8. иттхилин̇гана̄микападама̄ла̄

атха иттхилин̇гесу а̄ка̄рантасса бхӯдха̄тумайасса пакатирӯпабхӯтасса бха̄вика̄саддасса на̄микападама̄ла̄йам̣ ваттабба̄йампи пасиддхасса та̄ва кан̃н̃а̄саддасса на̄микападама̄лам̣ ваккха̄ма –

кан̃н̃а̄, кан̃н̃а̄, кан̃н̃а̄йо. кан̃н̃ам̣, кан̃н̃а̄, кан̃н̃а̄йо. кан̃н̃а̄йа, кан̃н̃а̄хи, кан̃н̃а̄бхи. кан̃н̃а̄йа, кан̃н̃а̄нам̣. кан̃н̃а̄йа, кан̃н̃а̄хи, кан̃н̃а̄бхи. кан̃н̃а̄йа, кан̃н̃а̄нам̣. кан̃н̃а̄йа, кан̃н̃а̄йам̣, кан̃н̃а̄су. бхоти кан̃н̃е, бхотийо кан̃н̃а̄, кан̃н̃а̄йо. айамамха̄кам̣ ручи.

еттха ‘‘кан̃н̃а̄’’ти екавачанабахувачанавасена вуттам̣, нируттипит̣аке бахувачанавасена вутто найо наттхи. татха̄ хи таттха ‘‘саддха̄ тит̣т̣хати, саддха̄йо тит̣т̣ханти. саддхам̣ пассати, саддха̄йо пассатӣ’’ти еттакамева вуттам̣, ‘‘саддха̄’’ти бахувачанам̣ на а̄гатам̣. кин̃ча̄пи на̄гатам̣, татха̄пи ‘‘ба̄ха̄ паггайха паккандум̣, сивикан̃н̃а̄ сама̄гата̄. ахету аппаччайа̄ пурисасса сан̃н̃а̄ уппаджджантипи нируджджхантипӣ’’тиа̄дипа̄л̣идассанато ба̄ха̄кан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄садда̄дӣнам̣ бахувачаната̄ гахетабба̄. чӯл̣анируттийам̣ ‘‘бхоти кан̃н̃е, бхоти кан̃н̃а̄’’ти две екавачана̄ни ватва̄ ‘‘бхотийо кан̃н̃а̄йо’’ти екам̣ бахувачанам̣ вуттам̣. нируттипит̣аке пана ‘‘бхоти саддха̄’’ти екавачанам̣ ватва̄ ‘‘бхотийо саддха̄йо’’ти екам̣ бахувачанам̣ вуттам̣. майам̣ панеттха ‘‘ехи ба̄ле кхама̄пехи, кусара̄джам̣ махаббалам̣. пхуссатӣ вараван̣н̣а̄бхе. ехи годхе ниваттассӯ’’тиа̄дипа̄л̣идассанато ‘‘бхоти кан̃н̃е, бхотийо кан̃н̃а̄, кан̃н̃а̄йо’’ти евам̣пака̄ра̄нийева а̄лапанекавачанабахувачана̄ни иччха̄ма. еттха ‘‘бхоти кан̃н̃е’’ти айам̣ найо амма̄дӣсу ма̄та̄дӣсу ча на лаббхати.

бха̄вика̄, бха̄вика̄, бха̄вика̄йо. бха̄викам̣, бха̄вика̄, бха̄вика̄йо. бха̄вика̄йа, бха̄вика̄хи, бха̄вика̄бхи. бха̄вика̄йа, бха̄вика̄нам̣. бха̄вика̄йа, бха̄вика̄хи, бха̄вика̄бхи. бха̄вика̄йа, бха̄вика̄нам̣. бха̄вика̄йа, бха̄вика̄йам̣, бха̄вика̄су. бхоти бха̄вике, бхотийо бха̄вика̄, бха̄вика̄йо.

евам̣ хет̣т̣худдит̣т̣ха̄нам̣ саббесам̣ бхӯдха̄тумайа̄нам̣ ‘‘бха̄вана̄ вибха̄вана̄’’иччевама̄дӣнам̣а̄ка̄рантапада̄нам̣ ан̃н̃есан̃ча̄ка̄рантапада̄нам̣ на̄микападама̄ла̄ йоджетабба̄. еттхан̃н̃а̄ни а̄ка̄рантапада̄ни на̄ма саддха̄дӣни.

саддха̄ медха̄ пан̃н̃а̄ виджджа̄, чинта̄ манта̄ тан̣ха̄’бхиджджха̄;

иччха̄ пуччха̄ джа̄йа̄ ма̄йа̄, метта̄ матта̄ сиккха̄ сан̇кха̄.

джан̇гха̄ ба̄ха̄ гӣва̄ дживха̄, ва̄ча̄ чха̄йа̄ ган̇га̄ на̄ва̄;

нидда̄ канта̄ са̄ла̄ ма̄ла̄, вела̄ вӣн̣а̄ бхиккха̄ ла̄кха̄.

га̄тха̄ сена̄ лекха̄’пеккха̄, а̄са̄ пӯджа̄ еса̄ кан̇кха̄;

ан̃н̃а̄ мудда̄ кхид̣д̣а̄ бхасса̄, бха̄са̄ кӣл̣а̄ сатта̄ чета̄.

пипа̄са̄ ведана̄ сан̃н̃а̄, четана̄ тасин̣а̄ паджа̄;

девата̄ ват̣т̣ака̄ годха̄, бала̄ка̄ васудха̄ сабха̄.

укка̄ сепха̄лика̄ сикка̄, сала̄ка̄ ва̄лика̄ сикха̄;

ка̄ран̣а̄ висикха̄ са̄кха̄, вача̄ ван̃джха̄ джат̣а̄ гхат̣а̄.

пӣл̣а̄ сон̣д̣а̄ витан̣д̣а̄ ча, карун̣а̄ ванита̄ лата̄;

катха̄ нинда̄ судха̄ ра̄дха̄, ва̄сана̄ сим̣сапа̄ папа̄.

пабха̄ сӣма̄ кхама̄ еджа̄,

кхаттийа̄ саккхара̄ сура̄;

дола̄ тула̄ сила̄ лӣла̄,

ла̄ле’л̣а̄ мекхала̄ кала̄.

вал̣ава̄ сун̣иса̄ мӯса̄, ман̃джӯса̄ суласа̄ диса̄;

на̄са̄ джун̣ха̄ гуха̄ ӣха̄, ласика̄ париса̄ ниса̄;

ма̄тикичча̄дайо чева, бха̄вика̄падаса̄диса̄.

амманнамба̄ ча та̄та̄ ча, кин̃чидева сама̄ сийум̣;

ма̄та̄ дхӣта̄ панатта̄дӣ, путхагева ито сийум̣.

париса̄саддасса пана саттамӣт̣ха̄не ‘‘париса̄йа, париса̄йам̣, парисати, париса̄сӯ’’ти йоджетаббам̣ ‘‘екамидам̣ бхо готама самайам̣ тодеййасса бра̄хман̣асса парисати парӯпа̄рамбхам̣ ваттентӣ’’ти па̄л̣идассанато. амма̄дӣнам̣ пана ‘‘амма̄, амма̄, амма̄йо’’тиа̄дина̄ кан̃н̃а̄найена ватва̄ аваса̄не ‘‘бхоти амма, бхоти амма̄, бхотийо амма̄, амма̄йо’’тиа̄дина̄ йоджетаббам̣.

ма̄та̄, ма̄та̄, ма̄таро. ма̄тарам̣, ма̄таро. ма̄тара̄, ма̄туйа̄, матйа̄, ма̄тӯхи, ма̄тӯбхи. ма̄ту, ма̄туйа̄, матйа̄, ма̄тара̄нам̣, ма̄та̄нам̣, ма̄тӯнам̣. ма̄тара̄, ма̄туйа̄, матйа̄, ма̄тӯхи, ма̄тӯбхи. ма̄ту, ма̄туйа̄, матйа̄, ма̄тара̄нам̣, ма̄та̄нам̣, ма̄тӯнам̣. ма̄тари, ма̄туйа̄, матйа̄, ма̄туйам̣, матйам̣, ма̄тӯсу. бхоти ма̄та̄, бхотийо ма̄та̄, ма̄таро.

еттха пана йасма̄ па̄л̣ийам̣ иттхилин̇га̄нам̣ сака̄ранта̄ни рӯпа̄ни ехи ебхи есука̄ранта̄дӣни ча енанта̄дӣни ча на диссанти, тасма̄ кехичи вутта̄нипи ‘‘ма̄тусса ма̄тарехӣ’’тиа̄дӣни на вутта̄ни, еса найо итаресупи. ‘‘йам̣кин̃читтхикатам̣ пун̃н̃ам̣, майхан̃ча ма̄туйа̄ ча те. анун̃н̃а̄то ахам̣ матйа̄’’ти па̄л̣идассанато пана каран̣асампада̄наниссаккаса̄мибхуммавачанат̣т̣ха̄не ‘‘ма̄туйа̄, матйа̄’’ти ча вуттам̣ иттхилин̇гат̣т̣ха̄не сама̄нагатикатта̄ тесам̣ вачана̄нам̣. татха̄ хи умма̄дантиджа̄таке ‘‘матйа̄’’ти падам̣ пан̃чамӣтатийекавачанавасена а̄гатам̣, йатха̄ пана ‘‘кхаттийа̄’’ти падам̣ маджджхасаралопавасена ‘‘кхатйа̄’’ти бхавати, татха̄ ‘‘ма̄туйа̄ ма̄туйа’’нти ча падам̣ ‘‘матйа̄, матйа’’нти бхавати, айам̣ найо дхӣтусадда̄дӣсу на лаббхати.

дхӣта̄, дхӣта̄, дхӣтаро. дхӣтам̣, дхӣтарам̣, дхӣтаро. дхӣтуйа̄, дхӣтӯхи, дхӣтӯбхи. дхӣту, дхӣтуйа̄, дхӣтара̄нам̣, дхӣта̄нам̣, дхӣтӯнам̣. дхӣтара̄, дхӣтуйа̄, дхӣтӯхи, дхӣтӯбхи. дхӣту, дхӣтуйа̄, дхӣтара̄нам̣, дхӣта̄нам̣, дхӣтӯнам̣. дхӣтари, дхӣтуйа̄, дхӣтуйам̣, дхӣтӯсу. бхоти дхӣту, бхоти дхӣта̄, бхотийо дхӣта̄, дхӣтаро. еттха пана.

‘‘джа̄лим̣ кан̣ха̄джинам̣ дхӣтам̣, маддидевим̣ патиббатам̣;

чаджама̄но на чинтесим̣, бодхийа̄йева ка̄ран̣а̄’’ти

па̄л̣ийам̣ ‘‘дхӣта’’нти дассанато упайогавачанат̣т̣ха̄не ‘‘дхӣта’’нти вуттам̣, тасма̄ идам̣ са̄рато гахетаббам̣, татха̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘ассаман̣ӣ хоти асакйадхӣтара̄’’ти сама̄сападасса дассанато татийекавачанантападасадисам̣ ‘‘сет̣т̣хидхӣтара̄’’тиа̄дикам̣ пат̣хамекавачанантампи сама̄сападам̣ гахетаббамева, нируттипит̣аке пана ‘‘ма̄та̄ дхӣта̄’’ти пададвайам̣ саддха̄найе паккхитта, тамамхехи ‘‘саддха̄йа̄’’ти падасса вийа ‘‘ма̄та̄йа̄’’тиа̄дӣнам̣ па̄л̣иа̄дӣсу бйа̄се адассанато висум̣ гахитам̣ сама̄сейева хи ӣдисим̣ саддагатим̣ пасса̄ма ‘‘ра̄джама̄та̄йа ра̄джадхӣта̄йа сет̣т̣хидхӣта̄йа̄’’ти. евам̣ кан̃н̃а̄найопи екадесена лаббхати, татха̄ ‘‘аччхарийам̣ нандама̄те, аббхутам̣ нандама̄те’’ти па̄л̣ийам̣ ‘‘нандама̄те’’ти дассанато ‘‘бхоти ра̄джама̄те, бхоти ра̄джадхӣте’’ти евама̄динайопи лаббхати, татра нандама̄тети нандасса ма̄та̄ нандама̄та̄, бхоти нандама̄те, евам̣ сама̄сейева ӣдисӣ саддагати хоти, тасма̄ сама̄сападатте ‘‘ма̄ту дхӣту духиту’’иччетесам̣ пакатирӯпа̄нам̣ две кот̣т̣ха̄са̄ гахетабба̄ пат̣хамам̣ дасситарӯпакот̣т̣ха̄со ча кан̃н̃а̄найо рӯпакот̣т̣ха̄со ча̄ти. натта̄дӣни пада̄ни на кевалам̣ пуллин̇га̄нийева хонти, атха кхо иттхилин̇га̄нипи. татха̄ хи ‘‘виса̄кха̄йа натта̄ ка̄лан̇ката̄ хоти. чатассо мӯсика̄ га̄дхам̣ катта̄, но васита̄’’тиа̄дӣни пайога̄ни са̄сане диссанти.

натта̄, натта̄, натта̄ро. наттам̣, натта̄рам̣, натта̄ро. натта̄ра̄, наттуйа̄, наттӯхи, наттӯбхи. натту, наттуйа̄, натта̄ра̄нам̣ натта̄нам̣, наттӯнам̣. натта̄ра̄, наттуйа̄, наттӯхи, наттӯбхи. натту, наттуйа̄, натта̄ра̄нам̣, натта̄нам̣, наттӯнам̣. наттари, наттуйа̄, наттуйам̣, наттӯсу. бхоти натта, бхоти натта̄, бхотийо натта̄, натта̄ро.

евам̣ ‘‘катта̄ васита̄ бха̄сита̄’’ ичча̄дӣсупи сама̄сападатте пана ‘‘ра̄джама̄та̄йа нандама̄те’’тиа̄дӣни вийа ‘‘ра̄джанатта̄йа, ра̄джанатте’’тиа̄дӣни рӯпа̄ни бхаванти.

савиниччхайойам̣ а̄ка̄рантука̄рантиттхилин̇га̄нам̣ пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄вибха̄го.

а̄ка̄рантука̄рантата̄пакатикам̣

а̄ка̄рантиттхилин̇гам̣ нит̣т̣хитам̣.

ида̄ни бхӯмипада̄дӣнам̣ на̄микападама̄лам̣ ваккха̄ма пубба̄чарийаматам̣ пуречарам̣ катва̄ –

ратти, раттӣ, раттийо. раттим̣, раттӣ, раттийо. раттийа̄, раттӣхи, раттӣбхи. раттийа̄, раттӣнам̣. раттийа̄, раттӣхи, раттӣбхи. раттийа̄, раттӣнам̣. раттийа̄, раттийам̣, раттӣсу. бхоти ратти, бхотийо раттийо. йамакамаха̄тхераматам̣.

‘‘бхӯми, бхӯмӣ, бхӯмийо. бхӯмим̣, бхӯмӣ, бхӯмийо’’ти саббам̣ неййам̣. евам̣ ‘‘бхӯти сатти патти вутти мутти китти кханти титти сиддхи иддхи вуддхи суддхи буддхи бодхи пӣти нанди мати асани васани сати гати вуд̣д̣хи йувати ан̇гули бонди дит̣т̣хи тут̣т̣хи на̄бхи’’ ичча̄дӣнампи на̄микападама̄ла̄ йоджетабба̄. апича ‘‘ратйо амогха̄ гаччханти. дива̄ ча ратто ча харанти йе балим̣. на бхӯмйа̄ чатуран̇гуло. сети бхӯмйа̄ ануттхунам̣. бхӯмйа̄ со патитам̣ па̄сам̣. гӣва̄йа пат̣имун̃чати. има̄ ча набхйо сатара̄джичиттита̄. сатерата̄ виджджуриваппабха̄саре’’ти евама̄дӣнам̣ пайога̄нам̣ дассанато ратти бхӯми на̄бхисадда̄дӣнам̣ айампи на̄микападама̄ла̄висесо ведитаббо. катхам̣?

ратти, раттӣ, раттийо, ратйо. раттим̣, раттӣ, раттийо, ратйо. раттийа̄, ратйа̄, раттӣхи, раттӣбхи. раттийа̄, ратйа̄, раттӣнам̣. раттийа̄, ратйа̄, раттӣхи, раттӣбхи. раттийа̄, ратйа̄, раттӣнам̣. раттийа̄, ратйа̄, раттийам̣ ратйам̣, ратто, раттӣсу. бхоти ратти, бхотийо раттӣ, раттийо, ратйо.

еттха ‘‘ратто’’ти рӯпанайам̣ ваджджетва̄ ‘‘бхӯми, бхӯмӣ, бхӯмийо, бхӯмйо’’ти саббам̣ неййам̣.

на̄бхи, на̄бхӣ, на̄бхийо, набхйо. на̄бхим̣, на̄бхӣ, на̄бхийо, набхйо. на̄бхийа̄, набхйа̄, на̄бхӣхи, на̄бхӣбхи. на̄бхийа̄, набхйа̄, на̄бхӣнам̣. на̄бхийа̄, набхйа̄, на̄бхӣхи, на̄бхӣбхи. на̄бхийа̄, набхйа̄, на̄бхӣнам̣. на̄бхийа̄, набхйа̄, на̄бхийам̣, набхйам̣, на̄бхӣсу. бхоти на̄бхи, бхотийо на̄бхӣ, на̄бхийо, набхйо.

бодхи, бодхӣ, бодхийо, боджджхо. бодхим̣, бодхийам̣, боджджхам̣, бодхӣ, бодхийо, боджджхо. бодхийа̄, боджджха̄, бодхӣхи, бодхӣбхи. бодхийа̄, боджджха̄, бодхӣнам̣. бодхийа̄, боджджха̄, бодхӣхи, бодхӣбхи. бодхийа̄, боджджха̄, бодхӣнам̣. бодхийа̄, боджджха̄, бодхийам̣, боджджхам̣, бодхӣсу. бхоти бодхи, бхотийо бодхӣ, бодхийо, боджджхо.

еттха пана ‘‘буджджхассу джина бодхийам̣. ан̃н̃атра боджджха̄ тапаса̄’’ти вичитрапа̄л̣инайадассанато вичитранайа̄ на̄микападама̄ла̄ вутта̄. саббопи ча̄йам̣ найо ан̃н̃аттха̄пи йатха̄рахам̣ йоджетаббо.

савиниччхайойам̣ ика̄рантиттхилин̇га̄нам̣ пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄вибха̄го.

ика̄рантата̄пакатикам̣ ика̄рантиттхилин̇гам̣

нит̣т̣хитам̣.

ида̄ни бхӯрӣсадда̄дӣнам̣ на̄микападама̄лам̣ ваккха̄ма пубба̄чарийаматам̣ пуречарам̣ катва̄ –

иттхӣ, иттхӣ, иттхийо. иттхим̣, иттхӣ, иттхийо. иттхийа̄, иттхӣхи, иттхӣбхи. иттхийа̄, иттхӣнам̣. иттхийа̄, иттхӣхи, иттхӣбхи. иттхийа̄, иттхӣнам̣. иттхийа̄, иттхийам̣, иттхӣсу. бхоти иттхи, бхотийо иттхийо. йамакамаха̄тхераматам̣.

‘‘бхӯрӣ, бхӯрӣ, бхӯрийо. бхӯрим̣, бхӯрӣ, бхӯри йо’’ти иттхийа̄ самам̣. евам̣ бхӯтӣ бхотӣ вибха̄винӣ ичча̄дӣнам̣ бхӯдха̄тумайа̄нам̣ ан̃н̃есан̃ча ӣка̄рантасадда̄нам̣ на̄микападама̄ла̄ йоджетабба̄. еттхан̃н̃е ӣка̄рантасадда̄ на̄ма –

‘‘ма̄тула̄нӣ ча бхагинӣ, бхиккхунӣ са̄мугӣ аджӣ;

ва̄пӣ поккхаран̣ӣ девӣ, на̄гӣ йаккхинӣ ра̄джинӣ.

да̄сӣ ча бра̄хман̣ӣ мут̣т̣ха-ссатинӣ сӣгхайа̄йинӣ;

са̄кийа̄нӣ’’ти ча̄дӣни, пайога̄ни бхаванти хи.

татра ‘‘поккхаран̣ӣ да̄сӣ, бра̄хман̣и’’чча̄динам̣ гати;

ан̃н̃атха̄пи сийа̄ га̄тха̄-чун̣н̣ийесу йатха̄рахам̣.

‘‘куса̄ватӣ’’тиа̄дӣнам̣, га̄тха̄свева висесато;

рӯпа̄ни ан̃н̃атха̄ хонти, екавачанато ваде.

‘‘ка̄сӣ авантӣ’’ичча̄дӣ, бахувачанато ваде;

‘‘чандаватӣ’’тиа̄дӣни, пайогасса̄нурӯпато.

татха̄ хи ‘‘поккхаран̃н̃о сума̄пита̄. та̄ ча саттасата̄ бхарийа̄, да̄сйо саттасата̄ни ча. да̄раке ча ахам̣ нессам̣, бра̄хман̣йа̄ парича̄раке. наджджо санданти. наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре. лаккхйа̄ бхава нивесанам̣.

ба̄ра̄н̣асйам̣ маха̄ра̄джа, ка̄кара̄джа̄ нива̄сако;

асӣтийа̄ сахассехи, супатто парива̄рито.

ра̄джа̄ йатха̄ вессаван̣о нал̣ин̃н̃а’’нти

евама̄дӣнам̣ па̄л̣ӣнам̣ дассанато поккхаран̣ӣ ичча̄дӣнам̣ на̄микападама̄ла̄йо сависеса̄ йоджетабба̄. катхам̣? ‘поккхаран̣ӣ, поккхаран̣ӣ, поккхаран̣ийо, поккхаран̃н̃о. поккхаран̣и’’нтиа̄дина̄ ватва̄ каран̣асампада̄наниссаккаса̄мивачанат̣т̣ха̄не ‘‘поккхаран̣ийа̄, поккхаран̃н̃а̄’’ти екавачана̄ни ваттабба̄ни. бхуммавачанат̣т̣ха̄не пана ‘‘поккхаран̣ийа̄, поккхаран̃н̃а̄, поккхаран̣ийам̣, поккхаран̃н̃а’’нти ча екавачана̄ни ваттабба̄ни. саббаттха ча пада̄ни парипун̣н̣а̄ни ка̄табба̄ни. татха̄ ‘‘да̄сӣ, да̄сӣ, да̄сийо, да̄сйо. да̄сим̣, да̄сийам̣, да̄сӣ, да̄сийо, да̄сйо’’ти ватва̄ каран̣авачанат̣т̣ха̄на̄дӣсу ‘‘да̄сийа̄, да̄сйа̄’’ти екавачана̄ни ваттабба̄ни. бхуммавачанат̣т̣ха̄не пана ‘‘да̄сийа̄, да̄сйа̄, да̄сийам̣, да̄сйа’’нти ча екавачана̄ни ваттабба̄ни. саббаттха пада̄ни парипун̣н̣а̄ни ка̄табба̄ни. еттха пана ‘‘йат̣т̣хийа̄ пат̣икот̣ети, гхаре джа̄там̣ва да̄сийам̣. пхусисса̄ми вимуттийа’’нти пайога̄нам̣ дассанато ам̣вачанасса йама̄десавасена ‘‘да̄сийа’’нти вуттам̣. тесу ча ‘‘гхаре джа̄там̣ва да̄сийа’’нти еттха ам̣вачанасса йама̄десато ан̃н̃опи садданайо лаббхати. катхам̣? йатха̄ дахарӣ ева ‘‘дахарийа̄’’ти вуччати, евам̣ да̄сӣ ева ‘‘да̄сийа̄’’ти.

еттха пана ‘‘пасса̄ми вохам̣ дахарим̣, кума̄рим̣ ча̄рудассана’’нти ча ‘‘йе там̣ джин̣н̣асса па̄дам̣су, евам̣ дахарийам̣ сати’’нти ча па̄л̣и нидассанам̣, упайогавачаниччха̄йа ‘‘да̄сийа’’нти вуттам̣, имасмим̣ пана̄дхиппа̄йе ‘‘да̄сийа̄, да̄сийа̄, да̄сийа̄йо. да̄сийам̣, да̄сийа̄, да̄сийа̄йо. да̄сийа̄йа̄’’ти кан̃н̃а̄найенева на̄микападама̄ла̄ бхавати ‘‘кума̄рийа̄’’ти саддассева. татха̄ хи ‘‘кума̄рийе упасенийе’’ти па̄л̣и диссати. татха̄ ‘‘пуппхаватийа̄, пуппхаватийам̣, пуппхаватийа̄йа, пуппхаватийа̄йам̣, бхоти пуппхаватийе’’ти кан̃н̃а̄найанисситена екавачананайена на̄микападама̄ла̄ бхавати.

еттха пана ‘‘атӣте айам̣ ба̄ра̄н̣асӣ пуппхаватийа̄ на̄ма ахоси. ра̄джа̄си луддакаммо, екара̄джа̄ пуппхаватийа̄йам̣. уййассу пуббена пуппхаватийа̄йа̄’’ти па̄л̣и ча ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хо ча нидассанам̣. апаро найо – ‘‘да̄сийа̄ дахарийа̄ кума̄рийа̄’’тиа̄дӣсу кака̄расса йака̄ра̄десопи дат̣т̣хаббо. бра̄хман̣ӣсаддасса ту ‘‘бра̄хман̣ӣ, бра̄хман̣ӣ, бра̄хман̣ийо, бра̄хман̣йо. бра̄хман̣и’’нтиа̄дӣни ватва̄ каран̣авачанат̣т̣ха̄на̄дӣсу ‘‘бра̄хман̣ийа̄, бра̄хман̣йа̄’’ти екавачана̄ни ваттабба̄ни, саббаттха ча пада̄ни парипун̣н̣а̄ни ка̄табба̄ни. надӣсаддасса ‘‘надӣ, надӣ, надийо, наджджо. нади’’нтиа̄дина̄ ватва̄ ‘‘надийа̄, наджджа̄’’ти ча ‘‘надийам̣, наджджа’’нти ча ваттаббам̣, саббаттха ча пада̄ни парипун̣н̣а̄ни ка̄табба̄ни. иттхилин̇гесу хи паччаттабахувачане дит̣т̣хейева упайогабахувачанам̣ ана̄гатампи дит̣т̣хамева хоти, татха̄ упайогабахувачане дит̣т̣хейева паччаттабахувачанам̣ ана̄гатампи дит̣т̣хамева хоти, каран̣асампада̄наниссаккаса̄мибхуммавачана̄нампи ан̃н̃атарасмим̣ дит̣т̣хейева ан̃н̃атарам̣ дит̣т̣хамева хоти. татха̄ хи ‘‘да̄са̄ ча да̄сйо ануджӣвино ча̄’’ти еттха ‘‘да̄сйо’’ти паччаттабахувачане дит̣т̣хейева апарампи ‘‘да̄сйо’’ти упайогабахувачанам̣ там̣садисатта̄ дит̣т̣хамева хоти.

‘‘сакко ча ме варам̣ даджджа̄, со ча лаббхетха ме варо;

екараттам̣ двираттам̣ ва̄, бхавеййам̣ абхипа̄рако;

умма̄дантйа̄ рамитва̄на, сивира̄джа̄ тато сийа’’нти

еттха ‘‘умма̄дантйа̄’’ти каран̣авачане дит̣т̣хейева там̣садиса̄ни сампада̄наниссаккаса̄мибхуммавачана̄нипи дит̣т̣ха̄нийева хонти. ‘‘бра̄хман̣йа̄ парича̄раке’’ти еттха ‘‘бра̄хман̣йа̄’’ти са̄мивачане дит̣т̣хейева там̣садиса̄ни каран̣асампада̄наниссаккабхуммавачана̄нипи дит̣т̣ха̄нийева хонти. ‘‘сети бхӯмйа̄ ануттхуна’’нти еттха ‘‘патхабйа̄ ча̄рупуббан̇гӣ’’ти еттха ча ‘‘бхӯмйа̄, патхабйа̄’’ти саттамийа̄ екавачане дит̣т̣хейева там̣садиса̄ни каран̣асампада̄наниссаккаса̄мивачана̄нипи дит̣т̣ха̄нийева хонти. ‘‘ба̄ра̄н̣асйам̣ маха̄ра̄джа̄’’ти еттха ‘‘ба̄ра̄н̣асйа’’нти бхуммавачане дит̣т̣хейева там̣садиса̄ни ан̃н̃а̄нипи ‘‘бра̄хман̣йам̣ ека̄дасйам̣ пан̃чамйа’’нтиа̄дӣни бхуммавачана̄ни дит̣т̣ха̄нийева хонти.

ган̣ханти ча та̄диса̄ни рӯпа̄ни пубба̄чарийа̄сабха̄пи га̄тха̄бхисан̇кхаран̣авасена. са̄санепи пана ета̄диса̄ни рӯпа̄ни йебхуййена га̄тха̄су сандиссанти.

куса̄ватӣ. куса̄ватим̣. куса̄ватийа̄, куса̄ватйа̄. куса̄ватийам̣, куса̄ватйам̣. бхоти куса̄вати.

ба̄ра̄н̣асӣ. ба̄ра̄н̣асим̣. ба̄ра̄н̣асийа̄, ба̄ра̄н̣асйа̄. ба̄ра̄н̣асийам̣, ба̄ра̄н̣асйам̣, ба̄ра̄н̣ассам̣ иччапи, бхоти ба̄ра̄н̣аси.

нал̣инӣ. нал̣иним̣. нал̣инийа̄, нал̣ин̃н̃а̄. нал̣инийам̣, нал̣ин̃н̃ам̣. бхоти нал̣ини. ан̃н̃а̄нипи йоджетабба̄ни.

га̄тха̄висайам̣ пана патва̄ ‘‘куса̄ватимхи, ба̄ра̄н̣асимхи, нал̣инимхӣ’’тиа̄дина̄ саддарӯпа̄нипийоджетабба̄ни. татха̄ хи па̄л̣ийам̣ ‘‘куса̄ватимхи’’а̄дӣни мхийанта̄ни иттхилин̇гарӯпа̄ни га̄тха̄суйева пан̃н̃а̄йанти, на чун̣н̣ийападарачана̄йам̣. аккхарасамайе пана та̄диса̄ни рӯпа̄ни анива̄рита̄ни ‘‘надимха̄ ча̄’’тиа̄дидассанато. йам̣ пана ат̣т̣хакатха̄су чун̣н̣ийападарачана̄йам̣ ‘‘самма̄дит̣т̣химхӣ’’тиа̄дикам̣ иттхилин̇гарӯпам̣ диссати, там̣ аккхаравипалла̄савасена вуттанти дат̣т̣хаббам̣ чун̣н̣ийападат̣т̣ха̄не ‘‘самма̄дит̣т̣хийам̣ пат̣исандхийам̣ сугатийам̣ дуггатийа’’нтиа̄дидассанато. айам̣ панеттха нийамо сугатаса̄сане га̄тха̄йам̣ чун̣н̣ийападат̣т̣ха̄не ча ‘‘кан̃н̃а̄ ратти иттхӣ йа̄гу вадхӯ’’ти евам̣ пан̃чантехи иттхилин̇гехи саддхим̣ на̄ са сма̄ смим̣ мха̄ мхииччете садда̄ сарӯпато параттам̣ на йанти. мхисаддо пана га̄тха̄йам̣ иван̣н̣антехи иттхилин̇гехи саддхим̣ параттам̣ йа̄ти. татридам̣ вуччати –

‘‘га̄тха̄йам̣ чун̣н̣ийе ча̄пи, на̄ сасма̄дӣ сарӯпато;

на̄ка̄рантаиван̣н̣анта-иттхӣти паратам̣ гата̄.

мхисаддо пана га̄тха̄йам̣, иван̣н̣антиттхибхӣ саха;

йа’то параттаметасса, пайога̄ни бхаванти хи.

йатха̄ бала̄кайонимхи, на виджджати пумо сада̄;

куса̄вабхимхи нагаре, ра̄джа̄ а̄си махӣпатӣ’’ти.

евам̣ куса̄ватӣ ичча̄дӣни ан̃н̃атха̄ бхаванти, нагарана̄матта̄ панекавачана̄нипи, на джанападана̄ма̄ни вийа бахувачана̄ни. ‘‘ка̄сӣ, ка̄сийо. ка̄сӣхи, ка̄сӣбхи. ка̄сӣнам̣. ка̄сӣсу. бхотийо ка̄сийо. евам̣ авантӣ авантийо’’тиа̄дина̄пи на̄микападама̄ла̄ йоджетабба̄. ан̃н̃а̄нипи пада̄ни гахетабба̄ни. евам̣ ка̄сӣичча̄дӣни джанападана̄матта̄ рӯл̣хӣвасена бахувачана̄нева бхаванти аттхасса екаттепи.

чандаватӣ, чандаватим̣, чандаватийа̄, чандаватийам̣, бхоти чандавати, евам̣ екавачанавасена ва̄, чандаватийо, чандаватийо, чандаватӣхи, чандаватӣбхи, чандаватӣнам̣, чандаватӣсу, бхотийо чандаватийо, евам̣ бахувачанавасена ва̄ на̄микападама̄ла̄ ведитабба̄, ан̃н̃а̄нипи пада̄ни йоджетабба̄ни. ‘‘чандаватӣ’’ичча̄дӣни хи екисса̄ бахӯнан̃читтхӣнам̣ пан̣н̣аттибха̄вато пайога̄нурӯпена екавачанавасена ва̄ бахувачанавасена ва̄ йоджетабба̄ни бхаванти. еса найо ан̃н̃атра̄пи.

савиниччхайойам̣ ӣка̄рантиттхилин̇га̄нам̣ пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄вибха̄го.

ӣка̄рантата̄пакатикам̣ ӣка̄рантиттхилин̇гам̣ нит̣т̣хитам̣.

ида̄ни бхӯдха̄тумайа̄нам̣ ука̄рантиттхилин̇га̄нам̣ аппасиддхатта̄ ан̃н̃ена ука̄рантиттхилин̇гена на̄микападама̄лам̣ пӯресса̄ма –

йа̄гу, йа̄гӯ, йа̄гуйо. йа̄гум̣, йа̄гӯ, йа̄гуйо. йа̄гуйа̄, йа̄гӯхи, йа̄гӯбхи. йа̄гуйа̄, йа̄гӯнам̣. йа̄гуйа̄, йа̄гӯхи, йа̄гӯбхи. йа̄гуйа̄, йа̄гӯнам̣. йа̄гуйа̄, йа̄гуйам̣, йа̄гӯсу. бхоти йа̄гу, бхотийо йа̄гӯ, йа̄гуйо.

евам̣ ‘‘дха̄ту дхену ка̄су дадду кан̣д̣у каччху раджджу’’ичча̄дӣни. татра дха̄тусаддо расарудхирамам̣самеданха̄руат̣т̣хиат̣т̣химин̃джасуккасан̇кха̄тадха̄тува̄чако пуллин̇го, сабха̄вава̄чако пана сугата̄дӣнам̣ са̄рӣрикава̄чако локадха̄тува̄чако ча чаккха̄дива̄чако ча иттхилин̇го, бхӯ хӯ карапача̄дисаддава̄чако иттхилин̇гочева пуллин̇го ча. атра паниттхилин̇го адхиппето.

савиниччхайойам̣ука̄рантиттхилин̇га̄нам̣ на̄микападама̄ла̄вибха̄го.

ука̄рантата̄пакатикам̣ ука̄рантиттхилин̇гам̣ нит̣т̣хитам̣.

ида̄ни бхӯсадда̄дӣнам̣ на̄микападама̄лам̣ ваккха̄ма пубба̄чарийаматам̣ пуречарам̣ катва̄ –

джамбӯ, джамбӯ, джамбуйо. джамбум̣, джамбӯ, джамбуйо. джамбуйа̄, джамбӯхи, джамбӯбхи. джамбуйа̄, джамбӯнам̣. джамбуйа̄, джамбӯхи, джамбӯбхи. джамбуйа̄, джамбӯнам̣. джамбуйа̄, джамбуйам̣, джамбӯсу. бхоти джамбу, бхотийо джамбӯ, джамбуйо. йамакамаха̄тхераматам̣.

еттха джамбӯсаддасса иттхилин̇гаттам̣ ‘‘амба̄ са̄ла̄ ча джамбуйо’’тиа̄дина̄ пасиддхам̣. ‘‘име те джамбука̄ руккха̄’’ти еттха пана руккхасаддам̣ апеккхитва̄ ‘‘джамбука̄’’ти пуллин̇ганиддесо катоти дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хи джамбӯти катхетабба̄ти джамбука̄. ке ре ге саддети дха̄ту. атха ва̄ иттхилин̇гавасена джамбӯ ева джамбука̄, джамбука̄ ча та̄ руккха̄ ча̄ти джамбука̄руккха̄, йатха̄ лан̇ка̄дӣпо, пуллин̇гапаккхе ва̄ сама̄савасена ‘‘джамбукаруккха̄’’ти ваттаббе га̄тха̄висайатта̄ чханда̄нураккхан̣аттхам̣ дӣгхам̣ катва̄ ‘‘джамбука̄руккха̄’’ти вуттам̣ ‘‘саран̣а̄гамане кан̃чӣ’’ти еттха вийа.

бхӯ, бхӯ, бхуйо. бхум̣, бхӯ, бхуйо. бхуйа̄, бхӯхи, бхӯбхи. бхуйа̄, бхӯнам̣. бхуйа̄, бхӯхи, бхӯбхи. бхуйа̄, бхӯнам̣. бхуйа̄, бхуйам̣, бхӯсу. бхоти бху, бхотийо бхӯ, бхуйо.

евам̣ ‘‘абхӯ, абхӯ, абхуйо. абхум̣, абхӯ, абхуйо. абхуйа̄’’тиа̄дина̄ йоджетабба̄. атра ‘‘абхум̣ ме катхам̣ ну бхан̣аси, па̄пакам̣ вата бха̄сасӣ’’ти нидассанападам̣.

‘‘вадхӯ ча сарабхӯ чева, сарабӯ сутанӯ чамӯ;

ва̄мӯрӯ на̄гана̄сӯрӯ’’, ичча̄дӣ джамбуйа̄ сама̄.

идам̣ пана сукхумам̣ т̣ха̄нам̣ сут̣т̣ху манаси ка̄таббам̣. ‘‘вадан̃н̃ӯ, вадан̃н̃ӯ, вадан̃н̃уйо. вадан̃н̃ум̣, вадан̃н̃ӯ, вадан̃н̃уйо. вадан̃н̃уйа̄’’ти джамбӯсамам̣ йоджетаббам̣. евам̣ ‘‘магган̃н̃ӯ дхамман̃н̃ӯ катан̃н̃ӯ’’ичча̄дӣсупи.

нану ча бхо –

‘‘сохам̣ нӯна ито гантва̄, йоним̣ ладдха̄на ма̄нусим̣;

вадан̃н̃ӯ сӣласампанно, ка̄ха̄ми кусалам̣ баху’’нти

евама̄диппайогадассанато вадан̃н̃ӯсадда̄дӣнам̣ пуллин̇габха̄во пасиддхо, евам̣ санте касма̄ идха иттхилин̇ганайо дасситоти? вадан̃н̃ӯичча̄дӣнам̣ екантапуллин̇габха̄ва̄бха̄вато двилин̇га̄ни тесам̣ ва̄ччалин̇гатта̄. татха̄ хи –

‘‘са̄хам̣ гантва̄ мануссаттам̣, вадан̃н̃ӯ вӣтамаччхара̄;

сан̇гхе да̄на̄ни дасса̄ми, аппаматта̄ пунаппуна’’нти ча,

‘‘кодхана̄ акатан̃н̃ӯ ча̄’’ти ча иттхилин̇гапайогика̄ бахӯ па̄л̣ийо диссанти, тасма̄ евам̣ нӣти амхехи т̣хапита̄.

савиниччхайойам̣ ӯка̄рантиттхилин̇га̄нам̣ пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄вибха̄го.

ӯка̄рантата̄пакатикам̣ ӯка̄рантиттхилин̇гам̣ нит̣т̣хитам̣.

ока̄рантападам̣ бхӯдха̄тумайам̣ иттхилин̇гамаппасиддхам̣, ан̃н̃ам̣ панока̄рантам̣ иттхилин̇гам̣ пасиддхам̣.

ока̄рантам̣ иттхилин̇гам̣, госаддоти вибха̄вайе;

госаддассева пуллин̇ге, рӯпамасса̄ху кечана;

татха̄ хи кечи ‘‘го, га̄во, гаво. га̄ву’’нтиа̄дина̄ найена вутта̄ни пуллин̇гасса госаддасса рӯпа̄ни вийа иттхилин̇гасса госаддасса рӯпа̄ни иччханти, тесам̣ мате маджджхе бхиннасуван̣н̣а̄нам̣ ван̣н̣ависеса̄бха̄во вийа рӯпависеса̄бха̄вато госаддасса иттхилин̇габха̄вапат̣ипа̄данам̣ аниджджха̄наккхамам̣. касма̄ти че? йасма̄ ма̄туга̄масаддасса ‘‘ма̄туга̄мо, ма̄туга̄ма̄. ма̄туга̄ма’’нтиа̄дина̄ найена две падама̄ла̄ катва̄ ека̄ пуллин̇гасса падама̄ла̄, ека̄ иттхилин̇гападама̄ла̄ти вуттавачанам̣ вийа идам̣ вачанам̣ амхе пат̣ибха̄ти, тасма̄ аниджджха̄наккхамам̣.

апича иттхилин̇гасса госаддасса рӯпесу пуллин̇гасса госаддасса рӯпехи самесу сантесу катхам̣ госаддасса иттхилин̇габха̄во сийа̄? рӯпама̄ла̄висеса̄бха̄вато. йатха̄ хи ратти агги ат̣т̣хисадда̄нам̣ ика̄рантабха̄вена саматтепи иттхилин̇гапуманапум̣сакалин̇галаккхан̣абхӯто рӯпама̄ла̄висесо диссати. йатха̄ пана двиннам̣ дха̄тусадда̄нам̣ пумиттхилин̇гапарийа̄панна̄нам̣ рӯпама̄ла̄висесо диссати, на татха̄ теха̄чарийехи абхиматасса иттхилин̇гасса госаддасса рӯпама̄ла̄висесо диссати. йатха̄ пана двиннам̣ дха̄тусадда̄нам̣ пумиттхилин̇гапарийа̄панна̄нам̣ рӯпама̄ла̄висесо бхавати, йатха̄ двиннам̣ госадда̄нам̣ пумиттхилин̇гапарийа̄панна̄нам̣ рӯпама̄ла̄висесена бхавитаббам̣, йатха̄ ча двиннам̣ а̄йусадда̄нам̣ пуннапум̣сакалин̇гапарийа̄панна̄нам̣ рӯпама̄ла̄висесо диссати, татха̄ двиннам̣ госадда̄нам̣ пумиттхилин̇гапарийа̄панна̄нам̣ рӯпама̄ла̄висесена бхавитаббам̣. ависесатте сати катхам̣ тесам̣ пумиттхилин̇гававаттха̄нам̣ сийа̄, катхан̃ча висада̄висада̄ка̄равоха̄рата̄ сийа̄. идам̣ т̣ха̄нам̣ атӣва сан̣хасукхумам̣ парамагамбхӣрам̣ маха̄гаханам̣ на сакка̄ саббасатта̄нам̣ мӯлабха̄са̄бхӯта̄йа саббан̃н̃уджинерита̄йа ма̄гадхика̄йа сабха̄ванируттийа̄ найам̣ самма̄ аджа̄нантена акатан̃а̄н̣асамбха̄рена кеначи аджджхога̄хетум̣ ва̄ виджат̣етум̣ ва̄, амха̄кам̣ пана мате двиннам̣ госадда̄нам̣ рӯпама̄ла̄висесо чева диссати, пумиттхилин̇гававаттха̄нан̃ча диссати, висада̄висада̄ка̄равоха̄рата̄ ча диссати, напум̣сакалин̇гасса тадубхайамутта̄ка̄равоха̄рата̄ ча диссатӣти дат̣т̣хаббам̣.

ида̄ни имассаттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ имасмим̣ т̣ха̄не имам̣ нӣтим̣ т̣хапесса̄ма. еван̃хи сати парийаттиса̄сане пат̣ипаннака̄ никкан̇кхабха̄вена на киламиссанти. еттха та̄ва аттхаггахан̣е вин̃н̃ӯнам̣ косаллуппа̄данаттхам̣ тиссо на̄микападама̄ла̄йо катхесса̄ма – сеййатхидам̣?

га̄вӣ, га̄вӣ, га̄вийо. га̄вим̣, га̄вӣ, га̄вийо. га̄вийа̄, га̄вӣхи, га̄вӣбхи. га̄вийа̄, га̄вӣнам̣. га̄вийа̄, га̄вӣхи, га̄вӣбхи. га̄вийа̄, га̄вӣнам̣. га̄вийа̄, га̄вийам̣, га̄вӣсу. бхоти га̄ви, бхотийо га̄вӣ, га̄вийо.

айам̣ госаддато вихитасса ӣпаччайасса васена ниппханнасса иттхива̄чакасса ӣка̄рантиттхилин̇гасса га̄вӣсаддасса на̄микападама̄ла̄.

го, га̄во, гаво. га̄вум̣, га̄вам̣, гавам̣, га̄во, гаво. га̄вена, гавена, гохи, гобхи. га̄васса, гавасса, гавам̣, гуннам̣, гонам̣. га̄ва̄, га̄васма̄, га̄вамха̄, гава̄, гавасма̄, гавамха̄, гохи, гобхи. га̄васса, гавасса, гавам̣, гуннам̣, гонам̣. га̄ве, га̄васмим̣, га̄вамхи, гаве, гавасмим̣, гавамхи, га̄весу, гавесу, госу. бхо го, бхаванто га̄во, гаво.

айам̣ пумава̄чакасса ока̄рантапуллин̇гасса госаддасса на̄микападама̄ла̄.

го, га̄вӣ, га̄во, га̄вӣ, гаво. га̄вам̣, гавам̣, га̄вим̣, га̄во, га̄вӣ гаво. гохи, гобхи. гавам̣, гуннам̣, гонам̣. гохи, гобхи. гавам̣, гуннам̣, гонам̣. госу. бхоти го, бхотийо га̄во, га̄вӣ, гаво. айам̣ пумиттхива̄чакасса ока̄рантасситтхипуллин̇гасса госаддана̄микападама̄ла̄.

еттха пана ‘‘га̄ву’’нти падам̣ екантапумава̄чакатта̄ на вуттанти дат̣т̣хаббам̣, екантапумава̄чакаттан̃часса а̄хаччапа̄л̣ийа̄ н̃а̄йати ‘‘идха пана бхиккхаве вассӯпагатам̣ бхиккхум̣ иттхӣ нимантеси ‘ехи бханте, хиран̃н̃ам̣ ва̄ те деми, суван̣н̣ам̣ ва̄ те деми, кхеттам̣ ва̄ те деми, ваттхум̣ ва̄ те деми, га̄вум̣ ва̄ те деми, га̄вим̣ ва̄ те деми. да̄сам̣ ва̄ те деми, да̄сим̣ ва̄ те деми, дхӣтарам̣ ва̄ те деми бхарийаттха̄йа, ахам̣ ва̄ те бхарийа̄ хоми, ан̃н̃ам̣ ва̄ те бхарийам̣ а̄немӣ’ти’’ евам̣ а̄хаччапа̄л̣ийа̄ н̃а̄йати.

еттха хи ‘‘га̄ву’’нти вачанена пума̄ вутто, ‘‘га̄ви’’нти вачанена иттхӣ, йам̣ пана имиссам̣ ока̄рантиттхилин̇гападама̄ла̄йам̣ ‘‘га̄вӣ’’ти падам̣ чатуккхаттум̣ вуттам̣, там̣ ‘‘кан̃н̃а̄’’ти падам̣ вийа иттхилин̇гасса ависада̄ка̄равоха̄рата̄вин̃н̃а̄пане саматтхам̣ хоти. на хи итаресу лин̇гесу сама̄насутикабха̄вена чатуккхаттум̣ а̄гатападам̣ екампи аттхи, ‘‘га̄вӣ га̄ви’’нти ча имесам̣ садда̄нам̣ каттхачи т̣ха̄не иттхипумесу са̄ман̃н̃авасена паваттим̣ упари катхайисса̄ма. йа̄ панамхехи ока̄рантиттхилин̇гасса ‘‘го, га̄вӣ, га̄во, га̄вӣ, гаво. га̄вам̣, гавам̣, га̄ви’’нтиа̄дина̄ найена падама̄ла̄ ката̄, таттха госаддато сийонам̣ ӣка̄ра̄десо ам̣вачанасса ча им̣ка̄ра̄десо бхавати, тена ока̄рантиттхилин̇гасса ‘‘га̄вӣ га̄вӣ га̄ви’’нти рӯпа̄ни дассита̄ни. татха̄ хи мукхаматтадӣпанийам̣ саддасаттхавидуна̄ ваджирабуддха̄чарийена нируттинайе косаллавасена госаддато йонамӣка̄ра̄десо вутто. йатха̄ пана госаддато йонамӣка̄ра̄десо бхавати, татха̄ сиссӣка̄ра̄десо ам̣вачанасса ча им̣ка̄ра̄десо бхавати. атрима̄ найагга̄хапаридӣпанийо га̄тха̄ –

ӣпаччайа̄ сиддхесвапи, ‘‘га̄вӣ га̄вӣ’’тиа̄дису;

пат̣хамекавачана̄ди-антесу джинаса̄сане.

вадата̄ йонамӣка̄рам̣, госаддасситтхийам̣ пана;

ависадаттамаккха̄тум̣, найо динноти но ручи.

кин̃ча бхиййо ат̣т̣хакатха̄су ча –

‘‘га̄во’’ти ватва̄ ‘‘га̄ви’’нти-вачанена паниттхийам̣;

ависадаттамаккха̄тум̣, найо динноти но ручи.

татха̄ хи самантапа̄са̄дика̄дӣсу ат̣т̣хакатха̄су ‘‘чхеко хи гопа̄лако саккхара̄йо уччхан̇гена гахетва̄ раджджудан̣д̣ахаттхо па̄това ваджам̣ гантва̄ га̄во пит̣т̣хийам̣ пахаритва̄ палигхатхамбхаматтхаке нисинно два̄рам̣ паттам̣ паттам̣ га̄вим̣ ‘еко две’ти саккхарам̣ кхипитва̄ ган̣етӣ’’ти имасмим̣ падесе ‘‘га̄во’’ти ватва̄ ‘‘га̄ви’’нти вачанена иттхипумава̄чакасса ока̄рантиттхилин̇гасса госаддасса ависада̄ка̄равоха̄рата̄ вихита̄. ‘‘га̄во’’ти хи имина̄ са̄ман̃н̃ато иттхипумабхӯта̄ гон̣а̄ гахита̄, татха̄ ‘‘га̄ви’’нти имина̄пи иттхибхӯто пумабхӯто ча гон̣о. евам̣ ‘‘га̄во’’ти ча ‘‘га̄ви’’нти ча име садда̄ саддасаттхавидӯхи ат̣т̣хакатха̄чарийехи нируттинайакусалата̄йа сама̄налин̇гавасена екасмим̣йева пакаран̣е екасмим̣йева ва̄кйе пин̣д̣ӣката̄. йади хи иттхилин̇ге ваттама̄насса иттхипумава̄чакасса ока̄рантиттхилин̇гасса госаддасса падама̄ла̄йам̣ ‘‘га̄вӣ га̄ви’’миччета̄ни рӯпа̄ни на лаббхеййум̣, ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘га̄во’’ти ватва̄ ‘‘га̄ва’’нтиччева ваттаббам̣ сийа̄, ‘‘га̄ви’’нти пана на ваттаббам̣. йатха̄ ча пана ат̣т̣хакатха̄чарийехи ‘‘га̄во’’ти иттхипумавасена саббесам̣ гуннам̣ сан̇га̄хакавачанам̣ ватва̄ тейева га̄во сандха̄йа пуна ‘‘два̄рам̣ паттам̣ паттам̣ га̄ви’’нти саддарачанам̣ куббим̣су, тасма̄ ‘‘га̄ви’’нти идампи саббасан̇га̄хакавачанамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. асаббасан̇га̄хакавачанам̣ идам̣ га̄вӣсаддена иттхийа̄йева гахетаббатта̄ти че? на, пакаран̣авасена аттхантарасса видитатта̄. на хи саббаваджесу ‘‘иттхийойева васанти, на пума̄но’’ти ча, ‘‘пума̄нойева васанти, на иттхийо’’ти ча сакка̄ ваттум̣. апича ‘‘га̄вимпи дисва̄ пала̄йанти ‘бхиккхӯ’ти ман̃н̃ама̄на̄’’ти па̄л̣и диссати, еттха̄пи ‘‘га̄ви’’нти вачанена иттхибхӯто пумабхӯто ча саббо го гахитоти дат̣т̣хаббам̣. итаратха̄ ‘‘иттхибхӯтойева го бхиккхӯти ман̃н̃итаббо’’ти а̄паджджати. ити па̄л̣инайена иттхилин̇ге ваттама̄намха̄ иттхипумава̄чакасма̄ госаддато ам̣вачанасса им̣ка̄ра̄десо хотӣти вин̃н̃а̄йати.

ваджирабуддха̄чарийенапи госаддато ӣпаччайе ка̄таббепи акатва̄ йонамӣка̄ра̄десо като. тасса̄дхиппа̄йо евам̣ сийа̄ госаддато ӣпаччайе кате сати ӣпаччайавасена ‘‘га̄вӣ’’ти ниппханнасаддо йаттха каттхачи висайе ‘‘мигӣ морӣ куккут̣ӣ’’ичча̄дайо вийа иттхива̄чакойева сийа̄, на каттхачипи иттхипумава̄чако, тасма̄ са̄сана̄нукӯлаппайогавасена йонамӣка̄ра̄десо ка̄табботи. ити ваджирабуддха̄чарийамате госаддато йонам̣ ӣка̄ра̄десо хотӣти н̃а̄йати.

кин̃ча бхиййо – йасма̄ ат̣т̣хакатха̄чарийехи ‘‘га̄во пит̣т̣хийам̣ пахаритва̄’’тиа̄дина̄ найена рачита̄йа ‘‘два̄рам̣ паттам̣ паттам̣ га̄вим̣ ‘еко две’ти саккхарам̣ кхипитва̄ ган̣етӣ’’ти вачанапарийоса̄на̄йа саддарачана̄йам̣ ‘‘еко га̄вӣ, две га̄вӣ’’ти аттхайоджана̄найо ваттаббо хоти, ‘‘га̄ви’’нти упайогавачанан̃ча диссати. ити ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ мате госаддато сийонамӣка̄ра̄десо ам̣вачанасса им̣ка̄ра̄десо хотӣти н̃а̄йати. тасма̄йевамхехи йа̄ са̄ ока̄рантата̄пакатикасса иттхилин̇гасса госаддасса ‘‘го, га̄вӣ, га̄во, га̄вӣ, гаво, га̄вам̣, га̄ви’’нтиа̄дина̄ найена падама̄ла̄ т̣хапита̄, са̄ па̄л̣инайа̄нукӯла̄ ат̣т̣хакатха̄найа̄нукӯла̄ качча̄йана̄чарийаматам̣ гахетва̄ паданиппхаттиджанакасса гаруно ча мата̄нукӯла̄, ‘‘га̄вӣ’’ти падасса чатуккхаттум̣ а̄гататта̄ пана ока̄рантиттхилин̇гасса госаддасса ависада̄ка̄равоха̄раттан̃ча са̄дхети. иччеса̄ па̄л̣инайа̄дӣсу н̃а̄н̣ена самма̄ упапариккхийама̄несу атӣва йуджджати, наттхеттха аппаматтакопи досо. еттха пана паччаттопайога̄лапана̄нам̣ бахувачанат̣т̣ха̄не ‘‘га̄вийо’’ти падан̃ча каран̣асампада̄наниссаккаса̄мӣнамекавачанат̣т̣ха̄не ‘‘га̄вийа̄’’ти падан̃ча каран̣аниссакка̄нам̣ бахувачанат̣т̣ха̄не ‘‘га̄вӣхи га̄вӣбхӣ’’ти пада̄ни ча сампада̄наса̄мӣнам̣ бахувачанат̣т̣ха̄не ‘‘га̄вӣна’’нти падан̃ча бхуммавачанат̣т̣ха̄не ‘‘га̄вийа̄, га̄вийам̣, га̄вӣсӯ’’ти пада̄ни ча̄ти има̄ни виттха̄рато сол̣аса пада̄ни екантена ӣпаччайавасена сиддхатта̄ екантиттхива̄чакатта̄ ча на вутта̄нӣти дат̣т̣хаббам̣.

айам̣ панеттха ниччхайо вуччате сотӯнам̣ никкан̇кхабха̄ва̄йа – иттхилин̇гападесу хи ‘‘га̄вӣ га̄ви’’нти има̄ни ӣпаччайавасена ва̄ ӣка̄рим̣ка̄ра̄десавасена ва̄ сиджджханти. етесу паччхиманайо идха̄дхиппето, пуббанайо ан̃н̃аттха. татха̄ ‘‘га̄вӣ га̄ви’’нти има̄ни ӣпаччайавасенапи сиддхатта̄ йебхуййена иттхива̄чака̄ни бхаванти ӣка̄рим̣ка̄ра̄десавасенапи сиддхатта̄. каттхачи екаккхан̣ейева саббасан̇га̄хакавасена иттхипумава̄чака̄ни бхаванти. етесупи паччхимойева найо идха̄дхиппето, пуббанайо ан̃н̃аттха. ‘‘га̄вийо. га̄вийа̄, га̄вӣхи, га̄вӣбхи. га̄вӣнам̣. га̄вийам̣, га̄вӣсӯ’’ти ета̄ни пана ӣпаччайавасенева сиддхатта̄ саббатха̄пи иттхӣнам̣йева ва̄чака̄ни бхаванти. иттхибхӯтесвева годаббесу локасан̇кетавасена висесато паваттатта̄ екантато иттхидаббесу паватта̄ни ‘‘мигӣ морӣ куккут̣ӣ’’ичча̄дӣни пада̄ни вийа. кин̃ча̄пи пана ‘‘надӣ махӣ’’ичча̄дӣнипи иттхилин̇га̄ни ӣпаччайавасенева сиддха̄ни, татха̄пи та̄ни авин̃н̃а̄н̣акатта̄ тадаттха̄нам̣ иттхидаббесу ваттантӣти ваттум̣ на йуджджати. иттхипуманапум̣сакабха̄варахита̄ хи тадаттха̄. йасма̄ пана иттхилин̇ге госадде енайого есука̄ро ча на лаббхати, тасма̄ ‘‘га̄вена гавена га̄весу гавесӯ’’ти пада̄ни на вутта̄ни. йасма̄ ча иттхилин̇гена госаддена саддхим̣ сасма̄смим̣вачана̄ни сарӯпато параттам̣ на йанти, тасма̄ ‘‘га̄васса гавасса га̄васма̄ гавасма̄ га̄васмим̣ гавасми’’нти пада̄ни на вутта̄ни. йасма̄ ча таттха сма̄вачанасса а̄десабхӯто а̄ка̄ро ча мха̄ка̄ро ча на лаббхати, тасма̄ ‘‘га̄ва̄ гава̄ га̄вамха̄ гавамха̄’’ти пада̄ни на вутта̄ни. йасма̄ ча смим̣вачанасса а̄десабхӯто ека̄ро ча мхика̄ро ча на лаббхати, тасма̄ ‘‘га̄ве гаве га̄вамхи гавамхӣ’’ти пада̄ни на вутта̄ни. апича ‘‘йа̄йа та̄йа̄’’тиа̄дӣхи сама̄на̄дхикаран̣ападехи йоджетум̣ айуттатта̄пи ‘‘га̄вена гавена̄’’тиа̄дӣни иттхилин̇гат̣т̣ха̄не на вутта̄ни. татха̄ хи ‘‘йа̄йа та̄йа’’ичча̄дӣхи саддхим̣ ‘‘га̄вена гавена̄’’тиа̄дӣни на йоджетабба̄ни екантапуллин̇гарӯпатта̄.

кечи панеттха вадеййум̣ – йа̄ тумхехи ока̄рантата̄пакатикасса иттхилин̇гасса госаддасса ‘‘го, га̄вӣ, га̄во, га̄вӣ, гаво’’тиа̄дина̄ найена падама̄ла̄ т̣хапита̄, са̄ ‘‘ма̄туга̄мо иттхӣ ма̄туга̄ма̄ иттхийо’’ти вуттасадиса̄ ча хотӣти? танна. ма̄туга̄маиттхӣсадда̄ хи на̄на̄лин̇га̄ пумиттхилин̇габха̄вена, на̄на̄дха̄тука̄ ча гаму исудха̄тувасена, имасмим̣ пана т̣ха̄не го га̄вӣсадда̄ екалин̇га̄ иттхи лин̇габха̄вена, екадха̄тука̄ ча гамудха̄тувасена̄ти. йаджджевам̣ гон̣асаддасса госаддасса̄десавасена качча̄йанена вуттатта̄ тада̄десаттам̣ екадха̄тукаттан̃ча̄гамма тена̄пи саддхим̣ миссетва̄ падама̄ла̄ ваттабба̄ти? на, гон̣асаддасса аччантапуллин̇гатта̄ ака̄рантата̄пакатикатта̄ ча. татха̄ хи со висум̣ пуллин̇гат̣т̣ха̄не уддит̣т̣хо. айам̣ пана ‘‘го, га̄вӣ, га̄во, га̄вӣ, гаво’’тиа̄дика̄ падама̄ла̄ ока̄рӣка̄рантапада̄ни миссетва̄ ката̄ти на саллаккхетабба̄, атха кхо викаппена госаддато паресам̣ си йо ам̣вачана̄нам̣ ӣка̄рим̣ка̄ра̄десавасена вуттападавантатта̄ ока̄рантиттхилин̇гападама̄ла̄ иччева са̄рато паччетабба̄.

ида̄ни госаддасса иттхилин̇габха̄васа̄дхака̄ни суттапада̄ни локикаппайога̄ни ча катхайа̄ма – ‘‘сеййатха̄пи бхиккхаве васса̄нам̣ паччхиме ма̄се сарадасамайе кит̣т̣хасамба̄дхе гопа̄лако га̄во раккхеййа, та̄ га̄во тато тато дан̣д̣ена а̄кот̣еййа.

аннада̄ балада̄ чета̄, ван̣н̣ада̄ сукхада̄ ча та̄;

етаматтхам̣ васам̣ н̃атва̄, на̄ссу га̄во ханим̣су те.

сабба̄ га̄во сама̄харати. гамиссанти бханте га̄во ваччхагиддхинийо’’ти има̄ни суттапада̄ни. ‘‘госу дуйхама̄на̄су гато’’тиа̄дӣни пана локикаппайога̄ни. ити госаддасса иттхилин̇габха̄вопи пуллин̇габха̄во вийа са̄рато паччетаббо.

татра ‘‘го, га̄вӣ, га̄во, га̄вӣ, гаво’’тиа̄дӣни кин̃ча̄пи иттхилин̇габха̄вена вутта̄ни, татха̄пи йатха̄пайогам̣ ‘‘паджа̄ девата̄’’типада̄ни вийа иттхипурисава̄чака̄нева бхаванти, тасма̄ иттхилин̇гавасена ‘‘са̄ го’’ти ва̄ ‘‘та̄ га̄во’’ти ва̄ вутте иттхипумабхӯта̄ саббепи гон̣а̄ гахита̄ти ведитабба̄. на хи ӣдисе т̣ха̄не екантато лин̇гам̣ падха̄нам̣, аттхойева падха̄но. ‘‘ваджега̄во духантӣ’’ти вутте кин̃ча̄пи ‘‘га̄во’’ти айам̣ саддо пумепи ваттати, татха̄пи духанакрийа̄йа пуме асамбхавато аттхавасена иттхийо н̃а̄йанте. ‘‘га̄вӣ духантӣ’’ти вутте пана лин̇гавасена аттхавасена ча вачанато ко сам̣сайама̄паджджиссати вин̃н̃ӯ. ‘‘та̄ га̄во чарантӣ’’ти вутте иттхилин̇гавасена вачанато када̄чи кассачи сам̣сайо сийа̄ ‘‘нану иттхийо’’ти, пуллин̇гавасена пана ‘‘те га̄во чарантӣ’’ти вутте сам̣сайо наттхи, иттхийо ча пума̄но ча н̃а̄йанте пуллин̇габахувачанена каттхачи иттхипумасса гахитатта̄. ‘‘атхеттха сӣха̄ бйаггха̄ ча̄’’тиа̄дӣсу вийа ‘‘га̄вӣ чаратӣ’’ти ча ‘‘га̄вим̣ пассатӣ’’ти ча вутте иттхӣ вин̃н̃а̄йате га̄вӣсаддена иттхийа̄ гахетаббатта̄. локикаппайогесу хи са̄саникаппайогесу ча га̄вӣсаддена иттхӣ гайхати. екаччам̣ пана са̄саникаппайогам̣ сандха̄йа ‘‘га̄вӣ’’ти, ‘‘га̄ви’’нти ча ‘‘иттхипурисаса̄дха̄ран̣авачанамавочумха. татха̄ хи ‘‘сеййатха̄пи бхиккхаве даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ га̄вим̣ вадхитва̄ чатумаха̄патхе биласо вибхаджитва̄ нисинно асса̄’’ти па̄л̣и диссати. ат̣т̣хакатха̄су ча ‘‘га̄во’’ти иттхипумаса̄дха̄ран̣ам̣ саддарачанам̣ катва̄ пуна тадева иттхипумам̣ сандха̄йа ‘‘два̄рам̣ паттам̣ паттам̣ га̄ви’’нти рачита̄ саддарачана̄ диссати.

еттха хи годжа̄тийам̣ т̣хита̄ иттхӣпи пума̄пи ‘‘га̄вӣ’’ти сан̇кхам̣ гаччхати. висесато пана ‘‘га̄вӣ’’ти идам̣ иттхийа̄ адхивачанам̣. татха̄ хи таттха таттха па̄л̣иппадеса̄дӣсу ‘‘ачирапаккантасса бхагавато ба̄хийам̣ да̄ручӣрийам̣ га̄вӣ тарун̣аваччха̄ адхипатитва̄ джӣвита̄ воропесӣ’’ти, ‘‘га̄вум̣ ва̄ те деми, га̄вим̣ ва̄ те демӣ’’ти ча ‘‘тин̣асӣхо капотаван̣н̣ага̄вӣсадисо’’ти ча пайогадассанато иттхӣ катхийатӣти ваттаббам̣. госаддена пана ‘‘годуханам̣. гаддуханам̣. гокхӣрам̣ годхано горӯпа̄ни ча̄’’ти дассанато иттхӣпи пума̄пи катхийатӣти ваттаббам̣.

ида̄ни ока̄рантасса иттхилин̇гасса госаддасса падама̄ла̄йам̣ па̄л̣инайа̄диниссито аттхайуттинайо вуччате вин̃н̃ӯнам̣ косалладжананаттхам̣ –

са̄ го гаччхати, са̄ га̄вӣ гаччхати, та̄ га̄во, га̄вӣ, гаво гаччханти. там̣ га̄вам̣, га̄вим̣, гавам̣ пассати, та̄ га̄во, га̄вӣ, гаво пассати. та̄хи гохи, гобхи катам̣. та̄сам̣ гавам̣, гуннам̣, гонам̣ дети. та̄хи гохи, гобхи апети. та̄сам̣ гавам̣, гуннам̣, гонам̣ син̇га̄ни. та̄су госу патит̣т̣хитам̣. бхоти го твам̣ тит̣т̣ха, бхотийо га̄во га̄вӣ, гава̄ тумхе тит̣т̣хатха.

апаропи вуччате –

са̄ го надим̣ тарантӣ гаччхати, са̄ га̄вӣ надим̣ тарантӣ гаччхати, та̄ га̄во, га̄вӣ, гаво надим̣ тарантӣйо гаччханти. там̣ га̄вам̣, га̄вим̣, гавам̣ надим̣ тарантим̣ пассати, та̄ га̄во, га̄вӣ, гаво надим̣ тарантийо пассати. та̄хи гохи, гобхи надим̣ тарантӣхи катам̣. та̄сам̣ гавам̣, гуннам̣, гонам̣ надим̣ тарантӣнам̣ дети. та̄хи гохи, гобхи надим̣ тарантӣхи апети. та̄сам̣ гавам̣, гуннам̣, гонам̣ надим̣ тарантӣнам̣ сантакам̣. та̄су госу надим̣ тарантӣсу патит̣т̣хитанти.

татра йа̄ са̄ ‘‘го, га̄вӣ, га̄во, га̄вӣ, гаво’’тиа̄дина̄ ока̄рантасситтхилин̇гасса госаддасса падама̄ла̄ т̣хапита̄, са̄ ‘‘го, га̄во гаво’’тиа̄дина̄ вуттасса ока̄рантапуллин̇гасса госаддасса падама̄ла̄то сависеса̄ паччаттопайога̄лапанат̣т̣ха̄не чатуннам̣ кан̃н̃а̄садда̄нам̣ вийа га̄вӣсадда̄нам̣ вуттатта̄. йасма̄ пана̄йам̣ висесо, тасма̄ имасса ока̄рантиттхилин̇гасса госаддасса ан̃н̃есамиттхилин̇га̄нам̣ вийа ависада̄ка̄равоха̄рата̄ саллаккхетабба̄, на пуллин̇га̄нам̣ вийа висада̄ка̄равоха̄рата̄, на̄пи напум̣сакалин̇га̄нам̣ вийа убхайамутта̄ка̄равоха̄рата̄ саллаккхетабба̄. еттха ниччхайакаран̣ӣ га̄тха̄ вуччати –

дувиннам̣ дха̄тусадда̄нам̣, йатха̄ диссати на̄ната̄;

госадда̄нам̣ татха̄ двиннам̣, иччхитабба̄ва на̄ната̄.

татха̄ хи пумиттхилин̇гавасена двиннам̣ дха̄тусадда̄нам̣ висесо диссати. там̣ йатха̄?