т̣ха̄йӣбха̄ваниддеса

ратит̣ха̄йӣбха̄ва

356. раммадесакала̄ка̄ла-веса̄дипат̣исевана̄;

йува̄на’н̃н̃он̃н̃аратта̄нам̣, памодорати руччате.

356. син̇га̄ра̄дайо вибха̄гато дассетума̄ха ‘‘рамме’’чча̄ди. таттха ‘‘раммадеса’’ичча̄дина̄ уддӣпанавибха̄ва̄ дассита̄. ‘‘йува̄на’’нти имина̄ а̄ламбан̣авибха̄во. иттхӣ хи пурисасса, пурисо иттхийа̄ а̄ламбан̣авибха̄во. памодоти ан̃н̃аман̃н̃а̄бхираман̣авасена а̄модарӯпо.

356. ида̄ни син̇га̄ра̄дина̄маке тератйа̄дике камена ниддисати ‘‘рамма’’ичча̄дина̄. раммадесакала̄ка̄лавеса̄дипат̣исевана̄ раман̣ӣйанира̄варан̣асучипавиттава̄са̄рахадесо раммагӣтика̄дикала̄ ратиджанакавасанта̄дианурӯпака̄ло ма̄ла̄гандха̄ди упасобхитакирийа̄ди манун̃н̃авесо, а̄дисаддена ниддит̣т̣хабха̄ситамихита̄дичети имесам̣ дит̣т̣хасутамута̄дӣсу дит̣т̣ха̄диматтамакатва̄ пан̃н̃а̄йа тена тена̄ка̄рена пунаппуна̄нубхаванена ан̃н̃он̃н̃аратта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нимитта̄нубйан̃джанасан̇каппавасена̄тиратта̄нам̣ йува̄нам̣ тарун̣иттхи пуриса̄нам̣ памодо абхираман̣авасена сантосо пӣти рати руччате руччанато ‘‘ратӣ’’ти вуччатӣти. имасмим̣ паккхе рака̄ро сандхиджо. десо ча кала̄ ча ка̄ло ча весо чети ча, те а̄дайо йесамити ча, рамма̄ ча те деса…пе… веса̄дайо чети ча, тесам̣ пат̣и пунаппунам̣ севанамити ча, ан̃н̃о ча ан̃н̃о чети ча, тесу ратта̄ти ча ва̄кйам̣.

357. йутйа̄ бха̄ва̄нубха̄ва̄ те,

нибандха̄ посайанти нам̣;

сопйа̄’йогавиппайога-

самбхога̄нам̣ васа̄ тидха̄.

357. ‘‘йутйа̄’’ичча̄ди. те йатха̄вутта̄ бха̄ва̄нубха̄ва̄ йутйа̄ а̄ласийауггата̄джигуччха̄ваджджита̄ йе сан̇ка̄уссукка̄дайо бха̄ва̄ там̣бйан̃джака̄ таданурӯпа̄ анубха̄ва̄ ча айога̄дике син̇га̄ре йатха̄ йатха̄ йун̃джанти, та̄дисийа̄ва йуттийа̄ нибандха̄ нам̣ ратим̣ сампосайанти, сойевамевам̣ посито син̇га̄ро на̄ма расо сампаджджате. сопи тидха̄ти самбандхо. таттха айого на̄ма пуббе асан̇гата̄нам̣ анура̄гена сан̇гамамиччханта̄нам̣ иттхипуриса̄намасан̇гамо. атисайавирул̣хапема̄намубхиннампи силесо виппайого. балавака̄ма̄весависеса̄нам̣ ка̄мӣнам̣ дассана̄дисаман̃джанам̣ самбхого.

357. ида̄ни ратийа̄ пут̣т̣хака̄ран̣ам̣ пут̣т̣хапайоган̃ча дассети ‘‘йутйа̄’’ичча̄дина̄. те бха̄ва̄нубха̄ва̄ ниддит̣т̣хабйабхича̄рӣбха̄весу ратйа̄нурӯпабйабхича̄рӣбха̄во таппака̄сако анубха̄во чети име две йутйа̄ хетубхӯта̄йа айогавиппайогасамбхогасан̇кхата̄нам̣ тин̣н̣ам̣ син̇га̄ра̄нам̣ анукӯлаттхена ратийа̄ вируддхатта̄ а̄ласийауггаджигуччха̄дике париваджджетва̄ сан̇ка̄уссукка̄дӣнам̣ ратйа̄нукӯлабха̄ва̄нам̣ васена йатха̄йогам̣ нибандха̄ кавӣхи бандха̄ нам̣ ратим̣ посайанти йатха̄ таппака̄санена пӯренти садждженти, евам̣ саджджито ратисин̇га̄ро на̄ма расо хоти. сопи са̄ман̃н̃ена ниддит̣т̣хасин̇га̄рарасопи айогавиппайогасамбхога̄нам̣ син̇га̄ра̄нам̣ васа̄ бхедена тидха̄ бхаватӣти. таттха айого на̄ма пуббе ан̃н̃аман̃н̃асан̇гамарахита̄нам̣ абхинава̄нура̄габалена сан̇гамам̣ паттхента̄нам̣ тхӣпума̄нам̣ асан̇гамо. виппайого на̄ма сан̇гама̄тисайена вирул̣хапема̄нам̣ тхӣпума̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ависилесо. самбхого на̄ма балавака̄матан̣ха̄висесавасена йутта̄нам̣ ка̄миника̄мука̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дассана̄диасса̄до. бха̄во ча анубха̄во чети ча, айого ча виппайого ча самбхого чети ча ва̄кйам̣.

имамалан̇ка̄рам̣ каронтена а̄чарийасан̇гхараккхитамаха̄са̄мипа̄дена пана парамамадхурасаддхамма̄маталуддхасуддхасанта̄на̄нам̣ таподхана̄нам̣ ан̃н̃араса̄вабодхане пайоджана̄бха̄вепи локийесу тесу тесу воха̄ресу асаммохаттхам̣ син̇га̄ра̄динававидхараса̄нам̣ лаккхан̣аматтассева дасситатта̄ таданурӯпалаккхийапариггахе асати лаккхан̣а̄вабодхасса субйатта̄бха̄вато вутталаккхан̣а̄вабодхаттхам̣ там̣там̣лаккхан̣акатхана̄нантарам̣ тасса тасса лаккхийасса мукхаматтам̣ дассетаббам̣ хоти. хет̣т̣ха̄ ‘‘ра̄га̄натаббхутасароджамукхам̣ дхара̄йа̄’’тиа̄дина̄ ниддит̣т̣хасамбхогасин̇га̄рараса̄бха̄сенева хаса̄бха̄са̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ раса̄бха̄сарӯпасса бха̄ва̄бха̄сасса, вибха̄ва̄бха̄сасса, анубха̄ва̄бха̄сасса ча н̃а̄таббатта̄ син̇га̄рарасасса лаккхийамевам̣ ведитаббам̣.

гӣтассарена упакад̣д̣хийа неттарасми-

бандхам̣ карам̣ва вивасан̃ча караггахена;

йа̄ та̄дисепи винийоджайи дуккаре мам̣,

серандатӣ адхигата̄ видхина̄ майаджджа̄ти.

гӣтассарена хаттхӣнам̣ гӣтика̄йа пийатта̄ гӣтика̄дханина̄ упакад̣д̣хийа аттано самӣпам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ неттарасмибандхам̣ неттасан̇кха̄тахаттха̄чарийасса раджджуна̄ бандхам̣ караггахена хаттхагга̄хена сон̣д̣аггахан̣ена вивасан̃ча апагатаиччха̄ча̄рам̣ паравасам̣ карам̣ ива хаттхам̣ ива гӣтассарена аттано лӣлопетагӣтика̄дханина̄ упакад̣д̣хийа аттано самӣпам̣ нетва̄ неттарасмибандхам̣ аттано найанакантийа̄ пат̣ибандхам̣ караггахена хаттхагга̄хена вивасан̃ча апагатадхитим̣ мӯл̣хам̣ мам̣ йа̄ канта̄ та̄дисепи дуккаре винийоджайи, са̄ ирандатӣ ирандатӣ на̄ма на̄гама̄навика̄ майа̄ аджджа видхина̄ бха̄гйена адхигата̄ ладдха̄ти.

еттха гӣтассаранеттарасмикараггахасан̇кхата̄хи има̄хи пада̄валӣхи уддӣпанавибха̄во дассито. тхийа̄ пурисо ча, пурисасса тхӣ ча а̄ламбан̣ам̣ хотӣти ‘‘са̄ ирандатӣ майа̄’’ти имина̄ а̄рамман̣авибха̄во дассито. ‘‘упакад̣д̣хийа бандхам̣ виваса’’нти имехи ка̄мена уддӣпитат̣ха̄йӣбха̄васан̇кхата̄ рати дассита̄. ‘‘та̄дисепи дуккаре винийоджайӣ’’ти имехи усса̄ха̄дика̄ ча ‘‘видхина̄ адхигата̄ майаджджа̄’’ти имехи хариса̄дика̄ ча бйабхича̄рӣбха̄ва̄ дассита̄. ратийа̄ вируддхе ниббедаа̄ласийауггатаджигуччха̄дике бйабхича̄рӣбха̄ве ваджджетва̄ вуттаппака̄равибха̄ва̄дике пака̄санто ‘‘гӣтассарене’’чча̄дика̄ ратиппатӣтийа̄ анурӯпам̣ пайутта̄ кавиппайога̄ идха анубха̄ва̄ на̄ма хонти. на̄т̣ака̄дидассанӣйасаттхе абхинайо анубха̄во. раммадесараммака̄лараммавеса̄дайо тадабха̄ве ратийа̄ ануппаджджанато са̄маттхийа̄ гамйа̄ бхавантӣти евам̣ лаккхан̣а̄нугаталаккхийапаригга̄хо саббаттха ка̄таббо. евам̣ сатибандхаттха̄вабодхака̄нам̣ саббха̄нам̣ уппаджджама̄на̄йапӣтийа̄ ка̄ран̣атта̄ ка̄рийопача̄рена есо бандхо расо на̄ма хотӣти. упарипи евамева.

хассат̣ха̄йӣбха̄ва

358. вика̄ра̄катиа̄дӣхи,

аттано’тха парасса ва̄;

ха̄со нидда̄ сама̄ласйа-

муччха̄дибйабхича̄рибхи;

парипосе сийа̄ хассо,

бхиййо’ттхипабхутӣна со.

358. ‘‘вика̄ре’’чча̄ди. вика̄ра̄кати десавайа̄дӣнам̣ випарӣто кесабандхана̄ди, со а̄ди йесам̣ ан̃н̃а̄катйа̄диначчана̄дӣнам̣, техи вибха̄вехи ха̄со четовика̄со, сопи аттано самбандхӣ ва̄ атха парасса самбандхӣ ва̄, таттха йо вибха̄васа̄маттхийа̄йева̄бхибйаттим̣ йа̄ти, со аттат̣т̣хо. йо пана вибха̄вадассана̄ уппанна̄пи пурисасса гамбхӣратта̄дина̄ чха̄дито сама̄но пурисантаре хасатйа̄бхибйатто, со парат̣т̣хо. со ха̄со нидда̄дӣхи бйабхича̄рӣхийева, анубха̄вапаккхе а̄дисаддена аккхипхандана̄дайо гахита̄. парипосе сати хассо на̄ма расо сийа̄. со хассо бхиййо иттхипабхутӣнам̣ сийа̄ти самбандхо. еттха пабхутисаддена нӣчапакатайо сан̇ган̣ханти.

358. ида̄ни хассарасасса посана̄ка̄рам̣ дассетума̄ха ‘‘вика̄ра’’ичча̄ди. вика̄ра̄катиа̄дӣхи десавайолин̇га̄нам̣ випарӣтехи кесабандхагатит̣т̣хитиа̄дикехи, наччагӣтаа̄дикехи ча дувидхехи а̄катисан̇кхатехи хетубхӯтехи аттано ва̄ атха парасса ва̄ самбандхӣ со ха̄со чето вика̄салаккхан̣о нидда̄сама̄ласйамуччха̄дибйабхича̄рибхи нидда̄самаа̄ласйамуччха̄аккхипхандана̄дӣхи анубха̄вехи сутасамбандхена техева нидда̄сама̄ласйамуччха̄сан̇кхатабйабхича̄рӣхи каран̣абхӯтехи парипосе сати хассо хассо на̄ма расо сийа̄, со хассо бхиййо иттхипабхутӣнам̣, нӣчапакатӣнан̃ча сийа̄ти. вика̄ра̄ ча са̄ а̄кати чети ча, со а̄ди йесанти ча, нидда̄ ча само ча а̄ласйан̃ча муччха̄ чети ча, те а̄ди йесам̣ аккхипхандана̄дӣнам̣ анубха̄ва̄нанти ча, те ча бйабхича̄рино чети ча, иттхӣ пабхути йесам̣ нӣчапакатӣнанти ча ва̄кйам̣.

хассаппабхеда

359. ситамиха вика̄синайанам̣,

кин̃ча̄’лаккхийадиджанту там̣ хаситам̣;

мадхурассарам̣ вихаситам̣,

сам̣сасирокампамупахаситам̣.

360. апахаситам̣ сан̃джала’ккхи,

виккхиттан̇гам̣ бхаватйа’тихаситам̣;

две две хасса̄ катхита̄ че’сам̣,

джет̣т̣хе маджджхе’дхамепи ча камасо.

359-360. хассе бхедама̄ха ‘‘сита’’мичча̄дина̄. иха хассе вика̄сӣни найана̄ни йасса там̣ ситам̣, кин̃чи а̄лаккхийа̄ диджа̄ данта̄ йасса там̣ хаситам̣. евам̣ мадхуро саро саддо йасса там̣ вихаситам̣. ам̣сасирокампена саха ваттама̄нам̣ упахаситам̣, саха джалена ассуна̄ ваттама̄на̄ни аккхӣни йасса там̣ апахаситам̣. виккхитта̄ни ито тато паса̄рита̄ни ан̇га̄ни йасса там̣ атихаситам̣ на̄ма. есан̃ча сита̄дӣнам̣ маджджхе две две хасса̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа камасо йатха̄ккамена джет̣т̣хе маджджхе адхамепи ча катхита̄ти самбандхо. пура̄танехӣти вин̃н̃а̄йати.

359-360. ида̄ни хассабхедам̣ дассети ‘‘сита’’мичча̄дина̄. иха имасмим̣ хассависайе вика̄синайанам̣ виват̣анайанам̣ ситам̣ на̄ма. кин̃чи а̄лаккхийадиджам̣ ту кин̃чи диссама̄надантам̣, там̣ хаситам̣ на̄ма. мадхурассарам̣ мадхурана̄дам̣ вихаситам̣ на̄ма. сам̣сасирокампам̣ ам̣сасирокампасахитам̣ упахаситам̣ на̄ма. саджалаккхи ассувилочанасахитам̣ апахаситам̣ на̄ма. виккхиттан̇гам̣ ат̣т̣ха̄не паса̄ран̣авасена виккхиттахаттхапа̄да̄диавайававантам̣ атихаситам̣ на̄ма бхавати. есам̣ чханнам̣ камасо камена две две джет̣т̣хе маджджхе адхамепи висайе катхита̄ пура̄танехи бха̄сита̄ти. вика̄сӣни найана̄ни ассети ча, кин̃чи ӣсакам̣ а̄лаккхийа̄ диджа̄ йассети ча, мадхуро саро ассети ча, ам̣со ча сиро чети ча, ам̣сасирасо кампоти ча, тена саха ваттатӣти ча, саха джалена ваттама̄на̄ни аккхӣни йассети ча, анусвара̄гамо. виккхитта̄ни ан̇га̄ни йассети ча ва̄кйам̣. ситахаситадвайам̣ уттаме, вихаситаупахаситадвайам̣ маджджхиме, апахаситаатихаситадвайам̣ адхаме ваттате. евам̣ сита̄дайо анурӯпавибха̄ва̄дина̄ пайутта̄ име раса̄’ваттхам̣ па̄пун̣антӣти адхиппа̄йо.

хассарасасса евамуда̄харан̣ам̣ н̃а̄таббам̣ –

пӯджеси кан̣т̣хаман̣ина̄ апи йо пасанно,

дхамме пура̄’самадхурам̣ видхурам̣ са хантум̣;

гопентийа̄пи вачанена тхийа̄ сабха̄вам̣;

бхаттим̣ ака̄си пхарусе майи на̄гара̄джа̄ти.

йо пура̄ пуббе дхамме тасса дхаммакатхане пасанно кан̣т̣хаман̣ина̄ апи аттано анаггхакан̣т̣хаман̣ина̄пи там̣ пӯджеси, со на̄гара̄джа̄ сабха̄вам̣ аттано адхиппа̄йам̣ гопентийа̄ апи тхийа̄ вачанена иттхийа̄ вачанена асамадхурам̣ тулйарахитам̣ видхурам̣ видхурапан̣д̣итам̣ хантум̣ вина̄санаттхам̣ пхарусе чан̣д̣е майи бхаттим̣ ака̄сӣти. иха екасмим̣йева ваттхуни на̄гара̄джасса паса̄давадхавидха̄на̄дивипарӣтаппаватти а̄ламбан̣авибха̄во, пат̣хамам̣ анаггхапийаваттхӯхи пӯджитабха̄во ча бодхисаттасса атулйабха̄во ча иттхивачанасса сампат̣иччханабха̄во ча тасса̄дхиппа̄йасса ан̃н̃а̄табха̄во ча пун̣н̣акасса чан̣д̣абха̄во чети имехи саббавачанехи уддӣпанавибха̄во дассито. имехи уддӣпитат̣ха̄йӣбха̄васан̇кхато ха̄со ва̄кйаса̄маттхийа̄ пака̄сито ха̄савиродхиниббеда̄диваджджита̄ сама̄ласийасантосаассувепатха̄дика̄ бйабхича̄рӣбха̄ва̄ са̄ттика̄бха̄ва̄ ча евам̣ са̄маттхийена дӣпита̄. таданурӯпавибха̄ва̄дипака̄сака̄ йатха̄вуттакавиппайога̄ анубха̄ва̄ на̄ма хонти. хассабхедена маджджхиме пурисе ваттабба̄пи хаситаупахасита̄ две има̄ дат̣т̣хабба̄.

карун̣а̄т̣ха̄йӣбха̄ва

361. сокарӯпо ту карун̣о-

нит̣т̣хапаттит̣т̣хана̄сато;

таттха̄’нубха̄ва̄ рудита-

палайаттхамбхака̄дайо;

виса̄да̄ласйамаран̣а-

чинта̄дӣ бйабхича̄рино.

361. ‘‘соке’’чча̄ди. анит̣т̣хасса путтавийога̄дино десаниккад̣д̣хана̄дино патти ча ит̣т̣хасса дхаммасса, дхана̄дино ва̄ на̄со ча тато вибха̄вабхӯтехи сампанно сокарӯпо сокасабха̄во ту карун̣о расо на̄ма. таттха уттама̄нам̣ соко путтавийога̄дианит̣т̣хуппаттито, дхамма̄диит̣т̣хана̄сато ча джа̄йате. нӣча̄нам̣ ту десаниккад̣д̣хана̄дианит̣т̣хуппаттито, дхана̄диит̣т̣хана̄сато ча, паресам̣ дхана̄дина̄сато ту уттамассева маха̄ка̄рун̣икатта̄, сесам̣ субодхам̣. анубха̄во панеттха йатхочитйам̣ нирӯпайитаббо.

361. ида̄ни карун̣а̄расапосанаккамам̣ дассети ‘‘сока’’ичча̄дина̄. анит̣т̣хаппаттит̣т̣хана̄сато путтавийога̄дино, десача̄га̄дино ва̄ анит̣т̣хасса уппатти ча сӣла̄дино, дхана̄дино ва̄ ит̣т̣хасса кантиваттхуно вина̄со ча̄ти имехи а̄ламбан̣авибха̄вехи каран̣абхӯтехи уппанно сокарӯпо ту сокасабха̄во пана карун̣о карун̣а̄расо на̄ма хоти. таттха карун̣а̄расе рудитапалайаттхамбхака̄дайо рудито палайо тхамбхотиа̄дайо анубха̄ва̄ на̄ма бхавантӣти. тхамбха̄дӣнам̣ сарӯпо хет̣т̣ха̄ вуттова. виса̄даа̄ласйамаран̣ачинта̄дайо бйабхича̄рино тасмим̣йева бйабхича̄рино бхаванти. иха путтавийога̄дианит̣т̣хаппаттийа̄ ча сӣладхамма̄диит̣т̣хана̄санена ча уттама̄нам̣ соко уппаджджати, десача̄га̄дианит̣т̣хаппаттийа̄ ча дхана̄диит̣т̣хана̄санена ча нӣча̄нам̣. ан̃н̃есам̣ дхана̄дивина̄санена пана маха̄карун̣икатта̄ уттамассева уппаджджати. тасмим̣ висайе со соко сеса̄нам̣ нуппаджджати. тасма̄ йатха̄рахам̣ пайого ка̄таббо. сокасса рӯпо сабха̄воти ча, анит̣т̣хасса паттӣти ча, ит̣т̣хасса на̄соти ча, анит̣т̣хаппатти ча ит̣т̣хана̄со чети ча, рудитан̃ча палайо ча тхамбхако чети ча, те а̄ди йесамити ча, виса̄до ча а̄ласйан̃ча маран̣ан̃ча чинта̄ чети ча, та̄ а̄ди йесамити ча ва̄кйам̣. имасса карун̣а̄расасса лаккхийамевам̣ дат̣т̣хаббам̣ –

а̄кад̣д̣хите’касатара̄джапураккхато йо,

дхаммена а̄санамалам̣куруте джинова;

со ассава̄ламаваламбийа да̄ни нӣто,

йаккхена локатилако куруте кимекоти.

йо екасатара̄джапураккхато ра̄джӯнам̣ екасатена парива̄рито джино ива буддхо ива дхаммена мадхурадхаммакатханена а̄санам̣ дхамма̄санам̣ алам̣куруте саджджети, локатилако локасса пийата̄йа тилака̄лан̇ка̄рабхӯто со видхурапан̣д̣ито йаккхена пун̣н̣акена а̄кад̣д̣хито хутва̄ нӣто ассава̄лам̣ аваламбийа ида̄ни еко ким̣ курутети. иха̄нӣтоти дасситапийаваттхувийого сокасса а̄ламбан̣авибха̄во хоти. ‘‘а̄кад̣д̣хитекасатара̄дже’’чча̄дина̄ сакалена ва̄кйена уддӣпанавибха̄во дассито, уддӣпитасокасан̇кха̄тат̣ха̄йӣбха̄во ча виса̄да̄ласйачинта̄дико бйабхича̄рӣбха̄во ча рудитапалайатхамбхака̄дика̄ вибха̄ва̄дибодхакаанубха̄ва̄ ча ва̄кйаса̄маттхийена дӣпита̄ хонти.

руддат̣ха̄йӣбха̄ва

362. кодхо маччхарийа̄дӣхи, посе та̄самада̄дибхи;

найана̄рун̣ата̄дӣхи, руддо на̄ма расо бхаве.

362. ‘‘кодхо’’ичча̄ди, субодхам̣. еттха пат̣хамена а̄дисаддена авиккхепаупаха̄са̄дайо вибха̄ва̄ гахита̄, дутийена уггасамбхама̄дайо бйабхича̄рино, татийена бхӯкут̣ипуран̣аот̣т̣ханиппӣл̣ана̄дайо анубха̄ва̄.

362. ида̄ни руддарасасса посанаккамам̣ дассети ‘‘кодхо’’ичча̄дина̄. кодхо маччхарийа̄дӣхи маччхарийаавиккхепаупаха̄са̄дӣхи а̄ламбан̣а̄дӣхи вибха̄вехи ча хетубхӯтехи та̄самада̄дӣхи та̄самадауггатасамбхама̄дӣхи бйабхича̄рӣбха̄вехи ча найана̄рун̣ата̄дӣхи неттараттасубхан̇гаот̣т̣хапӣл̣ана̄дӣхи анубха̄вехи ча каран̣абхӯтехи посе сати руддо на̄ма расо бхавети. маччхарийам̣ а̄ди йесанти ча, та̄со ча мадо чети ча, те а̄ди йесамити ча, найана̄ни ча та̄ни арун̣а̄ни ча̄ти ча, тесам̣ бха̄воти ча, са̄ а̄ди йесамити ча ва̄кйам̣.

руддарасасса уда̄харан̣амевам̣ дат̣т̣хаббам̣ –

йаккхена бхо адхигатоси мануссабхаккхе,

на̄’ссасса ва̄ла’маваламба пурам̣ авеккха;

верамбхава̄тамукхачун̣н̣итасаббагатто,

маччо катхам̣ пунапи пассати джӣвалоканти.

бхо мануссабхаккхена йаккхена адхигатоси гахито аси, ассасса ва̄ламаваламба ва̄ладхим̣ гахетва̄ ида̄нева пурам̣ авеккха туйхам̣ нагарам̣ олокехи, татхева хи верамбхава̄тамукхачун̣н̣итасаббагатто верамбхава̄тасса абхимукхичун̣н̣итасакаласарӣро маччо мануссо джӣвалокам̣ сатталокам̣ пунапи катхам̣ пассатӣти. иха маччхарийа̄дивибха̄ва̄ ча кодха̄дисан̇кха̄то т̣ха̄йӣбха̄во ча ва̄кйаса̄маттхийа̄ дӣпита̄ хонти, апараддхена та̄самадауггата̄дибйабхича̄рӣбха̄ва̄ вибха̄вита̄ хонти. самуда̄йена найана̄рун̣ата̄дайо анубха̄ва̄ сӯчита̄ хонти.

вӣрат̣ха̄йӣбха̄ва

363. пата̄павиккама̄дӣху-сса̄хо вироти сан̃н̃ито;

ран̣ада̄надайа̄йога̄, вӣро’йам̣ тивидхо бхаве;

тева̄’нубха̄ва̄ дхитима-тйа̄дайо бйабхича̄рино.

363. ‘‘пата̄пи’’чча̄ди. пата̄по саттусанта̄пака̄рӣ теджо, виккамо параман̣д̣алаккамантам̣, те а̄дайо йесам̣ бала̄виккхепа̄дӣнам̣ пат̣ипуггалагата̄нам̣ вибха̄ва̄нам̣, техи джа̄то усса̄хо расаттама̄панно вӣро расоти сан̃н̃ито, айам̣ вӣро ран̣ада̄надайа̄йога̄ тивидхо бхаве йуддхавӣро да̄навӣро дайа̄вӣроти, те йуддхакаран̣а̄дайо ева таттха анубха̄ва̄ бхаванти. дхитиматиуггата̄дайо бйабхича̄рино бхавантӣти.

363. ида̄ни вӣрарасабхедам̣, посанаккаман̃ча дассети ‘‘пата̄па’’ичча̄дина̄. пата̄павиккама̄дӣхи ан̃н̃ара̄джӯнам̣ дан̣д̣аджатеджасан̇кхатапата̄по, тесамева параман̣д̣алаккаманасан̇кха̄тавиккамо пхалабхедо четиа̄дӣхи уппанно усса̄хо вӣроти вӣрарасоти сан̃н̃ито кавӣхи н̃а̄то, айам̣ вӣрарасо ран̣ада̄надайа̄йога̄ йуддхача̄гакарун̣а̄йогена хетубхӯтена тивидхо бхаве. те ева ран̣ада̄надайа̄ ева има̄ анубха̄ва̄ на̄ма хонти. дхитиматйа̄дайо дхитиматиуггатагабба̄дайо бйабхича̄рино бха̄ва̄ хонтӣти. йуддхавӣрада̄навӣрадайа̄вӣравасена вӣрарасо тивидхо хоти. пата̄по ча виккамо чети ча, те а̄ди йесамити ча, ран̣о ча да̄нан̃ча дайа̄ чети ча, та̄хи йоготи ча, тайо видха̄ пака̄ра̄ асса̄ти ча, дхити ча мати чети ча, та̄ а̄ди йесамити ча ва̄кйам̣.

вӣрарасасса уда̄харан̣амевам̣ дат̣т̣хаббам̣ –

вин̃н̃а̄петва̄ куверам̣ сумахати-

мапи че’ковакумбхан̣д̣асенам̣,

утта̄сетва̄ гахетва̄ ман̣иратанаварам̣

лаккхама̄дха̄йа джӯте;

джетва̄ корабйара̄джам̣ сачиваратана-

муддхачча ран̃н̃ам̣ сатамха̄,

еттха̄нетва̄’дийиссам̣ суйуватиратанам̣

ко маме’ттха’ттхи бха̄роти.

куверам̣ вессаван̣амаха̄ра̄джам̣ вин̃н̃а̄петва̄ бодхетва̄ сумахатимапи кумбхан̣д̣асенам̣ атимахантим̣ кумбхан̣д̣асенам̣ екова утта̄сетва̄ бхайам̣ джанетва̄ ман̣иратанаварам̣ гахетва̄ джӯте аккхакӣл̣а̄йам̣ лаккхам̣ а̄дха̄йа т̣хапетва̄ корабйара̄джам̣ джетва̄ ран̃н̃ам̣ сатамха̄ ра̄джасамбандхина̄ сатена сачиваратанам̣ амаччаратанам̣ уддхачча уддхаритва̄ еттха̄нетва̄ суйуватиратанам̣ собханаиттхиратанам̣ а̄дийиссам̣ ган̣хисса̄ми, еттха йатха̄вуттесу мама ко бха̄ро аттхӣти. еттха ‘‘ко маметтхаттхи бха̄ро’’ти имина̄ усса̄хасан̇кха̄то т̣ха̄йӣбха̄во пака̄сито. етасса уппаттиуддӣпанесу ка̄ран̣абхӯтасса иттхиратанасса а̄да̄накхйа̄тана̄гара̄джагатапата̄павиккама̄дивибха̄во ча, там̣там̣рӯпаппака̄сакакавивачанасан̇кха̄та̄нубха̄во ча ‘‘вин̃н̃а̄петва̄’’ичча̄дина̄ ва̄кйаса̄маттхийена пат̣ипа̄данӣйа̄ хонти. ‘‘сумахатимапи кумбхан̣д̣асенам̣ еко’’ти ча, ‘‘ран̃н̃ам̣ сатамха̄ сачиваратанамуддхачча̄’’ти ча имехи дхитиуггатагабба̄дайо ча, ‘‘вин̃н̃а̄петва̄ кувера’’нти ча, ‘‘утта̄сетва̄ корабйара̄джа’’нти ча, ‘‘еттха̄нетва̄ ичча̄дайо’’ти ча имехи матйа̄дайо ча бйабхича̄рино бха̄ва̄ вибха̄вита̄ хонти. имехи вибха̄ва̄нубха̄вабйабхича̄рӣбха̄вехи йуддхавӣрарасо поситоти дат̣т̣хаббо. имина̄йева найена да̄навӣра̄дайо вин̃н̃а̄табба̄.

бхайат̣ха̄йӣбха̄ва

364. вика̄рисанасатта̄ди-

бхайуккам̣со бхайа̄нако;

седа̄дайо’нубха̄ве’ттха,

та̄са̄дӣ бйабхича̄рино.

364. ‘‘вика̄ри’’чча̄ди. вика̄ри асабха̄ваппаватто вируддхо сано саддо сатто ча, те а̄дайо йесам̣ сун̃н̃а̄ран̃н̃а̄дӣнам̣ иттхинӣчаппакатисамбхаванта̄нам̣, вибха̄ва̄нам̣, гуруа̄дӣнам̣ ва̄ уттама̄нам̣, техи джа̄тасса бхайасса, киттимасса ва̄ уккам̣со бхайа̄нако на̄ма расо. еттха седакампанапа̄дачалана̄дайо анубха̄ва̄, та̄са̄дайо бйабхича̄рино.

364. ида̄ни бхайа̄накарасасса посанаккамам̣ дассети ‘‘вика̄ри’’чча̄дина̄. вика̄рисанасатта̄дибхайуккам̣со пакативирахена вика̄равантехи вируддхехи асанисадда̄дисаддехи, раккхаса̄дисаттехи ва̄ вибха̄вехи хетубхӯтехи сан̃джа̄то са̄бха̄вико, киттимо ва̄ бхайапат̣ибандхо уккам̣со бхайа̄накарасо на̄ма хоти. еттха бхайа̄накарасависайе седа̄дайо да̄хасарӣракампана̄дайо анубха̄ва̄ ка̄йикава̄часикаппайогасан̇кхата̄ анубха̄ва̄ хонти. та̄са̄дӣ бйабхича̄рино та̄сасан̇ка̄дайо иха бйабхича̄рӣбха̄ва̄ хонтӣти. сано ча сатто чети ча, вика̄ро етесам̣ аттхӣти ча, вика̄рино ча те санасатта̄ чети ча, те а̄дайо йесам̣ сун̃н̃а̄ран̃н̃а̄дӣнамити ча, техи джа̄там̣ бхайамити ча, маджджхе падалопо, тасса уккам̣соти ча, седо а̄ди йесам̣ кампана̄дӣнамити ча, та̄со а̄ди йесам̣ сан̇ка̄дӣнамити ча ва̄кйам̣. иттхинӣчаппакатика̄нам̣ бхайахету вика̄рисанасатта̄ди, уттама̄нам̣ гуруа̄ди.

еттха лаккхийамевам̣ ведитаббам̣ –

йам̣ дит̣т̣хисаттхапатанена париппхурантӣ,

кумбхан̣д̣араккхасачамӯ гамита̄ саманта̄;

а̄чаккава̄л̣анага’массагатам̣ пурӣва,

бхото мухум̣ муху’мапасси са пун̣н̣ако’ханти.

дит̣т̣хисаттхапатанена дит̣т̣хисалласампа̄танена париппхурантӣ кампама̄на̄ саманта̄ парисамантато а̄чаккава̄л̣анагам̣ чаккава̄л̣апаббата̄вадхи гамита̄ пала̄пита̄ кумбхан̣д̣араккхасачамӯ кумбхан̣д̣араккхаса̄нам̣ сена̄ йам̣ ассагатам̣ ассапит̣т̣хе нисиннакам̣ бхото бхаватам̣ тумха̄кам̣ пурӣ ива пурийа̄ дассанамива мухум̣ мухум̣ апасси кхан̣е кхан̣е апасситтха, со ахам̣ пун̣н̣ако на̄ма йаккхоти. еттха ‘‘дит̣т̣хисаттхапатанена̄’’ти дит̣т̣хисаттха̄ропанена ча ‘‘са пун̣н̣ако аха’’нти имина̄ ча бхайаджананасса хетубхӯтавируддхасаттасан̇кха̄та̄ вибха̄ва̄ ниддит̣т̣ха̄, ‘‘мухум̣ муху’мапассӣ’’ти раса̄ваттхасампаттабхайуккам̣сасан̇кхато т̣ха̄йӣбха̄во вибха̄вито, ‘‘кумбхан̣д̣араккхасачамӯ гамита̄ саманта̄ а̄чаккава̄л̣анага’’нти та̄сасан̇ка̄дика̄ бйабхича̄рино бха̄ва̄ джотита̄. ‘‘париппхурантӣ’’ти седакампа̄дайо анубха̄ва̄ дассита̄ хонти.

джигуччха̄т̣ха̄йӣбха̄ва

365. джигуччха̄ рудхира̄дӣхи,

пӯтйа̄дӣхи вира̄гато;

бӣбхаччхо кхобхану’ббегӣ,

камена карун̣а̄йуто;

на̄са̄викунана̄дӣхи,

сан̇ка̄дӣхи’сса посанам̣.

365. ‘‘джигуччха̄’’ичча̄ди. рудхиранта̄дӣхи пӯтикимиа̄дӣхи вира̄гато ча джа̄та̄ джигуччха̄ гараха̄ камена кхобхано уббегӣ карун̣а̄йуто ча бӣбхаччхо бхавати, на̄са̄викунанамукхаччхадана̄дӣхи анубха̄вехи, сан̇ка̄вега̄дӣхи бйабхича̄рӣхи ча асса посанам̣ бхаватӣти.

365. ида̄ни бӣбхаччхарасасса посанаккамам̣ дассети ‘‘джигуччха̄’’ичча̄дина̄. рудхира̄дӣхи раттантагун̣а̄дӣхи ча, пӯтйа̄дӣхи пӯтикимиа̄дӣхи ча, вира̄гато вираттабха̄вена ча̄ти имехи тӣхи вибха̄вехи хетубхӯтехи уппаджджама̄на̄ джигуччха̄ камена рудхира̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ вибха̄ва̄нам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ кхобхано анават̣т̣ха̄но асама̄хито уббегӣ уббегава̄ карун̣а̄йуто сокарӯпена сахито ча̄ти евам̣ бӣбхаччхо расо на̄ма хоти. на̄са̄викунана̄дӣхи на̄сасан̇кочанамукхапидахана̄дӣхи анубха̄вехи ча сан̇ка̄дӣхи ча сан̇ка̄а̄вега̄дӣхи бйабхича̄рӣбха̄вехи ча каран̣абхӯтехи асса бӣбхаччхарасасса посанам̣ хотӣти. рудхира̄дӣсу тӣсу падесу, кхобхана̄дӣсу тӣсу ча гамйама̄натта̄ авуттопи часаддо йоджетаббо, тасма̄ кхобхана̄дӣхи тӣхи йуттова бӣбхаччхарасо на̄ма̄ти дат̣т̣хаббо. рудхирам̣ а̄ди йесам̣ анта̄дӣнамити ча, пӯтиа̄ди йесам̣ кимиа̄дӣнамити ча, уббего асса бӣбхаччхасса аттхӣти ча, карун̣ена а̄йутоти ча, на̄са̄йа викунанам̣ сан̇кочанамити ча, там̣ а̄ди йесам̣ мукхаччха̄дана̄дӣнамити ча, сан̇ка̄ а̄ди йесам̣ а̄вега̄дӣнамити ча ва̄кйам̣.

имасса бӣбхаччхассода̄харан̣амевам̣ ведитаббам̣ –

йаккха̄ маччакаран̇какан̇канадхара̄ йе ниммита̄ пун̣н̣аке-

ну’ттам̣сӣкатапа̄н̣ипаллавадхара̄ ха̄рӣкатанторага̄;

литта̄ лохитакун̇кумехи видхурене’те пиванта̄ васа̄-

маджджам̣ сӣсакапа̄лапа̄тихи пуре дхутта̄ вийо’пеккхита̄ти.

пун̣н̣акена йаккхена ниммита̄ маччакаран̇какан̇канадхара̄ мануссат̣т̣хисан̇кха̄такарабхӯсанадха̄рино уттам̣сӣкатапа̄н̣ипаллавадхара̄ маттхакама̄ликатахаттхаталасан̇кхатапаллавадха̄рино ха̄рӣкатанторага̄ мутта̄ха̄рӣкатамануссантасан̇кха̄таурагасампайутта̄ лохитакун̇кумехи рудхирасан̇кха̄такун̇кумакаккехи литта̄ сӣсакапа̄лапа̄тихи сӣсакапа̄ласан̇кха̄техи сара̄вехи васа̄маджджам̣ васа̄сан̇кха̄тасурам̣ пуре абхимукхе пиванта̄ йе йаккха̄ сийум̣, ете йаккха̄ видхурена пан̣д̣итена дхутта̄ вийа нагаре сура̄дхутта̄ вийа упеккхита̄ хонтӣти. иха ‘‘литта̄ лохитакун̇кумехӣ’’ти ча ‘‘уттам̣сӣкатапа̄н̣ипаллавадхара̄’’ти ча ‘‘ха̄рӣкатанторага̄’’ти ча имехи читтаккхобхака̄ран̣абхӯто рудхира̄дивибха̄во ча, ‘‘маччакаран̇какан̇канаро’’ти ча ‘‘сӣсакапа̄лапа̄тихи васа̄маджджам̣ пиванта̄’’ти ча имехи уббегавантасабха̄васса хетубхӯто пӯтйа̄дивибха̄во ча пака̄сито. карун̣а̄йутасабха̄васса ка̄ран̣абхӯтавираджджанавибха̄во ча на̄са̄викунана̄дианубха̄во ча сан̇ка̄вега̄дибйабхича̄рӣбха̄во ча бӣбхаччхасан̇кха̄тат̣ха̄йӣбха̄во ча̄ти име саббе ва̄кйаса̄маттхийена гамма̄ти ведитабба̄.

вимхайат̣ха̄йӣбха̄ва

366. атилокападаттхехи,

вимхайо’йам̣ расо’ббхуто;

тасса̄’нубха̄ва̄ седассу-

са̄дхува̄да̄дайо сийум̣;

та̄са̄вегадхитиппан̃н̃а̄,

хонте’ттха бйабхича̄рино.

366. ‘‘ати’’чча̄ди. атилокехи лока̄тивуттӣхи ма̄йа̄диббагеха̄ра̄ма̄дӣхи падаттхехи джа̄то айам̣ вимхайо читтавика̄расан̇кха̄то т̣ха̄йӣбха̄во аббхуто расо на̄ма. седаассуса̄дхува̄дароман̃ча̄дайо тасса анубха̄ва̄ сийум̣, та̄са̄дайо бйабхича̄рино хонтӣти.

366. ида̄ни вимхайарасасса посанаккамам̣ дассети ‘‘ати’’ичча̄дина̄. атилокападаттхехи локат̣т̣хитиматиккамма паваттехи ма̄йа̄диббабхаванаа̄ра̄мавима̄на̄дипадаттхехи хетубхӯтехи уппаджджама̄но айам̣ вимхайо читтабйа̄панасан̇кха̄то т̣ха̄йӣбха̄во аббхуто расо аббхутарасо на̄ма бхаве, седассуса̄дхува̄да̄дайо тасса аббхутарасасса анубха̄ва̄ сийум̣, та̄са̄вегадхитиппан̃н̃а̄ еттха аббхутарасависайе бйабхича̄рино бха̄ва̄ хонтӣти. атикканта̄ локамити ча, те ча те падаттха̄ чети ча, са̄дхуити ва̄доти ча, седо ча ассу ча са̄дхува̄до чети ча, те а̄ди йесам̣ роман̃ча̄дӣнамити ча, та̄со ча а̄вего ча дхити ча пан̃н̃а̄ чети ча ва̄кйам̣.

имасса аббхутарасассода̄харан̣амевам̣ дат̣т̣хаббам̣ –

са пун̣н̣акена̄’хат̣анекабхим̣сане-

сва’хо нат̣енева суниччало’чала̄;

нипа̄тито тена авам̣сиропатам̣,

асантасам̣ там̣ мини дит̣т̣хийат̣т̣хийа̄ти.

со видхурапан̣д̣ито пун̣н̣акена йаккхена нат̣ена ива анекавика̄радассанакена на̄т̣акена вийа а̄хат̣анекабхим̣санесу бхайаттама̄нӣта̄некавидхабхим̣санесу ваттама̄несу суниччало тена пун̣н̣акена ачала̄ сат̣т̣хийоджануббедхака̄л̣а̄гирипаббатаматтхакато нипа̄тито авам̣сиропатам̣ адхосӣсам̣ патанто асантасам̣ евам̣ аппатит̣т̣хепи ануттасанто там̣ паббатам̣ дит̣т̣хийат̣т̣хийа̄ мини пама̄н̣амака̄си, ахо аччхарийанти. еттха бхайахетумхи сати бхӣтийа̄ ча таттха париджа̄нана̄бха̄васса ча локасабха̄ватта̄ таматиккамма бхайакаран̣е асанта̄сасса ча дит̣т̣хийа̄ паббатаминанасса ча паваттабха̄вакатханена лока̄тиккантападаттхасан̇кха̄то вибха̄во ‘‘асантасам̣ там̣ мини дит̣т̣хийат̣т̣хийа̄’’ти имина̄ пака̄сито. ‘‘ахо’’ти вачанена, тасса са̄маттхийена ча са̄дхува̄даседаассуа̄дайо анубха̄ва̄ вибха̄вита̄. та̄саа̄вегадхитичча̄дибйабхича̄рӣбха̄ва̄, вимхайасан̇кха̄тат̣ха̄йӣбха̄во ча самудитава̄кйаса̄маттхийена джотито.

самат̣ха̄йӣбха̄ва

367. т̣ха̄йӣбха̄во само метта̄-

дайа̄мода̄дисамбхаво;

бха̄ва̄дӣхи таду’ккам̣со,

санто сантанисевито.

ити сан̇гхараккхитамаха̄са̄мипа̄давирачите

субодха̄лан̇ка̄ре

расабха̄ва̄вабодхо на̄ма пан̃чамо париччхедо.

субодха̄лан̇ка̄ро саматто.

367. ‘‘т̣ха̄йи’’чча̄ди. метта̄дисамбхаво само упасамасан̇кха̄то т̣ха̄йӣбха̄во бхавати, таданурӯпехи бха̄ва̄нубха̄вехи тасса уккам̣со йасса, со санто на̄ма расо бхавати, со ча сантанисевитоти.

ити субодха̄лан̇ка̄ре маха̄са̄мина̄мика̄йам̣ т̣ӣка̄йам̣

расабха̄ва̄вабодхо пан̃чамо париччхедо.

367. ида̄ни сантарасасса посанаккамам̣ дассети ‘‘т̣ха̄йи’’чча̄дина̄. метта̄дайа̄мода̄дисамбхаво метта̄карун̣а̄пӣтиа̄дивибха̄вехи самбхӯто само ка̄йачиттопасамо т̣ха̄йӣбха̄во на̄ма хоти, бха̄ва̄дӣхи бйабхича̄рӣбха̄ва̄дӣхи каран̣абхӯтехи, апича тасса самасса анурӯпехи бйабхича̄рӣбха̄ва̄нубха̄вехи тадуккам̣со тасса т̣ха̄йӣбха̄васса уккам̣сайутто сантанисевито са̄дхӯхи севито санто сантарасо на̄ма хотӣти. метта̄ ча дайа̄ ча модо чети ча, те а̄дайо йесамити ча, техи самбхаво йассети ча, тасса уккам̣со асса сантассети ча, сатам̣ нисевитоти ча ва̄кйам̣.

асса сантарасассода̄харан̣амевам̣ дат̣т̣хаббам̣ –

ентесу кесарикарӣсва’пи вет̣хайанте,

на̄ге нагам̣ мадагадже вийа вел̣угумбам̣;

йаккхе вича̄лайати ночали ӣсакампи,

сантим̣ гатова видхуро мадхура̄пи бха̄воти.

кесарикарӣсу сӣхахаттхӣсу ентесу апи бхим̣сана̄ка̄рена самӣпама̄гаччхантесупи на̄ге вет̣хайантепи на̄гесу сарӣрам̣ вет̣хайантесупи. джа̄тйа̄пеккха̄йекавачанам̣, вел̣угумбам̣ мадагадже вийа вича̄лайати мадагал̣итахаттхимхи ча̄ленте ива йаккхе пун̣н̣аке нагам̣ ка̄л̣а̄гирипаббатам̣ вича̄лайатипи анекаппака̄ре ча̄лентепи видхуро пан̣д̣ито сантим̣ гатова нибба̄нам̣ а̄ламбан̣акаран̣авасена сампатто вийа пхаласама̄паттисама̄панно ива атха ва̄ дит̣т̣хадхамманибба̄насан̇кхатаниродхасама̄паттисама̄панно вийа ӣсакампи аппакампи мадхура̄ бха̄ва̄ апи мадхурасабха̄ватопи но чали, нисиннат̣т̣ха̄нато пагева̄ти адхиппа̄йо. еттха дха̄ванароданакампана̄дӣнам̣ каран̣абхӯтам̣ сӣха̄дӣнама̄гаманам̣ на̄гавет̣ханам̣ паббатакампанантиа̄дӣсу ваттама̄несупи ниббика̄раттена сантим̣ гатоти имина̄ сантарасасса пакатибхӯте уддесе дассито навамо т̣ха̄йӣбха̄во дассито хоти, етасса уппаттиуддӣпана̄нам̣ ка̄ран̣абхӯта̄ метта̄дайа̄мода̄дивибха̄ва̄ са̄маттхийа̄ дассита̄ хонтӣти. дхитиматисатиа̄дайо таданурӯпабйабхича̄рӣбха̄ва̄ ча та̄диса̄нубха̄ва̄ ча ‘‘ентесу вет̣хайанте вича̄лайатӣ’’ти имина̄, сакалава̄кйаса̄маттхийена ча пака̄сита̄ти дат̣т̣хабба̄.

ити субодха̄лан̇ка̄раниссайе

расабха̄ва̄вабодхо на̄ма пан̃чамо париччхедо.