1. сӣланиддесо
сӣласарӯпа̄дикатха̄
6. евам̣ анекагун̣асан̇га̄хакена сӣласама̄дхипан̃н̃а̄мукхена деситопи панеса висуддхимагго атисан̇кхепадеситойева хоти. тасма̄ на̄лам̣ саббесам̣ упака̄ра̄йа̄ти виттха̄рамасса дассетум̣ сӣлам̣ та̄ва а̄раббха идам̣ пан̃ха̄каммам̣ хоти.
ким̣ сӣлам̣, кенат̣т̣хена сӣлам̣, ка̄насса лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄ни, кима̄нисам̣сам̣ сӣлам̣, кативидхам̣ четам̣ сӣлам̣, ко часса сам̣килесо, ким̣ вода̄нанти.
татридам̣ виссаджджанам̣. ким̣ сӣланти па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи ва̄ вирамантасса ваттапат̣ипаттим̣ ва̄ пӯрентасса четана̄дайо дхамма̄. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ ‘‘ким̣ сӣланти четана̄ сӣлам̣, четасикам̣ сӣлам̣, сам̣варо сӣлам̣, авӣтиккамо сӣла’’нти (пат̣и. ма. 1.39). таттха четана̄ сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи ва̄ вирамантасса ваттапат̣ипаттим̣ ва̄ пӯрентасса четана̄. четасикам̣ сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи вирамантасса вирати. апича четана̄ сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни паджахантасса сатта каммапатхачетана̄. четасикам̣ сӣлам̣ на̄ма ‘‘абхиджджхам̣ паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихаратӣ’’ти (дӣ. ни. 1.217) а̄дина̄ найена вутта̄ анабхиджджха̄бйа̄па̄дасамма̄дит̣т̣хидхамма̄. сам̣варо сӣланти еттха пан̃чавидхена сам̣варо ведитаббо па̄тимоккхасам̣варо, сатисам̣варо, н̃а̄н̣асам̣варо, кхантисам̣варо, вӣрийасам̣вароти. таттха имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупетоти (вибха. 511) айам̣ па̄тимоккхасам̣варо. раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣти (дӣ. ни. 1.213) айам̣ сатисам̣варо.
йа̄ни сота̄ни локасмим̣, (аджита̄ти бхагава̄;)
сати тесам̣ нива̄ран̣ам̣;
сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯми, пан̃н̃а̄йете пидхиййарети. (су. ни. 1041);
айам̣ н̃а̄н̣асам̣варо. паччайапат̣исеванампи еттхева самодха̄нам̣ гаччхати. йо пана̄йам̣ кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса̄тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.24; а. ни. 6.58) найена а̄гато, айам̣ кхантисам̣варо на̄ма. йо ча̄йам̣ уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сетӣтиа̄дина̄ (ма. ни. 1.26; а. ни. 6.58) найена а̄гато, айам̣ вӣрийасам̣варо на̄ма. а̄джӣвапа̄рисуддхипи еттхева самодха̄нам̣ гаччхати. ити айам̣ пан̃чавидхопи сам̣варо, йа̄ ча па̄пабхӣрука̄нам̣ кулапутта̄нам̣ сампаттаваттхуто вирати, саббампетам̣ сам̣варасӣланти ведитаббам̣. авӣтиккамо сӣланти сама̄диннасӣласса ка̄йикава̄часико анатиккамо. идам̣ та̄ва ким̣ сӣланти пан̃хасса виссаджджанам̣.
7. авасесесу кенат̣т̣хена сӣланти сӣланат̣т̣хена сӣлам̣. кимидам̣ сӣланам̣ на̄ма. сама̄дха̄нам̣ ва̄, ка̄йакамма̄дӣнам̣ сусӣлйавасена авиппакин̣н̣ата̄ти аттхо. упадха̄ран̣ам̣ ва̄, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ патит̣т̣ха̄навасена а̄дха̄рабха̄воти аттхо. етадева хеттха аттхадвайам̣ саддалаккхан̣авидӯ ануджа̄нанти. ан̃н̃е пана сират̣т̣хо сӣлаттхо, сӣталат̣т̣хо сӣлаттхоти евама̄дина̄пи найенеттха аттхам̣ ван̣н̣айанти.
8. ида̄ни ка̄насса лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄нӣти еттха –
сӣланам̣ лаккхан̣ам̣ тасса, бхиннасса̄пи анекадха̄;
санидассанаттам̣ рӯпасса, йатха̄ бхиннассанекадха̄.
йатха̄ хи нӣлапӣта̄дибхедена анекадха̄ бхиннасса̄пи рӯпа̄йатанасса санидассанаттам̣ лаккхан̣ам̣, нӣла̄дибхедена бхиннасса̄пи санидассана бха̄ва̄натиккаманато. татха̄ сӣласса четана̄дибхедена анекадха̄ бхиннасса̄пи йадетам̣ ка̄йакамма̄дӣнам̣ сама̄дха̄навасена кусала̄нан̃ча дхамма̄нам̣ патит̣т̣ха̄навасена вуттам̣ сӣланам̣, тадева лаккхан̣ам̣, четана̄дибхедена бхиннасса̄пи сама̄дха̄напатит̣т̣ха̄набха̄ва̄натиккаманато. евам̣ лаккхан̣асса панасса –
дуссӣлйавиддхам̣саната̄, анаваджджагун̣о татха̄;
киччасампаттиаттхена, расо на̄ма павуччати.
тасма̄ идам̣ сӣлам̣ на̄ма киччат̣т̣хена расена дуссӣлйавиддхам̣санарасам̣, сампаттиаттхена расена анаваджджарасанти ведитаббам̣. лаккхан̣а̄дӣсу хи киччамева сампатти ва̄ расоти вуччати.
сочеййапаччупат̣т̣ха̄нам̣, тайидам̣ тасса вин̃н̃ухи;
оттаппан̃ча хирӣ чева, падат̣т̣ха̄нанти ван̣н̣итам̣.
тайидам̣ сӣлам̣ ка̄йасочеййам̣ вачӣсочеййам̣ маносочеййанти (а. ни. 3.121) евам̣ вуттасочеййапаччупат̣т̣ха̄нам̣, сочеййабха̄вена паччупат̣т̣ха̄ти гахан̣абха̄вам̣ гаччхати. хироттаппан̃ча панасса вин̃н̃ӯхи падат̣т̣ха̄нанти ван̣н̣итам̣, а̄саннака̄ран̣анти аттхо. хироттаппе хи сати сӣлам̣ уппаджджати чева тит̣т̣хати ча. асати нева уппаджджати, на тит̣т̣хатӣти. евам̣ сӣласса лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄ни ведитабба̄ни.
сӣла̄нисам̣сакатха̄
9. кима̄нисам̣сам̣ сӣланти авиппат̣иса̄ра̄дианекагун̣апат̣ила̄бха̄нисам̣сам̣. вуттан̃хетам̣ – ‘‘авиппат̣иса̄раттха̄ни кхо, а̄нанда, кусала̄ни сӣла̄ни авиппат̣иса̄ра̄нисам̣са̄нӣ’’ти (а. ни. 11.1).
апарампи вуттам̣ ‘‘пан̃чиме гахапатайо а̄нисам̣са̄ сӣлавато сӣласампада̄йа. катаме пан̃ча? идха гахапатайо сӣлава̄ сӣласампанно аппама̄да̄дхикаран̣ам̣ махантам̣ бхогаккхандхам̣ адхигаччхати, айам̣ пат̣хамо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа. пуна чапарам̣ гахапатайо сӣлавато сӣласампаннасса калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхати, айам̣ дутийо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа. пуна чапарам̣ гахапатайо сӣлава̄ сӣласампанно йан̃н̃адева парисам̣ упасан̇камати йади кхаттийапарисам̣ йади бра̄хман̣апарисам̣ йади гахапатипарисам̣ йади саман̣апарисам̣, виса̄радо упасан̇камати аман̇кубхӯто, айам̣ татийо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа. пуна чапарам̣ гахапатайо сӣлава̄ сӣласампанно асаммӯл̣хо ка̄лам̣ кароти, айам̣ чатуттхо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа. пуна чапарам̣ гахапатайо сӣлава̄ сӣласампанно ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати, айам̣ пан̃чамо а̄нисам̣со сӣлавато сӣласампада̄йа̄’’ти (дӣ. ни. 2.150; а. ни. 5.213; маха̄ва. 285).
апарепи ‘‘а̄кан̇кхеййа че, бхиккхаве, бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча ассам̣ мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча̄ти, сӣлесвевасса парипӯрака̄рӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.65) найена пийамана̄пата̄дайо а̄саваккхайапарийоса̄на̄ анека̄ сӣла̄нисам̣са̄ вутта̄. евам̣ авиппат̣иса̄ра̄дианекагун̣а̄нисам̣сам̣ сӣлам̣. апича –
са̄сане кулапутта̄нам̣, патит̣т̣ха̄ наттхи йам̣ вина̄;
а̄нисам̣сапариччхедам̣, тасса сӣласса ко ваде.
на ган̇га̄ йамуна̄ ча̄пи, сарабхӯ ва̄ сарасватӣ;
ниннага̄ ва̄чираватӣ, махӣ ва̄пи маха̄надӣ.
саккун̣анти висодхетум̣, там̣ малам̣ идха па̄н̣инам̣;
висодхайати сатта̄нам̣, йам̣ ве сӣладжалам̣ малам̣.
на там̣ саджалада̄ ва̄та̄, на ча̄пи харичанданам̣;
нева ха̄ра̄ на ман̣айо, на чандакиран̣ан̇кура̄.
самайантӣдха сатта̄нам̣, парил̣а̄хам̣ сураккхитам̣;
йам̣ самети идам̣ арийам̣, сӣлам̣ аччантасӣталам̣.
сӣлагандхасамо гандхо, куто на̄ма бхависсати;
йо самам̣ анува̄те ча, пат̣ива̄те ча ва̄йати.
сагга̄рохан̣асопа̄нам̣, ан̃н̃ам̣ сӣласамам̣ куто;
два̄рам̣ ва̄ пана нибба̄на, нагарасса павесане.
собхантевам̣ на ра̄джа̄но, мутта̄ман̣ивибхӯсита̄;
йатха̄ собханти йатино, сӣлабхӯсанабхӯсита̄.
атта̄нува̄да̄дибхайам̣, виддхам̣сайати саббасо;
джанети киттиха̄сан̃ча, сӣлам̣ сӣлаватам̣ сада̄.
гун̣а̄нам̣ мӯлабхӯтасса, доса̄нам̣ балагха̄тино;
ити сӣласса вин̃н̃еййам̣, а̄нисам̣сакатха̄мукханти.
сӣлаппабхедакатха̄
10. ида̄ни йам̣ вуттам̣ кативидхам̣ четам̣ сӣланти, татридам̣ виссаджджанам̣. саббамева та̄ва идам̣ сӣлам̣ аттано сӣланалаккхан̣ена екавидхам̣.
ча̄риттава̄риттавасена дувидхам̣. татха̄ а̄бхисама̄ча̄рикаа̄дибрахмачарийакавасена, виратиавиративасена, ниссита̄нисситавасена, ка̄лапарийантаа̄па̄н̣акот̣икавасена, сапарийанта̄парийантавасена, локийалокуттаравасена ча.
тивидхам̣ хӣнамаджджхимапан̣ӣтавасена. татха̄ атта̄дхипатеййалока̄дхипатеййадхамма̄дхипатеййавасена, пара̄мат̣т̣ха̄пара̄мат̣т̣хапат̣иппассаддхивасена, висуддха̄висуддхавематикавасена, секкха̄секкханевасеккхана̄секкхавасена ча.
чатуббидхам̣ ха̄набха̄гийат̣хитибха̄гийависесабха̄гийаниббедхабха̄гийавасена. татха̄ бхиккхубхиккхунӣанупасампаннагахат̣т̣хасӣлавасена, пакатиа̄ча̄радхаммата̄пуббахетукасӣлавасена, па̄тимоккхасам̣вараиндрийасам̣вараа̄джӣвапа̄рисуддхипаччайасаннисситасӣлавасена ча.
пан̃чавидхам̣ парийантапа̄рисуддхисӣла̄дивасена. вуттампи четам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ ‘‘пан̃ча сӣла̄ни – парийантапа̄рисуддхисӣлам̣, апарийантапа̄рисуддхисӣлам̣, парипун̣н̣апа̄рисуддхисӣлам̣, апара̄мат̣т̣хапа̄рисуддхисӣлам̣, пат̣иппассаддхипа̄рисуддхисӣла’’нти (пат̣и. ма. 1.37). татха̄ паха̄навераман̣ӣчетана̄сам̣вара̄вӣтиккамавасена.
11. таттха екавидхакот̣т̣ха̄се аттхо вуттанайенева ведитаббо. дувидхакот̣т̣ха̄се йам̣ бхагавата̄ ‘‘идам̣ каттабба’’нти пан̃н̃аттасиккха̄падапӯран̣ам̣, там̣ ча̄риттам̣. йам̣ ‘‘идам̣ на каттабба’’нти пат̣иккхиттасса акаран̣ам̣, там̣ ва̄риттам̣. татра̄йам̣ вачанаттхо. чаранти тасмим̣ сӣлесу парипӯрака̄рита̄йа паваттантӣти ча̄риттам̣. ва̄ритам̣ та̄йанти раккханти тена̄ти ва̄риттам̣. таттха саддха̄вӣрийаса̄дханам̣ ча̄риттам̣, саддха̄са̄дханам̣ ва̄риттам̣. евам̣ ча̄риттава̄риттавасена дувидхам̣.
дутийадуке абхисама̄ча̄роти уттамасама̄ча̄ро. абхисама̄ча̄ро ева а̄бхисама̄ча̄рикам̣. абхисама̄ча̄рам̣ ва̄ а̄раббха пан̃н̃аттам̣ а̄бхисама̄ча̄рикам̣, а̄джӣват̣т̣хамакато авасесасӣлассетам̣ адхивачанам̣. маггабрахмачарийасса а̄дибха̄вабхӯтанти а̄дибрахмачарийакам̣, а̄джӣват̣т̣хамакасӣлассетам̣ адхивачанам̣. тан̃хи маггасса а̄дибха̄вабхӯтам̣, пуббабха̄гейева парисодхетаббато. тена̄ха – ‘‘пуббева кхо панасса ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ а̄джӣво супарисуддхо хотӣ’’ти (ма. ни. 3.431). йа̄ни ва̄ сиккха̄пада̄ни кхудда̄нукхуддака̄нӣти вутта̄ни, идам̣ а̄бхисама̄ча̄рикасӣлам̣. сесам̣ а̄дибрахмачарийакам̣. убхатовибхан̇гапарийа̄паннам̣ ва̄ а̄дибрахмачарийакам̣. кхандхакаваттапарийа̄паннам̣ а̄бхисама̄ча̄рикам̣. тасса сампаттийа̄ а̄дибрахмачарийакам̣ сампаджджати. тенева̄ха – ‘‘со вата, бхиккхаве, бхиккху а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхаммам̣ апарипӯретва̄ а̄дибрахмачарийакам̣ дхаммам̣ парипӯрессатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти (а. ни. 5.21). евам̣ а̄бхисама̄ча̄рикаа̄дибрахмачарийакавасена дувидхам̣.
татийадуке па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи вераман̣иматтам̣ виратисӣлам̣. сесам̣ четана̄ди авиратисӣланти евам̣ виратиавиративасена дувидхам̣.
чатуттхадуке ниссайоти две ниссайа̄ тан̣ха̄ниссайо ча дит̣т̣хиниссайо ча. таттха йам̣ ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’’ти (дӣ. ни. 3.320; ма. ни. 1.186; а. ни. 5.206; 7.50) евам̣ бхавасампаттим̣ а̄кан̇кхама̄нена паваттитам̣, идам̣ тан̣ха̄нисситам̣. йам̣ ‘‘сӣлена суддхӣ’’ти евам̣ суддхидит̣т̣хийа̄ паваттитам̣, идам̣ дит̣т̣хинисситам̣. йам̣ пана локуттарам̣ локийан̃ча тассева самбха̄рабхӯтам̣, идам̣ анисситанти евам̣ ниссита̄нисситавасена дувидхам̣.
пан̃чамадуке ка̄лапариччхедам̣ катва̄ сама̄диннам̣ сӣлам̣ ка̄лапарийантам̣. йа̄ваджӣвам̣ сама̄дийитва̄ татхева паваттитам̣ а̄па̄н̣акот̣иканти евам̣ ка̄лапарийантаа̄па̄н̣акот̣икавасена дувидхам̣.
чхат̣т̣хадуке ла̄бхайасан̃а̄тиан̇гаджӣвитавасена дит̣т̣хапарийантам̣ сапарийантам̣ на̄ма. випарӣтам̣ апарийантам̣. вуттампи четам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ ‘‘катамам̣ там̣ сӣлам̣ сапарийантам̣? аттхи сӣлам̣ ла̄бхапарийантам̣, аттхи сӣлам̣ йасапарийантам̣, аттхи сӣлам̣ н̃а̄типарийантам̣, аттхи сӣлам̣ ан̇гапарийантам̣, аттхи сӣлам̣ джӣвитапарийантам̣. катамам̣ там̣ сӣлам̣ ла̄бхапарийантам̣? идхекаччо ла̄бхахету ла̄бхапаччайа̄ ла̄бхака̄ран̣а̄ йатха̄сама̄диннам̣ сиккха̄падам̣ вӣтиккамати, идам̣ там̣ сӣлам̣ ла̄бхапарийанта’’нти (пат̣и. ма. 1.38). етенева упа̄йена итара̄нипи виттха̄ретабба̄ни. апарийантависсаджджанепи вуттам̣ ‘‘катамам̣ там̣ сӣлам̣ на ла̄бхапарийантам̣? идхекаччо ла̄бхахету ла̄бхапаччайа̄ ла̄бхака̄ран̣а̄ йатха̄сама̄диннам̣ сиккха̄падам̣ вӣтиккама̄йа читтампи на уппа̄дети, ким̣ со вӣтиккамиссати, идам̣ там̣ сӣлам̣ на ла̄бхапарийанта’’нти (пат̣и. ма. 1.38). етеневупа̄йена итара̄нипи виттха̄ретабба̄ни. евам̣ сапарийанта̄парийантавасена дувидхам̣.
саттамадуке саббампи са̄савам̣ сӣлам̣ локийам̣. ана̄савам̣ локуттарам̣. таттха локийам̣ бхавависеса̄вахам̣ хоти бхаваниссаран̣асса ча самбха̄ро. йатха̄ха – ‘‘винайо сам̣вараттха̄йа, сам̣варо авиппат̣иса̄раттха̄йа, авиппат̣иса̄ро па̄моджджаттха̄йа, па̄моджджам̣ пӣтаттха̄йа, пӣти пассаддхаттха̄йа, пассаддхи сукхаттха̄йа, сукхам̣ сама̄дхаттха̄йа, сама̄дхи йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанаттха̄йа, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ ниббидаттха̄йа, ниббида̄ вира̄гаттха̄йа, вира̄го вимуттаттха̄йа, вимутти вимуттин̃а̄н̣адассанаттха̄йа, вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ анупа̄да̄паринибба̄наттха̄йа, етадаттха̄ катха̄, етадаттха̄ мантана̄, етадаттха̄ упаниса̄, етадаттхам̣ сота̄вадха̄нам̣, йадидам̣ анупа̄да̄читтасса вимоккхо’’ти (пари. 366). локуттарам̣ бхаваниссаран̣а̄вахам̣ хоти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса ча бхӯмӣти евам̣ локийалокуттаравасена дувидхам̣.
12. тикесу пат̣хаматтике хӣнена чхандена читтена вӣрийена вӣмам̣са̄йа ва̄ паваттитам̣ хӣнам̣. маджджхимехи чханда̄дӣхи паваттитам̣ маджджхимам̣. пан̣ӣтехи пан̣ӣтам̣. йасака̄мата̄йа ва̄ сама̄диннам̣ хӣнам̣. пун̃н̃апхалака̄мата̄йа маджджхимам̣. каттаббамевиданти арийабха̄вам̣ нисса̄йа сама̄диннам̣ пан̣ӣтам̣. ‘‘ахамасми сӣласампанно, име панан̃н̃е бхиккхӯ дуссӣла̄ па̄падхамма̄’’ти евам̣ аттуккам̣санапаравамбхана̄дӣхи упаккилит̣т̣хам̣ ва̄ хӣнам̣. анупаккилит̣т̣хам̣ локийам̣ сӣлам̣ маджджхимам̣. локуттарам̣ пан̣ӣтам̣. тан̣ха̄васена ва̄ бхавабхогаттха̄йа паваттитам̣ хӣнам̣. аттано вимоккхаттха̄йа паваттитам̣ маджджхимам̣. саббасатта̄нам̣ вимоккхаттха̄йа паваттитам̣ па̄рамита̄сӣлам̣ пан̣ӣтанти евам̣ хӣнамаджджхимапан̣ӣтавасена тивидхам̣.
дутийаттике аттано ананурӯпам̣ паджахитука̄мена аттагаруна̄ аттанига̄равена паваттитам̣ атта̄дхипатеййам̣. лока̄пава̄дам̣ парихаритука̄мена локагаруна̄ локе га̄равена паваттитам̣ лока̄дхипатеййам̣. дхаммамахаттам̣ пӯджетука̄мена дхаммагаруна̄ дхаммага̄равена паваттитам̣ дхамма̄дхипатеййанти евам̣ атта̄дхипатеййа̄дивасена тивидхам̣.
татийаттике йам̣ дукесу нисситанти вуттам̣, там̣ тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи пара̄мат̣т̣хатта̄ пара̄мат̣т̣хам̣. путхуджджанакалйа̄н̣акасса маггасамбха̄рабхӯтам̣ секкха̄нан̃ча маггасампайуттам̣ апара̄мат̣т̣хам̣. секкха̄секкха̄нам̣ пхаласампайуттам̣ пат̣иппассаддханти евам̣ пара̄мат̣т̣ха̄дивасена тивидхам̣.
чатуттхаттике йам̣ а̄паттим̣ ана̄паджджантена пӯритам̣, а̄паджджитва̄ ва̄ пуна катапат̣икаммам̣, там̣ висуддхам̣. а̄паттим̣ а̄паннасса акатапат̣икаммам̣ ависуддхам̣. ваттхумхи ва̄ а̄паттийа̄ ва̄ аджджха̄ча̄ре ва̄ вематикасса сӣлам̣ вематикасӣлам̣ на̄ма. таттха йогина̄ ависуддхасӣлам̣ висодхетаббам̣, вематике ваттхуджджха̄ча̄рам̣ акатва̄ вимати пат̣ивинетабба̄ ‘‘иччасса пха̄су бхависсатӣ’’ти евам̣ висуддха̄дивасена тивидхам̣.
пан̃чаматтике чатӯхи арийамаггехи тӣхи ча са̄ман̃н̃апхалехи сампайуттам̣ сӣлам̣ секкхам̣. арахаттапхаласампайуттам̣ асеккхам̣. сесам̣ невасеккхана̄секкханти евам̣ секкха̄дивасена тивидхам̣.
пат̣исамбхида̄йам̣ пана йасма̄ локе тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ пакатипи сӣланти вуччати, йам̣ сандха̄йа ‘‘айам̣ сукхасӣло, айам̣ дуккхасӣло, айам̣ калахасӣло, айам̣ ман̣д̣анасӣло’’ти бхан̣анти, тасма̄ тена парийа̄йена ‘‘тӣн̣и сӣла̄ни, кусаласӣлам̣ акусаласӣлам̣ абйа̄катасӣланти (пат̣и. ма. 1.39). евам̣ кусала̄дивасенапи тивидханти вуттам̣. таттха акусалам̣ имасмим̣ аттхе адхиппетасса сӣласса лаккхан̣а̄дӣсу екенапи на саметӣти идха на упанӣтам̣, тасма̄ вуттанайеневасса тивидхата̄ ведитабба̄.
13. чатуккесу пат̣хамачатукке –
йодха севати дуссӣле, сӣлаванте на севати;
ваттхувӣтиккаме досам̣, на пассати авиддасу.
миччха̄сан̇каппабахуло, индрийа̄ни на раккхати;
еварӯпасса ве сӣлам̣, джа̄йате ха̄набха̄гийам̣.
йо панаттамано хоти, сӣласампаттийа̄ идха;
каммат̣т̣ха̄на̄нуйогамхи, на уппа̄дети ма̄насам̣.
тут̣т̣хасса сӣламаттена, агхат̣антасса уттари;
тасса там̣ т̣хитибха̄гийам̣, сӣлам̣ бхавати бхиккхуно.
сампаннасӣло гхат̣ати, сама̄дхаттха̄йа йо пана;
висесабха̄гийам̣ сӣлам̣, хоти етасса бхиккхуно.
атут̣т̣хо сӣламаттена, ниббидам̣ йонуйун̃джати;
хоти ниббедхабха̄гийам̣, сӣламетасса бхиккхуноти.
евам̣ ха̄набха̄гийа̄дивасена чатуббидхам̣.
дутийачатукке бхиккхӯ а̄раббха пан̃н̃аттасиккха̄пада̄ни, йа̄ни ча несам̣ бхиккхунӣнам̣ пан̃н̃аттито раккхитабба̄ни, идам̣ бхиккхусӣлам̣. бхиккхунийо а̄раббха пан̃н̃аттасиккха̄пада̄ни, йа̄ни ча та̄сам̣ бхиккхӯнам̣ пан̃н̃аттито раккхитабба̄ни, идам̣ бхиккхунисӣлам̣. са̄ман̣ераса̄ман̣ерӣнам̣ дасасӣла̄ни анупасампаннасӣлам̣. упа̄сакаупа̄сика̄нам̣ ниччасӣлавасена пан̃часиккха̄пада̄ни, сати ва̄ усса̄хе даса, упосатхан̇гавасена ат̣т̣ха̄ти идам̣ гахат̣т̣хасӣланти евам̣ бхиккхусӣла̄дивасена чатуббидхам̣.
татийачатукке уттаракурука̄нам̣ манусса̄нам̣ авӣтиккамо пакатисӣлам̣. куладесапа̄сан̣д̣а̄нам̣ аттано аттано марийа̄да̄ча̄риттам̣ а̄ча̄расӣлам̣. ‘‘дхаммата̄ еса̄, а̄нанда, йада̄ бодхисатто ма̄тукуччхим̣ окканто хоти на бодхисаттама̄ту пурисесу ма̄насам̣ уппаджджи ка̄магун̣ӯпасам̣хита’’нти евам̣ вуттам̣ бодхисаттама̄тусӣлам̣ дхаммата̄сӣлам̣. маха̄кассапа̄дӣнам̣ пана суддхасатта̄нам̣, бодхисаттасса ча та̄су та̄су джа̄тӣсу сӣлам̣ пуббахетукасӣланти евам̣ пакатисӣла̄дивасена чатуббидхам̣.
чатуттхачатукке йам̣ бхагавата̄ ‘‘идха бхиккху па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯ’’ти (вибха. 508; дӣ. ни. 1.193) вам̣ вуттам̣ сӣлам̣, идам̣ па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ на̄ма. йам̣ пана ‘‘со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ на нимиттагга̄хӣ хоти на̄нубйан̃джанагга̄хӣ, йатва̄дхикаран̣аменам̣ чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихарантам̣ абхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣, тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджати, раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджати. сотена саддам̣ сутва̄…пе… гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄…пе… дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄…пе… ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄…пе… манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄йа на нимиттагга̄хӣ…пе… маниндрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти (ма. ни. 1.22, 411; дӣ. ни. 1.213; а. ни. 4.198) вуттам̣, идам̣ индрийасам̣варасӣлам̣. йа̄ пана а̄джӣвахетупан̃н̃атта̄нам̣ чханнам̣ сиккха̄пада̄нам̣ вӣтиккамасса, ‘‘кухана̄ лапана̄ немиттиката̄ ниппесиката̄ ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсаната̄’’ти евама̄дӣнан̃ча па̄падхамма̄нам̣ васена паватта̄ миччха̄джӣва̄ вирати, идам̣ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣. ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо чӣварам̣ пат̣исевати, йа̄вадева сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’ти (ма. ни. 1.23; а. ни. 6.58) а̄дина̄ найена вутто пат̣исан̇кха̄напарисуддхо чатупаччайапарибхого паччайасаннисситасӣлам̣ на̄ма.
па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣
14. татра̄йам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа анупуббападаван̣н̣ана̄йа саддхим̣ виниччхайакатха̄. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. бхиккхӯти сам̣са̄ре бхайам̣ иккхан̣ата̄йа ва̄ бхиннапат̣адхара̄дита̄йа ва̄ евам̣ ладдхавоха̄ро саддха̄паббаджито кулапутто. па̄тимоккхасам̣варасам̣вутоти еттха па̄тимоккханти сиккха̄падасӣлам̣. тан̃хи йо нам̣ па̄ти раккхати, там̣ моккхети мочайати а̄па̄йика̄дӣхи дуккхехи, тасма̄ па̄тимоккханти вуччати. сам̣варан̣ам̣ сам̣варо, ка̄йикава̄часикасса авӣтиккамассетам̣ на̄мам̣. па̄тимоккхамева сам̣варо па̄тимоккхасам̣варо. тена па̄тимоккхасам̣варена сам̣вуто па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто, упагато саманна̄гатоти аттхо. вихаратӣти ирийати. а̄ча̄рагочарасампаннотиа̄дӣнаматтхо па̄л̣ийам̣ а̄гатанайенева ведитаббо. вуттан̃хетам̣ –
‘‘а̄ча̄рагочарасампанно’’ти аттхи а̄ча̄ро, аттхи ана̄ча̄ро;
таттха катамо ана̄ча̄ро? ка̄йико вӣтиккамо ва̄часико вӣтиккамо ка̄йикава̄часико вӣтиккамо, айам̣ вуччати ана̄ча̄ро. саббампи дуссӣлйам̣ ана̄ча̄ро. идхекаччо вел̣уда̄нена ва̄ паттада̄нена ва̄ пуппхапхаласина̄надантакат̣т̣хада̄нена ва̄ ча̄т̣укамйата̄йа ва̄ муггасӯпйата̄йа ва̄ па̄рибхат̣йата̄йа ва̄ джан̇гхапесаникена ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ буддхапат̣икут̣т̣хена миччха̄а̄джӣвена джӣвикам̣ каппети, айам̣ вуччати ана̄ча̄ро.
таттха катамо а̄ча̄ро? ка̄йико авӣтиккамо ва̄часико авӣтиккамо ка̄йикава̄часико авӣтиккамо, айам̣ вуччати а̄ча̄ро. саббопи сӣласам̣варо а̄ча̄ро. идхекаччо на вел̣уда̄нена ва̄ на паттана пуппхана пхалана сина̄нана дантакат̣т̣хада̄нена ва̄ на ча̄т̣укамйата̄йа ва̄ на муггасӯпйата̄йа ва̄ на па̄рибхат̣йата̄йа ва̄ на джан̇гхапесаникена ва̄ на ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ буддхапат̣икут̣т̣хена миччха̄а̄джӣвена джӣвикам̣ каппети, айам̣ вуччати а̄ча̄ро.
гочароти аттхи гочаро аттхи агочаро.
таттха катамо агочаро? идхекаччо весийа̄гочаро ва̄ хоти видхава̄, тхуллакума̄рика̄, пан̣д̣ака, бхиккхунӣ, па̄на̄га̄рагочаро ва̄ хоти, сам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхи ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи анануломикена сам̣саггена, йа̄ни ва̄ пана та̄ни кула̄ни ассаддха̄ни аппасанна̄ни анопа̄набхӯта̄ни аккосакапарибха̄сака̄ни анаттхака̄ма̄ни ахитака̄ма̄ни апха̄сукака̄ма̄ни айогаккхемака̄ма̄ни бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣнам̣ упа̄сака̄нам̣ упа̄сика̄нам̣, татха̄рӯпа̄ни кула̄ни севати бхаджати пайирупа̄сати, айам̣ вуччати агочаро.
таттха катамо гочаро? идхекаччо на весийа̄гочаро ва̄ хоти…пе… на па̄на̄га̄рагочаро ва̄ хоти, асам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхи…пе… титтхийаса̄вакехи анануломикена сам̣саггена, йа̄ни ва̄ пана та̄ни кула̄ни саддха̄ни пасанна̄ни опа̄набхӯта̄ни ка̄са̄вападжджота̄ни исива̄тапат̣ива̄та̄ни аттхака̄ма̄ни…пе… йогаккхемака̄ма̄ни бхиккхӯнам̣…пе… упа̄сика̄нам̣, татха̄рӯпа̄ни кула̄ни севати бхаджати пайирупа̄сати, айам̣ вуччати гочаро. ити имина̄ ча а̄ча̄рена имина̄ ча гочарена упето хоти самупето упагато самупагато упапанно сампанно саманна̄гато, тена вуччати ‘‘а̄ча̄рагочарасампанно’’ти (вибха. 511).
апи четтха имина̄пи найена а̄ча̄рагочара̄ ведитабба̄. дувидхо хи ана̄ча̄ро ка̄йико ва̄часико ча. таттха катамо ка̄йико ана̄ча̄ро? идхекаччо сан̇гхагатопи ачиттӣка̄ракато тхере бхиккхӯ гхат̣т̣айантопи тит̣т̣хати, гхат̣т̣айантопи нисӣдати, пуратопи тит̣т̣хати, пуратопи нисӣдати, уччепи а̄сане нисӣдати, сасӣсампи па̄рупитва̄ нисӣдати, т̣хитакопи бхан̣ати, ба̄ха̄виккхепакопи бхан̣ати, тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ анупа̄хана̄нам̣ чан̇каманта̄нам̣ саупа̄хано чан̇камати, нӣче чан̇каме чан̇каманта̄нам̣ учче чан̇каме чан̇камати, чхама̄йа чан̇каманта̄нам̣ чан̇каме чан̇камати, тхере бхиккхӯ анупакхаджджа̄пи тит̣т̣хати, анупакхаджджа̄пи нисӣдати, навепи бхиккхӯ а̄санена пат̣иба̄хати, джанта̄гхарепи тхере бхиккхӯ ана̄пуччха̄ кат̣т̣хам̣ паккхипати, два̄рам̣ пидахати, удакатиттхепи тхере бхиккхӯ гхат̣т̣айантопи отарати, пуратопи отарати, гхат̣т̣айантопи нха̄йати, пуратопи нха̄йати, гхат̣т̣айантопи уттарати, пуратопи уттарати, антарагхарам̣ пависантопи тхере бхиккхӯ гхат̣т̣айантопи гаччхати, пуратопи гаччхати, воккамма ча тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пурато пурато гаччхати, йа̄нипи та̄ни хонти кула̄нам̣ оварака̄ни гӯл̣ха̄ни ча пат̣иччханна̄ни ча йаттха кулиттхийо кулакума̄рийо нисӣданти, таттхапи сахаса̄ пависати, кума̄ракассапи сӣсам̣ пара̄масати, айам̣ вуччати ка̄йико ана̄ча̄ро.
таттха катамо ва̄часико ана̄ча̄ро? идхекаччо сан̇гхагатопи ачиттӣка̄ракато тхере бхиккхӯ ана̄пуччха̄ дхаммам̣ бхан̣ати. пан̃хам̣ виссаджджети, па̄тимоккхам̣ уддисати, т̣хитакопи бхан̣ати, ба̄ха̄виккхепакопи бхан̣ати, антарагхарам̣ павит̣т̣хопи иттхим̣ ва̄ кума̄рим̣ ва̄ евама̄ха – ‘‘иттханна̄ме иттхам̣готте ким̣ аттхи, йа̄гу аттхи, бхаттам̣ аттхи, кха̄данӣйам̣ аттхи, ким̣ пивисса̄ма, ким̣ кха̄дисса̄ма, ким̣ бхун̃джисса̄ма. ким̣ ва̄ ме дассатха̄’’ти виппалапати, айам̣ вуччати ва̄часико ана̄ча̄ро (маха̄ни. 87). пат̣ипаккхавасена панасса а̄ча̄ро ведитаббо.
апича бхиккху сага̄раво саппатиссо хироттаппасампанно суниваттхо супа̄руто па̄са̄дикена абхиккантена пат̣иккантена а̄локитена вилокитена самин̃джитена паса̄ритена оккхиттачаккху ирийа̄патхасампанно индрийесу гуттадва̄ро бходжане маттан̃н̃ӯ джа̄гарийамануйутто сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато аппиччхо сантут̣т̣хо а̄раддхавӣрийо а̄бхисама̄ча̄рикесу саккаччака̄рӣ гаручиттӣка̄рабахуло вихарати, айам̣ вуччати а̄ча̄ро. евам̣ та̄ва а̄ча̄ро ведитаббо.
гочаро пана тивидхо упаниссайагочаро а̄раккхагочаро упанибандхагочароти. таттха катамо упаниссайагочаро? дасакатха̄ваттхугун̣асаманна̄гато калйа̄н̣амитто, йам̣ нисса̄йа ассутам̣ сун̣а̄ти, сутам̣ парийодапети, кан̇кхам̣ витарати, дит̣т̣хим̣ уджум̣ кароти, читтам̣ паса̄дети. йасса ва̄ пана анусиккхама̄но саддха̄йа вад̣д̣хати, сӣлена, сутена, ча̄гена, пан̃н̃а̄йа вад̣д̣хати, айам̣ вуччати упаниссайагочаро.
катамо а̄раккхагочаро? идха бхиккху антарагхарам̣ павит̣т̣хо вӣтхим̣ пат̣ипанно оккхиттачаккху йугаматтадасса̄вӣ сусам̣вуто гаччхати, на хаттхим̣ олокенто, на ассам̣, на ратхам̣, на паттим̣, на иттхим̣, на пурисам̣ олокенто, на уддхам̣ уллокенто, на адхо олокенто, на диса̄видисам̣ пеккхама̄но гаччхати, айам̣ вуччати а̄раккхагочаро.
катамо упанибандхагочаро? чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ йаттха читтам̣ упанибандхати. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно гочаро сако петтико висайо? йадидам̣ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти (сам̣. ни. 5.372), айам̣ вуччати упанибандхагочаро. ити имина̄ ча а̄ча̄рена имина̄ ча гочарена упето…пе… саманна̄гато. тенапи вуччати а̄ча̄рагочарасампанноти.
ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣти ан̣уппама̄н̣есу асан̃чичча а̄паннасекхийаакусалачиттуппа̄да̄дибхедесу ваджджесу бхайадассанасӣло. сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯти йам̣кин̃чи сиккха̄падесу сиккхитаббам̣, там̣ саббам̣ самма̄ а̄да̄йа сиккхати. еттха ча ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’ти етта̄вата̄ ча пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ дасситам̣. ‘‘а̄ча̄рагочарасампанно’’тиа̄ди пана саббам̣ йатха̄пат̣ипаннасса там̣ сӣлам̣ сампаджджати, там̣ пат̣ипаттим̣ дассетум̣ вуттанти ведитаббам̣.
индрийасам̣варасӣлам̣
15. йам̣ панетам̣ таданантарам̣ ‘‘со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄’’тиа̄дина̄ найена дасситам̣ индрийасам̣варасӣлам̣, таттха соти па̄тимоккхасам̣варасӣле т̣хито бхиккху. чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ти ка̄ран̣авасена чаккхӯти ладдхавоха̄рена рӯпадассанасаматтхена чаккхувин̃н̃а̄н̣ена рӯпам̣ дисва̄. пора̄н̣а̄ пана̄ху ‘‘чаккху рӯпам̣ на пассати, ачиттакатта̄, читтам̣ на пассати, ачаккхукатта̄, два̄ра̄рамман̣асан̇гхат̣т̣е пана чаккхупаса̄даваттхукена читтена пассати. ӣдисӣ панеса̄ ‘дхануна̄ виджджхатӣ’тиа̄дӣсу вийа сасамбха̄ракатха̄ на̄ма хоти, тасма̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена рӯпам̣ дисва̄ти айамеветтха аттхо’’ти. на нимиттагга̄хӣти иттхипурисанимиттам̣ ва̄ субханимитта̄дикам̣ ва̄ килесаваттхубхӯтам̣ нимиттам̣ на ган̣ха̄ти, дит̣т̣хаматтейева сан̣т̣ха̄ти. на̄нубйан̃джанагга̄хӣти килеса̄нам̣ ануанубйан̃джанато па̄кат̣абха̄вакаран̣ато анубйан̃джананти ладдхавоха̄рам̣ хаттхапа̄даситахаситакатхитавилокита̄дибхедам̣ а̄ка̄рам̣ на ган̣ха̄ти, йам̣ таттха бхӯтам̣, тадева ган̣ха̄ти, четийапаббатава̄сӣ маха̄тиссаттхеро вийа.
тхерам̣ кира четийапаббата̄ анура̄дхапурам̣ пин̣д̣ача̄раттха̄йа а̄гаччхантам̣ ан̃н̃атара̄ куласун̣ха̄ са̄микена саддхим̣ бхан̣д̣итва̄ суман̣д̣итапаса̄дхита̄ девакан̃н̃а̄ вийа ка̄лассева анура̄дхапурато никкхамитва̄ н̃а̄тигхарам̣ гаччхантӣ антара̄магге дисва̄ випаллаттхачитта̄ маха̄хаситам̣ хаси. тхеро киметанти олокенто тасса̄ дантат̣т̣хике асубхасан̃н̃ам̣ пат̣илабхитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ –
‘‘тасса̄ дантат̣т̣хикам̣ дисва̄, пуббасан̃н̃ам̣ ануссари;
таттхева со т̣хито тхеро, арахаттам̣ апа̄пун̣ӣ’’ти.
са̄микопи кхо панасса̄ анумаггам̣ гаччханто тхерам̣ дисва̄ ‘‘кин̃чи, бханте, иттхим̣ пассатха̄’’ти пуччхи. там̣ тхеро а̄ха –
‘‘на̄бхиджа̄на̄ми иттхӣ ва̄, пурисо ва̄ ито гато;
апича ат̣т̣хисан̇гха̄т̣о, гаччхатеса маха̄патхе’’ти.
йатва̄дхикаран̣аменантиа̄димхи йам̣ка̄ран̣а̄ йасса чаккхундрийа̄сам̣варасса хету етам̣ пуггалам̣ сатикава̄т̣ена чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ апихитачаккхудва̄рам̣ хутва̄ вихарантам̣ ете абхиджджха̄дайо дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ анубандхеййум̣. тасса сам̣вара̄йа пат̣ипаджджатӣти тасса чаккхундрийасса сатикава̄т̣ена пидаханаттха̄йа пат̣ипаджджати. евам̣ пат̣ипаджджантойева ча раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣтипи вуччати. таттха кин̃ча̄пи чаккхундрийе сам̣варо ва̄ асам̣варо ва̄ наттхи. на хи чаккхупаса̄дам̣ нисса̄йа сати ва̄ мут̣т̣хасаччам̣ ва̄ уппаджджати. апича йада̄ рӯпа̄рамман̣ам̣ чаккхусса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, тада̄ бхаван̇ге двиккхаттум̣ уппаджджитва̄ нируддхе кирийаманодха̄ту а̄ваджджанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄ уппаджджитва̄ нируджджхати. тато чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ дассанакиччам̣. тато випа̄каманодха̄ту сампат̣иччханакиччам̣. тато випа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту сантӣран̣акиччам̣. тато кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту вот̣т̣хаббанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄ уппаджджитва̄ нируджджхати, таданантарам̣ джаванам̣ джавати.
татра̄пи нева бхаван̇гасамайе, на а̄ваджджана̄дӣнам̣ ан̃н̃атарасамайе сам̣варо ва̄ асам̣варо ва̄ аттхи. джаванаккхан̣е пана саче дуссӣлйам̣ ва̄ мут̣т̣хасаччам̣ ва̄ ан̃н̃а̄н̣ам̣ ва̄ аккханти ва̄ косаджджам̣ ва̄ уппаджджати, асам̣варо хоти. евам̣ хонто пана со чаккхундрийе асам̣вароти вуччати. касма̄? йасма̄ тасмим̣ сати два̄рампи агуттам̣ хоти, бхаван̇гампи а̄ваджджана̄дӣнипи вӣтхичитта̄ни. йатха̄ ким̣? йатха̄ нагаре чатӯсу два̄ресу асам̣вутесу кин̃ча̄пи антогхарадва̄ракот̣т̣хакагаббха̄дайо сусам̣вута̄ хонти, татха̄пи антонагаре саббам̣ бхан̣д̣ам̣ араккхитам̣ агопитамева хоти. нагарадва̄рена хи пависитва̄ чора̄ йадиччханти, там̣ кареййум̣, евамева джаване дуссӣлйа̄дӣсу уппаннесу тасмим̣ асам̣варе сати два̄рампи агуттам̣ хоти, бхаван̇гампи а̄ваджджана̄дӣнипи вӣтхичитта̄ни.
тасмим̣ пана сӣла̄дӣсу уппаннесу два̄рампи гуттам̣ хоти, бхаван̇гампи а̄ваджджана̄дӣнипи вӣтхичитта̄ни. йатха̄ ким̣? йатха̄ нагарадва̄ресу сам̣вутесу кин̃ча̄пи антогхара̄дайо асам̣вута̄ хонти, татха̄пи антонагаре саббам̣ бхан̣д̣ам̣ сураккхитам̣ сугопитамева хоти. нагарадва̄ресу хи пихитесу чора̄нам̣ павесо наттхи, евамева джаване сӣла̄дӣсу уппаннесу два̄рампи гуттам̣ хоти, бхаван̇гампи а̄ваджджана̄дӣнипи вӣтхичитта̄ни. тасма̄ джаванаккхан̣е уппаджджама̄нопи чаккхундрийе сам̣вароти вутто.
сотена саддам̣ сутва̄тиа̄дӣсупи есева найо. евамидам̣ сан̇кхепато рӯпа̄дӣсу килеса̄нубандханимитта̄дигга̄хапариваджджаналаккхан̣ам̣ индрийасам̣варасӣланти ведитаббам̣.
а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣
16. ида̄ни индрийасам̣варасӣла̄нантарам̣ вутте а̄джӣвапа̄рисуддхисӣле а̄джӣвахету пан̃н̃атта̄нам̣ чханнам̣ сиккха̄пада̄нанти йа̄ни та̄ни ‘‘а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ па̄пиччхо иччха̄пакато асантам̣ абхӯтам̣ уттаримануссадхаммам̣ уллапати, а̄патти па̄ра̄джикасса. а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ сан̃чариттам̣ сама̄паджджати, а̄патти сан̇гха̄дисесасса. а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ ‘йо те виха̄ре васати со бхиккху араха̄’ти бхан̣ати, пат̣ивиджа̄нантасса а̄патти тхуллаччайасса. а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ бхиккху пан̣ӣтабходжана̄ни агила̄но аттано аттха̄йа вин̃н̃а̄петва̄ бхун̃джати, а̄патти па̄читтийасса. а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ бхиккхунӣ пан̣ӣтабходжана̄ни агила̄на̄ аттано аттха̄йа вин̃н̃а̄петва̄ бхун̃джати, а̄патти па̄т̣идесанӣйасса. а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ сӯпам̣ ва̄ оданам̣ ва̄ агила̄но аттано аттха̄йа вин̃н̃а̄петва̄ бхун̃джати, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (пари. 287) евам̣ пан̃н̃атта̄ни чха сиккха̄пада̄ни, имесам̣ чханнам̣ сиккха̄пада̄нам̣.
кухана̄тиа̄дӣсу айам̣ па̄л̣и, ‘‘таттха катама̄ кухана̄? ла̄бхасакка̄расилокасаннисситасса па̄пиччхасса иччха̄пакатасса йа̄ паччайапат̣исеванасан̇кха̄тена ва̄ са̄мантаджаппитена ва̄ ирийа̄патхасса ва̄ ат̣т̣хапана̄ т̣хапана̄ сан̣т̣хапана̄ бха̄кут̣ика̄ бха̄кут̣ийам̣ кухана̄ куха̄йана̄ кухитаттам̣, айам̣ вуччати кухана̄.
‘‘таттха катама̄ лапана̄? ла̄бхасакка̄расилокасаннисситасса па̄пиччхасса иччха̄пакатасса йа̄ паресам̣ а̄лапана̄ лапана̄ саллапана̄ уллапана̄ самуллапана̄ уннахана̄ самуннахана̄ укка̄чана̄ самукка̄чана̄ ануппийабха̄н̣ита̄ ча̄т̣укамйата̄ муггасӯпйата̄ па̄рибхат̣йата̄, айам̣ вуччати лапана̄.
‘‘таттха катама̄ немиттиката̄? ла̄бхасакка̄расилокасаннисситасса па̄пиччхасса иччха̄пакатасса йам̣ паресам̣ нимиттам̣ нимиттакаммам̣ обха̄со обха̄сакаммам̣ са̄мантаджаппа̄ парикатха̄, айам̣ вуччати немиттиката̄.
‘‘таттха катама̄ ниппесиката̄? ла̄бхасакка̄расилокасаннисситасса па̄пиччхасса иччха̄пакатасса йа̄ паресам̣ аккосана̄ вамбхана̄ гарахана̄ уккхепана̄ самуккхепана̄ кхипана̄ сам̣кхипана̄ па̄пана̄ сампа̄пана̄ аван̣н̣аха̄рика̄ парапит̣т̣химам̣сиката̄, айам̣ вуччати ниппесиката̄.
‘‘таттха катама̄ ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсаната̄? ла̄бхасакка̄расилокасанниссито па̄пиччхо иччха̄пакато ито ладдхам̣ а̄мисам̣ амутра харати, амутра ва̄ ладдхам̣ а̄мисам̣ идха а̄харати. йа̄ еварӯпа̄ а̄мисена а̄мисасса ет̣т̣хи гавет̣т̣хи парийет̣т̣хи есана̄ гавесана̄ парийесана̄, айам̣ вуччати ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсаната̄’’ти (вибха. 862-865).
17. имисса̄ пана па̄л̣ийа̄ еваматтхо ведитаббо. кухананиддесе та̄ва ла̄бхасакка̄расилокасаннисситасса̄ти ла̄бхан̃ча сакка̄ран̃ча киттисаддан̃ча саннисситасса, паттхайантасса̄ти аттхо. па̄пиччхасса̄ти асантагун̣адӣпанака̄масса. иччха̄пакатасса̄ти иччха̄йа апакатасса, упаддутасса̄ти аттхо.
ито парам̣ йасма̄ паччайапат̣исеванаса̄мантаджаппанаирийа̄патхасаннисситавасена маха̄ниддесе тивидхам̣ куханаваттху а̄гатам̣. тасма̄ тивидхампетам̣ дассетум̣ паччайапат̣исеванасан̇кха̄тена ва̄ти евама̄ди а̄раддхам̣. таттха чӣвара̄дӣхи нимантитасса тадаттхикассева сато па̄пиччхатам̣ нисса̄йа пат̣иккхипанена, те ча гахапатике аттани суппатит̣т̣хитасаддхе н̃атва̄ пуна тесам̣ ‘‘ахо аййо аппиччхо на кин̃чи пат̣игган̣хитум̣ иччхати, суладдхам̣ вата но асса саче аппаматтакампи кин̃чи пат̣игган̣хеййа̄’’ти на̄на̄видхехи упа̄йехи пан̣ӣта̄ни чӣвара̄дӣни упанента̄нам̣ тадануггахака̄матам̣йева а̄викатва̄ пат̣иггахан̣ена ча тато пабхути апи сакат̣абха̄рехи упана̄манахетубхӯтам̣ вимха̄панам̣ паччайапат̣исеванасан̇кха̄там̣ куханаваттхӯти ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ маха̄ниддесе –
‘‘катамам̣ паччайапат̣исеванасан̇кха̄там̣ куханаваттху? идха гахапатика̄ бхиккхум̣ нимантенти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рехи. со па̄пиччхо иччха̄пакато аттхико чӣвара…пе… париккха̄ра̄нам̣ бхиййокамйатам̣ упа̄да̄йа чӣварам̣ паччаккха̄ти. пин̣д̣апа̄там̣…пе… сена̄санам̣. гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ паччаккха̄ти. со евама̄ха – ‘ким̣ саман̣асса махаггхена чӣварена, етам̣ са̄руппам̣ йам̣ саман̣о суса̄на̄ ва̄ сан̇ка̄ракӯт̣а̄ ва̄ па̄пан̣ика̄ ва̄ нантака̄ни уччинитва̄ сан̇гха̄т̣им̣ катва̄ дха̄реййа. ким̣ саман̣асса махаггхена пин̣д̣апа̄тена етам̣ са̄руппам̣ йам̣ саман̣о ун̃чха̄чарийа̄йа пин̣д̣ийа̄лопена джӣвикам̣ каппеййа. ким̣ саман̣асса махаггхена сена̄санена, етам̣ са̄руппам̣ йам̣ саман̣о руккхамӯлико ва̄ асса аббхока̄сико ва̄. ким̣ саман̣асса махаггхена гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рена, етам̣ са̄руппам̣ йам̣ саман̣о пӯтимуттена ва̄ харит̣акӣкхан̣д̣ена ва̄ осадхам̣ кареййа̄’ти. тадупа̄да̄йа лӯкхам̣ чӣварам̣ дха̄рети, лӯкхам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джати, лӯкхам̣ сена̄санам̣ пат̣исевати, лӯкхам̣ гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ пат̣исевати, таменам̣ гахапатика̄ евам̣ джа̄нанти ‘айам̣ саман̣о аппиччхо сантут̣т̣хо павивитто асам̣сат̣т̣хо а̄раддхавӣрийо дхутава̄до’ти. бхиййо бхиййо нимантенти чӣвара…пе… париккха̄рехи. со евама̄ха – ‘тин̣н̣ам̣ саммукхӣбха̄ва̄ саддхо кулапутто бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасавати. саддха̄йа саммукхӣбха̄ва̄ саддхо кулапутто бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасавати. деййадхаммасса…пе… даккхин̣еййа̄нам̣ саммукхӣбха̄ва̄саддхокулапутто бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасавати. тумха̄кан̃чева̄йам̣ саддха̄ аттхи, деййадхаммо ча сам̣виджджати, ахан̃ча пат̣игга̄хако, сачехам̣ на пат̣иггахесса̄ми, евам̣ тумхе пун̃н̃ена париба̄хира̄ бхависсанти, на майхам̣ имина̄ аттхо. апича тумха̄кам̣йева анукампа̄йа пат̣игган̣ха̄мӣ’ти. тадупа̄да̄йа бахумпи чӣварам̣ пат̣игган̣ха̄ти. бахумпи пин̣д̣апа̄там̣…пе… бхесаджджапариккха̄рам̣ пат̣игган̣ха̄ти. йа̄ еварӯпа̄ бха̄кут̣ика̄ бха̄кут̣ийам̣ кухана̄ куха̄йана̄ кухитаттам̣, идам̣ паччайапат̣исеванасан̇кха̄там̣ куханаваттхӯ’’ти (маха̄ни. 87).
па̄пиччхассева пана сато уттаримануссадхамма̄дхигамапаридӣпанава̄ча̄йа татха̄ татха̄ вимха̄панам̣ са̄мантаджаппанасан̇кха̄там̣ куханаваттхӯти ведитаббам̣. йатха̄ха –
‘‘катамам̣ са̄мантаджаппанасан̇кха̄там̣ куханаваттху? идхекаччо па̄пиччхо иччха̄пакато самбха̄вана̄дхиппа̄йо ‘евам̣ мам̣ джано самбха̄вессатӣ’ти арийадхаммасаннисситам̣ ва̄чам̣ бха̄сати ‘йо еварӯпам̣ чӣварам̣ дха̄рети, со саман̣о махесаккхо’ти бхан̣ати. ‘йо еварӯпам̣ паттам̣ лохатха̄лакам̣. дхаммакаран̣ам̣ парисса̄ванам̣ кун̃чикам̣, ка̄йабандханам̣ упа̄ханам̣ дха̄рети, со саман̣о махесаккхо’ти бхан̣ати. йасса еварӯпо упаджджха̄йо а̄чарийо сама̄нупаджджха̄йако, сама̄на̄чарийако митто сандит̣т̣хо самбхатто саха̄йо. йо еварӯпе виха̄ре васати ад̣д̣хайоге па̄са̄де хаммийе гуха̄йам̣ лен̣е кут̣ийа̄ кӯт̣а̄га̄ре ат̣т̣е ма̄л̣е уддан̣д̣е упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ ман̣д̣апе руккхамӯле васати, со саман̣о махесаккхо’ти бхан̣ати. атха ва̄ ‘кораджикакораджико бха̄кут̣икабха̄кут̣ико кухакакухако лапакалапако мукхасамбха̄вико, айам̣ саман̣о има̄сам̣ еварӯпа̄нам̣ санта̄нам̣ виха̄расама̄паттӣнам̣ ла̄бхӣ’ти та̄дисам̣ гамбхӣрам̣ гӯл̣хам̣ нипун̣ам̣ пат̣иччханнам̣ локуттарам̣ сун̃н̃ата̄пат̣исам̣йуттам̣ катхам̣ катхеси. йа̄ еварӯпа̄ бха̄кут̣ика̄ бха̄кут̣ийам̣ кухана̄ куха̄йана̄ кухитаттам̣, идам̣ са̄мантаджаппанасан̇кха̄там̣ куханаваттхӯ’’ти (маха̄ни. 87).
па̄пиччхассева пана сато самбха̄вана̄дхиппа̄йакатена ирийа̄патхена вимха̄панам̣ ирийа̄патхасаннисситам̣ куханаваттхӯти ведитаббам̣. йатха̄ха – ‘‘катамам̣ ирийа̄патхасан̇кха̄там̣ куханаваттху. идхекаччо па̄пиччхо иччха̄пакато самбха̄вана̄дхиппа̄йо ‘евам̣ мам̣ джано самбха̄вессатӣ’ти гаманам̣ сан̣т̣хапети, т̣ха̄нам̣ сан̣т̣хапети, нисаджджам̣ сан̣т̣хапети, сайанам̣ сан̣т̣хапети, пан̣идха̄йа гаччхати, пан̣идха̄йа тит̣т̣хати, пан̣идха̄йа нисӣдати, пан̣идха̄йа сеййам̣ каппети, сама̄хито вийа гаччхати, сама̄хито вийа тит̣т̣хати, нисӣдати, сеййам̣ каппети, а̄па̄тхакаджджха̄йӣ ча хоти, йа̄ еварӯпа̄ ирийа̄патхасса ат̣т̣хапана̄ т̣хапана̄ сан̣т̣хапана̄ бха̄кут̣ика̄ бха̄кут̣ийам̣ кухана̄ куха̄йана̄ кухитаттам̣, идам̣ вуччати ирийа̄патхасан̇кха̄там̣ куханаваттхӯ’’ти (маха̄ни. 87).
таттха паччайапат̣исеванасан̇кха̄тена̄ти паччайапат̣исевананти евам̣ сан̇кха̄тена паччайапат̣исеванена ва̄ сан̇кха̄тена. са̄мантаджаппитена̄ти самӣпабхан̣итена. ирийа̄патхасса ва̄ти чатуирийа̄патхасса. ат̣т̣хапана̄тиа̄ди т̣хапана̄, а̄дарена ва̄ т̣хапана̄. т̣хапана̄ти т̣хапана̄ка̄ро. сан̣т̣хапана̄ти абхисан̇кхаран̣а̄, па̄са̄дикабха̄вакаран̣анти вуттам̣ хоти. бха̄кут̣ика̄ти падха̄напуримат̣т̣хитабха̄вадассанена бха̄кут̣икаран̣ам̣, мукхасан̇кочоти вуттам̣ хоти. бха̄кут̣икаран̣ам̣ сӣламасса̄ти бха̄кут̣ико. бха̄кут̣икасса бха̄во бха̄кут̣ийам̣. кухана̄ти вимха̄пана̄. кухасса а̄йана̄ куха̄йана̄. кухитасса бха̄во кухитаттанти.
лапана̄ниддесе а̄лапана̄ти виха̄рам̣ а̄гате мануссе дисва̄ ‘‘киматтха̄йа бхонто а̄гата̄, ким̣ бхиккхӯ нимантитум̣, йади евам̣ гаччхатха ре, ахам̣ паччхато паттам̣ гахетва̄ а̄гаччха̄мӣ’’ти евам̣ а̄дитова лапана̄. атха ва̄ атта̄нам̣ упанетва̄ ‘‘ахам̣ тиссо, майи ра̄джа̄ пасанно, майи асуко ча асуко ча ра̄джамаха̄матто пасанно’’ти евам̣ аттупана̄йика̄ лапана̄ а̄лапана̄. лапана̄ти пут̣т̣хасса сато вуттаппака̄рамева лапанам̣. саллапана̄ти гахапатика̄нам̣ уккан̣т̣хане бхӣтасса ока̄сам̣ датва̄ датва̄ сут̣т̣ху лапана̄. уллапана̄ти маха̄кут̣умбико маха̄на̄вико маха̄да̄напатӣти евам̣ уддхам̣ катва̄ лапана̄. самуллапана̄ти саббатобха̄гена уддхам̣ катва̄ лапана̄.
уннахана̄ти ‘‘упа̄сака̄ пуббе ӣдисе ка̄ле навада̄нам̣ детха, ида̄ни ким̣ на детха̄’’ти евам̣ йа̄ва ‘‘дасса̄ма, бханте, ока̄сам̣ на лабха̄ма̄’’тиа̄дӣни ваданти, та̄ва уддхам̣ уддхам̣ нахана̄, вет̣хана̄ти вуттам̣ хоти. атха ва̄ уччхухаттхам̣ дисва̄ ‘‘куто а̄бхатам̣ упа̄сака̄’’ти пуччхати. уччхукхеттато, бхантети. ким̣ таттха уччху мадхуранти. кха̄дитва̄, бханте, джа̄нитаббанти. ‘‘на, упа̄сака, бхиккхусса уччхум̣ детха̄’’ти ваттум̣ ват̣т̣атӣти. йа̄ еварӯпа̄ ниббет̣хентасса̄пи вет̣ханакатха̄, са̄ уннахана̄. саббатобха̄гена пунаппунам̣ уннахана̄ самуннахана̄.
укка̄чана̄ти ‘‘етам̣ кулам̣ мам̣йева джа̄на̄ти. саче еттха деййадхаммо уппаджджати, майхамева детӣ’’ти евам̣ уккхипитва̄ ка̄чана̄ укка̄чана̄, уддӣпана̄ти вуттам̣ хоти. телакандарикаваттху четтха ваттаббам̣. саббатобха̄гена пана пунаппунам̣ укка̄чана̄ самукка̄чана̄.
ануппийабха̄н̣ита̄ти сачча̄нурӯпам̣ дхамма̄нурӯпам̣ ва̄ анапалокетва̄ пунаппунам̣ пийабхан̣анамева. ча̄т̣укамйата̄ти нӣчавуттита̄ атта̄нам̣ хет̣т̣хато хет̣т̣хато т̣хапетва̄ ваттанам̣. муггасӯпйата̄ти муггасӯпасадисата̄. йатха̄ хи муггесу паччама̄несу кочидева на паччати, авасеса̄ паччанти, евам̣ йасса пуггаласса вачане кин̃чидева саччам̣ хоти, сесам̣ алӣкам̣, айам̣ пуггало муггасӯпйоти вуччати. тасса бха̄во муггасӯпйата̄. па̄рибхат̣йата̄ти па̄рибхат̣йабха̄во. йо хи кулада̄раке дха̄ти вийа ан̇кена ва̄ кхандхена ва̄ парибхат̣ати, дха̄ретӣти аттхо. тасса парибхат̣асса каммам̣ па̄рибхат̣йум̣. па̄рибхат̣йасса бха̄во па̄рибхат̣йата̄ти.
немиттиката̄ниддесе нимиттанти йам̣кин̃чи паресам̣ паччайада̄насан̃н̃а̄джанакам̣ ка̄йавачӣкаммам̣. нимиттакамманти кха̄данӣйам̣ гахетва̄ гаччханте дисва̄ ‘‘ким̣ кха̄данӣйам̣ лабхиттха̄’’тиа̄дина̄ найена нимиттакаран̣ам̣. обха̄соти паччайапат̣исам̣йуттакатха̄. обха̄сакамманти ваччхапа̄лаке дисва̄ ‘‘ким̣ име ваччха̄ кхӣраговаччха̄ уда̄ху таккаговаччха̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘кхӣраговаччха̄, бханте’’ти вутте ‘‘на кхӣраговаччха̄, йади кхӣраговаччха̄ сийум̣, бхиккхӯпи кхӣрам̣ лабхеййу’’нти евама̄дина̄ найена тесам̣ да̄рака̄нам̣ ма̄та̄питӯнам̣ ниведетва̄ кхӣрада̄пана̄дикам̣ обха̄сакаран̣ам̣. са̄мантаджаппа̄ти самӣпам̣ катва̄ джаппанам̣. кулӯпакабхиккху ваттху четтха ваттаббам̣.
кулӯпако кира бхиккху бхун̃джитука̄мо гехам̣ пависитва̄ нисӣди. там̣ дисва̄ ада̄тука̄ма̄ гхаран̣ӣ ‘‘тан̣д̣ула̄ наттхӣ’’ти бхан̣антӣ тан̣д̣уле а̄харитука̄ма̄ вийа пат̣ивиссакагхарам̣ гата̄. бхиккхупи антогаббхам̣ пависитва̄ олокенто кава̄т̣акон̣е уччхум̣, бха̄джане гул̣ам̣, пит̣аке лон̣амаччхапха̄ле, кумбхийам̣ тан̣д̣уле, гхат̣е гхатам̣ дисва̄ никкхамитва̄ нисӣди. гхаран̣ӣ ‘‘тан̣д̣уле на̄латтха’’нти а̄гата̄. бхиккху ‘‘упа̄сике ‘аджджа бхиккха̄ на сампаджджиссатӣ’ти пат̣икаччева нимиттам̣ аддаса’’нти а̄ха. ким̣, бхантети. кава̄т̣акон̣е никкхиттам̣ уччхум̣ вийа саппам̣ аддасам̣, ‘там̣ пахарисса̄мӣ’ти олокенто бха̄джане т̣хапитам̣ гул̣апин̣д̣ам̣ вийа па̄са̄н̣ам̣, лед̣д̣укена пахат̣ена саппена катам̣ пит̣аке никкхитталон̣амаччхапха̄ласадисам̣ пхан̣ам̣, тасса там̣ лед̣д̣ум̣ д̣ам̣ситука̄масса кумбхийа̄ тан̣д̣уласадисе данте, атхасса купитасса гхат̣е паккхиттагхатасадисам̣ мукхато никкхамантам̣ висамиссакам̣ кхел̣анти. са̄ ‘‘на сакка̄ мун̣д̣акам̣ ван̃чету’’нти уччхум̣ датва̄ оданам̣ пачитва̄ гхатагул̣амаччхехи саддхим̣ саббам̣ ада̄сӣти. евам̣ самӣпам̣ катва̄ джаппанам̣ са̄мантаджаппа̄ти ведитаббам̣. парикатха̄ти йатха̄ там̣ лабхати тасса париваттетва̄ катхананти.
ниппесиката̄ниддесе аккосана̄ти дасахи аккосаваттхӯхи аккосанам̣. вамбхана̄ти парибхавитва̄ катханам̣. гарахан̣а̄ти ассаддхо аппасаннотиа̄дина̄ найена доса̄ропана̄. уккхепана̄ти ма̄ етам̣ еттха катхетха̄ти ва̄ча̄йа уккхипанам̣. саббатобха̄гена саваттхукам̣ сахетукам̣ катва̄ уккхепана̄ самуккхепана̄. атха ва̄ адентам̣ дисва̄ ‘‘ахо да̄напатӣ’’ти евам̣ уккхипанам̣ уккхепана̄. маха̄да̄напатӣти евам̣ сут̣т̣ху уккхепана̄ самуккхепана̄. кхипана̄ти ким̣ имасса джӣвитам̣ бӣджабходжиноти евам̣ уппан̣д̣ана̄. сам̣кхипана̄ти ким̣ имам̣ ада̄йакоти бхан̣атха, йо ниччака̄лам̣ саббесампи наттхӣти вачанам̣ детӣти сут̣т̣хутарам̣ уппан̣д̣ана̄. па̄пана̄ти ада̄йакаттасса аван̣н̣асса ва̄ па̄панам̣. саббатобха̄гена па̄пана̄ сампа̄пана̄. аван̣н̣аха̄рика̄ти евам̣ ме аван̣н̣абхайа̄пи дассатӣти гехато гехам̣ га̄мато га̄мам̣ джанападато джанападам̣ аван̣н̣ахаран̣ам̣. парапит̣т̣химам̣сиката̄ти пурато мадхурам̣ бхан̣итва̄ параммукхе аван̣н̣абха̄сита̄. еса̄ хи абхимукхам̣ олокетум̣ асакконтасса параммукха̄нам̣ пит̣т̣химам̣сам̣ кха̄данамива хоти, тасма̄ парапит̣т̣химам̣сиката̄ти вутта̄. айам̣ вуччати ниппесиката̄ти айам̣ йасма̄ вел̣упесика̄йа вийа аббхан̇гам̣ парасса гун̣ам̣ ниппесети нипун̃чхати, йасма̄ ва̄ гандхаджа̄там̣ ниписитва̄ гандхамаггана̄ вийа парагун̣е ниписитва̄ вичун̣н̣етва̄ еса̄ ла̄бхамаггана̄ хоти, тасма̄ ниппесиката̄ти вуччатӣти.
ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсаната̄ниддесе ниджигӣсаната̄ти маггана̄. ито ладдханти имамха̄ геха̄ ладдхам̣. амутра̄ти амукамхи гехе. ет̣т̣хӣти иччхана̄. гавет̣т̣хӣти маггана̄. парийет̣т̣хӣти пунаппунам̣ маггана̄. а̄дито пат̣т̣ха̄йа ладдхам̣ ладдхам̣ бхиккхам̣ татра татра кулада̄рака̄нам̣ датва̄ анте кхӣрайа̄гум̣ лабхитва̄ гатабхиккхуваттху четтха катхетаббам̣. есана̄тиа̄дӣни ет̣т̣хиа̄дӣнамева вевачана̄ни, тасма̄ ет̣т̣хӣти есана̄. гавет̣т̣хӣти гавесана̄, парийет̣т̣хӣти парийесана̄. иччеваметтха йоджана̄ ведитабба̄. айам̣ кухана̄дӣнам̣ аттхо.
ида̄ни евама̄дӣнан̃ча па̄падхамма̄нанти еттха а̄дисаддена ‘‘йатха̄ ва̄ панеке бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ саддха̄деййа̄ни бходжана̄ни бхун̃джитва̄ те еварӯпа̄йа тираччха̄навиджджа̄йа миччха̄джӣвена джӣвикам̣ каппенти. сеййатхидам̣, ан̇гам̣, нимиттам̣, уппа̄там̣, супинам̣, лаккхан̣ам̣, мӯсикаччхиннам̣, аггихомам̣, даббихома’’нти (дӣ. ни. 1.21) а̄дина̄ найена брахмаджа̄ле вутта̄нам̣ анекесам̣ па̄падхамма̄нам̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. ити йва̄йам̣ имесам̣ а̄джӣвахету пан̃н̃атта̄нам̣ чханнам̣ сиккха̄пада̄нам̣ вӣтиккамавасена, имесан̃ча ‘‘кухана̄ лапана̄ немиттиката̄ ниппесиката̄ ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсаната̄’’ти евама̄дӣнам̣ па̄падхамма̄нам̣ васена паватто миччха̄джӣво, йа̄ тасма̄ саббаппака̄ра̄пи миччха̄джӣва̄ вирати, идам̣ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣. татра̄йам̣ вачанаттхо. етам̣ а̄гамма джӣвантӣти а̄джӣво. ко со, паччайапарийесанава̄йа̄мо. па̄рисуддхӣти парисуддхата̄. а̄джӣвасса па̄рисуддхи а̄джӣвапа̄рисуддхи.
паччайасаннисситасӣлам̣
18. йам̣ панетам̣ таданантарам̣ паччайасаннисситасӣлам̣ вуттам̣, таттха пат̣исан̇кха̄ йонисоти упа̄йена патхена пат̣исан̇кха̄йа н̃атва̄, паччавеккхитва̄ти аттхо. еттха ча сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄тиа̄дина̄ найена вуттапаччавеккхан̣амева ‘‘йонисо пат̣исан̇кха̄’’ти ведитаббам̣. таттха чӣваранти антарава̄сака̄дӣсу йам̣кин̃чи. пат̣исеватӣти парибхун̃джати, нива̄сети ва̄ па̄рупати ва̄. йа̄вадева̄ти пайоджана̄вадхипариччхеданийамавачанам̣, еттакамева хи йогино чӣварапат̣исеване пайоджанам̣ йадидам̣ сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄тиа̄ди, на ито бхиййо. сӣтасса̄ти аджджхаттадха̄туккхобхавасена ва̄ бахиддха̄утупарин̣а̄манавасена ва̄ уппаннасса йасса кассачи сӣтасса. пат̣игха̄та̄йа̄ти пат̣ихананаттхам̣. йатха̄ сарӣре а̄ба̄дхам̣ на уппа̄дети, евам̣ тасса виноданаттхам̣. сӣтаббха̄хате хи сарӣре виккхиттачитто йонисо падахитум̣ на саккоти, тасма̄ сӣтасса пат̣игха̄та̄йа чӣварам̣ пат̣исевитаббанти бхагава̄ анун̃н̃а̄си. еса найо саббаттха. кевалан̃хеттха ун̣хасса̄ти аггисанта̄пасса. тасса ванада̄ха̄дӣсу самбхаво ведитаббо. д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нанти еттха пана д̣ам̣са̄ти д̣ам̣санамаккхика̄, андхамаккхика̄типи вуччанти. макаса̄ макаса̄ ева. ва̄та̄ти сараджаараджа̄дибхеда̄. а̄тапоти сӯрийа̄тапо. сарӣсапа̄ти йе кечи саранта̄ гаччханти дӣгхаджа̄тика̄ саппа̄дайо, тесам̣ дат̣т̣хасампхассо ча пхут̣т̣хасампхассо ча̄ти дувидхо сампхассо, сопи чӣварам̣ па̄рупитва̄ нисиннам̣ на ба̄дхати, тасма̄ та̄дисесу т̣ха̄несу тесам̣ пат̣игха̄таттха̄йа пат̣исевати. йа̄вадева̄ти пуна етасса вачанам̣ нийатапайоджана̄вадхипариччхедадассанаттхам̣, хирикопӣнапат̣иччха̄данан̃хи нийатапайоджанам̣, итара̄ни када̄чи када̄чи хонти. таттха хирикопӣнанти там̣ там̣ самба̄дхат̣т̣ха̄нам̣. йасмим̣ йасмин̃хи ан̇ге виварийама̄не хирӣ куппати винассати, там̣ там̣ хирим̣ копанато хирикопӣнанти вуччати. тасса ча хирикопӣнасса пат̣иччха̄данаттханти хирикопӣнапат̣иччха̄данаттхам̣. хирикопӣнам̣ пат̣иччха̄данаттхантипи па̄т̣хо.
пин̣д̣апа̄танти йам̣кин̃чи а̄ха̄рам̣. йо хи кочи а̄ха̄ро бхиккхуно пин̣д̣олйена патте патитатта̄ пин̣д̣апа̄тоти вуччати. пин̣д̣а̄нам̣ ва̄ па̄то пин̣д̣апа̄то, таттха таттха ладдха̄нам̣ бхиккха̄нам̣ саннипа̄то самӯхоти вуттам̣ хоти. нева дава̄йа̄ти на га̄мада̄рака̄дайо вийа даваттхам̣, кӣл̣а̄нимиттанти вуттам̣ хоти. на мада̄йа̄ти на мут̣т̣хикамалла̄дайо вийа мадаттхам̣, баламаданимиттам̣ порисамаданимиттан̃ча̄ти вуттам̣ хоти. на ман̣д̣ана̄йа̄ти на антепурикавесийа̄дайо вийа ман̣д̣анаттхам̣, ан̇гапаччан̇га̄нам̣ пӣн̣абха̄ванимиттанти вуттам̣ хоти. на вибхӯсана̄йа̄ти на нат̣аначчака̄дайо вийа вибхӯсанаттхам̣, пасанначчхавиван̣н̣ата̄нимиттанти вуттам̣ хоти. еттха ча нева дава̄йа̄ти етам̣ мохӯпаниссайаппаха̄наттхам̣ вуттам̣. на мада̄йа̄ти етам̣ досӯпаниссайаппаха̄наттхам̣. на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа̄ти етам̣ ра̄гӯпаниссайаппаха̄наттхам̣. нева дава̄йа на мада̄йа̄ти четам̣ аттано сам̣йоджануппаттипат̣иседханаттхам̣. на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа̄ти етам̣ парассапи сам̣йоджануппаттипат̣иседханаттхам̣. чатӯхипи четехи айонисо пат̣ипаттийа̄ ка̄масукхаллика̄нуйогасса ча паха̄нам̣ вуттанти ведитаббам̣.
йа̄вадева̄ти вуттаттхамева. имасса ка̄йасса̄ти етасса чатумаха̄бхӯтикасса рӯпака̄йасса. т̣хитийа̄ти пабандхат̣т̣хитаттхам̣. йа̄пана̄йа̄ти паваттийа̄ авиччхедаттхам̣, чирака̄лат̣т̣хитаттхам̣ ва̄. гхарӯпаттхамбхамива хи джин̣н̣агхараса̄мико, аккхаббхан̃джанамива ча са̄кат̣ико ка̄йасса т̣хитаттхам̣ йа̄панаттхан̃чеса пин̣д̣апа̄там̣ пат̣исевати, на давамадаман̣д̣анавибхӯсанаттхам̣. апича т̣хитӣти джӣвитиндрийассетам̣ адхивачанам̣, тасма̄ имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа̄ти етта̄вата̄ етасса ка̄йасса джӣвитиндрийапаватта̄панаттхантипи вуттам̣ хотӣти ведитаббам̣. вихим̣сӯпаратийа̄ти вихим̣са̄ на̄ма джигхаччха̄ а̄ба̄дхат̣т̣хена. тасса̄ упараматтхампеса пин̣д̣апа̄там̣ пат̣исевати, ван̣а̄лепанамива ун̣хасӣта̄дӣсу таппат̣ика̄рам̣ вийа ча. брахмачарийа̄нуггаха̄йа̄ти сакаласа̄санабрахмачарийасса ча маггабрахмачарийасса ча ануггахаттхам̣. айан̃хи пин̣д̣апа̄тапат̣исеванапаччайа̄ ка̄йабалам̣ нисса̄йа сиккхаттайа̄нуйогавасена бхаваканта̄раниттхаран̣аттхам̣ пат̣ипаджджанто брахмачарийа̄нуггаха̄йа пат̣исевати, канта̄раниттхаран̣аттхика̄ путтамам̣сам̣ (сам̣. ни. 2.63) вийа, надӣниттхаран̣аттхика̄ куллам̣ (ма. ни. 1.240) вийа, самудданиттхаран̣аттхика̄ на̄вамива ча.
итипура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄мӣти етам̣ имина̄ пин̣д̣апа̄тапат̣исеванена пура̄н̣ан̃ча джигхаччха̄веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми, наван̃ча веданам̣ апаримитабходжанапаччайам̣ а̄харахаттхакаалам̣са̄т̣акататрават̣т̣акака̄кама̄сакабхуттавамитакабра̄хман̣а̄нам̣ ан̃н̃атаро вийа на уппа̄десса̄мӣтипи пат̣исевати, бхесаджджамива гила̄но. атха ва̄ йа̄ адхуна̄ асаппа̄йа̄паримитабходжанам̣ нисса̄йа пура̄н̣акаммапаччайавасена уппаджджанато пура̄н̣аведана̄ти вуччати. саппа̄йапаримитабходжанена тасса̄ паччайам̣ вина̄сенто там̣ пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми. йа̄ ча̄йам̣ адхуна̄ катам̣ айуттапарибхогакаммӯпачайам̣ нисса̄йа а̄йатим̣ уппаджджанато нававедана̄ти вуччати. йуттапарибхогавасена тасса̄ мӯлам̣ аниббаттенто там̣ наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄мӣти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. етта̄вата̄ йуттапарибхогасан̇гахо аттакиламатха̄нуйогаппаха̄нам̣ дхаммикасукха̄паричча̄го ча дӣпито хотӣти ведитаббо.
йа̄тра̄ ча ме бхависсатӣти паримитапарибхогена джӣвитиндрийупаччхедакасса ирийа̄патхабхан̃джакасса ва̄ париссайасса абха̄вато чирака̄лагаманасан̇кха̄та̄ йа̄тра̄ ча ме бхависсати имасса паччайа̄йаттавуттино ка̄йасса̄типи пат̣исевати, йа̄пйарогӣ вийа таппаччайам̣. анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча̄ти айуттапарийесанапат̣иггахан̣апарибхогапариваджджанена анаваджджата̄, паримитапарибхогена пха̄сувиха̄ро. асаппа̄йа̄паримитапарибхогапаччайа̄ аратитандӣвиджамбхита̄. вин̃н̃ӯгараха̄дидоса̄бха̄вена ва̄ анаваджджата̄, саппа̄йапаримитабходжанапаччайа̄ ка̄йабаласамбхавена пха̄сувиха̄ро. йа̄вадаттхаудара̄вадехакабходжанапариваджджанена ва̄ сеййасукхапассасукхамиддхасукха̄нам̣ паха̄нато анаваджджата̄, чатупан̃ча̄лопаматтаӯнабходжанена чатуирийа̄патхайогйабха̄вапат̣ипа̄данато пха̄сувиха̄ро ча ме бхависсатӣтипи пат̣исевати. вуттампи хетам̣ –
‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, абхутва̄ удакам̣ пиве;
алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, пахитаттасса бхиккхуно’’ти. (тхерага̄. 983);
етта̄вата̄ ча пайоджанапариггахо маджджхима̄ ча пат̣ипада̄ дӣпита̄ хотӣти ведитабба̄.
сена̄сананти сенан̃ча а̄санан̃ча. йаттха йаттха хи сети виха̄ре ва̄ ад̣д̣хайога̄димхи ва̄, там̣ сенам̣. йаттха йаттха а̄сати нисӣдати, там̣ а̄санам̣. там̣ екато катва̄ сена̄сананти вуччати. утупариссайавиноданапат̣исалла̄на̄ра̄маттханти парисаханат̣т̣хена утуйева утупариссайо. утупариссайасса виноданаттхан̃ча пат̣исалла̄на̄ра̄маттхан̃ча. йо сарӣра̄ба̄дхачиттавиккхепакаро асаппа̄йо уту сена̄санапат̣исеванена винодетаббо хоти, тасса виноданаттхам̣ екӣбха̄васукхаттхан̃ча̄ти вуттам̣ хоти. ка̄ман̃ча сӣтапат̣игха̄та̄дина̄ва утупариссайавиноданам̣ вуттамева. йатха̄ пана чӣварапат̣исеване хирикопӣнапат̣иччха̄данам̣ нийатапайоджанам̣, итара̄ни када̄чи када̄чи бхавантӣти вуттам̣, евамидха̄пи нийатам̣ утупариссайавиноданам̣ сандха̄йа идам̣ вуттанти ведитаббам̣. атха ва̄ айам̣ вуттаппака̄ро уту утуйева. париссайо пана дувидхо па̄кат̣апариссайо ча, пат̣иччханнапариссайо ча (маха̄ни. 5). таттха па̄кат̣апариссайо сӣхабйаггха̄дайо. пат̣иччханнапариссайо ра̄гадоса̄дайо. йе йаттха апаригуттийа̄ ча асаппа̄йарӯпадассана̄дина̄ ча а̄ба̄дхам̣ на каронти, там̣ сена̄санам̣ евам̣ джа̄нитва̄ паччавеккхитва̄ пат̣исеванто бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо сена̄санам̣ утупариссайавиноданаттхам̣ пат̣исеватӣти ведитаббо.
гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ранти еттха рогасса пат̣иайанат̣т̣хена паччайо, паччанӣкагаманат̣т̣хена̄ти аттхо. йасса кассачи саппа̄йассетам̣ адхивачанам̣. бхисаккасса каммам̣ тена анун̃н̃а̄татта̄ти бхесаджджам̣. гила̄напаччайова бхесаджджам̣ гила̄напаччайабхесаджджам̣, йам̣кин̃чи гила̄насса саппа̄йам̣ бхисаккакаммам̣ теламадхупха̄н̣ита̄дӣти вуттам̣ хоти. париккха̄роти пана ‘‘саттахи нагарапариккха̄рехи супариккхатам̣ хотӣ’’ти (а. ни. 7.67) а̄дӣсу парива̄ро вуччати. ‘‘ратхо сӣлапариккха̄ро, джха̄наккхо чаккавӣрийо’’ти (сам̣. ни. 5.4) а̄дӣсу алан̇ка̄ро. ‘‘йе ча кхо име паббаджитена джӣвитапариккха̄ра̄ самуда̄нетабба̄’’ти (ма. ни. 1.191-192) а̄дӣсу самбха̄ро. идха пана самбха̄ропи парива̄ропи ват̣т̣ати. тан̃хи гила̄напаччайабхесаджджам̣ джӣвитасса парива̄ропи хоти, джӣвитана̄сака̄ба̄дхуппаттийа̄ антарам̣ адатва̄ раккхан̣ато самбха̄ропи. йатха̄ чирам̣ паваттати, евамасса ка̄ран̣абха̄вато, тасма̄ париккха̄роти вуччати. евам̣ гила̄напаччайабхесаджджан̃ча там̣ париккха̄ро ча̄ти гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ро. там̣ гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣. гила̄насса йам̣кин̃чи саппа̄йам̣ бхисакка̄нун̃н̃а̄там̣ теламадхупха̄н̣ита̄ди джӣвитапариккха̄ранти вуттам̣ хоти. уппанна̄нанти джа̄та̄нам̣ бхӯта̄нам̣ ниббатта̄нам̣. веййа̄ба̄дхика̄нанти еттха бйа̄ба̄дхоти дха̄туккхобхо, там̣самут̣т̣ха̄на̄ ча кут̣т̣хаган̣д̣апӣл̣ака̄дайо. бйа̄ба̄дхато уппаннатта̄ веййа̄ба̄дхика̄. ведана̄нанти дуккхаведана̄ акусалавипа̄каведана̄. та̄сам̣ веййа̄ба̄дхика̄нам̣ ведана̄нам̣. абйа̄баджджхапарамата̄йа̄ти ниддуккхапарамата̄йа. йа̄ва там̣ дуккхам̣ саббам̣ пахӣнам̣ хоти та̄ва̄ти аттхо.
евамидам̣ сан̇кхепато пат̣исан̇кха̄ йонисо паччайапарибхогалаккхан̣ам̣ паччайасаннисситасӣлам̣ ведитаббам̣. вачанаттхо панеттха – чӣвара̄дайо хи йасма̄ те пат̣ичча нисса̄йа парибхун̃джама̄на̄ па̄н̣ино айанти паваттанти, тасма̄ паччайа̄ти вуччанти. те паччайе саннисситанти паччайасаннисситам̣.
чатупа̄рисуддхисампа̄данавидхи
19. еваметасмим̣ чатуббидхе сӣле саддха̄йа па̄тимоккхасам̣варо сампа̄детаббо. саддха̄са̄дхано хи со, са̄вакависайа̄тӣтатта̄ сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄. сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄чанапат̣иккхепо четтха нидассанам̣. тасма̄ йатха̄ пан̃н̃аттам̣ сиккха̄падам̣ анавасесам̣ саддха̄йа сама̄дийитва̄ джӣвитепи апеккхам̣ акаронтена са̄дхукам̣ сампа̄детаббам̣. вуттампи хетам̣ –
‘‘кикӣва ан̣д̣ам̣ чамарӣва ва̄ладхим̣,
пийам̣ва путтам̣ найанам̣ва екакам̣;
татхева сӣлам̣ анураккхама̄нака̄,
супесала̄ хотха сада̄ сага̄рава̄’’ти.
апарампи вуттам̣ – ‘‘евамева кхо паха̄ра̄да йам̣ майа̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, там̣ мама са̄вака̄ джӣвитахетупи на̄тиккамантӣ’’ти (а. ни. 8.19). имасмим̣ ча панаттхе ат̣авийам̣ чорехи баддхатхера̄нам̣ ваттхӯни ведитабба̄ни.
маха̄ваттаниат̣авийам̣ кира тхерам̣ чора̄ ка̄л̣аваллӣхи бандхитва̄ нипаджджа̄песум̣. тхеро йатха̄нипаннова саттадиваса̄ни випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ ана̄га̄мипхалам̣ па̄пун̣итва̄ таттхева ка̄лам̣ катва̄ брахмалоке ниббатти.