7. ниггахӣтантапуллин̇гана̄микападама̄ла̄

атха пубба̄чарийаматам̣ пуречарам̣ катва̄ ниггахӣтантапуллин̇га̄нам̣ бхаванта каронтаичча̄дикасса пакатирӯпасса на̄микападама̄лам̣ ваккха̄ма –

гаччхам̣ махам̣ чарам̣ тит̣т̣хам̣, дадам̣ бхун̃джам̣ сун̣ам̣ пачам̣;

джайам̣ джарам̣ чавам̣ мӣйам̣, сарам̣ куббам̣ джапам̣ ваджам̣.

гаччхам̣, гаччханто, гаччханта̄. гаччхантам̣, гаччханте. гаччхата̄, гаччхантехи, гаччхантети. гаччхато, гаччхантасса, гаччханта̄нам̣, гаччхатам̣. гаччхата̄, гаччхантехи, гаччхантебхи. гаччхато, гаччхантасса, гаччханта̄нам̣, гаччхатам̣. гаччхати, гаччхантесу. бхо гаччхам̣, бхо гаччха̄, бхаванто гаччханто.

гаччха̄дӣни ан̃н̃а̄ни ча там̣садиса̄нам̣ евам̣ н̃еййа̄нӣти йамакамаха̄тхераматам̣. кин̃ча̄петтха татийекавачанат̣т̣ха̄на̄дӣсу ‘‘гаччхантена, гаччханта̄, гаччхантасма̄, гаччхантамха̄, гаччхантасмим̣, гаччхантамхӣ’’ти има̄ни пада̄ни на̄гата̄ни, татха̄пи таттха таттха пайогадассанато гахетабба̄ни.

татра йамакамаха̄тхерена а̄лапанавачанат̣т̣ха̄нейева ‘‘гаччханто, маханто, чаранто’’тиа̄дӣнам̣ бахувачанаттам̣ катхитам̣, паччаттавачанат̣т̣ха̄не екавачанаттам̣. кехичи пана паччаттавачанат̣т̣ха̄не екавачанабахувачанаттам̣, а̄лапанавачанат̣т̣ха̄не бахувачанаттам̣йева катхитам̣. ‘‘гаччхам̣, махам̣, чара’’нтиа̄дӣнам̣ пана а̄лапанат̣т̣ха̄не екавачанаттам̣. майам̣ пана буддхавачане анека̄су ча̄т̣т̣хакатха̄су ‘‘гаччханто, маханто’’тиа̄дӣнам̣ бахувачанаппайога̄нам̣ ‘‘гаччхам̣, махам̣’’ичча̄дӣнан̃ча са̄нуса̄ра̄лапанекавачанаппайога̄нам̣ адассанато ‘‘гаччханто бха̄радва̄джо. са гаччхам̣ на ниваттати. маханто локасаннива̄со’’тиа̄дӣнам̣ пана паччаттекавачанаппайога̄нан̃н̃ева дассанато та̄диса̄ни рӯпа̄ни аниджджха̄наккхама̄ни вийа ман̃н̃а̄ма. нируттипит̣аке паччатта̄лапанат̣т̣ха̄не ‘‘маханто, бхаванто, чаранто’’тиа̄дӣнам̣ бахувачанаттамева катхитам̣, на екавачанаттам̣. татха̄ хи таттха ‘‘махам̣ бхавам̣ чарам̣ тит̣т̣ха’’нти га̄тхам̣ ватва̄ ‘‘махам̣ тит̣т̣хати, маханто тит̣т̣хантӣ’’ти ча, ‘‘бхо маха̄, бхаванто маханто’’ти ча, ‘‘бхавам̣ тит̣т̣хати, бхаванто тит̣т̣хантӣ’’ти ча а̄ди вуттам̣.

еттха пана ‘‘бхавам̣, бхаванто’’ти пада̄ни йаттха ‘‘хонто хонта̄’’ти крийаттхам̣ на ваданти, таттха ‘‘бхавам̣ качча̄но. ма̄ бхаванто евам̣ авачуттха̄’’тиа̄дӣсу вийа ан̃н̃асмим̣ аттхе патанато екавачанабахувачана̄ни бхаванти, тасма̄ ‘‘санто саппуриса̄ локе’’ти еттха ‘‘санто’’ти падасса вийа ‘‘араханто самма̄самбуддха̄’’ти еттха ‘‘араханто’’ти падасса вийа ча ‘‘бхаванто’’ти падасса бахувачанаттам̣ ниджджха̄наккхамам̣. ‘‘маханто, чаранто, тит̣т̣ханто’’тиа̄дӣнам̣ пана бахувачанаттам̣ на ниджджха̄наккхамам̣ вийа амхе пат̣ибха̄ти. на хи каттхачипи ‘‘санто, араханто, бхаванто’’ти падаваджджита̄нам̣ ‘‘гаччханто, маханто, чаранто’’тиа̄дӣнам̣ анекападасата̄нам̣ бахувачанантата̄пайоге пасса̄ма. татха̄ хи –

бавхатте каттхачи т̣ха̄не, ‘‘джа̄на’’мичча̄дайо йатха̄;

диссанти невам̣ бавхатте, ‘‘гаччханто’’ итиа̄дайо.

бавхатте каттхачи т̣ха̄не, ‘‘санто’’ ичча̄дайопи ча;

диссанти невам̣ бавхатте, ‘‘гаччханто’’ итиа̄дайо.

‘‘араханто’’ти бавхатте, екантенева диссати;

невам̣ диссанти бавхатте, ‘‘гаччханто’’ итиа̄дайо.

анекасатапа̄т̣хесу, ‘‘вихаранто’’тиа̄дӣсу;

екассапи бахукатте, паватти на ту диссати.

бахувачананайена, ‘‘гаччханто’’ти падасса хи;

гахан̣е сати бахаво, доса̄ диссанти саччато.

йатхекамхи гхаре дад̣д̣хе, дад̣д̣ха̄ са̄мӣпика̄ гхара̄;

татха̄ бавхаттава̄читте, ‘‘гаччханто’’ти падасса ту.

‘‘вихаранто’’тиа̄дӣнам̣, бавхаттава̄чита̄ сийа̄;

рӯпанайо анит̣т̣хо ча, гахетаббо анекадха̄.

евам̣ сантепи йасма̄ ‘‘нируттипит̣акам̣ на̄ма пабхиннапат̣исамбхидена маха̄кхӣн̣а̄савена маха̄качча̄йанена ката’’нти локе пасиддхам̣, тасма̄ идам̣ т̣ха̄нам̣ пунаппунам̣ упапариккхитаббам̣. кин̃ча̄петтха тхере га̄равена евам̣ вуттам̣, татха̄пи па̄л̣инайам̣ гарум̣ катва̄ дит̣т̣хенекавачананайена адит̣т̣хо бахувачананайо чхад̣д̣етаббо. евам̣ сати ниггахӣтантесу найо собхано бхавати. айам̣ пана амха̄кам̣ ручи –

‘‘бхавам̣ карам̣ арахам̣ сам̣, махам̣’’ ити пада̄ни ту;

висадиса̄ни самбхонти, ан̃н̃аман̃н̃анти лаккхайе.

‘‘гаччхам̣ чарам̣ дадам̣ тит̣т̣хам̣, чинтайам̣ бха̄вайам̣ вадам̣;

джа̄нам̣ пасса’’нтиа̄дӣни, садиса̄ни бхаванти хи.

татра ‘‘джа̄на’’нтиа̄дӣни, каттхачи париваттаре;

вибхаттилин̇гавачана-васена̄ти вибха̄вайе.

татра та̄ва бхавантасаддасса на̄микападама̄ла̄ вуччати – бхавам̣саддо хи ‘‘вад̣д̣ханто, хонто’’ти аттхепи вадати. тесам̣ васена айам̣ на̄микападама̄ла̄.

бхавам̣, бхаванто, бхаванта̄. бхавантам̣, бхаванте. бхавантена, бхавантехи, бхавантебхи. бхавантасса, бхаванта̄нам̣. бхаванта̄, бхавантасма̄, бхавантамха̄, бхавантехи, бхавантебхи. бхавантасса, бхаванта̄нам̣. бхаванте, бхавантасмим̣, бхавантамхи, бхавантесу. хе бхаванта, хе бхаванта̄.

таттха ‘‘бхавам̣, бхаванто’’тиа̄дӣнам̣ ‘‘вад̣д̣хантохонто’’тиа̄дина̄ аттхо дат̣т̣хаббо. татха̄ хи ‘‘сувиджа̄но бхавам̣ хоти. дхаммака̄мо бхавам̣ хоти. ра̄джа̄ бхаванто на̄на̄сампаттӣхи модати. кул̣ӣрадахо ган̇га̄йа ека̄баддхо, ган̇га̄йа пӯран̣ака̄ле ган̇годакена пӯрати, удаке мандӣ бхаванте дахато удакам̣ ган̇га̄йа отаратӣ’’ти пайога̄ бхаванти, тасма̄ айам̣ на̄микападама̄ла̄ са̄рато паччетабба̄. еттха бхавам̣саддаматтам̣ ваджджетва̄ гаччхама̄начарама̄насадда̄дӣсу вийа бхавантасадде ‘‘бхаванто, бхаванта̄’’ти пурисанайопи лаббхати, напум̣сакалин̇ге ваттаббе ‘‘бхавантам̣, бхаванта̄нӣ’’ти читтанайопи лаббхати. евам̣ вад̣д̣ханабхаванаттхава̄чакасса бхавантасаддасса на̄микападама̄ла̄ ведитабба̄.

айан̃ча висесо ‘‘бхаванто’’ти падам̣ вад̣д̣ханабхаванаттхато ан̃н̃аттхе ваттама̄нам̣ бахувачанамева хоти, йатха̄ ‘‘бхаванто а̄гаччхантӣ’’ти. вад̣д̣ханабхаванаттхесу ваттама̄нам̣ екавачанамева. атриме пайога̄ ‘‘анупуббена бхаванто вин̃н̃утам̣ па̄пун̣а̄ти. саман̣ена на̄ма ӣдисесу каммесу абйа̄ват̣ена бхавитаббам̣, евам̣ бхаванто хи саман̣о сусаман̣о асса̄’’ти. ‘‘бхавам̣’’ ити падам̣ пана убхайаттха̄пи екавачанамева, тасма̄ ида̄ни ‘‘бхавам̣ а̄нандо. бхаванто а̄гаччханти, аппасадда̄ бхаванто хонту, ма̄ бхонто саддамакаттха̄’’ти евама̄дипайогадассанавасена воха̄рависесе паваттам̣ ан̃н̃ам̣ аттхам̣ пат̣ичча апара̄пи на̄микападама̄ла̄ вуччате –

бхавам̣, бхаванто, бхонто. бхавантам̣, бхаванте. бхавата̄, бхота̄, бхавантена, бхавантехи, бхавантебхи. бхавато, бхото, бхавантасса, бхаванта̄нам̣, бхаватам̣. бхавата̄, бхота̄, бхавантехи, бхавантебхи. бхавато, бхото, бхавантасса, бхаванта̄нам̣, бхаватам̣. бхавати, бхаванте, бхавантасмим̣, бхавантамхи, бхавантесу. бхо, бхаванто, бхонто ити.

еттха пана ‘‘бхо’’ичча̄дӣни тӣн̣и пада̄ни йасма̄ воха̄рависесапаватта̄ни а̄лапанапада̄ни хонти, тасма̄ ‘‘а̄вусо, бханте’’ти пада̄ни вийа бхосадда̄диупападаванта̄ни на бхаванти, ‘‘бхо пуриса, бхаванто бра̄хман̣а̄, бхонто саман̣а̄, бхо ра̄джа’’ичча̄дӣсу хи пурисасадда̄дайойева бхосадда̄ди упападаванто бхаванти. идха ча ‘‘бхавам̣ а̄нандо’’ти еттха бхавам̣саддена сама̄наттха̄ни ‘‘бхо, бхаванто, бхонто’’ти пада̄ни вутта̄ни, на пана ‘‘дхаммака̄мо бхавам̣ хотӣ’’ти еттха бхавам̣саддена сама̄наттха̄ни. пат̣хамасмин̃хи найе вад̣д̣ханаттхавасена ‘‘бхо бхаванта, бхаванто бхаванта̄, бхонто бхаванта̄’’ти бхосадда̄дайо а̄лапанапада̄нам̣ упапада̄ни бхаванти, на дутийасмим̣ найе. а̄мед̣итавасена пана ‘‘бхо бхо, бхаванто бхаванто, бхонто бхонто’’ти пада̄ни бхаванти йатха̄ ‘‘бханте бханте’’ти.

атридам̣ бхӯдха̄тувасена сан̇кхепато па̄л̣инидассанам̣ – касма̄ бхавам̣ виджджанамаран̃н̃аниссито. катхам̣ пана̄хам̣ бхо там̣ бхавантам̣ готамам̣ джа̄нисса̄ми. евам̣ бхоти кхо амбат̣т̣хо ма̄н̣аво бра̄хман̣асса поккхараса̄тисса пат̣иссутва̄. ма̄ бхаванто евам̣ авачуттха. имам̣ бхонто ниса̄метха. евам̣ бхо пуриса джа̄на̄хи, па̄падхамма̄ асан̃н̃ата̄ иччевама̄ди. еттха ‘‘бхавам̣’’ичча̄дӣни бхӯдха̄тумайа̄ни на̄мапада̄нӣти ведитабба̄ни.

апича тесу ‘‘бхо, бхаванто, бхонто’’ти има̄ни нипа̄тапада̄нипи хонтӣти ваваттхапетаббам̣. ‘‘бхо пуриса̄’’тиа̄дӣсу тесам̣ нипа̄та̄нипа̄табха̄ве вива̄до на каран̣ӣйо. качча̄йанасмин̃хи ‘‘бхо ге тӯ’’ти вуттам̣. ан̃н̃аттха пана ‘‘а̄мантанаттхе нипа̄то’’тиа̄ди вуттам̣. татха̄ хи нируттиман̃джӯса̄йам̣ вуттам̣ ‘‘бхотидам̣ а̄мантанаттхе нипа̄то. со на кевалам̣ екавачанамева хоти, атха кхо бахувачанампи хотӣти ‘бхо пуриса̄’ти бахувачанаппайогопи гахито. ‘бхаванто’ти падам̣ пана бахувачанамева хотӣти ‘пуриса̄’ти пуна вутта’’нти. па̄л̣ийан̃хи ат̣т̣хакатха̄су ча нипа̄табхӯто бхосаддо екавачанабахувачанавасена двидха̄ диссати, итаре пана бахувачанавасенева диссанти. тесам̣ ту нипа̄тападатте рӯпаниппха̄данакиччам̣ наттхи. тесу бхосаддасса нипа̄тападатта̄ а̄хаччабха̄сите ниджджӣва̄лапане иттхилин̇гависайо ‘‘уммуджджа бхо путхусиле, париплава бхо путхусиле’’ти пайогопи диссати. атрима̄ бхосаддасса паваттипаридӣпанӣ га̄тха̄йо –

‘‘ито бхо сугатим̣ гаччха, манусса̄нам̣ сахабйатам̣’’;

евама̄дӣсу бхосаддо, екавачанако мато.

‘‘пассатха бхо имам̣ кула-путта’’миччевама̄дису;

бахувачанако есо, бхосаддоти вибха̄вайе.

пуггала̄лапане чева, дхаммасса̄лапанепи ча;

ниджджӣва̄лапане ча̄ти, бхосаддо тӣсу диссати.

татра дхамма̄лапанамхи, екавачова лаббхати;

итаресу сийа̄ дека-вачо бахувачопи ча.

ниччхитаббам̣ гун̣ӣпадам̣, дхаммасса̄лапане дхувам̣;

‘‘аччхарийам̣ вата бхо’’ти, идаметтха нидассанам̣.

иччхитаббам̣ гун̣ӣпадам̣, пуггала̄лапане пана;

‘‘евам̣ бхо пуриса джа̄на̄хи’’, идаметтха нидассанам̣.

гун̣ӣпадам̣ асантампи, пуггала̄лапанамхи ту;

аджджха̄харитва̄ па̄ваде, аттхам̣ ‘‘бхо ехи’’а̄дису.

гхат̣а̄дӣнам̣ а̄лапанам̣, ниджджӣва̄лапанам̣ бхаве;

джӣвам̣ва локийа̄ локе, а̄лапанти када̄чи ту.

ниджджӣва̄лапанам̣ аппам̣, аттхавин̃н̃а̄пане сийа̄;

‘‘уммуджджа бхо путхусиле’’, ити па̄л̣и нидассанам̣.

еттха лин̇гавипалла̄сам̣, кечи иччханти пан̣д̣ита̄;

тесам̣ матена бхотӣти, лин̇гам̣ випарин̣а̄майе.

атха ва̄ пана бхосаддо, нипа̄то сопадам̣ вийа;

тасма̄ виродхата̄ на̄сса, тилин̇ге вачанадвайе.

евам̣ сантепи бхосаддо, двилин̇гейева па̄йато;

йасма̄ дит̣т̣хо тато вин̃н̃ӯ, двилин̇гейева там̣ ваде.

иттхилин̇гамхи сампатте, ‘‘бхо’’ти ити пайоджайе;

евам̣видхам̣ пайоган̃хи, суппайогам̣ будха̄бравум̣.

йаджджевам̣ дуппайогам̣ва, сийа̄ тумхехи дасситам̣;

‘‘уммуджджа бхо путхусиле’’, ичча̄хаччападанти че.

дуппайогам̣ на там̣ йасма̄, воха̄ракусалена ве;

джинена бха̄сите дхамме, дуппайога̄ на виджджаре.

иттхилин̇гасса висайе, бхотисаддаппайоджанам̣;

кавӣнам̣ пеманӣйанти, майа̄ евамудӣритам̣.

евам̣ бхавантасаддасса на̄микападама̄ла̄ па̄л̣инайа̄нурӯпам̣ двидха̄ вибхатта̄ вад̣д̣ханабхаванаттхатадан̃н̃аттхавасена.

каронтасаддасса пана –

карам̣, каронто, каронта̄. каронтам̣, каронте. карота̄, каронтена, каронтехи, каронтебхи. карото, каронтасса, каронта̄нам̣, каротам̣. карота̄, каронта̄, каронтасма̄, каронтамха̄, каронтехи, каронтебхи. карото, каронтасса, каронта̄нам̣, каротам̣. каронте, каронтасмим̣, каронтамхи, каронтесу. бхо каронта, бхаванто каронта̄ти рӯпа̄ни бхаванти.

‘‘карото на карийати па̄па’’нти идаметтха каротосаддасса аттхита̄нидассанам̣. иттхилин̇ге ваттаббе ‘‘каронтӣ, каронтийо’’тиа̄дина̄ йоджетабба̄ни, напум̣сакалин̇ге ваттаббе ‘‘каронтам̣, каронта̄нӣ’’тиа̄дина̄ йоджетабба̄ни.

арахантасаддасса –

арахам̣, араханто. арахантам̣, араханте. арахата̄, арахантена, арахантехи, арахантебхи. арахато, арахантасса, араханта̄нам̣, арахатам̣. арахата̄, араханта̄, арахантасма̄, арахантамха̄, арахантехи, арахантебхи. арахато, арахантасса, араханта̄нам̣, арахатам̣. араханте, арахантасмим̣, арахантамхи, арахантесу. бхо араханта, бхаванто араханто ити рӯпа̄ни бхаванти.

айам̣ гун̣ава̄чакасса арахантасаддасса на̄микападама̄ла̄. ‘‘араха̄, араханто, араханта̄’’ити ча. етан̃хи рӯпам̣ самантапа̄са̄дика̄йам̣ мануссавиггахат̣т̣ха̄не диссати. уттаримануссадхаммапа̄л̣ийам̣ пана ‘‘майан̃чамха̄ анараханто’’ти падам̣ диссати. арахантам̣, араханте. арахата̄, сесам̣ виттха̄ретаббам̣. айам̣ пан̣н̣аттива̄чакасса арахантасаддасса на̄микападама̄ла̄.

татха̄ хи ‘‘арахам̣ самма̄самбуддхо. арахам̣ сугато локе. араханто самма̄самбуддха̄’’тиа̄дӣсу арахам̣садда̄дайо гун̣ава̄чака̄. ‘‘араха̄ ахоси. ахан̃хи араха̄ локе. еко араха̄, екасат̣т̣хи араханто локе ахесум̣.

га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, нинне ва̄ йади ва̄ тхале;

йаттха араханто вихаранти, там̣ бхӯмира̄ман̣еййакам̣.

майан̃чамха̄ анараханто’’тиа̄дӣсу араха̄садда̄дайо пан̣н̣аттива̄чака̄ти дат̣т̣хабба̄. идха иттхинапум̣сакалин̇гавасена висум̣ ваттаббанайо аппасиддхо. йади евам̣ а̄саваккхайам̣ патта̄ иттхӣ катхам̣ ваттабба̄, а̄саваккхайам̣ паттам̣ читтам̣ катхам̣ ваттаббанти? иттхӣ та̄ва ‘‘йам̣ иттхӣ арахам̣ асса самма̄самбуддхо’’ти вачанато ‘‘араха’’нти ваттабба̄ гун̣авасена, пан̣н̣аттивасена пана ‘‘иттхӣ араха̄ ахосӣ’’ти ваттабба̄. читтам̣ пана гун̣авасенева ‘‘арахам̣ читта’’нти ваттаббанти.

сантасаддасса –

сам̣, санто, санто, санта̄. сам̣, сантам̣, санте. сата̄, сантена, сантехи, сантебхи, саббхи. сато, сантасса, санта̄нам̣, сатам̣, сата̄нам̣. сата̄, санта̄, сантасма̄, сантамха̄, сантехи, сантебхи, саббхи. сато, сантасса, санта̄нам̣, сатам̣, сата̄нам̣. сати, санте, сантасмим̣, сантамхи, сантесу. бхо санта, бхаванто сантоти рӯпа̄ни бхаванти.

еттха пана ‘‘аддха̄ хи та̄та сатанеса дхаммо’’ти джайаддисаджа̄такапа̄л̣идассанато ‘‘сата̄на’’нти вуттам̣. таттха хи сатанеса̄ти сата̄нам̣ еса̄ти чхедо, рассаттаниггахӣтасаралопавасена ча рӯпанит̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. татха̄ хи тадат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘аддха̄ екам̣сена еса та̄та сата̄нам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ дхаммо сабха̄во’’ти аттхо вутто. айам̣ йе локе ‘‘саппуриса̄’’ти ча ‘‘арийа̄’’ти ча ‘‘пан̣д̣ита̄’’ти ча вуччанти, тесам̣ ва̄чакасса сантасаддасса на̄микападама̄ла̄. таппат̣иседхасса пана асам̣, асанто, каттхачи асанта̄ иччапи. татха̄ хи ‘‘асанта̄ кира мам̣ джамма̄, та̄та та̄та̄ти бха̄саре’’ти па̄л̣и диссати. ‘‘асам̣, асантам̣, асанте. асата̄’’тиа̄дина̄ йоджетабба̄. имасмим̣ аттхе ‘‘санто, асанто’’тима̄ни бахувачанака̄нийева бхаванти, на каттхачипи екавачанака̄ни. касма̄? пан̣н̣аттива̄чакатта̄. ан̃н̃атра пана ‘‘санто, данто’’тиа̄дӣсу екавачана̄нийева т̣хапетва̄ виджджама̄наттхава̄чакасантосаддам̣, касма̄? апан̣н̣аттива̄чакатта̄ти дат̣т̣хаббам̣.

ида̄ни пан̣н̣аттива̄чака̄нам̣ тесам̣ ка̄ничи пайога̄ни катхайа̄ма –

самети асата̄ асам̣. йам̣ йан̃хи ра̄джа бхаджати, сантам̣ ва̄ йади ва̄ асам̣. на са̄ сабха̄ йаттха на санти санто. асанто нирайам̣ йанти, санто саггапара̄йан̣а̄. асанте нопасевеййа, санте севеййа пан̣д̣ито. саббхирева сама̄сетха. сатам̣ дхаммо иччевама̄дӣни бхаванти.

йо панамхехи падама̄ла̄йам̣ ‘‘саббхӣ’’ти айам̣ саддо татийа̄пан̃чамӣбахувачанавасена йоджито, со ча кхо сантаити ака̄рантапакативасена, ан̃н̃аттха пана ‘‘саббхӣ’’ти ика̄рантапакативасена йоджетаббо. татха̄ хи саббхӣти саппурисо нибба̄нан̃ча, сундара̄дхивачанам̣ ва̄ етам̣ саббхӣти. саббо ча̄йаматтхо са̄т̣т̣хакатха̄йа ‘‘бахумпетам̣ асаббхи джа̄таведа̄’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ ‘‘санто хаве саббхи паведайантӣ’’ти има̄йа ча дӣпетаббо.

а̄лапане ча паччатте, татийа̄пан̃чамӣсу ча;

сама̄самхи ча йоджеййа, саббхисаддам̣ сумедхасо.

атра̄йам̣ йоджана̄ – бхо саббхи тит̣т̣ха, саббхи тит̣т̣хати, саббхи саха гаччхати, саббхи апехи, асаббхирӯпо пурисо. йасма̄ пана̄йам̣ са̄сана̄нукӯла̄, тасма̄ имисса̄ таданукӯлаттам̣ дассетум̣ идха са̄санато пайоге дассесса̄ма атакка̄вачаре вичитте сугатапа̄л̣инайе сотӯнам̣ виса̄радаматипат̣ила̄бхаттхам̣. там̣ йатха̄? бахумпетам̣ асаббхи джа̄таведа, йам̣ там̣ ва̄ладхина̄’бхипӯджайа̄ма. саббхи куббетха сантхавам̣. йам̣ са̄лаванасмим̣ сенако, па̄пакаммамакари асаббхирӯпам̣. а̄ба̄дхойам̣ асаббхирӯпо. асаммодако тхаддхо асаббхирӯпо’’ти. таттха а̄лапанавачане дит̣т̣хейева паччаттавачанам̣ па̄л̣ийам̣ сарӯпато ана̄гатампи дит̣т̣хамева хоти. татха̄ каран̣авачане дит̣т̣хейева ниссаккавачанампи дит̣т̣хамева хоти. сама̄се саддарӯпе дит̣т̣хейева бйа̄се саддарӯпам̣ йатха̄самбхавам̣ дит̣т̣хамева хоти т̣хапетва̄ ‘‘хетусаттха̄радассана’’нтиа̄дӣни. таттха ча нибба̄нава̄чако че, саббхисаддо иттхилин̇го сантивисуддхи ниббутисадда̄ вийа, со ча йамакамаха̄тхерамате раттинайена йоджетаббо. саббесамика̄рантиттхилин̇га̄нам̣ са̄дха̄ран̣о хи со найо. сундараттхава̄чако че, агги ратти ат̣т̣хинайехи йоджетаббо ва̄ччалин̇гатта̄. ‘‘саббхидхаммабхӯтам̣ нибба̄на’’нти еттха хи сундарадхаммабхӯтам̣ нибба̄нанти аттхо. евам̣ па̄л̣инайавасена а̄лапана̄дӣсу пан̃часу т̣ха̄несу саббхисаддасса паваттим̣ н̃атва̄ пуна ат̣т̣хакатха̄найавасенапи таппаватти ведитабба̄. катхам̣? йасма̄ сага̄тха̄ваггасса ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘санто ‘саббхӣхи саддхим̣ сатам̣ дхаммо на джарам̣ упетӣ’ти паведайантӣ’’ти имасмим̣ падесе ‘‘саббхӣхӣ’’ти хивачанавасена саддарачана̄висесо ат̣т̣хакатха̄чарийехи дассито, тасма̄ саббхисаддо саббесупи вибхаттивачанесу йоджетаббо. атридам̣ вада̄ма –

гарӯ ‘‘саббхӣхи саддхи’’нти, аттхам̣ бха̄сим̣су па̄л̣ийа̄;

йато тато саббхисаддам̣, дхӣро саббаттха йоджайе.

‘‘асаббхирӯпо’’итипи, сама̄сависайе сутам̣;

йасма̄ тасма̄ саббхисаддам̣, вин̃н̃ӯ саббадхи йоджайе.

‘‘овадеййа̄нуса̄сеййа, асаббха̄ ча нива̄райе’’ти еттха пана ‘‘асаббха̄’’типадам̣ вичитравуттӣсу таддхитапаччайесу н̣йапаччайавасена ниппхаттимупа̄гатанти ведитаббам̣. катхам̣? йебхуййена асаббхӣсу бхавам̣ асаббхам̣. ким̣ там̣? акусалам̣, тато асаббха̄ акусаладхамма̄ нива̄райе ча, кусаладхамме патит̣т̣хапеййа̄ти аттхо. ‘‘амхе асаббха̄хи ва̄ча̄хи виккосама̄на̄ тибба̄хи саттӣхи ханиссантӣ’’ти еттха ту асаббхӣнам̣ ета̄ти асаббха̄, на ва̄ саббхӣнам̣ ета̄типи асаббха̄ти ниббачанам̣, н̣йапаччайавасена ча падасиддхи ведитабба̄. йа̄ ча панеттха амхехи сантасаддасса ‘‘сам̣, санто. сам̣, сантам̣, санте’’тиа̄дина̄ падама̄ла̄ дассита̄, таттха ‘‘самети асата̄ аса’’нти па̄л̣ийам̣ ‘‘аса’’нти паде дит̣т̣хейева ‘‘са’’нти падам̣ па̄л̣ийам̣ ана̄гатампи дит̣т̣хамева хоти йугал̣абха̄вена виджджама̄ната̄рахатта̄. евам̣ дит̣т̣хена адит̣т̣хасса гахан̣ам̣ ведитаббам̣. атха ва̄ ‘‘аса’’нти еттха на сам̣ асанти сама̄савиггахавасена̄дхигантаббатта̄ ‘‘са’’мити падам̣ дит̣т̣хамева хоти. еваман̃н̃атра̄пи найо. татра санти саппурисо. асанти асаппурисо. иттхилин̇геваттаббе ‘‘асатӣ, аса̄’’ти рӯпа̄ни бхаванти. ‘‘асатӣ, асатӣ, асатийо, аса̄. асатим̣, асатӣ, асатийо. аса̄йа, асатийа̄, асатӣхи, асатӣбхи. асатийа̄, асатӣна’’нти ваккхама̄на иттхинайена на̄микападама̄ла̄ йоджетабба̄.

еттха пана ‘‘аса̄ локиттхийо на̄ма, вела̄ та̄сам̣ на виджджати. ма̄ ча васам̣ асатӣнам̣ нигаччхе’’тиа̄дӣни дассетабба̄ни. аса̄ти четтха асатӣти ча сама̄наттха̄, асантаджа̄тика̄ти хи тесам̣ аттхо. йасма̄ пана джа̄такат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘аса̄ти асатийо ла̄мика̄, атха ва̄ са̄там̣ вуччати сукхам̣, там̣ та̄су наттхи, аттани пат̣ибаддхачитта̄нам̣ аса̄тамева дентӣтипи аса̄, дуккха̄, дуккхаваттхубхӯта̄ти аттхо’’ти аттхам̣ сам̣ван̣н̣есум̣, тасма̄ са̄там̣ наттхи етиссанти аса̄ти аттхе ‘‘аса̄’’ти падасса йатха̄ ритто асса̄до еттха̄ти риттассантипадасса луттуттараккхарасса ‘‘риттассам̣, риттасса̄ни. риттасса’’нти читтанайена на̄микападама̄ла̄ йоджетабба̄, татха̄ ‘‘аса̄, аса̄, аса̄йо. асам̣, аса̄, аса̄йо. аса̄йа̄’’ти кан̃н̃а̄найена йоджетабба̄.

еттха ча йо амхехи ‘‘санто’’ити саддо дассито. со каттхачи екавачанабахувачанабха̄вена сам̣виджджама̄насаддассаттхампи вадати, тасса васена айам̣ на̄микападама̄ла̄ –

санто, санто, санта̄. сантам̣, санте. сата̄, сантена, сантехи, сантебхи. сато, сантасса, сатам̣, санта̄нам̣. сата̄, санта̄, сантасма̄, сантамха̄, сантехи, сантебхи. сато, сантасса, сатам̣, санта̄нам̣. сати, санте, сантасмим̣, сантамхи, сантесу. бхо санта, бхаванто санто, бхаванто санта̄.

еттха пана ‘‘айам̣ кхо бхиккхаве ат̣т̣хамо бхаддо асса̄джа̄нӣйо санто сам̣виджджама̄но локасмим̣. чатта̄роме бхиккхаве пуггала̄ санто сам̣виджджама̄на̄ локасмим̣. асата̄ туччха̄ муса̄ абхӯтена аббха̄чиккханти. бхаве кхо сати джа̄ти хоти’’иччевама̄дӣни пайога̄ни бхаванти. ‘‘сан̇кха̄ресу кхо сати вин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’тиа̄дӣсу пана сатисаддо вачанавипалла̄савасена т̣хитоти гахетаббо.

татра екавачанабахувачанавасена двидха̄ т̣хитесу сантосаддесу бахувачанасантосаддам̣ т̣хапетва̄ сеса̄ сама̄насаддассаттхампи ваданти, тасма̄ ‘‘сантоти сама̄но, санта̄ти сама̄на̄’’тиа̄дина̄ аттхо катхетаббо. сама̄ноти имасса ча ‘‘хонто’’ти аттхо ‘‘паху сама̄но випулаттхачинтӣ, ким̣ ка̄ран̣а̄ ме на кароси дуккха’’нтиа̄дӣсу вийа. пайога̄ни пана –

‘‘йо ма̄тарам̣ питарам̣ ва̄, джин̣н̣акам̣ гатайоббанам̣;

паху санто на бхарати, там̣ пара̄бхавато мукхам̣.

идхева тит̣т̣хама̄насса, девабхӯтасса ме сато;

пунара̄йу ча ме ладдхо, евам̣ джа̄на̄хи ма̄риса̄’’ти

евама̄дӣни бхаванти.

апича сантосаддо йасма̄ ‘‘киланто’’ти ча ‘‘упасанто’’ти ча ‘‘нируддхо’’ти ча аттхам̣ вадати, тасма̄ тесам̣ васена сантасаддасса ‘‘санто, санта̄. сантам̣, санте. сантена̄’’ти пурисанайена на̄микападама̄ла̄ ведитабба̄. еттха ча ‘‘санто тасито. дӣгхам̣ сантасса йоджанам̣. санто данто нийато брахмача̄рӣ. санто нируддхо аттхан̇гато аббхаттхан̇гато’’тиа̄дӣни пайога̄ни. напум̣сакалин̇ге ваттаббе ‘‘сантам̣, санта̄нӣ’’ти читтанайена на̄микападама̄ла̄. са̄ ча ‘‘сам̣виджджама̄нам̣ сама̄нам̣ килантам̣ упасантам̣ нируддха’’мити аттхадӣпака̄падаватӣти ведитабба̄. атха ва̄ ‘‘упа̄да̄не кхо сати бхаво хотӣ’’тиа̄дӣсу напум̣сакаппайогадассанато сантасаддасса сам̣виджджама̄насаддаттхава̄чакатте татийа̄пан̃чамӣчатуттхӣчхат̣т̣хӣсаттамӣт̣ха̄не ‘‘сата̄, сато, сатам̣, сатӣ’’ти пада̄ни адхика̄ни ваттабба̄ни, сеса̄ни читтанайена н̃еййа̄ни. иттхилин̇ге пана ваттаббе ‘‘санта̄, санта̄, санта̄йо. сантам̣, санта̄, санта̄йо. санта̄йа̄’’ти кан̃н̃а̄найена ча, сантӣ, сантӣ, сантийо. сантим̣, сантӣ, сантийо. сантийа̄’’ти иттхинайена ча на̄микападама̄ла̄ йоджетабба̄. ета̄су пат̣хама̄ ‘‘сам̣виджджама̄на̄ киланта̄ упасанта̄ нируддха̄’’ти аттхадӣпака̄падаватӣ, еттха пайога̄ сувин̃н̃еййа̄ва. дутийа̄ пана ‘‘сам̣виджджама̄на̄ сама̄на̄’’ти аттхадӣпака̄падаватӣ. татха̄ хи ‘‘сантӣ а̄патти а̄вика̄табба̄’’ти еттха сам̣виджджама̄на̄ ‘‘сантӣ’’ти вуччати.

‘‘йа̄йа ма̄ту бхато посо,

имам̣ локам̣ авеккхати;

тампи па̄н̣ададим̣ сантим̣,

ханти куддхо путхуджджано’’ти

еттха пана сама̄на̄ ‘‘сантӣ’’ти вуччати. апара̄пи иттхилин̇ге ваттаббе падама̄ла̄ ведитабба̄. сантӣсаддасса хи сам̣виджджама̄насаддаттхава̄чакатте ‘‘джа̄тийа̄ кхо сати джара̄маран̣ам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ иттхилин̇гаппайогадассанато саттамӣт̣ха̄не ‘‘сати, сатийа̄, сатийам̣, сантийа̄, сантийам̣, сантӣсӯ’’ти рӯпа̄ни ваттабба̄ни. сеса̄ни иттхинайена н̃еййа̄ни. айам̣ татийа̄, еттха ча ‘‘асантийа̄ а̄паттийа̄ тун̣хӣ бхавитабба’’нти па̄л̣и ‘‘сантийа̄’’ичча̄дӣнам̣ аттхибха̄ве нидассанам̣. апаро найо – сатӣсаддасса ‘‘сама̄на̄’’ти имасмим̣ аттхе ‘‘йа̄ твам̣ васаси джин̣н̣асса, евам̣ дахарийа̄ сатӣ’’ти ча ‘‘йе там̣ джин̣н̣асса па̄дам̣су, евам̣ дахарийам̣ сати’’нти ча па̄л̣идассанато ‘‘сатӣ, сатӣ, сатийо. сатим̣, сатӣ, сатийо. сатийа̄’’тиа̄дӣнипи рӯпа̄ни йоджетабба̄ни, сам̣йоге нака̄ралопавасена ва̄.

ида̄ни ‘‘санто, санта̄’’ти пададвайасса пайоганиччхайам̣ катхайа̄ма пайогесу сотӯнам̣ асаммӯл̣хабха̄ва̄йа. татха̄ хи ‘‘саппуриса̄’’ти ва̄ ‘‘пан̣д̣ита̄’’ти ва̄ бахувачанавасена аттхам̣ ваттука̄мена ‘‘санто данто’’ти евам̣ вуттаекавачанасадисам̣ ‘‘санто’’ти бахувачанам̣ ваттаббам̣. ‘‘сам̣виджджама̄но’’ти екавачанавасена аттхам̣ ваттука̄мена ‘‘санто’’ти екавачанам̣ ваттаббам̣. ‘‘сам̣виджджама̄на̄’’ти бахувачанавасена аттхам̣ ваттука̄мена ‘‘санто саппуриса̄’’ти, ‘‘санто сам̣виджджама̄на̄’’ти ча евам̣ вуттабахувачанасадисам̣ ‘‘санто’’ти ва̄ ‘‘санта̄’’ти ва̄ бахувачанам̣ ваттаббам̣, ‘‘киланто’’ти ва̄ ‘‘сама̄но’’ти ва̄ ‘‘упасанто’’ти ва̄ ‘‘нируддхо’’ти ва̄ екавачанавасена аттхам̣ ваттука̄мена ‘‘санто саппуриса̄’’ти евам̣ вуттабахувачанасадисам̣ ‘‘санто’’ти екавачанам̣ ваттаббам̣. тейеваттхе бахувачанавасена ваттука̄мена пана ‘‘санта̄ сӯнехи па̄дехи, ко не хаттхе гахессатӣ’’ти еттха вийа ‘‘санта̄’’ти бахувачанам̣ ваттаббам̣. айам̣ нӣти са̄дхукам̣ манаси ка̄табба̄. идан̃хи мандабуддхӣнам̣ саммохат̣т̣ха̄нам̣. айампи панеттха сан̇гахо ведитаббо –

‘‘тилин̇гаттхе ча екаттхе, бавхаттхепи ча диссати;

саттамйанто сатисаддо, випалла̄се бахумхи со’’ти.

ида̄ни махантасаддасса на̄микападама̄ла̄ вуччате –

махам̣, маха̄, маханто, маханта̄. махантам̣, маханте. махата̄, махантена, махантехи, махантебхи. махато, махантасса, маханта̄нам̣, махатам̣. махата̄, маханта̄, махантасма̄, махантамха̄, махантехи, махантебхи. махато, махантасса, маханта̄нам̣, махатам̣. махати, маханте, махантасмим̣, махантамхи, махантесу. бхо маха, бхо маха̄, бхаванто махантоти айамамха̄кам̣ ручи.

еттха ‘‘маханто, маханта̄. махантам̣, маханте. махантена̄’’ти пурисанайопи лаббхати, тасма̄ ‘‘бхо маханта, бхаванто маханта̄’’ти а̄лапанапада̄ни йоджетабба̄ни. напум̣сакалин̇ге ваттаббе ‘‘махантам̣, маханта̄нӣ’’ти читтанайопи лаббхати. иттхилин̇ге ваттаббе ‘‘махатӣ, махатӣ, махатийо. махатим̣, махатӣ, махатийо. махатийа̄, махатӣхи махатӣбхӣ’’ти иттхинайопи лаббхати. ‘‘махатийа̄ ча йаккхасена̄йа̄’’тиа̄дӣнеттха нидассанапада̄ни. апаропи ‘‘маханта̄, маханта̄, маханта̄йо. маханта’’нти кан̃н̃а̄найопи лаббхати, ‘‘маханта̄ нидхикумбхийо’’тиа̄дӣнеттха нидассанапада̄ни. качча̄йане пана ‘‘махантӣ’’ити падам̣ дит̣т̣хам̣. там̣ ‘‘гун̣авантӣ, кулавантӣ’’ичча̄дӣни вийа па̄л̣ийам̣ аппасиддхатта̄ вӣмам̣ситаббам̣.

нану бхо йасма̄ са̄санепи ‘‘гаччхантӣ, чарантӣ’’тиа̄дӣни ча ‘‘иддхимантӣ’’ти ча падам̣ диссати, тасма̄ ‘‘махантӣ, гун̣авантӣ’’тиа̄дӣнипи бхавитаббанти? на бхавитаббам̣ татха̄рӯпасса найасса васена аггахетаббатта̄, ‘‘махатӣ, гун̣аватӣ’’ичча̄динайассева дассанато ча. татха̄ хи па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄су ча ‘‘сеййатха̄пи на̄ма махатӣ нан̇галасӣса̄, иттхӣ сийа̄ рӯпаватӣ, са̄ ча сӣлаватӣ сийа̄. сатиматӣ чаккхуматӣ. иддхиматӣ паттиматӣ’’ти ча ‘‘махатим̣ сенам̣ дисва̄ махосадхасена̄ манда̄, айам̣ ативийа махатӣ сена̄ диссатӣ’’ти ча а̄дӣни пайога̄ни диссанти, на ‘‘махантӣ, рӯпавантӣ’’ичча̄дӣни.

кечи пана ‘‘маха̄ити саддо бйа̄се на лаббхати, сама̄сейева лаббхати ‘маха̄пурисо’ти еттха вийа̄’’ти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. ‘‘маха̄ те упа̄сака паричча̄го. маха̄ вата̄йам̣ бханте бхӯмича̄ло. гхосо ча випуло маха̄. ба̄ра̄н̣асираджджам̣ на̄ма маха̄. сена̄ са̄диссате маха̄’’ти пайогадассанато. евам̣ бйа̄сепи лаббхатӣти ведитаббам̣, тасма̄ ‘‘махам̣, маха̄, маханто, маханта̄. бхо маханта, бхаванто маханта̄’’ти пуллин̇ге, ‘‘махантам̣, маха̄, маханта̄ни. бхо маханта, бхаванто маханта̄нӣ’’ти напум̣сакалин̇ге, ‘‘маханта̄, маха̄, маханта̄, маханта̄йо. бхоти маханте, бхотийо маханта̄, маханта̄йо’’ти иттхилин̇ге саббам̣ сампун̣н̣ам̣ йоджетаббам̣. сама̄се пана ‘‘маха̄сатто маха̄упа̄сако маха̄упа̄сика̄ махаббало маха̄ванам̣ махаггатам̣ махаппхалам̣ махаббхайа’’нтиа̄дӣни рӯпа̄ни бхаванти, таддхите ‘‘махаттано махаттам̣ махантаттам̣ махантата̄’’ти рӯпа̄ни бхаванти. гаччхантасаддасса пана ‘‘гаччханто гаччханта̄’’ти рӯпа̄ни ватва̄ сеса̄ни махантасадде вуттанайена виттха̄ретва̄ на̄микападама̄ла̄ ведитабба̄. татха̄ ‘‘гаччханто, гаччханта̄’’ти пурисанайо ча ‘‘гаччхантам̣, гаччханта̄нӣ’’ти читтанайо ча ‘‘гаччхантӣ, гаччхантӣ, гаччхантийо’’ти иттхинайо ча гахетаббо. евам̣ лин̇гаттайавасена ‘‘чарам̣ чаранто чарантам̣ чарантӣ, дадам̣ даданто дадантам̣ дадантӣ’’тиа̄дӣнам̣ анекападасахасса̄нам̣ на̄микападама̄ла̄ виттха̄ретабба̄.

йе пана̄чарийа̄ ‘‘гаччханто’’тиа̄дӣнам̣ паччатта̄лапанабахувачанаттан̃ча ‘‘гаччхам̣’’ичча̄дӣнам̣ а̄лапанекавачанаттан̃ча иччханти, те самамхехи пайого са̄сане на дит̣т̣хо найавасена̄гахетаббатта̄. тасма̄ та̄ни еттха на вада̄ма. айам̣ пана висесо дит̣т̣хо. сеййатхидам̣?

‘‘гаччхам̣ видхама’’мичча̄ди-пада̄ни муниса̄сане;

каттхача̄кхйа̄тика̄ хонти, каттхачи пана на̄мика̄.

‘‘тасса̄хам̣ сантике гаччхам̣,

со ме саттха̄ бхависсати;

видхамам̣ дева те рат̣т̣хам̣,

путто вессантаро тава.

адхаммам̣ са̄ратхи кайира̄, ман̃че твам̣ никкханам̣ ване’’;

иччевама̄дайо н̃еййа̄, пайога̄ еттха дхӣмата̄.

‘‘гаччхисса̄ми видхамӣ’’ти-а̄дина̄ джинаса̄сане;

на̄на̄ка̄лапуриса̄нам̣, васенаттхам̣ ваде видӯ.

на̄матте пана ‘‘гаччханто, видхаманто’’тиа̄дина̄;

‘‘гаччха’’миччевама̄дӣна-маттхаматтхавидӯ ваде.

ида̄ни самагатикаттепи ‘‘джа̄нам̣, пасса’’нтиа̄дӣнам̣ лин̇гавибхаттивачанантаравасена йо висесо диссати, там̣ вада̄ма. татха̄ хи ‘‘са̄ джа̄нам̣йева а̄ха на джа̄на̄мӣти, пассам̣йева а̄ха на пасса̄мӣ’’ти евама̄дӣсу джа̄нам̣ пассам̣ садда̄нам̣ ‘‘джа̄нантӣ пассантӣ’’ти лин̇гантаравасена париваттанам̣ бхаватӣти дат̣т̣хаббам̣. имина̄ ‘‘гаччхам̣’’ити саддассапи йатха̄пайогам̣ ‘‘гаччхантӣ’’ти иттхийа̄ катханаттхо лаббхати техи сама̄нагатикатта̄, на ‘‘гаччханто’’ти саддасса ‘‘гаччхантӣ’’ти иттхийа̄ катханаттхо лаббхати техи асама̄нагатикатта̄ти ка̄ран̣ам̣ дасситам̣ хоти. ‘‘апи ну тумхе а̄йасманто екантасукхам̣ локам̣ джа̄нам̣ пассам̣ вихаратха̄’’ти еттха ‘‘джа̄нанта̄ пассанта̄’’ти вачанантаравасена париваттанам̣ бхаватӣти дат̣т̣хаббам̣. имина̄ пана ‘‘гаччхам̣’’ити саддассапи йатха̄пайогам̣ ‘‘гаччханта̄’’ти бахувачанаттхо лаббхати техи сама̄нагатикатта̄, на ‘‘гаччханте’’ти саддасса ‘‘гаччханта̄’’ти бахувачанаттхо лаббхати техи асама̄нагатикатта̄ти ка̄ран̣ам̣ дасситам̣ хоти. еса найо уттаратра̄пи. ‘‘бхаранти ма̄та̄питаро, пуббе катамануссара’’нти еттха ануссарам̣саддасса ‘‘ануссаранта̄’’ти вачанантаравасена париваттанам̣ бхавати. ‘‘саддхаммо гарука̄таббо, сарам̣ буддха̄на са̄сана’’нти еттха сарам̣саддасса сарантена̄ти вибхаттантаравасена париваттанам̣ бхавати. ‘‘пхусам̣ бхӯта̄ни сан̣т̣ха̄нам̣, манаса̄ ган̣хато йатха̄’’ти еттха пхусам̣саддассапи ‘‘пхусантасса̄’’ти вибхаттантаравасена париваттанам̣ бхавати. татха̄ ‘‘йа̄чам̣ ададамаппийо’’ти еттха̄пи йа̄чам̣саддасса ‘‘йа̄чантасса̄’’ти вибхаттантаравасена париваттанам̣ бхавати. йа̄чанти ва̄ йа̄читаббам̣ дханам̣, имина̄ найена на̄наппака̄рато париваттанам̣ ведитаббам̣. ити ‘‘бхавам̣кара’’нтиа̄дӣнам̣ висадисападама̄ла̄ ча ‘‘гаччхам̣, чара’’нтиа̄дӣнам̣ садисападама̄ла̄ ча ‘‘джа̄нам̣, пасса’’нтиа̄дӣнам̣ лин̇гавибхаттивачанантаравасена каттхачи париваттананти айам̣ тивидхопи а̄ка̄ро а̄кхйа̄тикападаттхавибха̄вана̄йа саддхим̣ катхито па̄вачанаваре сотӯнам̣ саддесваттхесу ча виса̄радабуддхипат̣ила̄бхаттхам̣. саббаметан̃хи сандха̄йа има̄ га̄тха̄ вутта̄ –

‘‘бхавам̣ карам̣ арахам̣ сам̣, махам̣’’ити пада̄ни ту;

висадиса̄ни самбхонти, ан̃н̃аман̃н̃анти лаккхайе.

‘‘гаччхам̣ чарам̣ дадам̣ тит̣т̣хам̣, чинтайам̣ бха̄вайам̣ вадам̣;

джа̄нам̣ пасса’’нтиа̄дӣни, сама̄на̄ни бхаванти хи.

татра ‘‘джа̄на’’нтиа̄дӣнам̣, каттхачи париваттанам̣;

лин̇гавибхаттивачана-нтарато пана диссатӣти.

апича айам̣ саббесампи ниггахӣтантапуллин̇га̄нам̣ пакати, йадидам̣ двӣсу лин̇гесу чхасу вибхаттӣсу терасасу вачанесу ан̃н̃атаралин̇гавибхаттивачанавасена париваттанам̣. айампи панеттха нӣти ведитабба̄.

‘‘гаччхам̣ чара’’нтиа̄дӣни, виппакатавачо сийум̣;

‘‘гаччхама̄но чарама̄но’’, ичча̄дӣни пада̄ни ча.

‘‘махам̣ бхава’’нти ета̄ни, виппакатавачопи ча;

авиппакатавачо ча, сийум̣ аттха̄нурӯпато.

‘‘арахам̣ са’’нти ета̄ни, винимутта̄ни саббатха̄;

а̄ка̄рам̣ тивидхампетам̣, каре читте сумедхасоти.

савиниччхайойам̣ ниггахӣтантапуллин̇га̄нам̣ пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄вибха̄го.

а̄ка̄рантата̄пакатикам̣ ниггахӣтантапуллин̇гам̣ нит̣т̣хитам̣.

ида̄ни дханабхӯтииччетасса пакатирӯпасса ан̃н̃есан̃ча там̣садиса̄нам̣ на̄микападама̄ла̄вибха̄гам̣ ваккха̄ми пубба̄чарийаматам̣ пуречарам̣ катва̄.

агги, аггӣ, аггайо. аггим̣, аггӣ, аггайо. аггина̄, аггӣхи, аггӣбхи. аггисса, аггино, аггӣнам̣. аггина̄, аггӣхи, аггӣбхи. аггисса, аггино, аггӣнам̣. аггисмим̣, аггимхи, аггӣсу. бхо агги, бхо аггӣ, бхаванто аггайо. йамакамаха̄тхераматам̣.

еттха кин̃ча̄пи ниссаккавачанат̣т̣ха̄не ‘‘аггисма̄, аггимха̄’’ти има̄ни на̄гата̄ни, татха̄пи таттха таттха там̣садисаппайогадассанато гахетабба̄ни. ‘‘аггина̄, аггисма̄, аггимха̄’’ти камо ча ведитаббо.