийева. евам̣ сун̣анто ча сачепи йа̄ва брахмалока̄ сан̇кхабхерипан̣ава̄дисаддехи екакола̄халам̣ хоти, па̄т̣ийеккам̣ ваваттхапетука̄мата̄йа сати айам̣ сан̇кхасаддо айам̣ бхерисаддоти ваваттхапетум̣ саккотийева̄ти.

диббасотадха̄тукатха̄ нит̣т̣хита̄.

четопарийан̃а̄н̣акатха̄

401. четопарийан̃а̄н̣акатха̄йа четопарийан̃а̄н̣а̄йа̄ти еттха парийа̄тӣти парийам̣, париччхиндатӣти аттхо. четасо парийам̣ четопарийам̣. четопарийан̃ча там̣ н̃а̄н̣ан̃ча̄ти четопарийан̃а̄н̣ам̣. тадаттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти. парасатта̄нанти атта̄нам̣ т̣хапетва̄ сесасатта̄нам̣. парапуггала̄нанти идампи имина̄ екаттхамева. венеййавасена пана десана̄вила̄сена ча бйан̃джанана̄наттам̣ катам̣. четаса̄ четоти аттано читтена тесам̣ читтам̣. паричча паджа̄на̄тӣти париччхиндитва̄ сара̄га̄дивасена на̄наппака̄рато джа̄на̄ти.

катхам̣ панетам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппа̄детаббанти? етан̃хи диббачаккхувасена иджджхати, там̣ етасса парикаммам̣. тасма̄ тена бхиккхуна̄ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ диббена чаккхуна̄ парасса хадайарӯпам̣ нисса̄йа ваттама̄насса лохитасса ван̣н̣ам̣ пасситва̄ читтам̣ парийеситаббам̣. йада̄ хи соманассачиттам̣ ваттати, тада̄ раттам̣ нигродхапаккасадисам̣ хоти. йада̄ доманассачиттам̣ ваттати, тада̄ ка̄л̣акам̣ джамбупаккасадисам̣. йада̄ упеккха̄читтам̣ ваттати, тада̄ пасаннатилателасадисам̣. тасма̄ тена ‘‘идам̣ рӯпам̣ соманассиндрийасамут̣т̣ха̄нам̣, идам̣ доманассиндрийасамут̣т̣ха̄нам̣, идам̣ упеккхиндрийасамут̣т̣ха̄на’’нти парасса хадайалохитаван̣н̣ам̣ пасситва̄ читтам̣ парийесантена четопарийан̃а̄н̣ам̣ тха̄магатам̣ ка̄таббам̣. евам̣ тха̄магате хи тасмим̣ ануккамена саббампи ка̄ма̄вачарачиттам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарачиттан̃ча паджа̄на̄ти читта̄ читтамева сан̇каманто вина̄пи хадайарӯпадассанена. вуттампи четам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘а̄руппе парасса читтам̣ джа̄нитука̄мо касса хадайарӯпам̣ пассати, кассиндрийавика̄рам̣ олокетӣти? на кассачи. иддхимато висайо еса йадидам̣ йаттха каттхачи читтам̣ а̄ваджджанто сол̣асаппабхедам̣ читтам̣ джа̄на̄ти. аката̄бхинивесасса пана васена айам̣ катха̄’’ти.

сара̄гам̣ ва̄ читтантиа̄дӣсу пана ат̣т̣хавидхам̣ лобхасахагатам̣ читтам̣ сара̄гам̣ читтанти ведитаббам̣. авасесам̣ чатубхӯмакам̣ кусала̄бйа̄катам̣ читтам̣ вӣтара̄гам̣. две доманассачитта̄ни две вичикиччхуддхаччачитта̄нӣти има̄ни пана чатта̄ри читта̄ни имасмим̣ дуке сан̇гахам̣ на гаччханти. кечи пана тхера̄ та̄нипи сан̇ган̣ханти. дувидхам̣ пана доманассачиттам̣ садосам̣ читтам̣ на̄ма. саббампи чатубхӯмакам̣ кусала̄бйа̄катам̣ вӣтадосам̣. сеса̄ни даса̄кусалачитта̄ни имасмим̣ дуке сан̇гахам̣ на гаччханти. кечи пана тхера̄ та̄нипи сан̇ган̣ханти.

самохам̣ вӣтамоханти еттха пана па̄т̣ипуггаликанайена вичикиччхуддхаччасахагатадвайамева самохам̣, мохасса пана сабба̄кусалесу самбхавато два̄дасавидхампи акусалачиттам̣ самохам̣ читтанти ведитаббам̣. авасесам̣ вӣтамохам̣. тхинамиддха̄нугатам̣ пана сам̣кхиттам̣. уддхачча̄нугатам̣ виккхиттам̣. рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарам̣ махаггатам̣. авасесам̣ амахаггатам̣. саббампи тебхӯмакам̣ сауттарам̣. локуттарам̣ ануттарам̣. упача̄раппаттам̣ аппана̄ппаттан̃ча сама̄хитам̣. убхайамаппаттам̣ асама̄хитам̣. тадан̇гавиккхамбханасамуччхедапат̣ипассаддхиниссаран̣авимуттиппаттам̣ вимуттам̣. пан̃чавидхампи етам̣ вимуттимаппаттам̣ авимуттанти ведитаббам̣. ити четопарийан̃а̄н̣ала̄бхӣ бхиккху саббаппака̄рампи идам̣ сара̄гам̣ ва̄ читтам̣…пе… авимуттам̣ ва̄ читтам̣ авимуттам̣ читтанти паджа̄на̄тӣти.

четопарийан̃а̄н̣акатха̄ нит̣т̣хита̄.

пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣акатха̄

402. пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣акатха̄йам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа̄ти (дӣ. ни. 1.244) пуббенива̄са̄нуссатимхи йам̣ н̃а̄н̣ам̣, тадаттха̄йа. пуббенива̄соти пуббе атӣтаджа̄тӣсу нивуттхаккхандха̄. нивуттха̄ти аджджха̄вуттха̄ анубхӯта̄ аттано санта̄не уппаджджитва̄ нируддха̄. нивуттхадхамма̄ ва̄. нивуттха̄ти гочаранива̄сена нивуттха̄ аттано вин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄та̄ париччхинна̄, паравин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄та̄пи ва̄ чхиннават̣умака̄нуссаран̣а̄дӣсу, те буддха̄нам̣йева лаббханти. пуббенива̄са̄нуссатӣти йа̄йа сатийа̄ пуббенива̄сам̣ ануссарати, са̄ пуббенива̄са̄нуссати. н̃а̄н̣анти та̄йа сатийа̄ сампайуттан̃а̄н̣ам̣. евамимасса пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса аттха̄йа пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄йа етасса н̃а̄н̣асса адхигама̄йа паттийа̄ти вуттам̣ хоти.

анекавихитанти анекавидхам̣, анекехи ва̄ пака̄рехи паваттитам̣, сам̣ван̣н̣итанти аттхо. пуббенива̄санти саманантара̄тӣтабхавам̣ а̄дим̣ катва̄ таттха таттха нивуттхасанта̄нам̣. ануссаратӣти кхандхапат̣ипа̄т̣ивасена чутипат̣исандхивасена ва̄ анугантва̄ анугантва̄ сарати. иман̃хи пуббенива̄сам̣ чха джана̄ ануссаранти – титтхийа̄, пакатиса̄вака̄, маха̄са̄вака̄, аггаса̄вака̄, паччекабуддха̄, буддха̄ти.

таттха титтхийа̄ чатта̄лӣсам̣йева каппе ануссаранти, на тато парам̣. касма̄, дуббалапан̃н̃атта̄. тесан̃хи на̄марӯпапариччхедавирахитатта̄ дуббала̄ пан̃н̃а̄ хоти. пакатиса̄вака̄ каппасатампи каппасахассампи ануссарантийева, балавапан̃н̃атта̄. асӣтимаха̄са̄вака̄ сатасахассакаппе ануссаранти. две аггаса̄вака̄ екам̣ асан̇кхйеййам̣ сатасахассан̃ча. паччекабуддха̄ две асан̇кхйеййа̄ни сатасахассан̃ча. еттако хи етесам̣ абхинӣха̄ро. буддха̄нам̣ пана париччхедо на̄ма наттхи.

титтхийа̄ ча кхандхапат̣ипа̄т̣имева саранти, пат̣ипа̄т̣им̣ мун̃читва̄ чутипат̣исандхивасена саритум̣ на сакконти. тесан̃хи андха̄нам̣ вийа иччхитападесоккаманам̣ наттхи. йатха̄ пана андха̄ йат̣т̣хим̣ амун̃читва̄ва гаччханти, евам̣ те кхандха̄нам̣ пат̣ипа̄т̣им̣ амун̃читва̄ва саранти. пакатиса̄вака̄ кхандхапат̣ипа̄т̣ийа̄пи ануссаранти чутипат̣исандхивасенапи сан̇каманти. татха̄ асӣтимаха̄са̄вака̄. двиннам̣ пана аггаса̄вака̄нам̣ кхандхапат̣ипа̄т̣икиччам̣ наттхи. екасса аттабха̄васса чутим̣ дисва̄ пат̣исандхим̣ пассанти, пуна апарасса чутим̣ дисва̄ пат̣исандхинти евам̣ чутипат̣исандхивасенева сан̇каманта̄ гаччханти. татха̄ паччекабуддха̄.

буддха̄нам̣ пана нева кхандхапат̣ипа̄т̣икиччам̣, на чутипат̣исандхивасена сан̇каманакиччам̣ аттхи. тесан̃хи анека̄су каппакот̣ӣсу хет̣т̣ха̄ ва̄ упари ва̄ йам̣ йам̣ т̣ха̄нам̣ иччханти, там̣ там̣ па̄кат̣амева хоти. тасма̄ анека̄пи каппакот̣ийо пеййа̄лапа̄л̣им̣ вийа сам̣кхипитва̄ йам̣ йам̣ иччханти, татра татрева оккаманта̄ сӣхоккантавасена гаччханти. евам̣ гаччханта̄нан̃ча несам̣ н̃а̄н̣ам̣ йатха̄ на̄ма катава̄лаведхапаричайасса сарабхан̇гасадисасса дхануггахасса кхитто саро антара̄ руккхалата̄дӣсу асаджджама̄но лаккхейева патати, на саджджати, на вираджджхати, евам̣ антарантара̄су джа̄тӣсу на саджджати, на вираджджхати, асаджджама̄нам̣ авираджджхама̄нам̣ иччхитиччхитат̣т̣ха̄нам̣йева ган̣ха̄ти.

имесу ча пана пуббенива̄сам̣ ануссаран̣асаттесу титтхийа̄нам̣ пуббенива̄садассанам̣ кхаджджупанакапабха̄садисам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. пакатиса̄вака̄нам̣ дӣпаппабха̄садисам̣. маха̄са̄вака̄нам̣ укка̄пабха̄садисам̣. аггаса̄вака̄нам̣ осадхита̄ракаппабха̄садисам̣. паччекабуддха̄нам̣ чандаппабха̄садисам̣. буддха̄нам̣ расмисахассапат̣иман̣д̣итасарадасӯрийаман̣д̣аласадисам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти.

титтхийа̄нан̃ча пуббенива̄са̄нуссаран̣ам̣ андха̄нам̣ йат̣т̣хикот̣игаманам̣ вийа хоти. пакатиса̄вака̄нам̣ дан̣д̣акасетугаманам̣ вийа. маха̄са̄вака̄нам̣ джан̇гхасетугаманам̣ вийа. аггаса̄вака̄нам̣ сакат̣асетугаманам̣ вийа. паччекабуддха̄нам̣ маха̄джан̇гхамаггагаманам̣ вийа. буддха̄нам̣ маха̄сакат̣амаггагаманам̣ вийа.

имасмим̣ пана адхика̄ре са̄вака̄нам̣ пуббенива̄са̄нуссаран̣ам̣ адхиппетам̣. тена вуттам̣ ‘‘ануссаратӣти кхандхапат̣ипа̄т̣ивасена чутипат̣исандхивасена ва̄ анугантва̄ анугантва̄ саратӣ’’ти.

403. тасма̄ евамануссаритука̄мена а̄дикаммикена бхиккхуна̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣иккантена рахогатена пат̣исаллинена пат̣ипа̄т̣ийа̄ чатта̄ри джха̄на̄ни сама̄паджджитва̄ абхин̃н̃а̄па̄дакачатуттхаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа саббапаччхима̄ нисаджджа̄ а̄ваджджитабба̄. тато а̄санапан̃н̃а̄панам̣, сена̄санаппавесанам̣, паттачӣварапат̣иса̄манам̣, бходжанака̄ло, га̄мато а̄гаманака̄ло, га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритака̄ло, га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хака̄ло, виха̄рато никкхаманака̄ло, четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣аванданака̄ло, паттадхованака̄ло, паттапат̣иггахан̣ака̄ло, паттапат̣иггахан̣ато йа̄ва мукхадхована̄ катакиччам̣, паччӯсака̄ле катакиччам̣, маджджхимайа̄ме катакиччам̣, пат̣хамайа̄ме катакиччанти евам̣ пат̣иломаккамена сакалам̣ раттиндивам̣ катакиччам̣ а̄ваджджитаббам̣. еттакам̣ пана пакатичиттассапи па̄кат̣ам̣ хоти. парикаммасама̄дхичиттасса пана атипа̄кат̣амева.

саче панеттха кин̃чи на па̄кат̣ам̣ хоти, пуна па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа а̄ваджджитаббам̣. еттакена дӣпе джалите вийа па̄кат̣ам̣ хоти. евам̣ пат̣иломаккаменева дутийадивасепи татийачатуттхапан̃чамадивасепи даса̄хепи ад̣д̣хама̄сепи ма̄сепи йа̄ва сам̣ваччхара̄пи катакиччам̣ а̄ваджджитаббам̣. етенева упа̄йена дасавасса̄ни вӣсативасса̄нӣти йа̄ва имасмим̣ бхаве аттано пат̣исандхи, та̄ва а̄ваджджантена пуримабхаве чутиккхан̣е паваттитана̄марӯпам̣ а̄ваджджитаббам̣. пахоти хи пан̣д̣ито бхиккху пат̣хамава̄ренева пат̣исандхим̣ уггха̄т̣етва̄ чутиккхан̣е на̄марӯпама̄рамман̣ам̣ ка̄тум̣.

йасма̄ пана пуримабхаве на̄марӯпам̣ асесам̣ нируддхам̣ ан̃н̃ам̣ уппаннам̣, тасма̄ там̣ т̣ха̄нам̣ а̄хундарикам̣ андхатамамива хоти дуддасам̣ дуппан̃н̃ена. тена̄пи ‘‘на саккомахам̣ пат̣исандхим̣ уггха̄т̣етва̄ чутиккхан̣е паваттитана̄марӯпама̄рамман̣ам̣ ка̄ту’’нти дхураниккхепо на ка̄таббо. тадева пана па̄дакаджджха̄нам̣ пунаппунам̣ сама̄паджджитаббам̣. тато ча вут̣т̣ха̄йа вут̣т̣ха̄йа там̣ т̣ха̄нам̣ а̄ваджджитаббам̣.

евам̣ каронто хи сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо кӯт̣а̄га̄ракан̣н̣икаттха̄йа маха̄руккхам̣ чхинданто са̄кха̄пала̄саччхеданаматтенева пхарасудха̄ра̄йа випанна̄йа маха̄руккхам̣ чхиндитум̣ асакконтопи дхураниккхепам̣ акатва̄ва камма̄раса̄лам̣ гантва̄ тикхин̣ам̣ пхарасум̣ ка̄ра̄петва̄ пуна а̄гантва̄ чхиндеййа, пуна випанна̄йа ча пунапи татхева ка̄ретва̄ чхиндеййа. со евам̣ чхинданто чхиннасса чхиннасса пуна чхетабба̄бха̄вато аччхиннасса ча чхеданато начирассева маха̄руккхам̣ па̄теййа, евамевам̣ па̄дакаджджха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа пуббе а̄ваджджитам̣ ана̄ваджджитва̄ пат̣исандхимева а̄ваджджанто начирассева пат̣исандхим̣ уггха̄т̣етва̄ чутиккхан̣е паваттитана̄марӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ кареййа̄ти. кат̣т̣хапха̄лакакесоха̄рака̄дӣхипи айаматтхо дӣпетаббо.

таттха паччхиманисаджджато пабхути йа̄ва пат̣исандхито а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ на̄ма на хоти. там̣ пана парикаммасама̄дхин̃а̄н̣ам̣ на̄ма хоти. атӣтам̣сан̃а̄н̣антипи еке ваданти. там̣ рӯпа̄вачарам̣ сандха̄йа на йуджджати. йада̄ панасса бхиккхуно пат̣исандхим̣ атиккамма чутиккхан̣е паваттитана̄марӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ манодва̄ра̄ваджджанам̣ уппаджджати, тасмин̃ча нируддхе тадева̄рамман̣ам̣ катва̄ чатта̄ри пан̃ча ва̄ джавана̄ни джаванти. сесам̣ пуббе вуттанайенева пурима̄ни парикамма̄дина̄мака̄ни ка̄ма̄вачара̄ни хонти. паччхимам̣ рӯпа̄вачарам̣ чатуттхаджджха̄никам̣ аппана̄читтам̣. тада̄сса йам̣ тена читтена саха н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, идам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ на̄ма. тена н̃а̄н̣ена сампайутта̄йа сатийа̄ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати. сеййатхидам̣, екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссаратӣти (дӣ. ни. 1.244).

404. таттха екампи джа̄тинти екампи пат̣исандхимӯлам̣ чутипарийоса̄нам̣ екабхавапарийа̄паннам̣ кхандхасанта̄нам̣. еса найо двепи джа̄тийотиа̄дӣсупи. анекепи сам̣ват̣т̣акаппетиа̄дӣсу пана париха̄йама̄но каппо сам̣ват̣т̣акаппо, вад̣д̣хама̄но виват̣т̣акаппоти ведитаббо. таттха сам̣ват̣т̣ена сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ гахито хоти, там̣мӯлакатта̄. виват̣т̣ена ча виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ, еван̃хи сати йа̄ни та̄ни ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, каппасса асан̇кхйеййа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? сам̣ват̣т̣о, сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ, виват̣т̣о, виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣти (а. ни. 4.156 тхокам̣ висадисам̣) вутта̄ни, та̄ни париггахита̄ни хонти.

таттха тайо сам̣ват̣т̣а̄ – а̄посам̣ват̣т̣о, теджосам̣ват̣т̣о, ва̄йосам̣ват̣т̣оти. тиссо сам̣ват̣т̣асӣма̄ – а̄бхассара̄, субхакин̣ха̄, вехаппхала̄ти.

йада̄ каппо теджена сам̣ват̣т̣ати, а̄бхассарато хет̣т̣ха̄ аггина̄ д̣айхати. йада̄ а̄пена сам̣ват̣т̣ати, субхакин̣хато хет̣т̣ха̄ удакена вилӣйати. йада̄ ва̄йуна̄ сам̣ват̣т̣ати, вехаппхалато хет̣т̣ха̄ ва̄тена виддхам̣сати. виттха̄рато пана сада̄пи екам̣ буддхакхеттам̣ винассати.

буддхакхеттам̣ на̄ма тивидхам̣ хоти – джа̄тикхеттам̣, а̄н̣а̄кхеттам̣, висайакхеттан̃ча. таттха джа̄тикхеттам̣ дасасахассачаккава̄л̣апарийантам̣ хоти. йам̣ татха̄гатасса пат̣исандхигахан̣а̄дӣсу кампати. а̄н̣а̄кхеттам̣ кот̣исатасахассачаккава̄л̣апарийантам̣, йаттха ратанасуттам̣ (кху. па̄. 6.1 а̄дайо) кхандхапариттам̣ (чӯл̣ава. 251; а. ни. 4.67) дхаджаггапариттам̣ (сам̣. ни. 1.249) а̄т̣а̄на̄т̣ийапариттам̣ (дӣ. ни. 3.275 а̄дайо) морапариттанти (джа̄. 1.2.17-18) имесам̣ паритта̄нам̣ а̄нубха̄во ваттати. висайакхеттам̣ анантамапарима̄н̣ам̣. йам̣ ‘‘йа̄вата̄ ва̄ пана а̄кан̇кхеййа̄’’ти (а. ни. 3.81) вуттам̣, йаттха йам̣ йам̣ татха̄гато а̄кан̇кхати, там̣ там̣ джа̄на̄ти. еваметесу тӣсу буддхакхеттесу екам̣ а̄н̣а̄кхеттам̣ винассати. тасмим̣ пана винассанте джа̄тикхеттампи винат̣т̣хамева хоти. винассантан̃ча екатова винассати, сан̣т̣хахантампи екато сан̣т̣хахати. тассевам̣ вина̄со ча сан̣т̣хаханан̃ча ведитаббам̣.

405. йасмим̣ хи самайе каппо аггина̄ нассати, а̄дитова каппавина̄сакамаха̄мегхо вут̣т̣хахитва̄ кот̣исатасахассачаккава̄л̣е екам̣ маха̄вассам̣ вассати. манусса̄ тут̣т̣хахат̣т̣ха̄ саббабӣджа̄ни нӣхаритва̄ вапанти. сассесу пана гокха̄йитакаматтесу джа̄тесу гадрабхаравам̣ раванто екабиндумпи на вассати, тада̄ паччхиннам̣ паччхиннамева вассам̣ хоти. идам̣ сандха̄йа хи бхагавата̄ ‘‘хоти кхо со, бхиккхаве, самайо йам̣ бахӯни васса̄ни бахӯни вассасата̄ни бахӯни вассасахасса̄ни бахӯни вассасатасахасса̄ни дево на вассатӣ’’ти (а. ни. 7.66) вуттам̣. вассӯпаджӣвино сатта̄ ка̄лан̇катва̄ брахмалоке ниббаттанти, пуппхапхалӯпаджӣвинийо ча девата̄. евам̣ дӣгхе аддха̄не вӣтиватте таттха таттха удакам̣ париккхайам̣ гаччхати, атха̄нупуббена маччхакаччхапа̄пи ка̄лан̇катва̄ брахмалоке ниббаттанти, нерайикасатта̄пи. таттха нерайика̄ саттамасӯрийапа̄тубха̄ве винассантӣти еке.

джха̄нам̣ вина̄ наттхи брахмалоке ниббатти, етесан̃ча кечи дуббхиккхапӣл̣ита̄ кечи абхабба̄ джха̄на̄дхигама̄йа, те катхам̣ таттха ниббаттантӣти. девалоке пат̣иладдхаджджха̄навасена. тада̄ хи ‘‘вассасатасахассассаччайена каппут̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти локабйӯха̄ на̄ма ка̄ма̄вачарадева̄ муттасира̄ викин̣н̣акеса̄ рудамукха̄ ассӯни хаттхехи пун̃чхама̄на̄ раттаваттханиваттха̄ ативийа вирӯпавесадха̄рино хутва̄ мануссапатхе вичаранта̄ евам̣ а̄роченти ‘‘ма̄риса̄ ито вассасатасахассассаччайена каппавут̣т̣ха̄нам̣ бхависсати, айам̣ локо винассиссати, маха̄самуддопи уссуссиссати, айан̃ча маха̄патхавӣ синеру ча паббатара̄джа̄ уддайхиссанти винассиссанти. йа̄ва брахмалока̄ локавина̄со бхависсати. меттам̣ ма̄риса̄ бха̄ветха, карун̣ам̣, мудитам̣, упеккхам̣ ма̄риса̄ бха̄ветха, ма̄тарам̣ упат̣т̣хахатха, питарам̣ упат̣т̣хахатха, куле джет̣т̣ха̄пача̄йино хотха̄’’ти.

тесам̣ вачанам̣ сутва̄ йебхуййена манусса̄ ча бхуммадевата̄ ча сам̣вегаджа̄та̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мудучитта̄ хутва̄ метта̄дӣни пун̃н̃а̄ни каритва̄ девалоке ниббаттанти. таттха диббасудха̄бходжанам̣ бхун̃джитва̄ ва̄йокасин̣е парикаммам̣ катва̄ джха̄нам̣ пат̣илабханти. тадан̃н̃е пана апара̄парийаведанӣйена каммена девалоке ниббаттанти. апара̄парийаведанӣйакаммарахито хи сам̣са̄ре сам̣сарама̄но сатто на̄ма наттхи. тепи таттха татхева джха̄нам̣ пат̣илабханти. евам̣ девалоке пат̣иладдхаджджха̄навасена саббепи брахмалоке ниббаттантӣти.

вассӯпаччхедато пана уддхам̣ дӣгхасса аддхуно аччайена дутийо сӯрийо па̄тубхавати. вуттампи четам̣ бхагавата̄ ‘‘хоти кхо со, бхиккхаве, самайо’’ти саттасӯрийам̣ (а. ни. 7.66) виттха̄ретаббам̣. па̄тубхӯте ча пана тасмим̣ нева раттипариччхедо, на дива̄париччхедо пан̃н̃а̄йати. еко сӯрийо ут̣т̣хети, еко аттхам̣ гаччхати. авиччхиннасӯрийасанта̄пова локо хоти. йатха̄ ча пакатисӯрийе сӯрийадевапутто хоти, евам̣ каппавина̄сакасӯрийе наттхи. таттха пакатисӯрийе ваттама̄не а̄ка̄се вала̄хака̄пи дхӯмасикха̄пи чаранти. каппавина̄сакасӯрийе ваттама̄не вигатадхӯмавала̄хакам̣ а̄да̄саман̣д̣алам̣ вийа ниммалам̣ набхам̣ хоти. т̣хапетва̄ пан̃ча маха̄надийо сесакуннадӣа̄дӣсу удакам̣ суссати.

татопи дӣгхасса аддхуно аччайена татийо сӯрийо па̄тубхавати. йасса па̄тубха̄ва̄ маха̄надийопи суссанти.

татопи дӣгхасса аддхуно аччайена чатуттхо сӯрийо па̄тубхавати. йасса па̄тубха̄ва̄ химавати маха̄надӣнам̣ пабхава̄ ‘‘сӣхапапа̄то хам̣сапа̄тано кан̣н̣амун̣д̣ако ратхака̄радахо анотаттадахо чхаддантадахо кун̣а̄ладахо’’ти име сатта маха̄сара̄ суссанти.

татопи дӣгхасса аддхуно аччайена пан̃чамо сӯрийо па̄тубхавати. йасса па̄тубха̄ва̄ анупуббена маха̄самудде ан̇гулипаббатеманаматтампи удакам̣ на сан̣т̣ха̄ти.

татопи дӣгхасса аддхуно аччайена чхат̣т̣хо сӯрийо па̄тубхавати. йасса па̄тубха̄ва̄ сакалачаккава̄л̣ам̣ екадхӯмам̣ хоти. парийа̄дин̣н̣асинехам̣ дхӯмена. йатха̄ чидам̣, евам̣ кот̣исатасахассачаккава̄л̣а̄нипи.

татопи дӣгхасса аддхуно аччайена саттамо сӯрийо па̄тубхавати. йасса па̄тубха̄ва̄ сакалачаккава̄л̣ам̣ екаджа̄лам̣ хоти саддхим̣ кот̣исатасахассачаккава̄л̣ехи. йоджанасатика̄дибхеда̄ни синерукӯт̣а̄нипи палуджджитва̄ а̄ка̄сейева антарадха̄йанти. са̄ аггиджа̄ла̄ ут̣т̣хахитва̄ ча̄тумаха̄ра̄джике ган̣ха̄ти. таттха канакавима̄наратанавима̄наман̣ивима̄на̄ни джха̄петва̄ та̄ватим̣сабхаванам̣ ган̣ха̄ти. етенева упа̄йена йа̄ва пат̣хамаджджха̄набхӯмим̣ ган̣ха̄ти. таттха тайопи брахмалоке джха̄петва̄ а̄бхассаре а̄хачча тит̣т̣хати. са̄ йа̄ва ан̣уматтампи сан̇кха̄рагатам̣ аттхи, та̄ва на нибба̄йати. саббасан̇кха̄рапариккхайа̄ пана саппителаджха̄панаггисикха̄ вийа чха̄рикампи анавасесетва̄ нибба̄йати. хет̣т̣ха̄а̄ка̄сена саха упариа̄ка̄со еко хоти махандхака̄ро.

406. атха дӣгхасса аддхуно аччайена маха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ пат̣хамам̣ сукхумам̣ сукхумам̣ вассати. анупуббена кумудана̄л̣айат̣т̣химусалата̄лаккхандха̄диппама̄н̣а̄хи дха̄ра̄хи вассанто кот̣исатасахассачаккава̄л̣есу саббам̣ дад̣д̣хат̣т̣ха̄нам̣ пӯретва̄ антарадха̄йати. там̣ удакам̣ хет̣т̣ха̄ ча тирийан̃ча ва̄то самут̣т̣хахитва̄ гханам̣ кароти париват̣умам̣ падуминипатте удакабиндусадисам̣. катхам̣ та̄ва махантам̣ удакара̄сим̣ гханам̣ каротӣти че? виварасампада̄нато. тан̃хисса тамхи тамхи виварам̣ дети. там̣ евам̣ ва̄тена сампин̣д̣ийама̄нам̣ гханам̣ карийама̄нам̣ париккхайама̄нам̣ анупуббена хет̣т̣ха̄ отарати. отин̣н̣е отин̣н̣е удаке брахмалокат̣т̣ха̄не брахмалока̄, упари чатука̄ма̄вачарадевалокат̣т̣ха̄не ча девалока̄ па̄тубхаванти.

пуримапатхавит̣т̣ха̄нам̣ отин̣н̣е пана балавава̄та̄ уппаджджанти. те там̣ пихитадва̄ре дхамакаран̣е т̣хитаудакамива нирасса̄сам̣ катва̄ рундханти. мадхуродакам̣ париккхайам̣ гаччхама̄нам̣ упари расапатхавим̣ самут̣т̣ха̄пети. са̄ ван̣н̣асампанна̄ чева хоти гандхарасасампанна̄ ча нирудакапа̄йа̄сасса упари пат̣алам̣ вийа.

тада̄ ча а̄бхассарабрахмалоке пат̣хаматара̄бхиниббатта̄ сатта̄ а̄йуккхайа̄ ва̄ пун̃н̃аккхайа̄ ва̄ тато чавитва̄ идхӯпападжджанти. те хонти сайам̣пабха̄ анталиккхачара̄. те агган̃н̃асутте (дӣ. ни. 3.119) вуттанайена там̣ расапатхавим̣ са̄йитва̄ тан̣ха̄бхибхӯта̄ а̄луппака̄ракам̣ парибхун̃джитум̣ упаккаманти. атха несам̣ сайам̣пабха̄ антарадха̄йати, андхака̄ро хоти. те андхака̄рам̣ дисва̄ бха̄йанти.

тато несам̣ бхайам̣ на̄сетва̄ сӯрабха̄вам̣ джанайантам̣ парипун̣н̣апан̣н̣а̄сайоджанам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣ па̄тубхавати, те там̣ дисва̄ ‘‘а̄локам̣ пат̣илабхимха̄’’ти хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ хутва̄ ‘‘амха̄кам̣ бхӣта̄нам̣ бхайам̣ на̄сетва̄ сӯрабха̄вам̣ джанайанто ут̣т̣хито, тасма̄ ‘‘сӯрийо хотӯ’’ти сӯрийотвевасса на̄мам̣ каронти.

атха сӯрийе дивасам̣ а̄локам̣ катва̄ аттхан̇гате йампи а̄локам̣ лабхимха̄, сопи но нат̣т̣хоти пуна бхӣта̄ хонти. тесам̣ евам̣ хоти ‘‘са̄дху ватасса саче ан̃н̃ам̣ а̄локам̣ лабхеййа̄ма̄’’ти. тесам̣ читтам̣ н̃атва̄ вийа екӯнапан̣н̣а̄сайоджанам̣ чандаман̣д̣алам̣ па̄тубхавати. те там̣ дисва̄ бхиййосо матта̄йа хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ хутва̄ ‘‘амха̄кам̣ чхандам̣ н̃атва̄ вийа ут̣т̣хито, тасма̄ чандо хотӯ’’ти чандотвевасса на̄мам̣ каронти. евам̣ чандимасӯрийесу па̄тубхӯтесу наккхатта̄ни та̄ракарӯпа̄ни па̄тубхаванти.

тато пабхути раттиндива̄ пан̃н̃а̄йанти, ануккамена ча ма̄саддхама̄саутусам̣ваччхара̄. чандимасӯрийа̄нам̣ пана па̄тубхӯтадивасейева синеручаккава̄л̣ахимавантапаббата̄ па̄тубхаванти. те ча кхо апуббам̣ ачаримам̣ пхаггун̣апун̣н̣амадивасейева па̄тубхаванти. катхам̣? йатха̄ на̄ма кан̇губхатте паччама̄не екаппаха̄ренева пуппхул̣ака̄ни ут̣т̣хаханти. еке падеса̄ тхӯпатхӯпа̄ хонти, еке ниннанинна̄, еке самасама̄. евамевам̣ тхӯпатхӯпат̣т̣ха̄не паббата̄ хонти, ниннаниннат̣т̣ха̄не самудда̄, самасамат̣т̣ха̄не дӣпа̄ти.

атха тесам̣ сатта̄нам̣ расапатхавим̣ парибхун̃джанта̄нам̣ камена екачче ван̣н̣аванто, екачче дуббан̣н̣а̄ хонти. таттха ван̣н̣аванто дуббан̣н̣е атиман̃н̃анти. тесам̣ атима̄напаччайа̄ са̄пи расапатхавӣ антарадха̄йати. бхӯмипаппат̣ако па̄тубхавати. атха несам̣ тенева найена сопи антарадха̄йати. пада̄лата̄ па̄тубхавати. тенева найена са̄пи антарадха̄йати. акат̣т̣хапа̄ко са̄ли па̄тубхавати акан̣о атхусо суддхо сугандхо тан̣д̣улаппхало.

тато несам̣ бха̄джана̄ни уппаджджанти. те са̄лим̣ бха̄джане т̣хапетва̄ па̄са̄н̣апит̣т̣хийа̄ т̣хапенти, сайамева джа̄ласикха̄ ут̣т̣хахитва̄ там̣ пачати. со хоти одано суманаджа̄типуппхасадисо, на тасса сӯпена ва̄ бйан̃джанена ва̄ каран̣ӣйам̣ аттхи. йам̣ йам̣ расам̣ бхун̃джитука̄ма̄ хонти, там̣ там̣ расова хоти. тесам̣ там̣ ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄харайатам̣ тато пабхути муттакарӣсам̣ сан̃джа̄йати. атха несам̣ тасса никкхаманаттха̄йа ван̣амукха̄ни пабхиджджанти, пурисасса пурисабха̄во, иттхийа̄пи иттхибха̄во па̄тубхавати.

татра судам̣ иттхӣ пурисам̣, пурисо ча иттхим̣ ативелам̣ упаниджджха̄йати. тесам̣ ативелам̣ упаниджджха̄йанапаччайа̄ ка̄мапарил̣а̄хо уппаджджати. тато метхунадхаммам̣ пат̣исеванти. те асаддхаммапат̣исеванапаччайа̄ вин̃н̃ӯхи гарахийама̄на̄ вихет̣хийама̄на̄ тасса асаддхаммасса пат̣иччха̄данахету ага̄ра̄ни каронти. те ага̄рам̣ аджджха̄васама̄на̄ ануккамена ан̃н̃атарасса аласаджа̄тикасса саттасса дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанта̄ саннидхим̣ каронти. тато пабхути кан̣опи тхусопи тан̣д̣улам̣ парийонандхати, ла̄йитат̣т̣ха̄нампи на пат̣ивирӯхати.

те саннипатитва̄ ануттхунанти ‘‘па̄пака̄ вата бхо дхамма̄ саттесу па̄тубхӯта̄, майам̣ хи пуббе маномайа̄ ахумха̄’’ти агган̃н̃асутте (дӣ. ни. 3.128) вуттанайена виттха̄ретаббам̣. тато марийа̄дам̣ т̣хапенти. атха ан̃н̃атаро сатто ан̃н̃асса бха̄гам̣ адиннам̣ а̄дийати. там̣ двиккхаттум̣ парибха̄сетва̄ татийава̄ре па̄н̣илет̣т̣удан̣д̣ехи пахаранти. те евам̣ адинна̄да̄нагарахамуса̄ва̄дадан̣д̣а̄да̄несу уппаннесу саннипатитва̄ чинтайанти ‘‘йам̣нӯна майам̣ екам̣ саттам̣ самманнеййа̄ма, йо но самма̄ кхӣйитаббам̣ кхӣйеййа, гарахитаббам̣ гарахеййа, пабба̄джетаббам̣ пабба̄джеййа, майам̣ панасса са̄лӣнам̣ бха̄гам̣ ануппадасса̄ма̄’’ти.

евам̣ катасаннит̣т̣ха̄несу пана саттесу имасмим̣ та̄ва каппе айамева бхагава̄ бодхисаттабхӯто тена самайена тесу саттесу абхирӯпатаро ча дассанӣйатаро ча махесаккхатаро ча буддхисампанно пат̣ибало ниггахапаггахам̣ ка̄тум̣. те там̣ упасан̇камитва̄ йа̄читва̄ самманним̣су. со тена маха̄джанена самматоти маха̄саммато, кхетта̄нам̣ адхипатӣти кхаттийо, дхаммена самена паре ран̃джетӣти ра̄джа̄ти тӣхи на̄мехи пан̃н̃а̄йиттха. йан̃хи локе аччхарийат̣т̣ха̄нам̣, бодхисаттова таттха а̄дипурисоти евам̣ бодхисаттам̣ а̄дим̣ катва̄ кхаттийаман̣д̣але сан̣т̣хите анупуббена бра̄хман̣а̄дайопи ван̣н̣а̄ сан̣т̣хахим̣су.

таттха каппавина̄сакамаха̄мегхато йа̄ва джа̄лупаччхедо, идамекам̣ асан̇кхйеййам̣ сам̣ват̣т̣оти вуччати.

каппавина̄сакаджа̄лупаччхедато йа̄ва кот̣исатасахассачаккава̄л̣апарипӯрако сампаттимаха̄мегхо, идам̣ дутийам̣ асан̇кхйеййам̣ сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣти вуччати.

сампаттимаха̄мегхато йа̄ва чандимасӯрийапа̄тубха̄во, идам̣ татийам̣ асан̇кхйеййам̣ виват̣т̣оти вуччати.

чандимасӯрийапа̄тубха̄вато йа̄ва пуна каппавина̄сакамаха̄мегхо, идам̣ чатуттхам̣ асан̇кхйеййам̣ виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣти вуччати. има̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни еко маха̄каппо хоти. евам̣ та̄ва аггина̄ вина̄со ча сан̣т̣хаханан̃ча ведитаббам̣.

407. йасмим̣ пана самайе каппо удакена нассати, а̄дитова каппавина̄сакамаха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ти пуббе вуттанайенева виттха̄ретаббам̣. айам̣ пана висесо, йатха̄ таттха дутийасӯрийо, евамидха каппавина̄сако кха̄рудакамаха̄мегхо вут̣т̣ха̄ти. со а̄дито сукхумам̣ сукхумам̣ вассанто ануккамена маха̄дха̄ра̄хи кот̣исатасахассачаккава̄л̣а̄нам̣ пӯренто вассати. кха̄рудакена пхут̣т̣хапхут̣т̣ха̄ патхавӣпаббата̄дайо вилӣйанти, удакам̣ самантато ва̄техи дха̄рийати. патхавито йа̄ва дутийаджджха̄набхӯмим̣ удакам̣ ган̣ха̄ти. таттха тайопи брахмалоке вилӣйа̄петва̄ субхакин̣хе а̄хачча тит̣т̣хати. там̣ йа̄ва ан̣уматтампи сан̇кха̄рагатам̣ аттхи, та̄ва на вӯпасаммати. удака̄нугатам̣ пана саббасан̇кха̄рагатам̣ абхибхавитва̄ сахаса̄ вӯпасаммати антарадха̄нам̣ гаччхати. хет̣т̣ха̄а̄ка̄сена саха упариа̄ка̄со еко хоти махандхака̄роти саббам̣ вуттасадисам̣. кевалам̣ панидха а̄бхассарабрахмалокам̣ а̄дим̣ катва̄ локо па̄тубхавати. субхакин̣хато ча чавитва̄ а̄бхассарат̣т̣ха̄на̄дӣсу сатта̄ ниббаттанти.

таттха каппавина̄сакамаха̄мегхато йа̄ва каппавина̄сакудакӯпаччхедо, идамекам̣ асан̇кхйеййам̣. удакӯпаччхедато йа̄ва сампаттимаха̄мегхо, идам̣ дутийам̣ асан̇кхйеййам̣. сампаттимаха̄мегхато…пе… има̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни еко маха̄каппо хоти. евам̣ удакена вина̄со ча сан̣т̣хаханан̃ча ведитаббам̣.

408. йасмим̣ самайе каппо ва̄тена винассати, а̄дитова каппавина̄сакамаха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ти пуббе вуттанайенева виттха̄ретаббам̣. айам̣ пана висесо, йатха̄ таттха дутийасӯрийо, евамидха каппавина̄санаттхам̣ ва̄то самут̣т̣ха̄ти. со пат̣хамам̣ тхӯлараджам̣ ут̣т̣ха̄пети. тато сан̣хараджам̣ сукхумава̄ликам̣ тхӯлава̄ликам̣ саккхарапа̄са̄н̣а̄дайоти йа̄ва кӯт̣а̄га̄раматте па̄са̄н̣е висамат̣т̣ха̄не т̣хитамаха̄руккхе ча ут̣т̣ха̄пети. те патхавито набхамуггата̄ на ча пуна патанти. таттхева чун̣н̣авичун̣н̣а̄ хутва̄ абха̄вам̣ гаччханти.

атха̄нуккамена хет̣т̣ха̄ маха̄патхавийа̄ ва̄то самут̣т̣хахитва̄ патхавим̣ париваттетва̄ уддхам̣мӯлам̣ катва̄ а̄ка̄се кхипати. йоджанасатаппама̄н̣а̄пи патхавиппадеса̄ двийоджанатийоджаначатуйоджанапан̃чайоджанасатаппама̄н̣а̄пи бхиджджитва̄ ва̄тавегена кхитта̄ а̄ка̄сейева чун̣н̣авичун̣н̣а̄ хутва̄ абха̄вам̣ гаччханти. чаккава̄л̣апаббатампи синерупаббатампи ва̄то уккхипитва̄ а̄ка̄се кхипати. те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ абхихантва̄ чун̣н̣авичун̣н̣а̄ хутва̄ винассанти. етенева упа̄йена бхуммат̣т̣хакавима̄на̄ни ча а̄ка̄сат̣т̣хакавима̄на̄ни ча вина̄сенто чхака̄ма̄вачарадевалоке вина̄сетва̄ кот̣исатасахассачаккава̄л̣а̄ни вина̄сети. таттха чаккава̄л̣а̄ чаккава̄л̣ехи химаванта̄ химавантехи синерӯ синерӯхи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сама̄гантва̄ чун̣н̣авичун̣н̣а̄ хутва̄ винассанти. патхавито йа̄ва татийаджджха̄набхӯмим̣ ва̄то ган̣ха̄ти. таттха тайопи брахмалоке вина̄сетва̄ вехаппхалам̣ а̄хачча тит̣т̣хати. евам̣ саббасан̇кха̄рагатам̣ вина̄сетва̄ сайампи винассати. хет̣т̣ха̄а̄ка̄сена саха упариа̄ка̄со еко хоти махандхака̄роти саббам̣ вуттасадисам̣. идха пана субхакин̣хабрахмалокам̣ а̄дим̣ катва̄ локо па̄тубхавати. вехаппхалато ча чавитва̄ субхакин̣хат̣т̣ха̄на̄дӣсу сатта̄ ниббаттанти.

таттха каппавина̄сакамаха̄мегхато йа̄ва каппавина̄сакава̄тӯпаччхедо, идамекам̣ асан̇кхйеййам̣. ва̄тӯпаччхедато йа̄ва сампаттимаха̄мегхо, идам̣ дутийам̣ асан̇кхйеййам̣…пе… има̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни еко маха̄каппо хоти. евам̣ ва̄тена вина̄со ча сан̣т̣хаханан̃ча ведитаббам̣.

409. ким̣ка̄ран̣а̄ евам̣ локо винассати? акусаламӯлака̄ран̣а̄. акусаламӯлесу хи уссаннесу евам̣ локо винассати. со ча кхо ра̄ге уссаннатаре аггина̄ винассати. досе уссаннатаре удакена винассати. кечи пана досе уссаннатаре аггина̄. ра̄ге уссаннатаре удакена̄ти ваданти. мохе уссаннатаре ва̄тена винассати. евам̣ винассантопи ча нирантарамева саттава̄ре аггина̄ винассати. ат̣т̣хаме ва̄ре удакена. пуна саттава̄ре аггина̄. ат̣т̣хаме ва̄ре удакена̄ти евам̣ ат̣т̣хаме ат̣т̣хаме ва̄ре винассанто саттаккхаттум̣ удакена винасситва̄ пуна саттава̄ре аггина̄ нассати. етта̄вата̄ тесат̣т̣хи каппа̄ атӣта̄ хонти. еттхантаре удакена нассанава̄рам̣ сампаттампи пат̣иба̄хитва̄ ладдхока̄со ва̄то парипун̣н̣ачатусат̣т̣хикаппа̄йуке субхакин̣хе виддхам̣сенто локам̣ вина̄сети.

410. пуббенива̄сам̣ ануссарантопи ча каппа̄нуссаран̣ако бхиккху етесу каппесу анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе ануссарати. катхам̣? ‘‘амутра̄си’’нтиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.244) найена.

таттха амутра̄синти амумхи сам̣ват̣т̣акаппе ахам̣ амумхи бхаве ва̄ йонийа̄ ва̄ гатийа̄ ва̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ ва̄ сатта̄ва̄се ва̄ саттаника̄йе ва̄ а̄сим̣. евам̣на̄моти тиссо ва̄ пхуссо ва̄. евам̣готтоти качча̄но ва̄ кассапо ва̄. идамасса атӣтабхаве аттано на̄маготта̄нуссаран̣авасена вуттам̣. саче пана тасмим̣ ка̄ле аттано ван̣н̣асампаттим̣ ва̄ лӯкхапан̣ӣтаджӣвикабха̄вам̣ ва̄ сукхадуккхабахулатам̣ ва̄ аппа̄йукадӣгха̄йукабха̄вам̣ ва̄ ануссаритука̄мо хоти, тампи ануссаратийева. тена̄ха ‘‘евам̣ван̣н̣о…пе… евама̄йупарийанто’’ти.

таттха евам̣ван̣н̣оти ода̄то ва̄ са̄мо ва̄. евама̄ха̄роти са̄лимам̣содана̄ха̄ро ва̄ паваттапхалабходжано ва̄. евам̣ сукхадуккхапат̣исам̣ведӣти анекаппака̄рена ка̄йикачетасика̄нам̣ са̄мисанира̄миса̄диппабхеда̄нам̣ ва̄ сукхадуккха̄нам̣ пат̣исам̣ведӣ. евама̄йупарийантоти евам̣ вассасатапарима̄н̣а̄йупарийанто ва̄ чатура̄сӣтикаппасатасахасса̄йупарийанто ва̄. со тато чуто амутра удапа̄динти сохам̣ тато бхавато йонито гатито вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитито сатта̄ва̄сато саттаника̄йато ва̄ чуто пуна амукасмим̣ на̄ма бхаве йонийа̄ гатийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ сатта̄ва̄се саттаника̄йе ва̄ удапа̄дим̣. татра̄па̄синти атха татра̄пи бхаве йонийа̄ гатийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ сатта̄ва̄се саттаника̄йе ва̄ пуна ахосим̣. евам̣на̄мотиа̄ди вуттанайамева.

апича йасма̄ амутра̄синти идам̣ анупуббена а̄рохантасса йа̄вадиччхакам̣ ануссаран̣ам̣. со тато чутоти пат̣иниваттантасса паччавеккхан̣ам̣, тасма̄ ‘‘идхӯпапанно’’ти имисса̄ идхӯпапаттийа̄ анантарамевасса упапаттит̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа ‘‘амутра удапа̄ди’’нти идам̣ вуттанти ведитаббам̣. татра̄па̄синти евама̄ди панасса татра имисса̄ упапаттийа̄ анантаре упапаттит̣т̣ха̄не на̄маготта̄дӣнам̣ ануссаран̣адассанаттхам̣ вуттам̣. со тато чуто идхӯпапанноти сва̄хам̣ тато анантарӯпапаттит̣т̣ха̄нато чуто идха асукасмим̣ на̄ма кхаттийакуле ва̄ бра̄хман̣акуле ва̄ ниббаттоти. итӣти евам̣. са̄ка̄рам̣ сауддесанти на̄маготтавасена сауддесам̣, ван̣н̣а̄дивасена са̄ка̄рам̣. на̄маготтена хи сатто тиссо кассапоти уддисӣйати. ван̣н̣а̄дӣхи са̄мо ода̄тоти на̄наттато пан̃н̃а̄йати. тасма̄ на̄маготтам̣ уддесо, итаре а̄ка̄ра̄. анекавихитам̣ пуббенива̄самануссаратӣти идам̣ утта̄наттхамева̄ти.

пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣акатха̄ нит̣т̣хита̄.

чутӯпапа̄тан̃а̄н̣акатха̄

411. сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣акатха̄йа чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа̄ти (дӣ. ни. 1.247) чутийа̄ ча упапа̄те ча н̃а̄н̣а̄йа. йена н̃а̄н̣ена сатта̄нам̣ чути ча упапа̄то ча н̃а̄йати, тадаттхам̣ диббачаккхун̃а̄н̣аттханти вуттам̣ хоти. читтам̣ абхинӣхарати абхининна̄метӣти парикаммачиттам̣ абхинӣхарати чева абхининна̄мети ча. соти со катачитта̄бхинӣха̄ро бхиккху. диббена̄тиа̄дӣсу пана диббасадисатта̄ диббам̣. девата̄нан̃хи сучаритакамманиббаттам̣ питтасемхарухира̄дӣхи апалибуддхам̣ упаккилесавимуттата̄йа дӯрепи а̄рамман̣ам̣ сампат̣иччханасаматтхам̣ диббам̣ паса̄дачаккху хоти. идан̃ча̄пи вӣрийабха̄вана̄баланиббаттам̣ н̃а̄н̣ачаккху та̄дисамева̄ти диббасадисатта̄ диббам̣. диббавиха̄равасена пат̣иладдхатта̄ аттана̄ ча диббавиха̄расаннисситатта̄пи диббам̣. а̄локапариггахена маха̄джутикатта̄пи диббам̣. тирокут̣т̣а̄дигатарӯпадассанена маха̄гатикатта̄пи диббам̣. там̣ саббам̣ саддасаттха̄нуса̄ренева ведитаббам̣.

дассанат̣т̣хена чаккху. чаккхукиччакаран̣ена чаккхумива̄типи чаккху. чутӯпапа̄тадассанена дит̣т̣хивисуддхихетутта̄ висуддхам̣. йо хи чутиматтамева пассати, на упапа̄там̣. со уччхедадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. йо упапа̄таматтамева пассати, на чутим̣, со навасаттапа̄тубха̄вадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. йо пана тадубхайам̣ пассати, со йасма̄ дувидхампи там̣ дит̣т̣хигатам̣ ативаттати. тасма̄сса там̣дассанам̣ дит̣т̣хивисуддхихету хоти. убхайампи четам̣ буддхапутта̄ пассанти. тена вуттам̣ ‘‘чутӯпапа̄тадассанена дит̣т̣хивисуддхихетутта̄ висуддха’’нти.

мануссӯпача̄рам̣ атиккамитва̄ рӯпадассанена атиккантама̄нусакам̣, ма̄нусакам̣ ва̄ мам̣сачаккхум̣ атиккантатта̄ атиккантама̄нусаканти ведитаббам̣. тена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена. сатте пассатӣти манусса̄нам̣ мам̣сачаккхуна̄ вийа сатте олокети.

чавама̄не упападжджама̄нети еттха чутиккхан̣е упапаттиккхан̣е ва̄ диббачаккхуна̄ дат̣т̣хум̣ на сакка̄. йе пана а̄санначутика̄ ида̄ни чависсанти, те чавама̄на̄. йе ча гахитапат̣исандхика̄ сампатиниббатта̄ва, те упападжджама̄на̄ти адхиппета̄. те еварӯпе чавама̄не ча упападжджама̄не ча пассатӣти дассети.

хӣнети моханиссандайуттатта̄ хӣна̄нам̣ джа̄тикулабхога̄дӣнам̣ васена хӣл̣ите охӣл̣ите он̃н̃а̄те аван̃н̃а̄те. пан̣ӣтети амоханиссандайуттатта̄ таббипарӣте. суван̣н̣ети адосаниссандайуттатта̄ ит̣т̣хакантамана̄паван̣н̣айутте. дуббан̣н̣ети досаниссандайуттатта̄ анит̣т̣ха̄кантаамана̄паван̣н̣айутте. анабхирӯпе вирӯпетипи аттхо. сугатети сугатигате. алобханиссандайуттатта̄ ва̄ ад̣д̣хе махаддхане. дуггатети дуггатигате. лобханиссандайуттатта̄ ва̄ далидде аппаннапа̄не.

йатха̄каммупагети йам̣ йам̣ каммам̣ упачитам̣, тена тена упагате. таттха пуримехи чавама̄нетиа̄дӣхи диббачаккхукиччам̣ вуттам̣. имина̄ пана падена йатха̄каммупаган̃а̄н̣акиччам̣. тасса ча н̃а̄н̣асса айамуппаттиккамо, идха бхиккху хет̣т̣ха̄ нирайа̄бхимукхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ нерайике сатте пассати маха̄дуккхаманубхавама̄не. там̣ дассанам̣ диббачаккхукиччамева. со евам̣ манасикароти ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ име сатта̄ етам̣ дуккхам̣ анубхавантӣ’’ти. атхасса идам̣ на̄ма катва̄ти там̣камма̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. татха̄ упаридевалока̄бхимукхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ нанданаванамиссакаванапха̄русакавана̄дӣсу сатте пассати маха̄сампаттим̣ анубхавама̄не. тампи дассанам̣ диббачаккхукиччамева. со евам̣ манасикароти ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ име сатта̄ етам̣ сампаттим̣ анубхавантӣ’’ти. атхасса идам̣ на̄ма катва̄ти там̣камма̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. идам̣ йатха̄каммупаган̃а̄н̣ам̣ на̄ма. имасса висум̣ парикаммам̣ на̄ма наттхи, йатха̄ чимасса, евам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса̄пи. диббачаккхупа̄дака̄нева хи има̄ни диббачаккхуна̄ сахева иджджханти.

ка̄йадуччаритена̄тиа̄дӣсу дут̣т̣ху чаритам̣, дут̣т̣хам̣ ва̄ чаритам̣ килесапӯтикатта̄ти дуччаритам̣. ка̄йена дуччаритам̣, ка̄йато ва̄ уппаннам̣ дуччаританти ка̄йадуччаритам̣, итаресупи есева найо. саманна̄гата̄ти саман̇гӣбхӯта̄. арийа̄нам̣ упава̄дака̄ти буддхапаччекабуддхаса̄вака̄нам̣ арийа̄нам̣ антамасо гихисота̄панна̄нампи анаттхака̄ма̄ хутва̄ антимаваттхуна̄ ва̄ гун̣апаридхам̣санена ва̄ упава̄дака̄ аккосака̄ гарахака̄ти вуттам̣ хоти. таттха наттхи имесам̣ саман̣адхаммо, ассаман̣а̄ етети ваданто антимаваттхуна̄ упавадати. наттхи имесам̣ джха̄нам̣ ва̄ вимоккхо ва̄ магго ва̄ пхалам̣ ва̄тиа̄дӣни ваданто гун̣апаридхам̣санавасена упавадатӣти ведитаббо. со ча джа̄нам̣ ва̄ упавадеййа аджа̄нам̣ ва̄, убхайатха̄пи арийӯпава̄дова хоти. бха̄рийам̣ каммам̣ а̄нантарийасадисам̣ сагга̄варан̣ан̃ча магга̄варан̣ан̃ча, сатекиччхам̣ пана хоти. тасса а̄вибха̄ваттхам̣ идам̣ ваттху ведитаббам̣.

ан̃н̃атарасмим̣ кира га̄ме еко тхеро ча дахарабхиккху ча пин̣д̣а̄йа чаранти. те пат̣хамагхарейева ул̣ун̇каматтам̣ ун̣хайа̄гум̣ лабхим̣су. тхерасса ча куччхива̄то руджджхати. со чинтеси ‘‘айам̣ йа̄гу майхам̣ саппа̄йа̄, йа̄ва на сӣтала̄ хоти, та̄ва нам̣ пива̄мӣ’’ти. со мануссехи умма̄раттха̄йа а̄хат̣е да̄рукхан̣д̣е нисӣдитва̄ пиви. итаро там̣ джигуччханто ‘‘атикхудда̄бхибхӯто махаллако, амха̄кам̣ ладжджитаббакам̣ ака̄сӣ’’ти а̄ха. тхеро га̄ме чаритва̄ виха̄рам̣ гантва̄ дахарабхиккхум̣ а̄ха ‘‘аттхи те, а̄вусо, имасмим̣ са̄сане патит̣т̣ха̄’’ти? а̄ма, бханте, сота̄панно аханти. тена ха̄вусо, упаримаггаттха̄йа ва̄йа̄мам̣ ма̄ ака̄си. кхӣн̣а̄саво тайа̄ упавадитоти. со там̣ кхама̄песи. тенасса там̣ каммам̣ па̄катикам̣ ахоси.

тасма̄ йо ан̃н̃опи арийам̣ упавадати, тена гантва̄ саче аттана̄ вуд̣д̣хатаро хоти, уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ‘‘ахам̣ а̄йасмантам̣ идан̃чидан̃ча авачам̣, там̣ ме кхама̄хӣ’’ти кхама̄петаббо. саче навакатаро хоти, вандитва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘ахам̣, бханте, тумхе идан̃чидан̃ча авачам̣, там̣ ме кхаматха̄’’ти кхама̄петаббо. саче диса̄пакканто хоти, сайам̣ ва̄ гантва̄ саддхивиха̄рика̄дике ва̄ песетва̄ кхама̄петаббо.

саче ча на̄пи гантум̣, на песетум̣ сакка̄ хоти, йе тасмим̣ виха̄ре бхиккхӯ васанти, тесам̣ сантикам̣ гантва̄ саче навакатара̄ хонти, уккут̣икам̣ нисӣдитва̄, саче вуд̣д̣хатара̄, вуд̣д̣хе вуттанайенева пат̣ипаджджитва̄ ‘‘ахам̣, бханте, асукам̣ на̄ма а̄йасмантам̣ идан̃чидан̃ча авачам̣, кхамату ме со а̄йасма̄’’ти ватва̄ кхама̄петаббам̣. саммукха̄ акхамантепи етадева каттаббам̣.

саче екача̄рикабхиккху хоти, невасса васанат̣т̣ха̄нам̣, на гатат̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, екасса пан̣д̣итасса бхиккхуно сантикам̣ гантва̄ ‘‘ахам̣, бханте, асукам̣ на̄ма а̄йасмантам̣ идан̃чидан̃ча авачам̣, там̣ ме ануссарато виппат̣иса̄ро хоти, ким̣ каромӣ’’ти ваттаббам̣. со ваккхати ‘‘тумхе ма̄ чинтайиттха, тхеро тумха̄кам̣ кхамати, читтам̣ вӯпасаметха̄’’ти. тена̄пи арийасса гатадиса̄бхимукхена ан̃джалим̣ паггахетва̄ кхаматӯти ваттаббам̣. саче со париниббуто хоти, париниббутаман̃чат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ йа̄васиватхикам̣ гантва̄пи кхама̄петаббам̣. евам̣ кате нева сагга̄варан̣ам̣, на магга̄варан̣ам̣ хоти, па̄катикамева хотӣти.

миччха̄дит̣т̣хика̄ти випарӣтадассана̄. миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄ти миччха̄дит̣т̣хивасена сама̄диннана̄на̄видхакамма̄, йе ча миччха̄дит̣т̣химӯлакесу ка̄йакамма̄дӣсу ан̃н̃епи сама̄дапенти. еттха ча вачӣдуччаритаггахан̣енева арийӯпава̄де манодуччаритаггахан̣ена ча миччха̄дит̣т̣хийа̄ сан̇гахита̄йапи имесам̣ двиннам̣ пуна вачанам̣ маха̄са̄ваджджабха̄вадассанаттханти ведитаббам̣. маха̄са̄ваджджо хи арийӯпава̄до, а̄нантарийасадисатта̄. вуттампи четам̣ ‘‘сеййатха̄пи, са̄рипутта, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, евам̣сампадамидам̣, са̄рипутта, вада̄ми там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа там̣ читтам̣ аппаха̄йа там̣ дит̣т̣хим̣ аппат̣иниссаджджитва̄ йатха̄бхатам̣ никкхитто, евам̣ нирайе’’ти (ма. ни. 1.149). миччха̄дит̣т̣хито ча маха̄са̄ваджджатарам̣ на̄ма ан̃н̃ам̣ наттхи. йатха̄ха ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екадхаммампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣ маха̄са̄ваджджам̣, йатхайидам̣, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи. миччха̄дит̣т̣хипарама̄ни, бхиккхаве, ваджджа̄нӣ’’ти (а. ни. 1.310).

ка̄йасса бхеда̄ти упа̄дин̣н̣аккхандхапаричча̄га̄. параммаран̣а̄ти таданантарам̣ абхиниббаттиккхандхаггахан̣е. атха ва̄ ка̄йасса бхеда̄ти джӣвитиндрийасса упаччхеда̄. параммаран̣а̄ти чутичиттато уддхам̣. апа̄йанти евама̄ди саббам̣ нирайавевачанамева.

нирайо хи саггамоккхахетубхӯта̄ пун̃н̃асаммата̄ айа̄ апетатта̄, сукха̄нам̣ ва̄ а̄йасса абха̄ва̄ апа̄йо. дуккхасса гати пат̣исаран̣анти дуггати, досабахулата̄йа ва̄ дут̣т̣хена каммуна̄ ниббатта̄ гатӣти дуггати. виваса̄ нипатанти еттха дуккат̣ака̄риноти винипа̄то. винассанта̄ ва̄ еттха патанти сам̣бхиджджама̄нан̇гапаччан̇га̄типи винипа̄то. наттхи еттха асса̄дасан̃н̃ито айоти нирайо.

атха ва̄ апа̄йаггахан̣ена тираччха̄найоним̣ дӣпети. тираччха̄найони хи апа̄йо сугатито апетатта̄, на дуггати махесаккха̄нам̣ на̄гара̄джа̄дӣнам̣ самбхавато. дуггатиггахан̣ена петтивисайам̣. со хи апа̄йо чева дуггати ча, сугатито апетатта̄ дуккхасса ча гатибхӯтатта̄. на ту винипа̄то асурасадисам̣ авинипатитатта̄. винипа̄таггахан̣ена асурака̄йам̣. со хи йатха̄вуттена аттхена апа̄йо чева дуггати ча саббасамуссайехи ча винипатитатта̄ винипа̄тоти вуччати. нирайаггахан̣ена авӣчиа̄дианекаппака̄рам̣ нирайамева̄ти. упапанна̄ти упагата̄, таттха абхиниббатта̄ти адхиппа̄йо. вуттавипарийа̄йена суккапаккхо ведитаббо.

айам̣ пана висесо, таттха сугатиггахан̣ена мануссагатипи сан̇гайхати. саггаггахан̣ена девагатийева. таттха сундара̄ гатӣти сугати. рӯпа̄дӣхи висайехи сут̣т̣ху агготи сагго. со саббопи луджджанапалуджджанат̣т̣хена локоти айам̣ вачанаттхо.

‘‘ити диббена чаккхуна̄’’тиа̄ди саббам̣ нигаманавачанам̣. евам̣ диббена чаккхуна̄…пе… пассатӣти айаметтха сан̇кхепаттхо.

412. евам̣ пасситука̄мена пана а̄дикаммикена кулапуттена касин̣а̄рамман̣ам̣ абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нам̣ сабба̄ка̄рена абхинӣха̄раккхамам̣ катва̄ ‘‘теджокасин̣ам̣, ода̄такасин̣ам̣, а̄локакасин̣а’’нти имесу тӣсу касин̣есу ан̃н̃атарам̣ а̄саннам̣ ка̄таббам̣. упача̄раджджха̄нагочарам̣ катва̄ вад̣д̣хетва̄ т̣хапетаббам̣. на таттха аппана̄ уппа̄детабба̄ти адхиппа̄йо. саче хи уппа̄дети, па̄дакаджджха̄наниссайам̣ хоти, на парикамманиссайам̣. имесу ча пана тӣсу а̄локакасин̣ам̣йева сет̣т̣хатарам̣. тасма̄ там̣ ва̄ итаресам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ касин̣аниддесе вуттанайена уппа̄детва̄ упача̄рабхӯмийам̣йева т̣хатва̄ вад̣д̣хетаббам̣. вад̣д̣хана̄найопи часса таттха вуттанайенева ведитаббо.

вад̣д̣хитат̣т̣ха̄насса антойева рӯпагатам̣ пасситаббам̣. рӯпагатам̣ пассато панасса парикаммасса ва̄ро атиккамати. тато а̄локо антарадха̄йати. тасмим̣ антарахите рӯпагатампи на диссати. атха̄нена пунаппунам̣ па̄дакаджджха̄намева пависитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа а̄локо пхаритаббо. евам̣ ануккамена а̄локо тха̄магато хотӣти еттха а̄локо хотӯти йаттакам̣ т̣ха̄нам̣ париччхиндати, таттха а̄локо тит̣т̣хатийева. дивасампи нисӣдитва̄ пассато рӯпадассанам̣ хоти. раттим̣ тин̣укка̄йа маггапат̣ипанно четтха пурисо опаммам̣.

еко кира раттим̣ тин̣укка̄йа маггам̣ пат̣ипаджджи. тасса са̄ тин̣укка̄ виджджха̄йи. атхасса самависама̄ни на пан̃н̃а̄йим̣су. со там̣ тин̣уккам̣ бхӯмийам̣ гхам̣ситва̄ тин̣укка̄ пуна уджджа̄леси. са̄ паджджалитва̄ пурима̄локато махантатарам̣ а̄локам̣ ака̄си. евам̣ пунаппунам̣ виджджха̄там̣ уджджа̄лайато камена сӯрийо ут̣т̣ха̄си. сӯрийе ут̣т̣хите укка̄йа каммам̣ наттхӣти там̣ чхад̣д̣етва̄ дивасампи агама̄си. таттха укка̄локо вийа парикаммака̄ле касин̣а̄локо. укка̄йа виджджха̄та̄йа самависама̄нам̣ адассанам̣ вийа рӯпагатам̣ пассато парикаммасса ва̄ра̄тиккамена а̄локе антарахите рӯпагата̄нам̣ адассанам̣. укка̄йа гхам̣санам̣ вийа пунаппунам̣ павесанам̣. укка̄йа пурима̄локато махантатара̄локакаран̣ам̣ вийа пуна парикаммам̣ карото балаватара̄локапхаран̣ам̣. сӯрийут̣т̣ха̄нам̣ вийа тха̄магата̄локасса йатха̄париччхедена т̣ха̄нам̣. тин̣уккам̣ чхад̣д̣етва̄ дивасампи гаманам̣ вийа паритта̄локам̣ чхад̣д̣етва̄ тха̄магатена̄локена дивасампи рӯпадассанам̣.

таттха йада̄ тасса бхиккхуно мам̣сачаккхусса ана̄па̄тхагатам̣ антокуччхигатам̣ хадайаваттхунисситам̣ хет̣т̣ха̄патхавӣталанисситам̣ тирокут̣т̣апаббатапа̄ка̄рагатам̣ парачаккава̄л̣агатанти идам̣ рӯпам̣ н̃а̄н̣ачаккхусса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, мам̣сачаккхуна̄ диссама̄нам̣ вийа хоти, тада̄ диббачаккху уппаннам̣ хотӣти ведитаббам̣. тадева четтха рӯпадассанасаматтхам̣, на пуббабха̄гачитта̄ни.

там̣ панетам̣ путхуджджанасса парибандхо хоти. касма̄? со хи йасма̄ йаттха йаттха а̄локо хотӯти адхит̣т̣ха̄ти, там̣ там̣ патхавӣсамуддапаббате винивиджджхитва̄пи ека̄локам̣ хоти, атхасса таттха бхайа̄нака̄ни йаккхараккхаса̄дирӯпа̄ни пассато бхайам̣ уппаджджати. йена читтавиккхепам̣ патва̄ джха̄навиббхантако хоти, тасма̄ рӯпадассане аппаматтена бхавитаббам̣.

татра̄йам̣ диббачаккхуно уппаттиккамо. вуттаппака̄раметам̣ рӯпама̄рамман̣ам̣ катва̄ манодва̄ра̄ваджджане уппаджджитва̄ нируддхе тадева рӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ чатта̄ри пан̃ча ва̄ джавана̄ни уппаджджантӣти саббам̣ пуриманайенева ведитаббам̣. идха̄пи пуббабха̄гачитта̄ни савитаккасавича̄ра̄ни ка̄ма̄вачара̄ни. парийоса̄не аттхаса̄дхакачиттам̣ чатуттхаджджха̄никам̣ рӯпа̄вачарам̣. тена сахаджа̄там̣ н̃а̄н̣ам̣ сатта̄нам̣ чутӯпапа̄те н̃а̄н̣антипи диббачаккхун̃а̄н̣антипи вуччатӣти.

чутӯпапа̄тан̃а̄н̣акатха̄ нит̣т̣хита̄.

пакин̣н̣акакатха̄

413. ити пан̃чаккхандхавидӯ, пан̃ча абхин̃н̃а̄ авоча йа̄ на̄тхо;

та̄ н̃атва̄ та̄су айам̣, пакин̣н̣акакатха̄пи вин̃н̃еййа̄.

ета̄су хи йадетам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ диббачаккху, тасса ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ан̃ча йатха̄каммупаган̃а̄н̣ан̃ча̄ти двепи парибхан̣д̣ан̃а̄н̣а̄ни хонти. ити има̄ни ча две иддхивидха̄дӣни ча пан̃ча̄ти сатта абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни идха̄гата̄ни. ида̄ни тесам̣ а̄рамман̣авибха̄ге асаммохаттхам̣ –

а̄рамман̣аттика̄ вутта̄, йе чатта̄ро махесина̄;

саттаннамапи н̃а̄н̣а̄нам̣, паваттим̣ тесу дӣпайе.

татра̄йам̣ дӣпана̄. чатта̄ро хи а̄рамман̣аттика̄ махесина̄ вутта̄. катаме чатта̄ро? паритта̄рамман̣аттико, магга̄рамман̣аттико, атӣта̄рамман̣аттико, аджджхатта̄рамман̣аттикоти (дха. са. тикама̄тика̄ 13, 16, 19, 21).

414. таттха иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ париттамахаггатаатӣта̄на̄гатапаччуппаннааджджхаттабахиддха̄рамман̣авасена саттасу а̄рамман̣есу паваттати. катхам̣? тан̃хи йада̄ ка̄йам̣ читтасаннисситам̣ катва̄ адиссама̄нена ка̄йена гантука̄мо читтавасена ка̄йам̣ парин̣а̄мети, махаггатачитте самодахати сама̄ропети, тада̄ упайогаладдхам̣ а̄рамман̣ам̣ хотӣти катва̄ рӯпака̄йа̄рамман̣ато паритта̄рамман̣ам̣ хоти. йада̄ читтам̣ ка̄йасаннисситам̣ катва̄ диссама̄нена ка̄йена гантука̄мо ка̄йавасена читтам̣ парин̣а̄мети, па̄дакаджджха̄начиттам̣ рӯпака̄йе самодахати сама̄ропети, тада̄ упайогаладдхам̣ а̄рамман̣ам̣ хотӣти катва̄ махаггатачитта̄рамман̣ато махаггата̄рамман̣ам̣ хоти.

йасма̄ пана тадева читтам̣ атӣтам̣ нируддхам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, тасма̄ атӣта̄рамман̣ам̣ хоти. маха̄дха̄тунидха̄не маха̄кассапаттхера̄дӣнам̣ вийа ана̄гатам̣ адхит̣т̣хаханта̄нам̣ ана̄гата̄рамман̣ам̣ хоти. маха̄кассапаттхеро кира маха̄дха̄тунидха̄нам̣ каронто ‘‘ана̄гате ат̣т̣ха̄расавасса̄дхика̄ни двевассасата̄ни име гандха̄ ма̄ суссим̣су, пуппха̄ни ма̄ мила̄йим̣су, дӣпа̄ ма̄ нибба̄йим̣сӯ’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 1434) адхит̣т̣хахи. саббам̣ татхева ахоси. ассагуттаттхеро ваттанийасена̄сане бхиккхусан̇гхам̣ суккхабхаттам̣ бхун̃джама̄нам̣ дисва̄ удакасон̣д̣им̣ дивасе дивасе пуребхатте дадхирасам̣ хотӯти адхит̣т̣ха̄си. пуребхатте гахитам̣ дадхирасам̣ хоти. паччха̄бхатте па̄катикаудакамева (дха. са. ат̣т̣ха. 1434). ка̄йам̣ пана читтасаннисситам̣ катва̄ адиссама̄нена ка̄йена гаманака̄ле паччуппанна̄рамман̣ам̣ хоти.

ка̄йавасена читтам̣, читтавасена ва̄ ка̄йам̣ парин̣а̄манака̄ле аттано кума̄ракаван̣н̣а̄динимма̄нака̄ле ча сака̄йачитта̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣ато аджджхатта̄рамман̣ам̣ хоти. бахиддха̄ хаттхиасса̄дидассанака̄ле пана бахиддха̄рамман̣анти евам̣ та̄ва иддхивидхан̃а̄н̣асса саттасу а̄рамман̣есу паватти ведитабба̄.

415. диббасотадха̄тун̃а̄н̣ам̣ париттапаччуппаннааджджхаттабахиддха̄рамман̣авасена чатӯсу а̄рамман̣есу паваттати. катхам̣? тан̃хи йасма̄ саддам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, саддо ча паритто, тасма̄ паритта̄рамман̣ам̣ хоти. виджджама̄нам̣йева пана саддам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттанато паччуппанна̄рамман̣ам̣ хоти. там̣ аттано куччхисаддасаванака̄ле аджджхатта̄рамман̣ам̣. паресам̣ саддасаванака̄ле бахиддха̄рамман̣анти евам̣ диббасотадха̄тун̃а̄н̣асса чатӯсу а̄рамман̣есу паватти ведитабба̄.

416. четопарийан̃а̄н̣ам̣ париттамахаггатааппама̄н̣амаггаатӣта̄на̄гатапаччуппаннабахиддха̄рамман̣авасена ат̣т̣хасу а̄рамман̣есу паваттати. катхам̣? тан̃хи паресам̣ ка̄ма̄вачарачиттаджа̄нанака̄ле паритта̄рамман̣ам̣ хоти. рӯпа̄вачараарӯпа̄вачарачиттаджа̄нанака̄ле махаггата̄рамман̣ам̣ хоти. маггапхаладжа̄нанака̄ле аппама̄н̣а̄рамман̣ам̣ хоти.

еттха ча путхуджджано сота̄паннасса читтам̣ на джа̄на̄ти. сота̄панно ва̄ сакада̄га̄мисса̄ти евам̣ йа̄ва арахато нетаббам̣. араха̄ пана саббесам̣ читтам̣ джа̄на̄ти. ан̃н̃опи ча упаримо хет̣т̣химасса̄ти айам̣ висесо ведитаббо. маггачитта̄рамман̣ака̄ле магга̄рамман̣ам̣ хоти. йада̄ пана атӣте саттадивасаббхантаре ча ана̄гате саттадивасаббхантаре ча паресам̣ читтам̣ джа̄на̄ти, тада̄ атӣта̄рамман̣ам̣ ана̄гата̄рамман̣ан̃ча хоти.

катхам̣ паччуппанна̄рамман̣ам̣ хоти. паччуппаннам̣ на̄ма тивидхам̣ – кхан̣апаччуппаннам̣, сантатипаччуппаннам̣, аддха̄паччуппаннан̃ча. таттха уппа̄дат̣т̣хитибхан̇гаппаттам̣ кхан̣апаччуппаннам̣. екадвесантатива̄рапарийа̄паннам̣ сантатипаччуппаннам̣. таттха андхака̄ре нисӣдитва̄ а̄локат̣т̣ха̄нам̣ гатасса на та̄ва а̄рамман̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, йа̄ва пана там̣ па̄кат̣ам̣ хоти, еттхантаре екадвесантатива̄ра̄ ведитабба̄. а̄локат̣т̣ха̄не вичаритва̄ оваракам̣ павит̣т̣хасса̄пи на та̄ва сахаса̄ рӯпам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, йа̄ва пана там̣ па̄кат̣ам̣ хоти, еттхантаре екадвесантатива̄ра̄ ведитабба̄. дӯре т̣хатва̄ пана раджака̄нам̣ хаттхавика̄рам̣, гхан̣д̣ибхерӣа̄кот̣анавика̄ран̃ча дисва̄пи на та̄ва саддам̣ сун̣а̄ти, йа̄ва пана там̣ сун̣а̄ти, етасмимпи антаре екадвесантатива̄ра̄ ведитабба̄. евам̣ та̄ва маджджхимабха̄н̣ака̄.

сам̣йуттабха̄н̣ака̄ пана рӯпасантати арӯпасантатӣти две сантатийо ватва̄ удакам̣ аккамитва̄ гатасса йа̄ва тӣре аккантаудакалекха̄ на виппасӣдати, аддха̄нато а̄гатасса йа̄ва ка̄йе усумабха̄во на вӯпасаммати, а̄тапа̄ а̄гантва̄ габбхам̣ павит̣т̣хасса йа̄ва андхака̄рабха̄во на вигаччхати, антогаббхе каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каритва̄ дива̄ ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ олокентасса йа̄ва аккхӣнам̣ пханданабха̄во на вӯпасаммати, айам̣ рӯпасантати на̄ма. две тайо джаванава̄ра̄ арӯпасантати на̄ма̄ти ватва̄ тадубхайампи сантатипаччуппаннам̣ на̄ма̄ти ваданти.

екабхавапариччхиннам̣ пана аддха̄паччуппаннам̣ на̄ма. йам̣ сандха̄йа бхаддекараттасутте ‘‘йо ча̄вусо, мано йе ча дхамма̄ убхайаметам̣ паччуппаннам̣, тасмим̣ че паччуппанне чхандара̄гаппат̣ибаддхам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣ам̣, чхандара̄гаппат̣ибаддхатта̄ вин̃н̃а̄н̣асса тадабхинандати, тадабхинанданто паччуппаннесу дхаммесу сам̣хӣратӣ’’ти (ма. ни. 3.284) вуттам̣. сантатипаччуппаннан̃четтха ат̣т̣хакатха̄су а̄гатам̣. аддха̄паччуппаннам̣ сутте.

таттха кечи кхан̣апаччуппаннам̣ читтам̣ четопарийан̃а̄н̣асса а̄рамман̣ам̣ хотӣти ваданти. ким̣ ка̄ран̣а̄? йасма̄ иддхимато ча парасса ча екаккхан̣е читтам̣ уппаджджатӣти. идан̃ча несам̣ опаммам̣, йатха̄ а̄ка̄се кхитте пуппхамут̣т̣химхи авассам̣ екам̣ пуппхам̣ екасса ван̣т̣ена ван̣т̣ам̣ пат̣ивиджджхати, евам̣ парасса читтам̣ джа̄нисса̄мӣти ра̄сивасена маха̄джанасса читте а̄ваджджите авассам̣ екасса читтам̣ екена читтена уппа̄даккхан̣е ва̄ т̣хитиккхан̣е ва̄ бхан̇гаккхан̣е ва̄ пат̣ивиджджхатӣти. там̣ пана вассасатампи вассасахассампи а̄ваджджанто йена ча читтена а̄ваджджати, йена ча джа̄на̄ти. тесам̣ двиннам̣ сахат̣ха̄на̄бха̄вато а̄ваджджанаджавана̄нан̃ча анит̣т̣хат̣т̣ха̄не на̄на̄рамман̣абха̄ваппаттидосато айуттанти ат̣т̣хакатха̄су пат̣иккхиттам̣.

сантатипаччуппаннам̣ пана аддха̄паччуппаннан̃ча а̄рамман̣ам̣ хотӣти ведитаббам̣. таттха йам̣ ваттама̄наджаванавӣтхито атӣта̄на̄гатавасена двиттиджаванавӣтхипарима̄н̣е ка̄ле парасса читтам̣, там̣ саббампи сантатипаччуппаннам̣ на̄ма. ‘‘аддха̄паччуппаннам̣ пана джаванава̄рена дӣпетабба’’нти сам̣йуттат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. там̣ сут̣т̣ху вуттам̣.

татра̄йам̣ дӣпана̄, иддхима̄ парасса читтам̣ джа̄нитука̄мо а̄ваджджати, а̄ваджджанам̣ кхан̣апаччуппаннам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ тенева саха нируджджхати. тато чатта̄ри пан̃ча ва̄ джавана̄ни. йесам̣ паччхимам̣ иддхичиттам̣, сеса̄ни ка̄ма̄вачара̄ни, тесам̣ саббесампи тадева нируддхам̣ читтама̄рамман̣ам̣ хоти, на ча та̄ни на̄на̄рамман̣а̄ни хонти, аддха̄васена паччуппанна̄рамман̣атта̄. ека̄рамман̣аттепи ча иддхичиттамева парасса читтам̣ джа̄на̄ти, на итара̄ни. йатха̄ чаккхудва̄ре чаккхувин̃н̃а̄н̣амева рӯпам̣ пассати, на итара̄нӣти. ити идам̣ сантатипаччуппаннасса чева аддха̄паччуппаннасса ча васена паччуппанна̄рамман̣ам̣ хоти. йасма̄ ва̄ сантатипаччуппаннампи аддха̄паччуппаннейева патати, тасма̄ аддха̄паччуппаннавасеневетам̣ паччуппанна̄рамман̣анти ведитаббам̣. парасса читта̄рамман̣атта̄йева пана бахиддха̄рамман̣ам̣ хотӣти евам̣ четопарийан̃а̄н̣асса ат̣т̣хасу а̄рамман̣есу паватти ведитабба̄.

417. пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ париттамахаггатааппама̄н̣амаггаатӣтааджджхаттабахиддха̄наваттабба̄рамман̣авасена ат̣т̣хасу а̄рамман̣есу паваттати. катхам̣? тан̃хи ка̄ма̄вачараккхандха̄нуссаран̣ака̄ле паритта̄рамман̣ам̣ хоти. рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачараккхандха̄нуссаран̣ака̄ле махаггата̄рамман̣ам̣. атӣте аттана̄ парехи ва̄ бха̄витамаггам̣ саччхикатапхалан̃ча ануссаран̣ака̄ле аппама̄н̣а̄рамман̣ам̣. бха̄витамаггамева ануссаран̣ака̄ле магга̄рамман̣ам̣. нийамато панетам̣ атӣта̄рамман̣амева.

таттха кин̃ча̄пи четопарийан̃а̄н̣айатха̄каммупаган̃а̄н̣а̄нипи атӣта̄рамман̣а̄ни хонти, атха кхо тесам̣ четопарийан̃а̄н̣асса саттадивасаббхантара̄тӣтам̣ читтамева а̄рамман̣ам̣. тан̃хи ан̃н̃ам̣ кхандхам̣ ва̄ кхандхапат̣ибаддхам̣ ва̄ на джа̄на̄ти. маггасампайуттачитта̄рамман̣атта̄ пана парийа̄йато магга̄рамман̣анти вуттам̣. йатха̄каммупаган̃а̄н̣асса ча атӣтам̣ четана̄маттамева а̄рамман̣ам̣. пуббенива̄сан̃а̄н̣асса пана атӣта̄ кхандха̄ кхандхапат̣ибаддхан̃ча кин̃чи ана̄рамман̣ам̣ на̄ма наттхи. тан̃хи атӣтаккхандхакхандхапат̣ибаддхесу дхаммесу саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣агатикам̣ хотӣти айам̣ висесо ведитаббо. айаметтха ат̣т̣хакатха̄найо. йасма̄ пана ‘‘кусала̄ кхандха̄ иддхивидхан̃а̄н̣асса четопарийан̃а̄н̣асса пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса йатха̄каммупаган̃а̄н̣асса ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.404) пат̣т̣ха̄не вуттам̣. тасма̄ чатта̄ропи кхандха̄ четопарийан̃а̄н̣айатха̄каммупаган̃а̄н̣а̄нам̣ а̄рамман̣а̄ хонти. татра̄пи йатха̄каммупаган̃а̄н̣асса кусала̄кусала̄ ева̄ти.

аттано кхандха̄нуссаран̣ака̄ле панетам̣ аджджхатта̄рамман̣ам̣. парасса кхандха̄нуссаран̣ака̄ле бахиддха̄рамман̣ам̣. ‘‘атӣте випассӣ бхагава̄ ахоси. тасса ма̄та̄ бандхуматӣ, пита̄ бандхума̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.12) найена на̄маготтапатхавӣнимитта̄диануссаран̣ака̄ле наваттабба̄рамман̣ам̣ хоти. на̄маготтанти четтха кхандхӯпанибандхо саммутисиддхо бйан̃джанаттхо дат̣т̣хаббо, на бйан̃джанам̣. бйан̃джанан̃хи садда̄йатанасан̇гахитатта̄ париттам̣ хоти. йатха̄ха ‘‘нируттипат̣исамбхида̄ паритта̄рамман̣а̄’’ти (вибха. 749). айаметтха амха̄кам̣ кханти. евам̣ пуббенива̄сан̃а̄н̣асса ат̣т̣хасу а̄рамман̣есу паватти ведитабба̄.

418. диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ париттапаччуппаннааджджхаттабахиддха̄рамман̣авасена чатӯсу а̄рамман̣есу паваттати. катхам̣? тан̃хи йасма̄ рӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, рӯпан̃ча париттам̣, тасма̄ паритта̄рамман̣ам̣ хоти. виджджама̄нейева ча рӯпе паваттатта̄ паччуппанна̄рамман̣ам̣. аттано куччхигата̄дирӯпадассанака̄ле аджджхатта̄рамман̣ам̣. парасса рӯпадассанака̄ле бахиддха̄рамман̣анти евам̣ диббачаккхун̃а̄н̣асса чатӯсу а̄рамман̣есу паватти ведитабба̄.

419. ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣ париттамахаггатааппама̄н̣амаггаана̄гатааджджхаттабахиддха̄наваттабба̄рамман̣авасена ат̣т̣хасу а̄рамман̣есу паваттати. катхам̣? тан̃хи ‘‘айам̣ ана̄гате ка̄ма̄вачаре ниббаттиссатӣ’’ти джа̄нанака̄ле паритта̄рамман̣ам̣ хоти. ‘‘рӯпа̄вачаре арӯпа̄вачаре ва̄ ниббаттиссатӣ’’ти джа̄нанака̄ле махаггата̄рамман̣ам̣. ‘‘маггам̣ бха̄вессати, пхалам̣ саччхикариссатӣ’’ти джа̄нанака̄ле аппама̄н̣а̄рамман̣ам̣. ‘‘маггам̣ бха̄вессати’’ччева джа̄нанака̄ле магга̄рамман̣ам̣. нийамато пана там̣ ана̄гата̄рамман̣амева.

таттха кин̃ча̄пи четопарийан̃а̄н̣ампи ана̄гата̄рамман̣ам̣ хоти, атха кхо тасса саттадивасаббхантара̄на̄гатам̣ читтамева а̄рамман̣ам̣. тан̃хи ан̃н̃ам̣ кхандхам̣ ва̄ кхандхапат̣ибаддхам̣ ва̄ на джа̄на̄ти. ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса пуббенива̄сан̃а̄н̣е вуттанайена ана̄гате ана̄рамман̣ам̣ на̄ма наттхи. ‘‘ахам̣ амутра ниббаттисса̄мӣ’’ти джа̄нанака̄ле аджджхатта̄рамман̣ам̣. ‘‘асуко амутра ниббаттиссатӣ’’ти джа̄нанака̄ле бахиддха̄рамман̣ам̣. ‘‘ана̄гате меттеййо бхагава̄ уппаджджиссати (дӣ. ни. 3.107). субрахма̄ на̄масса бра̄хман̣о пита̄ бхависсати. брахмаватӣ на̄ма бра̄хман̣ӣ ма̄та̄’’тиа̄дина̄ пана найена на̄маготтаджа̄нанака̄ле пуббенива̄сан̃а̄н̣е вуттанайенева на ваттабба̄рамман̣ам̣ хотӣти евам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса ат̣т̣хасу а̄рамман̣есу паватти ведитабба̄.

420. йатха̄каммупаган̃а̄н̣ам̣ париттамахаггатаатӣтааджджхаттабахиддха̄рамман̣авасена пан̃часу а̄рамман̣есу паваттати. катхам̣? тан̃хи ка̄ма̄вачаракаммаджа̄нанака̄ле паритта̄рамман̣ам̣ хоти. рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаракаммаджа̄нанака̄ле махаггата̄рамман̣ам̣. атӣтамева джа̄на̄тӣти атӣта̄рамман̣ам̣. аттано каммам̣ джа̄нанака̄ле аджджхатта̄рамман̣ам̣. парасса каммам̣ джа̄нанака̄ле бахиддха̄рамман̣ам̣ хоти. евам̣ йатха̄каммупаган̃а̄н̣асса пан̃часу а̄рамман̣есу паватти ведитабба̄. йан̃четтха аджджхатта̄рамман̣ан̃чева бахиддха̄рамман̣ан̃ча̄ти вуттам̣, там̣ ка̄лена аджджхаттам̣ ка̄лена бахиддха̄ джа̄нанака̄ле аджджхаттабахиддха̄рамман̣ампи хотийева̄ти.

ити са̄дхуджанапа̄моджджаттха̄йа кате висуддхимагге

абхин̃н̃а̄ниддесо на̄ма

терасамо париччхедо.