10. а̄руппаниддесо

пат̣хама̄руппаван̣н̣ана̄

275. брахмавиха̄ра̄нантарам̣ уддит̣т̣хесу пана чатӯсу а̄руппесу а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ та̄ва бха̄ветука̄мо ‘‘диссанте кхо пана рӯпа̄дхикаран̣ам̣ дан̣д̣а̄да̄насаттха̄да̄накалахавиггахавива̄да̄, наттхи кхо панетам̣ саббасо а̄руппети. со ити пат̣исан̇кха̄йа рӯпа̄нам̣йева ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хотӣ’’ти (ма. ни. 2.103) вачанато етесам̣ дан̣д̣а̄да̄на̄дӣнан̃чева чаккхусотарога̄дӣнан̃ча а̄ба̄дхасахасса̄нам̣ васена караджарӯпе а̄дӣнавам̣ дисва̄ тасса саматиккама̄йа т̣хапетва̄ париччхинна̄ка̄сакасин̣ам̣ навасу патхавӣкасин̣а̄дӣсу ан̃н̃атарасмим̣ чатуттхаджджха̄нам̣ уппа̄дети.

тасса кин̃ча̄пи рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄навасена караджарӯпам̣ атиккантам̣ хоти, атха кхо касин̣арӯпампи йасма̄ таппат̣ибха̄гамева, тасма̄ тампи саматиккамитука̄мо хоти. катхам̣? йатха̄ ахибхӣруко пурисо аран̃н̃е саппена анубаддхо вегена пала̄йитва̄ пала̄тат̣т̣ха̄не лекха̄читтам̣ та̄лапан̣н̣ам̣ ва̄ валлим̣ ва̄ раджджум̣ ва̄ пхалита̄йа ва̄ пана патхавийа̄ пхалитантарам̣ дисва̄ бха̄йатева уттасатева, нева нам̣ даккхитука̄мо хоти. йатха̄ ча анаттхака̄рина̄ верипурисена саддхим̣ екага̄ме васама̄но пурисо тена вадхабандхагехаджха̄пана̄дӣхи упаддуто ан̃н̃ам̣ га̄мам̣ васанаттха̄йа гантва̄ татра̄пи верина̄ сама̄нарӯпасаддасамуда̄ча̄рам̣ пурисам̣ дисва̄ бха̄йатева уттасатева, нева нам̣ даккхитука̄мо хоти.

татридам̣ опаммасам̣санданам̣ – тесам̣ хи пуриса̄нам̣ ахина̄ верина̄ ва̄ упаддутака̄ло вийа бхиккхуно а̄рамман̣авасена караджарӯпасаман̇гика̄ло. тесам̣ вегена пала̄йанаан̃н̃ага̄магамана̄ни вийа бхиккхуно рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄навасена караджарӯпасаматиккаманака̄ло. тесам̣ пала̄тат̣т̣ха̄не ча ан̃н̃ага̄ме ча лекха̄читтата̄лапан̣н̣а̄дӣни чева верисадисам̣ пурисан̃ча дисва̄ бхайасанта̄саадассанака̄мата̄ вийа бхиккхуно касин̣арӯпампи таппат̣ибха̄гамева иданти саллаккхетва̄ тампи саматиккамитука̄мата̄. сӯкара̄бхихатасунакхаписа̄чабхӣрука̄дика̄пи четтха упама̄ ведитабба̄.

276. евам̣ со тасма̄ чатуттхаджджха̄насса а̄рамман̣абхӯта̄ касин̣арӯпа̄ ниббиджджа паккамитука̄мо пан̃чаха̄ка̄рехи чин̣н̣авасӣ хутва̄ пагун̣арӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа тасмим̣ джха̄не ‘‘имам̣ майа̄ ниббин̣н̣ам̣ рӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ каротӣ’’ти ча, ‘‘а̄саннасоманассапаччаттхика’’нти ча, ‘‘сантавимоккхато ол̣а̄рика’’нти ча а̄дӣнавам̣ пассати. ан̇гол̣а̄риката̄ панеттха наттхи. йатхева хетам̣ рӯпам̣ дуван̇гикам̣, евам̣ а̄руппа̄нипӣти.

со таттха евам̣ а̄дӣнавам̣ дисва̄ никантим̣ парийа̄да̄йа а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ сантато анантато манасикаритва̄ чаккава̄л̣апарийантам̣ ва̄ йаттакам̣ иччхати таттакам̣ ва̄ касин̣ам̣ паттхаритва̄ тена пхут̣т̣хока̄сам̣ ‘‘а̄ка̄со а̄ка̄со’’ти ва̄, ‘‘ананто а̄ка̄со’’ти ва̄ манасикаронто уггха̄т̣ети касин̣ам̣. уггха̄т̣енто хи нева килан̃джам̣ вийа сам̣веллети, на капа̄лато пӯвам̣ вийа уддхарати, кевалам̣ пана там̣ нева а̄ваджджети, на манаси кароти, на паччавеккхати, ана̄вадждженто аманасикаронто апаччавеккханто ча ан̃н̃адаттху тена пхут̣т̣хока̄сам̣ ‘‘а̄ка̄со а̄ка̄со’’ти манасикаронто касин̣ам̣ уггха̄т̣ети на̄ма. касин̣ампи уггха̄т̣ийама̄нам̣ нева уббат̣т̣ати на виват̣т̣ати, кевалам̣ имасса аманасика̄ран̃ча ‘‘а̄ка̄со а̄ка̄со’’ти манасика̄ран̃ча пат̣ичча уггха̄т̣итам̣ на̄ма хоти, касин̣уггха̄т̣има̄ка̄саматтам̣ пан̃н̃а̄йати. касин̣уггха̄т̣има̄ка̄санти ва̄ касин̣апхут̣т̣хока̄соти ва̄ касин̣авивитта̄ка̄санти ва̄ саббаметам̣ екамева.

со там̣ касин̣уггха̄т̣има̄ка̄санимиттам̣ ‘‘а̄ка̄со а̄ка̄со’’ти пунаппунам̣ а̄ваджджети, такка̄хатам̣ витакка̄хатам̣ кароти. тассевам̣ пунаппунам̣ а̄ваджджайато такка̄хатам̣ витакка̄хатам̣ карото нӣваран̣а̄ни виккхамбханти, сати сантит̣т̣хати, упача̄рена читтам̣ сама̄дхийати. со там̣ нимиттам̣ пунаппунам̣ а̄севати, бха̄вети, бахулӣкароти. тассевам̣ пунаппунам̣ а̄ваджджайато манасикарото патхавӣкасин̣а̄дӣсу рӯпа̄вачарачиттам̣ вийа а̄ка̄се а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатаначиттам̣ аппети. идха̄пи хи пуримабха̄ге тӣн̣и чатта̄ри ва̄ джавана̄ни ка̄ма̄вачара̄ни упеккха̄ведана̄сампайутта̄нева хонти. чатуттхам̣ пан̃чамам̣ ва̄ арӯпа̄вачарам̣. сесам̣ патхавӣкасин̣е вуттанайамева.

айам̣ пана висесо, евам̣ уппанне арӯпа̄вачарачитте со бхиккху йатха̄ на̄ма йа̄наппутол̣и кумбхимукха̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ нӣлапилотика̄йа ва̄ пӣталохитода̄та̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атара̄йа пилотика̄йа бандхитва̄ пеккхама̄но пурисо ва̄тавегена ва̄ ан̃н̃ена ва̄ кеначи апанӣта̄йа пилотика̄йа а̄ка̄сам̣йева пеккхама̄но тит̣т̣хеййа, евамева пуббе касин̣аман̣д̣алам̣ джха̄начаккхуна̄ пеккхама̄но вихаритва̄ ‘‘а̄ка̄со а̄ка̄со’’ти имина̄ парикаммаманасика̄рена сахаса̄ апанӣте тасмим̣ нимитте а̄ка̄сан̃н̃ева пеккхама̄но вихарати. етта̄вата̄ чеса ‘‘саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ‘ананто а̄ка̄со’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти вуччати (вибха. 508; дӣ. ни. 2.129).

277. таттха саббасоти сабба̄ка̄рена, сабба̄сам̣ ва̄ анавасеса̄нанти аттхо. рӯпасан̃н̃а̄нанти сан̃н̃а̄сӣсена вуттарӯпа̄вачараджджха̄на̄нан̃чева тада̄рамман̣а̄нан̃ча. рӯпа̄вачараджджха̄нампи хи рӯпанти вуччати ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.129), тасса а̄рамман̣ампи ‘‘бахиддха̄ рӯпа̄ни пассати суван̣н̣адуббан̣н̣а̄нӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.173), тасма̄ идха рӯпе сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄ти евам̣ сан̃н̃а̄сӣсена вуттарӯпа̄вачараджджха̄нассетам̣ адхивачанам̣. рӯпам̣ сан̃н̃а̄ асса̄ти рӯпасан̃н̃ам̣. рӯпам̣ асса на̄манти вуттам̣ хоти. патхавӣкасин̣а̄дибхедасса тада̄рамман̣асса четам̣ адхивачананти ведитаббам̣. саматиккама̄ти вира̄га̄ ниродха̄ ча. ким̣ вуттам̣ хоти? ета̄сам̣ кусалавипа̄какирийавасена пан̃чадасаннам̣ джха̄насан̇кха̄та̄нам̣ рӯпасан̃н̃а̄нам̣, етесан̃ча патхавӣкасин̣а̄дивасена наваннам̣ а̄рамман̣асан̇кха̄та̄нам̣ рӯпасан̃н̃а̄нам̣ сабба̄ка̄рена анавасеса̄нам̣ ва̄ вира̄га̄ ча ниродха̄ ча вира̄гахетун̃чева ниродхахетун̃ча а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихарати. на хи сакка̄ саббасо анатиккантарӯпасан̃н̃ена етам̣ упасампаджджа вихаритунти.

таттха йасма̄ а̄рамман̣е авираттасса сан̃н̃а̄саматиккамо на хоти, саматикканта̄су ча сан̃н̃а̄су а̄рамман̣ам̣ саматиккантамева хоти. тасма̄ а̄рамман̣асаматиккамам̣ аватва̄ ‘‘таттха катама̄ рӯпасан̃н̃а̄? рӯпа̄вачарасама̄паттим̣ сама̄паннасса ва̄ упапаннасса ва̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рисса ва̄ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нана̄ сан̃джа̄нитаттам̣, има̄ вуччанти рӯпасан̃н̃а̄йо. има̄ рӯпасан̃н̃а̄йо атикканто хоти вӣтикканто саматикканто. тена вуччати саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄’’ти (вибха. 602) евам̣ вибхан̇ге сан̃н̃а̄нам̣йева саматиккамо вутто. йасма̄ пана а̄рамман̣асаматиккамена паттабба̄ ета̄ сама̄паттийо, на екасмин̃н̃ева а̄рамман̣е пат̣хамаджджха̄на̄дӣни вийа. тасма̄ айам̣ а̄рамман̣асаматиккамавасена̄пи аттхаван̣н̣ана̄ ката̄ти ведитабба̄.

278. пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ти чаккха̄дӣнам̣ ваттхӯнам̣ рӯпа̄дӣнам̣ а̄рамман̣а̄нан̃ча пат̣игха̄тена самуппанна̄ сан̃н̃а̄ пат̣игхасан̃н̃а̄. рӯпасан̃н̃а̄дӣнам̣ етамадхивачанам̣. йатха̄ха – ‘‘таттха катама̄ пат̣игхасан̃н̃а̄? рӯпасан̃н̃а̄ саддасан̃н̃а̄ гандхасан̃н̃а̄ расасан̃н̃а̄ пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄, има̄ вуччанти пат̣игхасан̃н̃а̄йо’’ти (вибха. 603). та̄сам̣ кусалавипа̄ка̄нам̣ пан̃чаннам̣, акусалавипа̄ка̄нам̣ пан̃чаннанти саббасо дасаннампи пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ паха̄на̄ асамуппа̄да̄ аппаваттим̣ катва̄ти вуттам̣ хоти.

ка̄ман̃чета̄ пат̣хамаджджха̄на̄дӣни сама̄паннасса̄пи на санти. на хи тасмим̣ самайе пан̃чадва̄равасена читтам̣ паваттати. евам̣ сантепи ан̃н̃аттха пахӣна̄нам̣ сукхадуккха̄нам̣ чатуттхаджджха̄не вийа, сакка̄йадит̣т̣ха̄дӣнам̣ татийамагге вийа ча имасмим̣ джха̄не усса̄хаджананаттхам̣ имасса джха̄насса пасам̣са̄васена ета̄саметтха вачанам̣ ведитаббам̣.

атха ва̄ кин̃ча̄пи та̄ рӯпа̄вачарам̣ сама̄паннасса̄пи на санти, атха кхо на пахӣнатта̄ на санти. на хи рӯпавира̄га̄йа рӯпа̄вачарабха̄вана̄ сам̣ваттати, рӯпа̄йатта̄ ча ета̄сам̣ паватти. айам̣ пана бха̄вана̄ рӯпавира̄га̄йа сам̣ваттати. тасма̄ та̄ еттха пахӣна̄ти ваттум̣ ват̣т̣ати. на кевалан̃ча ваттум̣, екам̣сенева евам̣ дха̄ретумпи ват̣т̣ати. та̄сан̃хи ито пуббе аппахӣнатта̄йева пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса саддо ‘‘кан̣т̣ако’’ти (а. ни. 10.72) вутто бхагавата̄. идха ча пахӣнатта̄йева арӯпасама̄паттӣнам̣ а̄нен̃джата̄ (вибха. 226) сантавимоккхата̄ (ма. ни. 1.66) ча вутта̄. а̄л̣а̄ро ча ка̄ла̄мо арӯпасама̄панно пан̃чаматта̄ни сакат̣асата̄ни нисса̄йа нисса̄йа атиккаманта̄ни нева аддаса, на пана саддам̣ ассосӣти (дӣ. ни. 2.192).

279. на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ти на̄натте ва̄ гочаре паватта̄нам̣ сан̃н̃а̄нам̣, на̄натта̄нам̣ ва̄ сан̃н̃а̄нам̣. йасма̄ хи ета̄ ‘‘таттха катама̄ на̄наттасан̃н̃а̄? асама̄паннасса манодха̄тусаман̇гисса ва̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусаман̇гисса ва̄ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄нана̄ сан̃джа̄нитаттам̣, има̄ вуччанти на̄наттасан̃н̃а̄йо’’ти евам̣ вибхан̇ге (вибха. 604) вибхаджитва̄ вутта̄ идха адхиппета̄ асама̄паннасса манодха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄тусан̇гахита̄ сан̃н̃а̄ рӯпасадда̄дибхеде на̄натте на̄на̄сабха̄ве гочаре паваттанти, йасма̄ чета̄ ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусаласан̃н̃а̄, два̄даса̄кусаласан̃н̃а̄, ека̄даса ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касан̃н̃а̄, две акусалавипа̄касан̃н̃а̄, ека̄даса ка̄ма̄вачаракирийасан̃н̃а̄ти евам̣ чатучатта̄лӣсампи сан̃н̃а̄ на̄натта̄ на̄на̄сабха̄ва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асадиса̄, тасма̄ на̄наттасан̃н̃а̄ти вутта̄. та̄сам̣ саббасо на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ ана̄ваджджана̄ асаманна̄ха̄ра̄ апаччавеккхан̣а̄. йасма̄ та̄ на̄ваджджети, на манаси кароти, на паччавеккхати, тасма̄ти вуттам̣ хоти.

йасма̄ четтха пурима̄ рӯпасан̃н̃а̄ пат̣игхасан̃н̃а̄ ча имина̄ джха̄нена ниббатте бхавепи на виджджанти. пагева тасмим̣ бхаве имам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихаран̣ака̄ле, тасма̄ та̄сам̣ саматиккама̄ аттхан̇гама̄ти дведха̄пи абха̄войева вутто. на̄наттасан̃н̃а̄су пана йасма̄ ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусаласан̃н̃а̄, нава кирийасан̃н̃а̄, даса̄кусаласан̃н̃а̄ти има̄ саттавӣсатисан̃н̃а̄ имина̄ джха̄нена ниббатте бхаве виджджанти, тасма̄ та̄сам̣ аманасика̄ра̄ти вуттанти ведитаббам̣. татра̄пи хи имам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихаранто та̄сам̣ аманасика̄ра̄йева упасампаджджа вихарати, та̄ пана манасикаронто асама̄панно хотӣти.

сан̇кхепато четтха рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄ти имина̄ саббарӯпа̄вачарадхамма̄нам̣ паха̄нам̣ вуттам̣. пат̣игхасан̃н̃а̄нам̣ аттхан̇гама̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄ти имина̄ саббесам̣ ка̄ма̄вачарачиттачетасика̄нам̣ паха̄нан̃ча аманасика̄ро ча вуттоти ведитаббо.

280. ананто а̄ка̄соти еттха на̄сса уппа̄данто ва̄ вайанто ва̄ пан̃н̃а̄йатӣти ананто. а̄ка̄соти касин̣уггха̄т̣има̄ка̄со вуччати. манасика̄равасена̄пи четтха анантата̄ ведитабба̄. тенева вибхан̇ге вуттам̣ ‘‘тасмим̣ а̄ка̄се читтам̣ т̣хапети, сан̣т̣хапети, анантам̣ пхарати, тена вуччати ананто а̄ка̄со’’ти (вибха. 605).

а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихаратӣти еттха пана на̄сса антоти анантам̣, а̄ка̄сам̣ анантам̣ а̄ка̄са̄нантам̣, а̄ка̄са̄нантамева а̄ка̄са̄нан̃чам̣, там̣ а̄ка̄са̄нан̃чам̣ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатанамасса сасампайуттадхаммасса джха̄насса дева̄нам̣ дева̄йатанамива̄ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣.

упасампаджджа вихаратӣти тама̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ патва̄ ниппха̄детва̄ таданурӯпена ирийа̄патхавиха̄рена вихаратӣти.

айам̣ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанакаммат̣т̣ха̄не виттха̄ракатха̄.

вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанакатха̄

281. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ бха̄ветука̄мена пана пан̃чаха̄ка̄рехи а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасама̄паттийам̣ чин̣н̣авасӣбха̄вена ‘‘а̄саннарӯпа̄вачараджджха̄напаччаттхика̄ айам̣ сама̄патти, но ча вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанамива санта̄’’ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатане а̄дӣнавам̣ дисва̄ таттха никантим̣ парийа̄да̄йа вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ сантато манасикаритва̄ там̣ а̄ка̄сам̣ пхаритва̄ паваттавин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нти пунаппунам̣ а̄ваджджитаббам̣, манасика̄таббам̣, паччавеккхитаббам̣, такка̄хатам̣ витакка̄хатам̣ ка̄таббам̣. ‘‘анантам̣ ананта’’нти пана на манасика̄таббам̣.

тассевам̣ тасмим̣ нимитте пунаппунам̣ читтам̣ ча̄рентасса нӣваран̣а̄ни виккхамбханти, сати сантит̣т̣хати, упача̄рена читтам̣ сама̄дхийати. со там̣ нимиттам̣ пунаппунам̣ а̄севати, бха̄вети, бахулӣкароти. тассевам̣ карото а̄ка̄се а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ вийа а̄ка̄сапхут̣е вин̃н̃а̄н̣е вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатаначиттам̣ аппети. аппана̄найо панеттха вуттанайенева ведитаббо. етта̄вата̄ чеса ‘‘саббасо а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма анантам̣ вин̃н̃а̄н̣анти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти (вибха. 508; дӣ. ни. 2.129) вуччати.

282. таттха саббасоти идам̣ вуттанайамева. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма̄ти еттха пана пуббе вуттанайена джха̄нампи а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣, а̄рамман̣ампи. а̄рамман̣ампи хи пуриманайенева а̄ка̄са̄нан̃чан̃ча там̣ пат̣хамасса а̄руппаджджха̄насса а̄рамман̣атта̄ дева̄нам̣ дева̄йатанам̣ вийа адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатанан̃ча̄ти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣. татха̄ а̄ка̄са̄нан̃чан̃ча там̣ тасса джха̄насса сан̃джа̄тихетутта̄ ‘‘камбоджа̄ асса̄нам̣ а̄йатана’’нтиа̄дӣни вийа сан̃джа̄тидесат̣т̣хена а̄йатанан̃ча̄типи а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣. еваметам̣ джха̄нан̃ча а̄рамман̣ан̃ча̄ти убхайампи аппаваттикаран̣ена ча аманасикаран̣ена ча саматиккамитва̄ва йасма̄ идам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа виха̄таббам̣, тасма̄ убхайампетам̣ екаджджхам̣ катва̄ ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма̄’’ти идам̣ вуттанти ведитаббам̣.

анантам̣ вин̃н̃а̄н̣анти там̣йева ананто а̄ка̄соти евам̣ пхаритва̄ паваттавин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нти евам̣ манасикаронтоти вуттам̣ хоти. манасика̄равасена ва̄ анантам̣. со хи тама̄ка̄са̄рамман̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ анавасесато манасикаронто ‘‘ананта’’нти манаси кароти. йам̣ пана вибхан̇ге вуттам̣ ‘‘анантам̣ вин̃н̃а̄н̣анти, там̣йева а̄ка̄сам̣ вин̃н̃а̄н̣ена пхут̣ам̣ манаси кароти, анантам̣ пхарати, тена вуччати анантам̣ вин̃н̃а̄н̣а’’нти (вибха. 610).

таттха вин̃н̃а̄н̣ена̄ти упайогаттхе каран̣авачанам̣ ведитаббам̣. еван̃хи ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ тасса аттхам̣ ван̣н̣айанти, анантам̣ пхарати тан̃н̃ева а̄ка̄сам̣ пхут̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ манаси каротӣти вуттам̣ хоти.

вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ упасампаджджа вихаратӣти еттха пана на̄сса антоти анантам̣. анантамева а̄нан̃чам̣. вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄нан̃чам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нан̃чанти аватва̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃чанти вуттам̣. айан̃хеттха рӯл̣хӣсаддо. там̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃чам̣ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатанамасса сасампайуттадхаммасса джха̄насса дева̄нам̣ дева̄йатанамива̄ти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣. сесам̣ пуримасадисамева̄ти.

айам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанакаммат̣т̣ха̄не виттха̄ракатха̄.

а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанакатха̄

283. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ бха̄ветука̄мена пана пан̃чаха̄ка̄рехи вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасама̄паттийам̣ чин̣н̣авасӣбха̄вена ‘‘а̄саннаа̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанапаччаттхика̄ айам̣ сама̄патти, но ча а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанамива санта̄’’ти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатане а̄дӣнавам̣ дисва̄ таттха никантим̣ парийа̄да̄йа а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сантато манасикаритва̄ тассева вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана̄рамман̣абхӯтасса а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанавин̃н̃а̄н̣асса абха̄во сун̃н̃ата̄ вивитта̄ка̄ро манасика̄таббо. катхам̣? там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ аманасикаритва̄ ‘‘наттхи наттхӣ’’ти ва̄, ‘‘сун̃н̃ам̣ сун̃н̃а’’нти ва̄, ‘‘вивиттам̣ вивитта’’нти ва̄ пунаппунам̣ а̄ваджджитаббам̣, манасика̄таббам̣, паччавеккхитаббам̣, такка̄хатам̣ витакка̄хатам̣ ка̄таббам̣.

тассевам̣ тасмим̣ нимитте читтам̣ ча̄рентасса нӣваран̣а̄ни виккхамбханти, сати сантит̣т̣хати, упача̄рена читтам̣ сама̄дхийати. со там̣ нимиттам̣ пунаппунам̣ а̄севати, бха̄вети, бахулӣкароти. тассевам̣ карото а̄ка̄се пхут̣е махаггатавин̃н̃а̄н̣е вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ вийа тассева а̄ка̄сам̣ пхаритва̄ паваттасса махаггатавин̃н̃а̄н̣асса сун̃н̃авивиттанаттхибха̄ве а̄кин̃чан̃н̃а̄йатаначиттам̣ аппети. еттха̄пи ча аппана̄найо вуттанайенева ведитаббо.

айам̣ пана висесо, тасмим̣ хи аппана̄читте уппанне со бхиккху йатха̄ на̄ма пурисо ман̣д̣алама̄л̣а̄дӣсу кеначидева каран̣ӣйена саннипатитам̣ бхиккхусан̇гхам̣ дисва̄ каттхачи гантва̄ саннипа̄такичча̄васа̄нева ут̣т̣ха̄йа паккантесу бхиккхӯсу а̄гантва̄ два̄ре т̣хатва̄ пуна там̣ т̣ха̄нам̣ олокенто сун̃н̃амева пассати, вивиттамева пассати. на̄сса евам̣ хоти ‘‘еттака̄ на̄ма бхиккхӯ ка̄лан̇ката̄ ва̄ диса̄пакканта̄ ва̄’’ти, атха кхо сун̃н̃амидам̣ вивиттанти наттхибха̄вамева пассати, евамева пуббе а̄ка̄се паваттитавин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанаджджха̄начаккхуна̄ пассанто вихаритва̄ ‘‘наттхи наттхӣ’’тиа̄дина̄ парикаммаманасика̄рена антарахите тасмим̣ вин̃н̃а̄н̣е тасса апагамасан̇кха̄там̣ абха̄вамева пассанто вихарати. етта̄вата̄ чеса ‘‘саббасо вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма наттхи кин̃чӣти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти (вибха. 508; дӣ. ни. 2.129) вуччати.

284. идха̄пи саббасоти идам̣ вуттанайамева. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатананти еттха̄пи ча пуббе вуттанайенева джха̄нампи вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ а̄рамман̣ампи. а̄рамман̣ампи хи пуриманайенева вин̃н̃а̄н̣ан̃чан̃ча там̣ дутийасса а̄руппаджджха̄насса а̄рамман̣атта̄ дева̄нам̣ дева̄йатанам̣ вийа адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатанан̃ча̄ти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣. татха̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃чан̃ча там̣ тассева джха̄насса сан̃джа̄тихетутта̄ ‘‘камбоджа̄ асса̄нам̣ а̄йатана’’нтиа̄дӣни вийа сан̃джа̄тидесат̣т̣хена а̄йатанан̃ча̄типи вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣. еваметам̣ джха̄нан̃ча а̄рамман̣ан̃ча̄ти убхайампи аппаваттикаран̣ена ча аманасикаран̣ена ча саматиккамитва̄ва йасма̄ идам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа виха̄таббам̣, тасма̄ убхайампетам̣ екаджджхам̣ катва̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ саматиккамма̄ти идам̣ вуттанти ведитаббам̣.

наттхи кин̃чӣти наттхи наттхи, сун̃н̃ам̣ сун̃н̃ам̣, вивиттам̣ вивиттанти евам̣ манасикаронтоти вуттам̣ хоти. йампи вибхан̇ге вуттам̣ ‘‘наттхи кин̃чӣти тан̃н̃ева вин̃н̃а̄н̣ам̣ абха̄вети вибха̄вети антарадха̄пети наттхи кин̃чӣти пассати, тена вуччати наттхи кин̃чӣ’’ти, там̣ кин̃ча̄пи кхайато саммасанам̣ вийа вуттам̣, атха кхвасса евамева аттхо дат̣т̣хаббо. тан̃хи вин̃н̃а̄н̣ам̣ ана̄вадждженто аманасикаронто апаччавеккханто кеваламасса наттхибха̄вам̣ сун̃н̃абха̄вам̣ вивиттабха̄вамева манасикаронто абха̄вети вибха̄вети антарадха̄петӣти вуччати, на ан̃н̃атха̄ти.

а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихаратӣти еттха пана на̄сса кин̃чананти акин̃чанам̣, антамасо бхан̇гаматтампи асса авасит̣т̣хам̣ наттхӣти вуттам̣ хоти. акин̃чанасса бха̄во а̄кин̃чан̃н̃ам̣, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанавин̃н̃а̄н̣а̄пагамассетам̣ адхивачанам̣. там̣ а̄кин̃чан̃н̃ам̣ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатанамасса джха̄насса дева̄нам̣ дева̄йатанамива̄ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣. сесам̣ пуримасадисамева̄ти.

айам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанакаммат̣т̣ха̄не виттха̄ракатха̄.

невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакатха̄

285. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ бха̄ветука̄мена пана пан̃чаха̄ка̄рехи а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттийам̣ чин̣н̣авасӣбха̄вена ‘‘а̄саннавин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанапаччаттхика̄ айам̣ сама̄патти, но ча невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ вийа санта̄’’ти ва̄ ‘‘сан̃н̃а̄ рого, сан̃н̃а̄ ган̣д̣о, сан̃н̃а̄ саллам̣, етам̣ сантам̣, етам̣ пан̣ӣтам̣ йадидам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄’’ти ва̄ евам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане а̄дӣнавам̣, упари а̄нисам̣сан̃ча дисва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане никантим̣ парийа̄да̄йа невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сантато манасикаритва̄ ‘‘са̄ва абха̄вам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттита̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄патти санта̄ санта̄’’ти пунаппунам̣ а̄ваджджитабба̄, манасика̄табба̄, паччавеккхитабба̄, такка̄хата̄ витакка̄хата̄ ка̄табба̄.

тассевам̣ тасмим̣ нимитте пунаппунам̣ ма̄насам̣ ча̄рентасса нӣваран̣а̄ни виккхамбханти, сати сантит̣т̣хати, упача̄рена читтам̣ сама̄дхийати. со там̣ нимиттам̣ пунаппунам̣ а̄севати, бха̄вети, бахулӣкароти. тассевам̣ карото вин̃н̃а̄н̣а̄пагаме а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ вийа а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттисан̇кха̄тесу чатӯсу кхандхесу невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатаначиттам̣ аппети. аппана̄найо панеттха вуттанайенева ведитаббо. етта̄вата̄ чеса ‘‘саббасо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти (вибха. 508; дӣ. ни. 2.129) вуччати.

286. идха̄пи саббасоти идам̣ вуттанайамева. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма̄ти еттха̄пи пуббе вуттанайенева джха̄нампи а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ а̄рамман̣ампи. а̄рамман̣ампи хи пуриманайенева а̄кин̃чан̃н̃ан̃ча там̣ татийасса а̄руппаджджха̄насса а̄рамман̣атта̄ дева̄нам̣ дева̄йатанам̣ вийа адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатанан̃ча̄ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣. татха̄ а̄кин̃чан̃н̃ан̃ча там̣ тассева джха̄насса сан̃джа̄тихетутта̄ камбоджа̄ асса̄нам̣ а̄йатанантиа̄дӣни вийа сан̃джа̄тидесат̣т̣хена а̄йатанан̃ча̄типи а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣. еваметам̣ джха̄нан̃ча а̄рамман̣ан̃ча̄ти убхайампи аппаваттикаран̣ена ча аманасикаран̣ена ча саматиккамитва̄ва йасма̄ идам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ упасампаджджа виха̄таббам̣, тасма̄ убхайампетам̣ екаджджхам̣ катва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма̄ти идам̣ вуттанти ведитаббам̣.

невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананти еттха пана йа̄йа сан̃н̃а̄йа бха̄вато там̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананти вуччати. йатха̄ пат̣ипаннасса са̄ сан̃н̃а̄ хоти, там̣ та̄ва дассетум̣ вибхан̇ге ‘‘невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣ’’ти уддхаритва̄ ‘‘тан̃н̃ева а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ сантато манаси кароти, сан̇кха̄ра̄васесасама̄паттим̣ бха̄вети, тена вуччати невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣ’’ти (вибха. 619) вуттам̣. таттха сантато манаси каротӣти ‘‘санта̄ вата̄йам̣ сама̄патти, йатра хи на̄ма наттхибха̄вампи а̄рамман̣ам̣ каритва̄ т̣хассатӣ’’ти евам̣ санта̄рамман̣ата̄йа там̣ санта̄ти манаси кароти.

сантато че манаси кароти, катхам̣ саматиккамо хотӣти? асама̄паджджитука̄мата̄йа. со хи кин̃ча̄пи там̣ сантато манаси кароти, атха кхвасса ‘‘ахаметам̣ а̄ваджджисса̄ми, сама̄паджджисса̄ми, адхит̣т̣хахисса̄ми, вут̣т̣хахисса̄ми, паччавеккхисса̄мӣ’’ти еса а̄бхого саманна̄ха̄ро манасика̄ро на хоти. касма̄? а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанато невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасса сантатарапан̣ӣтатарата̄йа.

йатха̄ хи ра̄джа̄ махачча ра̄джа̄нубха̄вена хаттхиккхандхаварагато нагаравӣтхийам̣ вичаранто дантака̄ра̄дайо сиппике екам̣ ваттхам̣ дал̣хам̣ нива̄сетва̄ екена сӣсам̣ вет̣хетва̄ дантачун̣н̣а̄дӣхи самокин̣н̣агатте анека̄ни дантавикатиа̄дӣни сиппа̄ни каронте дисва̄ ‘‘ахо вата ре чхека̄ а̄чарийа̄ ӣдиса̄нипи на̄ма сиппа̄ни кариссантӣ’’ти евам̣ тесам̣ чхеката̄йа туссати, на часса евам̣ хоти ‘‘ахо вата̄хам̣ раджджам̣ паха̄йа еварӯпо сиппико бхавеййа’’нти. там̣ кисса хету? раджджасирийа̄ маха̄нисам̣сата̄йа. со сиппино саматиккамитва̄ва гаччхати. евамева еса кин̃ча̄пи там̣ сама̄паттим̣ сантато манаси кароти, атха кхвасса ‘‘ахаметам̣ сама̄паттим̣ а̄ваджджисса̄ми, сама̄паджджисса̄ми, адхит̣т̣хахисса̄ми, вут̣т̣хахисса̄ми, паччавеккхисса̄мӣ’’ти нева еса а̄бхого саманна̄ха̄ро манасика̄ро хоти.

со там̣ сантато манасикаронто пуббе вуттанайена там̣ парамасукхумам̣ аппана̄ппаттам̣ сан̃н̃ам̣ па̄пун̣а̄ти, йа̄йа невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣ на̄ма хоти, сан̇кха̄ра̄васесасама̄паттим̣ бха̄ветӣти вуччати. сан̇кха̄ра̄васесасама̄паттинти аччантасукхумабха̄ваппаттасан̇кха̄рам̣ чатуттха̄руппасама̄паттим̣.

287. ида̄ни йам̣ там̣ евамадхигата̄йа сан̃н̃а̄йа васена невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананти вуччати, там̣ аттхато дассетум̣ ‘‘невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паннасса ва̄ упапаннасса ва̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рисса ва̄ читтачетасика̄ дхамма̄’’ти (вибха. 620) вуттам̣. тесу идха сама̄паннасса читтачетасика̄ дхамма̄ адхиппета̄. вачанаттхо панеттха ол̣а̄рика̄йа сан̃н̃а̄йа абха̄вато сукхума̄йа ча бха̄вато невасса сасампайуттадхаммасса джха̄насса сан̃н̃а̄ на̄сан̃н̃анти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃ам̣. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃ан̃ча там̣ мана̄йатанадхамма̄йатанапарийа̄паннатта̄ а̄йатанан̃ча̄ти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣. атха ва̄ йа̄йаметтха сан̃н̃а̄, са̄ пат̣усан̃н̃а̄киччам̣ ка̄тум̣ асаматтхата̄йа невасан̃н̃а̄, сан̇кха̄ра̄васесасукхумабха̄вена виджджама̄натта̄ на̄сан̃н̃а̄ти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄ ча са̄ сесадхамма̄нам̣ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатанан̃ча̄ти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣.

на кевалан̃четтха сан̃н̃а̄ва едисӣ, атха кхо ведана̄пи неваведана̄на̄ведана̄, читтампи невачиттам̣на̄читтам̣, пхассопи невапхассона̄пхассо. еса найо сесасампайуттадхаммесу. сан̃н̃а̄сӣсена пана̄йам̣ десана̄ ката̄ти ведитабба̄. паттамаккханателаппабхутӣхи ча упама̄хи еса аттхо вибха̄ветаббо.

са̄ман̣еро кира телена паттам̣ маккхетва̄ т̣хапеси, там̣ йа̄гупа̄нака̄ле тхеро паттама̄хара̄ти а̄ха. со ‘‘патте теламаттхи, бханте’’ти а̄ха. тато ‘‘а̄хара, са̄ман̣ера, телам̣, на̄л̣им̣ пӯресса̄мӣ’’ти вутте ‘‘наттхи, бханте, тела’’нти а̄ха. таттха йатха̄ антовуттхатта̄ йа̄гуйа̄ саддхим̣ акаппийат̣т̣хена ‘‘теламаттхӣ’’ти хоти. на̄л̣ипӯран̣а̄дӣнам̣ васена ‘‘наттхӣ’’ти хоти. евам̣ са̄пи сан̃н̃а̄ пат̣усан̃н̃а̄киччам̣ ка̄тум̣ асаматтхата̄йа невасан̃н̃а̄, сан̇кха̄ра̄васесасукхумабха̄вена виджджама̄натта̄ на̄сан̃н̃а̄ хоти.

ким̣ панеттха сан̃н̃а̄киччанти? а̄рамман̣асан̃джа̄нанан̃чева випассана̄йа ча висайабха̄вам̣ упагантва̄ ниббида̄джананам̣. даханакиччамива хи сукходаке теджодха̄ту сан̃джа̄нанакиччам̣ песа̄ пат̣ум̣ ка̄тум̣ на саккоти. сесасама̄паттӣсу сан̃н̃а̄ вийа випассана̄йа висайабха̄вам̣ упагантва̄ ниббида̄джананампи ка̄тум̣ на саккоти. ан̃н̃есу хи кхандхесу аката̄бхинивесо бхиккху невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанаккхандхе саммаситва̄ ниббидам̣ паттум̣ саматтхо на̄ма наттхи апича а̄йасма̄ са̄рипутто. пакативипассако пана маха̄пан̃н̃о са̄рипуттасадисова саккун̣еййа. сопи ‘‘евам̣ кириме дхамма̄ ахутва̄ самбхонти, хутва̄ пат̣ивентӣ’’ти (ма. ни. 3.95) евам̣ кала̄пасаммасанавасенева, но анупададхаммавипассана̄васена. евам̣ сукхуматтам̣ гата̄ еса̄ сама̄патти.

йатха̄ ча паттамаккханателӯпама̄йа, евам̣ маггудакӯпама̄йапи айаматтхо вибха̄ветаббо. маггаппат̣ипаннасса кира тхерасса пурато гаччханто са̄ман̣еро тхокам̣ удакам̣ дисва̄ ‘‘удакам̣, бханте, упа̄хана̄ омун̃чатха̄’’ти а̄ха. тато тхерена ‘‘саче удакаматтхи, а̄хара нха̄наса̄т̣икам̣, нха̄йисса̄ма̄’’ти вутте ‘‘наттхи, бханте’’ти а̄ха. таттха йатха̄ упа̄ханатеманаматтат̣т̣хена ‘‘удакаматтхӣ’’ти хоти, нха̄йанат̣т̣хена ‘‘наттхӣ’’ти хоти. евампи са̄ пат̣усан̃н̃а̄киччам̣ ка̄тум̣ асаматтхата̄йа невасан̃н̃а̄, сан̇кха̄ра̄васесасукхумабха̄вена виджджама̄натта̄ на̄сан̃н̃а̄ хоти.

на кевалан̃ча ета̄хева, ан̃н̃а̄хипи анурӯпа̄хи упама̄хи еса аттхо вибха̄ветаббо. упасампаджджа вихаратӣти идам̣ вуттанайамева̄ти.

айам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакаммат̣т̣ха̄не виттха̄ракатха̄.

пакин̣н̣акакатха̄

288. асадисарӯпо на̄тхо, а̄руппам̣ йам̣ чатуббидхам̣ а̄ха.

там̣ ити н̃атва̄ тасмим̣, пакин̣н̣акакатха̄пи вин̃н̃еййа̄.

289. а̄руппасама̄паттийо хи –

а̄рамман̣а̄тиккамато, чатассопи бхавантима̄;

ан̇га̄тиккамамета̄сам̣, на иччханти вибха̄вино.

ета̄су хи рӯпанимитта̄тиккамато пат̣хама̄, а̄ка̄са̄тиккамато дутийа̄, а̄ка̄се паваттитавин̃н̃а̄н̣а̄тиккамато татийа̄. а̄ка̄се паваттитавин̃н̃а̄н̣асса апагама̄тиккамато чатуттхӣти саббатха̄ а̄рамман̣а̄тиккамато чатассопи бхавантима̄ а̄руппасама̄паттийоти ведитабба̄. ан̇га̄тиккамам̣ пана ета̄сам̣ на иччханти пан̣д̣ита̄. на хи рӯпа̄вачарасама̄паттӣсу вийа ета̄су ан̇га̄тиккамо аттхи. сабба̄супи хи ета̄су упеккха̄, читтекаггата̄ти две ева джха̄нан̇га̄ни хонти.

290. евам̣ сантепи –

суппан̣ӣтатара̄ хонти, паччхима̄ паччхима̄ идха;

упама̄ таттха вин̃н̃еййа̄, па̄са̄даталаса̄т̣ика̄.

йатха̄ хи чатубхӯмикасса па̄са̄дасса хет̣т̣химатале диббаначчагӣтава̄дитасурабхигандхама̄ла̄бходжанасайаначчха̄дана̄дивасена пан̣ӣта̄ пан̃чака̄магун̣а̄ паччупат̣т̣хита̄ ассу. дутийе тато пан̣ӣтатара̄. татийе тато пан̣ӣтатара̄. чатуттхе саббапан̣ӣтатара̄. таттха кин̃ча̄пи та̄ни чатта̄рипи па̄са̄датала̄нева, наттхи несам̣ па̄са̄даталабха̄вена висесо. пан̃чака̄магун̣асамиддхависесена пана хет̣т̣химато хет̣т̣химато упаримам̣ упаримам̣ пан̣ӣтатарам̣ хоти.

йатха̄ ча ека̄йа иттхийа̄ кантитатхӯласан̣хасан̣хатарасан̣хатамасутта̄нам̣ чатупалатипаладвипалаекапаласа̄т̣ика̄ ассу а̄йа̄мена ча виттха̄рена ча самаппама̄н̣а̄. таттха кин̃ча̄пи та̄ са̄т̣ика̄ чатассопи а̄йа̄мато ча виттха̄рато ча самаппама̄н̣а̄, наттхи та̄сам̣ пама̄н̣ато висесо. сукхасампхассасукхумабха̄вамахаггхабха̄вехи пана пурима̄йа пурима̄йа паччхима̄ паччхима̄ пан̣ӣтатара̄ хонти, евамева кин̃ча̄пи чатӯсу ета̄су упеккха̄, читтекаггата̄ти ета̄ни двейева ан̇га̄ни хонти, атха кхо бха̄вана̄висесена тесам̣ ан̇га̄ни пан̣ӣтапан̣ӣтатарабха̄вена суппан̣ӣтатара̄ хонти паччхима̄ паччхима̄ идха̄ти ведитабба̄.

291. евам̣ анупуббена пан̣ӣтапан̣ӣта̄ чета̄ –

асучимхи ман̣д̣апе лагго, еко танниссито паро;

ан̃н̃о бахи анисса̄йа, там̣ там̣ нисса̄йа ча̄паро.

т̣хито чатӯхи етехи, пурисехи йатха̄ккамам̣;

сама̄ната̄йа н̃а̄табба̄, чатассопи вибха̄вина̄.

татра̄йаматтхайоджана̄ – асучимхи кира десе еко ман̣д̣апо, атхеко пурисо а̄гантва̄ там̣ асучим̣ джигуччхама̄но там̣ ман̣д̣апам̣ хаттхехи а̄ламбитва̄ таттха лагго лаггито вийа ат̣т̣ха̄си. атха̄паро а̄гантва̄ там̣ ман̣д̣апе лаггам̣ пурисам̣ ниссито. атхан̃н̃о а̄гантва̄ чинтеси ‘‘йо еса ман̣д̣апалагго, йо ча танниссито, убхопете дут̣т̣хита̄. дхуво ча несам̣ ман̣д̣апапапа̄те па̄то, ханда̄хам̣ бахийева тит̣т̣ха̄мӣ’’ти. со таннисситам̣ анисса̄йа бахийева ат̣т̣ха̄си. атха̄паро а̄гантва̄ ман̣д̣апалаггасса ча таннисситасса ча акхемабха̄вам̣ чинтетва̄ бахит̣т̣хитан̃ча сут̣т̣хитоти мантва̄ там̣ нисса̄йа ат̣т̣ха̄си. таттха асучимхи десе ман̣д̣апо вийа касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сам̣ дат̣т̣хаббам̣, асучиджигуччха̄йа ман̣д̣апалагго пурисо вийа рӯпанимиттаджигуччха̄йа а̄ка̄са̄рамман̣ам̣ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣, ман̣д̣апалаггам̣ пурисам̣ ниссито вийа а̄ка̄са̄рамман̣ам̣ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ а̄раббха паваттам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣, тесам̣ двиннампи акхемабха̄вам̣ чинтетва̄ анисса̄йа там̣ ман̣д̣апалаггам̣ бахит̣т̣хито вийа а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ а̄рамман̣ам̣ акатва̄ тадабха̄ва̄рамман̣ам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣, ман̣д̣апалаггасса таннисситасса ча акхематам̣ чинтетва̄ бахит̣т̣хитан̃ча сут̣т̣хитоти мантва̄ там̣ нисса̄йа т̣хито вийа вин̃н̃а̄н̣а̄бха̄васан̇кха̄те бахипадесе т̣хитам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ а̄раббха паваттам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ дат̣т̣хаббам̣.

292. евам̣ паваттама̄нан̃ча –

а̄рамман̣ам̣ каротева, ан̃н̃а̄бха̄вена там̣ идам̣;

дит̣т̣хадосампи ра̄джа̄нам̣, вуттихету джано йатха̄.

идан̃хи невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ ‘‘а̄саннавин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанапаччаттхика̄ айам̣ сама̄паттӣ’’ти евам̣ дит̣т̣хадосампи там̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ ан̃н̃асса а̄рамман̣асса абха̄ва̄ а̄рамман̣ам̣ каротева. йатха̄ ким̣? дит̣т̣хадосампи ра̄джа̄нам̣ вуттихету йатха̄ джано. йатха̄ хи асам̣йатам̣ пхарусака̄йавачӣманосама̄ча̄рам̣ кан̃чи саббадисампатим̣ ра̄джа̄нам̣ ‘‘пхарусасама̄ча̄ро айа’’нти евам̣ дит̣т̣хадосампи ан̃н̃аттха вуттим̣ алабхама̄но джано вуттихету нисса̄йа ваттати, евам̣ дит̣т̣хадосампи там̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ ан̃н̃ам̣ а̄рамман̣ам̣ алабхама̄намидам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ а̄рамман̣ам̣ каротева.

293. евам̣ курума̄нан̃ча –

а̄рул̣хо дӣгханиссен̣им̣, йатха̄ ниссен̣иба̄хукам̣;

паббатагган̃ча а̄рул̣хо, йатха̄ паббатаматтхакам̣.

йатха̄ ва̄ гирима̄рӯл̣хо, аттанойева джан̣н̣укам̣;

олуббхати татхеветам̣, джха̄намолуббха ваттатӣти.

ити са̄дхуджанапа̄моджджаттха̄йа кате висуддхимагге

сама̄дхибха̄вана̄дхика̄ре

а̄руппаниддесо на̄ма

дасамо париччхедо.