6. а̄ка̄рантапуллин̇гана̄микападама̄ла̄
атха пубба̄чарийаматам̣ пуречарам̣ катва̄ а̄ка̄рантапуллин̇га̄нам̣ пакатирӯпесу абхибхавиту иччетасса пакатирӯпасса на̄микападама̄лам̣ ваккха̄ма – саттха̄, саттха̄, саттха̄ро. саттха̄рам̣, саттха̄ро. саттха̄ра̄, саттха̄рехи, саттха̄ребхи. саттху, саттхусса, саттхуно, саттха̄нам̣, саттха̄ра̄нам̣. саттха̄ра̄, саттха̄рехи, саттха̄ребхи. саттху, саттхусса, саттхуно, саттха̄нам̣, саттха̄ра̄нам̣. саттхари, саттха̄ресу. бхо саттха, бхо саттха̄, бхаванто саттха̄ро.
айам̣ йамакамаха̄тхерена ката̄йа чӯл̣анируттийа̄ а̄гато найо. еттха ча нируттипит̣аке ча качча̄йане ча ‘‘саттхуна̄’’ти падам̣ ана̄гатампи гахетаббамева ‘‘дхаммара̄джена саттхуна̄’’ти дассанато. ‘‘саттха̄ра̄, саттхуна̄, саттха̄рехи, саттха̄ребхӣ’’ти камо ча ведитаббо. еттха ча асатипи аттхависесе бйан̃джанависесавасена, бйан̃джанависеса̄бха̄вепи аттхана̄наттхата̄васена саддантарасандассанам̣ нируттиккамоти ‘‘саттха̄’’ти падам̣ екавачанабахувачанавасена двиккхаттум̣ вуттанти ведитаббам̣. нируттипит̣ака̄дӣсу пана ‘‘саттха̄’’ти пат̣хама̄бахувачанам̣ на а̄гатам̣. кин̃ча̄пи на а̄гатам̣, татха̄пи ‘‘авитаккита̄ маччумупаббаджантӣ’’ти па̄л̣ийам̣ ‘‘авитаккита̄’’ти пат̣хама̄бахувачанасса дассанато ‘‘саттха̄’’ти падасса пат̣хама̄бахувачанаттам̣ авассамиччхитаббам̣. татха̄ ватта̄, дха̄та̄, ганта̄дӣнампи таггатикатта̄. татха̄ нируттипит̣аке ‘‘саттха̄ре’’ти дутийа̄бахувачанан̃ча ‘‘саттхусса, саттха̄на’’нти чатуттхӣчхат̣т̣хекавачанабахувачана̄ни ча а̄гата̄ни, чӯл̣анируттийам̣ пана на а̄гата̄ни. таттха ‘‘ма̄та̄питаро посети. бха̄таро атиккаматӣ’’ти дассанато ‘‘саттха̄ре’’ти дутийа̄бахувачанарӯпам̣ айуттам̣ вийа диссати. качча̄йана̄дӣсу ‘‘бхо саттха, бхо саттха̄’’ ити рассадӣгхавасена а̄лапанекавачанадвайам̣ вуттам̣. нируттипит̣аке ‘‘бхо саттха’’ итирассавасена а̄лапанекавачанам̣ ватва̄ ‘‘бхаванто саттха̄ро’’ти а̄ра̄десавасена а̄лапанабахувачанам̣ вуттам̣. чӯл̣анируттийам̣ ‘‘бхо саттха’’ ити рассавасена а̄лапанекавачанам̣ ватва̄ ‘‘бхо саттха̄’’ ити дӣгхавасена а̄лапанабахувачанам̣ лапитам̣. саббаметам̣ а̄гаме упапариккхитва̄ йатха̄ на вируджджхати, татха̄ гахетаббам̣.
ида̄ни саттхусаддасса йам̣ рӯпантарам̣ амхехи дит̣т̣хам̣, там̣ дассесса̄ма – татха̄ хи ‘‘имесам̣ маха̄на̄ма тин̣н̣ам̣ саттхӯнам̣ ека̄ нит̣т̣ха̄ уда̄ху путху нит̣т̣ха̄’’ти па̄л̣ийам̣ ‘‘саттхӯна’’нти падам̣ дит̣т̣хам̣, тасма̄ айампи камо ведитаббо ‘‘саттху, саттхусса, саттхуно, саттха̄нам̣, саттха̄ра̄нам̣, саттхӯна’’нти. абхибхавита̄, абхибхавита̄, абхибхавита̄ро. абхибхавита̄рам̣, абхибхавита̄ро. абхибхавита̄ра̄, абхибхавитуна̄, абхибхавита̄рехи, абхибхавита̄ребхи. абхибхавиту, абхибхавитусса, абхибхавитуно, абхибхавита̄нам̣, абхибхавита̄ра̄нам̣, абхибхавитӯнам̣. абхибхавита̄ра̄, абхибхавита̄рехи, абхибхавита̄ребхи. абхибхавиту, абхибхавитусса, абхибхавитуно, абхибхавита̄нам̣, абхибхавита̄ра̄нам̣. абхибхавитари, абхибхавита̄ресу. бхо абхибхавита, бхо абхибхавита̄, бхаванто абхибхавита̄ро. йатха̄ панеттха абхибхавиту иччетасса пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄ саттхунайена йоджита̄, евам̣ парибхавитуа̄дӣнан̃ча ан̃н̃есан̃ча там̣садиса̄нам̣ на̄микападама̄ла̄ саттхунайена йоджетабба̄. еттхан̃н̃а̄ни там̣садиса̄ни на̄ма ‘‘ватта̄, дха̄та̄’’ичча̄дӣнам̣ пада̄нам̣ ваттудха̄ту ичча̄дӣни пакатирӯпа̄ни.
ватта̄ дха̄та̄ ганта̄ нета̄,
да̄та̄ катта̄ чета̄ та̄та̄;
чхетта̄ бхетта̄ ханта̄ мета̄,
джета̄ боддха̄ н̃а̄та̄ сота̄.
гаджджита̄ вассита̄ бхатта̄, муччхита̄ пат̣иседхита̄;
бха̄сита̄ пуччхита̄ кханта̄, ут̣т̣ха̄токкамита̄ тата̄.
натта̄ панатта̄ аккха̄та̄, сахита̄ пат̣исевита̄;
нета̄ винета̄ ичча̄дӣ, ваттаре суддхакаттари.
уппа̄дета̄ вин̃н̃а̄пета̄, сандассета̄ пабрӯхета̄;
бодхета̄дӣ чан̃н̃е садда̄, н̃еййа̄ хетусмим̣ аттхасмим̣.
катта̄ кхатта̄ нетта̄ бхатта̄, пита̄ бха̄та̄тиме пана;
кин̃чи бхиджджанти суттасмим̣, там̣ пабхедам̣ катхессахам̣.
саттха̄тиа̄дӣсу кечи, упайогена са̄мина̄;
сахева ниччам̣ ваттанти, нева ваттанти кечи ту.
татра каттусадда̄дайо рӯпантаравасена саттхусаддато кин̃чи бхиджджанти. татха̄ хи ‘‘ут̣т̣хехи катте тарама̄но, гантва̄ вессантарам̣вада̄’’ти еттха ‘‘катте’’ти идам̣ а̄лапанекавачанарӯпам̣, еван̃хи ‘‘бхо катта̄’’ти рӯпато рӯпантарам̣ на̄ма. ‘‘тена хи бхо кхатте йена чампеййака̄ бра̄хман̣агахапатика̄ тенупасан̇кама̄’’ти еттха ‘‘кхатте’’ти идан̃ча̄лапанекавачанарӯпам̣. евампи ‘‘бхо кхатта̄’’ти рӯпато рӯпантарам̣ на̄ма. ‘‘нетте уджум̣ гате сатӣ’’ти еттха ‘‘нетте’’ти идам̣ саттамийа̄ екавачанарӯпам̣, етампи ‘‘неттарӣ’’ти рӯпато рӯпантарам̣. ‘‘а̄ра̄дхайати ра̄джа̄нам̣, пӯджам̣ лабхати бхаттусӯ’’ти еттха ‘‘бхаттӯсӯ’’ти идам̣ саттамийа̄ бахувачанарӯпам̣. ‘‘бхатта̄ресӯ’’ти рӯпато рӯпантарам̣, атра ‘‘бхаттӯсӯ’’ти дассанато, ‘‘ма̄та̄питӯсу пан̣д̣ита̄’’ти еттха ‘‘питӯсӯ’’ти дассанато ча ‘‘ваттӯсу дха̄тӯсу гантӯсу нетӯсу да̄тӯсу каттӯсӯ’’ти евама̄динайопи гахетаббо. айам̣ найо саттхусаддепи иччхитаббо вийа амхе пат̣ибха̄ти.
пита̄, пита̄, питаро. питарам̣, питаро. питара̄, питуна̄, петйа̄, питарехи, питаребхи, питӯхи, питӯбхи. питу, питусса, питуно, пита̄нам̣, питара̄нам̣, питӯнам̣. питара̄, петйа̄, питарехи, питаребхи, питӯхи, питӯбхи. питу, питусса, питуно, пита̄нам̣, питара̄нам̣, питӯнам̣. питари, питаресу, питӯсу. бхо пита, бхо пита̄, бхаванто питаро. еттха пана ‘‘петйа̄, питӯна’’нти имам̣ найадвайам̣ ваджджетва̄ бха̄тусаддасса ча падама̄ла̄ йоджетабба̄. таттха ‘‘матйа̄ ча петйа̄ ча катам̣ суса̄дху, анун̃н̃а̄тоси ма̄та̄питӯхи, ма̄та̄питӯнам̣ аччайена̄’’ти ча дассанато питусаддасса ‘‘петйа̄, питӯхи, питӯбхи. питӯна’’нти рӯпабхедо ча, ‘‘питаро’’ ичча̄дӣсу рассаттан̃ча саттхусаддато висесо. таттха ча ‘‘петйа̄’’ти идам̣ ‘‘джантуйо, хетуйо, хетуйа̄, адхипатийа̄’’ти пада̄ни вийа ачинтеййам̣ пуллин̇гарӯпанти дат̣т̣хаббам̣.
чодана̄ содхана̄ ча̄тра бхавати – саттха̄ пита̄ иччевама̄дӣни ниппханнаттамупа̄да̄йа а̄ка̄ранта̄нӣти ча, пат̣хамам̣ т̣хапетаббам̣ пакатирӯпамупа̄да̄йа ука̄ранта̄нӣти ча тумхе бхан̣атха, ‘‘хету саттха̄радассанам̣. ама̄та̄питарасам̣вад̣д̣хо. катта̄раниддесо’’тиа̄дӣсу пана саттха̄ра ичча̄дӣни катхам̣ тумхе бхан̣атха̄ти? ета̄нипи майам̣ пакатирӯпамупа̄да̄йа ука̄ранта̄нӣти бхан̣а̄ма̄ти. нану ча бхо ета̄ни ака̄ранта̄нӣти? на, ука̄ранта̄нийева та̄ни. нану ча бхо йо ам̣ на̄дӣни парабхӯта̄ни вачана̄ни на диссанти йехи ука̄рантасадда̄намантасса а̄ра̄десо сийа̄, тасма̄ ака̄ранта̄нӣти? на, ӣдисе т̣ха̄не парабхӯта̄нам̣ йо ам̣ на̄дӣнам̣ вачана̄наманока̄сатта̄. татха̄ хи сама̄сависайо есо. сама̄сависайасмин̃хи ачинтеййа̄нипи рӯпа̄ни диссантӣти. евам̣ сантепи бхо ‘‘га̄мато никкхаматӣ’’ти пайогасса вийа асама̄сависайе ‘‘саттха̄рато саттха̄рам̣ гаччхатӣ’’ти ниддесапа̄л̣идассанато ‘‘хету саттха̄радассана’’нтиа̄дӣсу саттха̄ра ичча̄дӣни ака̄ранта̄нӣти чинтетабба̄нӣти? на чинтетабба̄ни ‘‘саттха̄рато саттха̄рам̣ гаччхатӣ’’ти еттха̄пи ука̄рантатта̄. еттха хи асама̄саттепи топаччайам̣ пат̣ичча саттхусаддасса ука̄ро а̄ра̄десам̣ лабхати. йа̄ни пана тумхе ука̄расса а̄ра̄десанимитта̄ни йо ам̣на̄дӣни вачана̄ни иччхатха, та̄ни ӣдисе т̣ха̄не вин̃н̃ӯнам̣ пама̄н̣ам̣ на хонти. ка̄ни пана хонтӣти че? асама̄сависайе топаччайо ча сама̄сависайе парапада̄ни ча парапада̄бха̄ве сйа̄дивибхаттийо ча̄ти има̄нева ӣдисе т̣ха̄не екантена пама̄н̣ам̣ хонти. татха̄ хи дхаммападат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘йа̄вадева анаттха̄йа, н̃аттам̣ ба̄ласса джа̄йатӣ’’ти имисса̄ па̄л̣ийа̄ аттхасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ ‘‘айам̣ нимма̄та̄питароти имасмим̣ пахат̣е дан̣д̣о наттхӣ’’ти еттха нимма̄та̄питароти имасса сама̄сависайатта̄ симхи паре ука̄ро а̄ра̄десам̣ лабхати, тато сисса ока̄ра̄десо, иччетам̣ падам̣ пакатирӯпавасена ука̄рантам̣ бхавати. ниппханнаттамупа̄да̄йа ‘‘пурисо, ураго’’ти пада̄ни вийа ока̄рантан̃ча бхавати. айам̣ панеттха сама̄савиггахо ‘‘ма̄та̄ ча пита̄ ча ма̄та̄питаро, наттхи ма̄та̄питаро етасса̄ти нимма̄та̄питаро’’ти. пакатирӯпавасена хи ‘‘нимма̄та̄питу’’ ити т̣хите сивачанасмим̣ паре ука̄расса а̄ра̄десо хоти. каттхачи пана дхаммападат̣т̣хакатха̄поттхаке ‘‘айам̣ нимма̄та̄питико’’ти па̄т̣хо диссати, есо пана ‘‘айам̣ нимма̄та̄питаро’’ти падасса айуттатам̣ ман̃н̃ама̄нехи т̣хапитоти ман̃н̃а̄ма, на со айутто ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хо. со хи уман̇гаджа̄такат̣т̣хакатха̄йам̣ екапитароти симхи а̄ра̄десапайогена самети. татха̄ хи –
‘‘йатха̄пи нийако бха̄та̄,
саударийо екама̄туко;
евам̣ пан̃ча̄лачандо те,
дайитаббо ратхесабха̄’’ти
имисса̄ па̄л̣ийа̄ аттхам̣ сам̣ван̣н̣ентехи па̄л̣инайан̃н̃ӯхи гарӯхи ‘‘нийакоти аджджхаттико екапитаро екама̄туйа̄ джа̄то’’ти симхи а̄ра̄десапайогарачана̄ ката̄. на кевалан̃ча симхи а̄ра̄десе пуллин̇гаппайогойевамхехи дит̣т̣хо, атха кхо иттхилин̇гаппайогопи са̄сане дит̣т̣хо. татха̄ хи винайапит̣аке чӯл̣авагге ‘‘ассаман̣ӣ хоти асакйадхӣтара̄’’ти падам̣ диссати. айам̣ панеттха сама̄савиггахо ‘‘сакйакуле уппаннатта̄ сакйасса бхагавато дхӣта̄ сакйадхӣтара̄, на сакйадхӣтара̄ асакйадхӣтара̄’’ти. идха̄пи симхи паре ука̄расса а̄ра̄десо като, иттхилин̇габха̄васса иччхитатта̄ а̄паччайо, тато силопо ча дат̣т̣хаббо. евам̣ сама̄сападатте саттху питу каттусадда̄нам̣ на̄микападама̄ла̄йам̣ вуттарӯпато кочи кочи рӯпависесо диссати. ан̃н̃есампи рӯпависесо найан̃н̃уна̄ маггитаббо суттантесу. ко хи на̄ма саматтхо ниссесато буддхавачанаса̄гаре сам̣кин̣н̣а̄ни вичитра̄ни пан̣д̣итаджана̄нам̣ хадайавимха̄панакара̄ни падарӯпаратана̄ни самуддхаритва̄ дассетум̣, тасма̄ амхехи аппаматтака̄нийева дассита̄ни.
адандхаджа̄тико вин̃н̃у-джа̄тико сататам̣ идха;
йогам̣ кароти че саттху, па̄л̣ийам̣ со на кан̇кхати.
йе панидха амхехи ‘‘саттха̄, абхибхавита̄, ватта̄, катта̄’’дайо садда̄ пака̄сита̄, тесу кечи упайогавачанена саддхим̣ ниччам̣ ваттанти ‘‘пуччхита̄, оккамита̄’’ичча̄дайо. татха̄ хи ‘‘абхиджа̄на̄си но твам̣ маха̄ра̄джа имам̣ пан̃хам̣ ан̃н̃е саман̣абра̄хман̣е пуччхита̄. ниддам̣ оккамита̄’’тиа̄дипайога̄ бахӯ диссанти. кечи са̄мивачанена саддхим̣ ниччам̣ ваттанти ‘‘абхибхавита̄, ватта̄’’ичча̄дайо. татха̄ хи ‘‘пачча̄митта̄нам̣ абхибхавита̄, тасса бхаванти ватта̄ро. аматасса да̄та̄. париссайа̄нам̣ сахита̄. ануппаннасса маггасса, уппа̄дета̄ наруттамо’’тиа̄дипайога̄ бахӯ диссанти. кечи пана упайогавачаненапи саддхим̣ нева ваттанти нийога̄ пан̃н̃аттийам̣ паваттанато. там̣ йатха̄? ‘‘саттха̄, пита̄, бха̄та̄, натта̄’’ичча̄дайо. еттха пана ‘‘упайогавачанена саддхим̣ ниччам̣ ваттантӣ’’тиа̄дивачанам̣ каммабхӯтам̣ аттхам̣ сандха̄йа катанти ведитаббам̣.
евам̣ ука̄рантата̄пакатика̄нам̣ а̄ка̄рантапада̄нам̣ паваттим̣ видитва̄ саддесу аттхесу ча косалламиччхантехи пуна лин̇гаантавасена ‘‘саттха̄, саттхо, саттха’’нти тикам̣ катва̄ пада̄наматтхо ча пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄ ча пада̄нам̣ садиса̄садисата̄ ча ваваттхапетабба̄. татра хи ‘‘саттха̄’’ти идам̣ пат̣хамам̣ ука̄рантата̄пакатийам̣ т̣хатва̄ паччха̄ а̄ка̄рантабхӯтам̣ пуллин̇гам̣, ‘‘саттхо’’ти идам̣ пат̣хамам̣ ака̄рантата̄пакатийам̣ т̣хатва̄ паччха̄ ока̄рантабхӯтам̣ пуллин̇гам̣, ‘‘саттха’’нтидам̣ пана пат̣хамам̣ ака̄рантата̄пакатийам̣ т̣хатва̄ паччха̄ ниггахӣтантабхӯтам̣ напум̣сакалин̇гам̣. татра саттха̄ти садевакам̣ локам̣ са̄сати ануса̄сатӣти саттха̄, ко со? бхагава̄. саттхоти саха аттхена̄ти саттхо, бхан̣д̣амӯлам̣ гахетва̄ ва̄н̣иджджа̄йа десантарам̣ гато джанасамӯхо. саттханти са̄сати а̄чиккхати аттхе етена̄ти саттхам̣, бйа̄каран̣а̄дигантхо, атха ва̄ сасати хим̣сати сатте етена̄ти саттхам̣, асиа̄ди. ‘‘саттха̄, саттха̄, саттха̄ро. саттха̄рам̣, саттха̄ро’’ти пуре вийа падама̄ла̄. ‘‘саттхо, саттха̄. саттхам̣, саттхе’’ти пурисанайена падама̄ла̄. ‘‘саттхам̣, саттха̄ни, саттха̄. саттхам̣, саттха̄ни, саттхе’’ти напум̣саке ваттама̄на читтанайена падама̄ла̄ йоджетабба̄. евам̣ тидха̄ бхинна̄су на̄микападама̄ла̄су пада̄нам̣ садиса̄садисата̄ ваваттхапетабба̄.
саттха̄ тит̣т̣хати саббан̃н̃ӯ, саттха̄ йанти дханаттхика̄;
саттха̄ апети пурисо, бхонто саттха̄ дада̄тха сам̣.
евам̣ сутиса̄ман̃н̃авасена садисата̄ бхавати.
саттхам̣ йам̣ тикхин̣ам̣ тена, саттхо катва̄на каппийам̣;
пхалам̣ саттхусса па̄да̄си, саттха̄ там̣ парибхун̃джати.
евам̣ асутиса̄ман̃н̃авасена асадисата̄ бхавати, татха̄ лин̇гаантавасена. ‘‘чета̄ чето’’ти ча ‘‘та̄та̄ та̄то’’ти ча дукам̣ катва̄ пада̄наматтхо ча пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄ ча пада̄нам̣ садиса̄садисата̄ ча ваваттхапетабба̄.
татра хи ‘‘чета̄’’ти пат̣хамам̣ ука̄рантата̄пакатийам̣ т̣хатва̄ паччха̄ а̄ка̄рантабхӯтам̣ пуллин̇гам̣, татха̄ ‘‘та̄та̄’’ти падампи. ‘‘чето’’ти идам̣ пана пат̣хамам̣ ака̄рантата̄пакатийам̣ т̣хатва̄ паччха̄ ока̄рантабхӯтам̣ пуллин̇гам̣, татха̄ ‘‘та̄то’’ти падампи. татра чета̄ти чиноти ра̄сим̣ каротӣти чета̄, па̄ка̄рачинанако пуггало, ит̣т̣хакавад̣д̣хакӣти аттхо. четоти читтам̣, евам̣на̄мако ва̄ луддо. еттха ча читтам̣ ‘‘четайати чинтетӣ’’ти аттхавасена чето, луддо пана пан̣н̣аттивасена. та̄та̄ти та̄йатӣти та̄та̄. ‘‘агхасса та̄та̄ хитасса видха̄та̄’’тисса пайого. ‘‘та̄то’’ти еттха̄пи та̄йатӣти та̄то, путта̄нам̣ питӯсу, питара̄нам̣ путтесу, ан̃н̃есан̃ча ан̃н̃есу пийапуггалесу ваттаббавоха̄ро есо. ‘‘со нӯна капан̣о та̄то, чирам̣ руччати ассаме. киччхена̄дхигата̄ бхога̄, те та̄то видхамам̣ дхамам̣. ехи та̄та̄’’тиа̄дӣсу часса пайого ведитаббо. ‘‘чета̄, чета̄, чета̄ро. чета̄рам̣, чета̄ро’’ти саттхунайена падама̄ла̄. ‘‘чето, чета̄. четам̣, чете. четаса̄, четена̄’’ти маноган̣анайена н̃еййа̄. айам̣ читтава̄чакасса четасаддасса на̄микападама̄ла̄. ‘‘чето, чета̄. четам̣, чете. четена̄’’ти пурисанайена н̃еййа̄. айам̣ пан̣н̣аттива̄чакасса четасаддасса на̄микападама̄ла̄. ‘‘та̄та̄, та̄та̄, та̄та̄ро. та̄та̄ра’’нти саттхунайена н̃еййа̄. ‘‘та̄то, та̄та̄, та̄та’’нти пурисанайена н̃еййа̄. евамима̄супи на̄микападама̄ла̄су пада̄нам̣ садиса̄садисата̄ ваваттхапетабба̄, татха̄ лин̇гаантавасена ‘‘н̃а̄та̄, н̃а̄то, н̃а̄там̣, н̃а̄та̄’’ти чатуккам̣ катва̄ пада̄наматтхо ча пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄ ча пада̄нам̣ садиса̄садисата̄ ча ваваттхапетабба̄.
татра хи ‘‘н̃а̄та̄’’ти идам̣ пат̣хамам̣ ука̄рантата̄пакатийам̣ т̣хатва̄ паччха̄ а̄ка̄рантабхӯтам̣ пуллин̇гам̣. ‘‘н̃а̄то н̃а̄та’’нти има̄ни йатха̄ккамам̣ пат̣хамам̣ ака̄рантата̄пакатийам̣ т̣хатва̄ паччхока̄рантаниггахӣтантабхӯта̄ни ва̄ччалин̇гесу пуннапум̣сакалин̇га̄ни. татха̄ хи ‘‘н̃а̄то аттхо сукха̄вахо. н̃а̄таметам̣ куран̇гасса̄’’ти несам̣ пайога̄ диссанти. ‘‘н̃а̄та̄’’ти идам̣ пана пат̣хамам̣ а̄ка̄рантата̄пакатийам̣ т̣хатва̄ паччха̄пи а̄ка̄рантабхӯтам̣ ва̄ччалин̇гесу иттхилин̇гам̣. татха̄ хи ‘‘еса̄ иттхимайа̄ н̃а̄та̄’’ти пайого. татра пуллин̇гапаккхе ‘‘джа̄на̄тӣти н̃а̄та̄’’ти каттука̄ракаваттама̄нака̄лавасена аттхо гахетаббо. иттхилин̇га̄дипаккхе ‘‘н̃а̄йиттха̄ти н̃а̄та̄ н̃а̄то н̃а̄та’’нти каммака̄рака̄тӣтака̄лавасена аттхо гахетаббо. еса найо ан̃н̃аттха̄пи йатха̄самбхавам̣ дат̣т̣хаббо. ‘‘н̃а̄та̄, н̃а̄та̄, н̃а̄та̄ро. н̃а̄та̄ра’’нти саттхунайена н̃еййа̄. ‘‘н̃а̄то, н̃а̄та̄. н̃а̄та’’нти пурисанайена н̃еййа̄. ‘‘н̃а̄там̣, н̃а̄та̄ни, н̃а̄та̄. н̃а̄там̣, н̃а̄та̄ни, н̃а̄те’’ти ваккхама̄начиттанайена н̃еййа̄. ‘‘н̃а̄та̄, н̃а̄та̄, н̃а̄та̄йо. н̃а̄там̣, н̃а̄та̄, н̃а̄та̄йо’’ти ваккхама̄накан̃н̃а̄найена н̃еййа̄. евамима̄супи на̄микападама̄ла̄су пада̄нам̣ садиса̄садисата̄ ваваттхапетабба̄. ан̃н̃есупи т̣ха̄несу йатха̄рахам̣ имина̄ найена садиса̄садисата̄ упапариккхитабба̄. ватта̄ дха̄та̄ ганта̄дӣнампи ‘‘вадатӣти ватта̄, дха̄ретӣти дха̄та̄, гаччхатӣти ганта̄’’тиа̄дина̄ йатха̄самбхавам̣ ниббачана̄ни н̃еййа̄ни.
йам̣ панеттха амхехи пакин̣н̣акавачанам̣ катхитам̣, там̣ ‘‘ат̣т̣ха̄не идам̣ катхита’’нти на ваттаббам̣. йасма̄ айам̣ садданӣти на̄ма садда̄наматтха̄нан̃ча йутта̄йуттипака̄санаттхам̣ ката̄рамбхатта̄ на̄наппака̄рена саббам̣ ма̄гадхавоха̄рам̣ сан̇кхобхетва̄ катхита̄йева собхати, на итаратха̄, тасма̄ на̄наппабхедена ваттумиччха̄йа самбхавато ‘‘ат̣т̣ха̄не идам̣ катхита’’нти на ваттаббам̣. на̄на̄упа̄йехи вин̃н̃ӯнам̣ н̃а̄панаттхам̣ ката̄рамбхатта̄ ча пана пунаруттидосопеттха на чинтетаббо, ан̃н̃адаттху саддха̄сампаннехи кулапуттехи айам̣ садданӣти пит̣акаттайопака̄ра̄йа саккаччам̣ парийа̄пун̣итабба̄.
ити абхибхавита̄падасадиса̄ни ватта̄, дха̄та̄, ганта̄дӣни пада̄ни дассита̄ни. ида̄ни атам̣садиса̄ни дассесса̄ма. сеййатхидам̣ –
гун̣ава̄ ган̣ава̄ чева, балава̄ йасава̄ татха̄;
дханава̄ сутава̄ видва̄, дхутава̄ катава̄пи ча.
хитава̄ бхагава̄ чева, дхитава̄ тха̄мава̄ татха̄;
йатава̄ ча̄гава̄ ча̄тха, химавичча̄дайо рава̄.
пуннапум̣сакалин̇гехи, ака̄рантехи па̄йато;
вантусаддо паро хоти, таданта̄ гун̣ава̄дайо.
сан̃н̃а̄ва̄ расмива̄ чева, массува̄ ча йасассива̄;
ичча̄дидассана̄песо, а̄ка̄риван̣н̣ука̄рато;
иттхилин̇га̄дӣсу хоти, каттхачӣти пака̄сайе.
сатима̄ гатима̄ аттха-дассима̄ дхитима̄ татха̄;
мутима̄ матима̄ чева, джутима̄ хирима̄пи ча.
тхутима̄ ратима̄ чева, йатима̄ балима̄ татха̄;
касима̄ сучима̄ дхӣма̄, ручима̄ чаккхума̄пи ча.
бандхума̄ хетума̄’йасма̄, кетума̄ ра̄хума̄ татха̄;
кха̄н̣ума̄ бха̄н̣ума̄ гома̄, виджджума̄ васума̄дайо.
па̄пима̄ путтима̄ чева, чандимичча̄дайопи ча;
атам̣садисасадда̄ти, вин̃н̃а̄табба̄ вибха̄вина̄.
иван̣н̣ука̄рока̄рехи, мантусаддо паро бхаве;
а̄ка̄ранта̄ чика̄ранта̄, имантӯти вибха̄вайе.
гун̣ава̄, гун̣ава̄, гун̣аванто. гун̣авантам̣, гун̣аванте. гун̣авата̄, гун̣авантена, гун̣авантехи, гун̣авантебхи. гун̣авато, гун̣авантасса, гун̣аватам̣, гун̣аванта̄нам̣. гун̣авата̄, гун̣аванта̄, гун̣авантасма̄, гун̣авантамха̄, гун̣авантехи, гун̣авантебхи. гун̣авато, гун̣авантасса, гун̣аватам̣, гун̣аванта̄нам̣. гун̣авати, гун̣аванте, гун̣авантасмим̣, гун̣авантамхи, гун̣авантесу. бхо гун̣ава̄, бхаванто гун̣ава̄, бхонто гун̣аванто.
еттха пана ‘‘етха тумхе а̄вусо сӣлава̄хотха̄’’ти ча,
‘‘балаванто дуббала̄ хонти, тха̄мавантопи ха̄йаре;
чаккхума̄ андхика̄ хонти, ма̄туга̄мавасам̣ гата̄’’ти ча
па̄л̣ийам̣ ‘‘сӣлава̄, чаккхума̄’’ти пат̣хама̄бахувачанасса дассанато ‘‘гун̣ава̄’’ти паччатта̄лапанат̣т̣ха̄не бахувачанам̣ вуттам̣. ‘‘гун̣ава̄ сатима̄’’тиа̄дӣсупи есева найо. чӯл̣анируттийампи хи ‘‘гун̣ава̄’’ти паччатта̄лапанабахувачана̄ни а̄гата̄ни, нируттипит̣аке паччаттекавачанабха̄венева а̄гатам̣, чӯл̣анируттийам̣ пана нируттипит̣аке ча ‘‘бхо гун̣ава’’ити рассавасена а̄лапанекавачанам̣ а̄гатам̣. майам̣ пана ‘‘таггха бхагава̄ боджджхан̇га̄. катхам̣ ну бхагава̄ туйхам̣ са̄вако са̄сане рато’’тиевама̄дӣсу анекасатесу па̄т̣хесу ‘‘бхагава̄’’ити а̄лапанекавачанасса дӣгхабха̄вадассанато вантупаччайат̣т̣ха̄не ‘‘бхо гун̣ава̄’’ичча̄ди дӣгхавасена вачанам̣ йуттатарам̣ вийа ман̃н̃а̄ма, мантупаччайат̣т̣ха̄не пана имантупаччайат̣т̣ха̄не ча ‘‘саббаверабхайа̄тӣта, па̄де ванда̄ми чаккхума. евам̣ джа̄на̄хи па̄пима’’ичча̄дӣсу па̄л̣ипадесесу ‘‘чаккхума’’ичча̄диа̄лапанекавачанасса рассабха̄вадассанато ‘‘бхо сатима, бхо гатима’’ичча̄ди рассавасена вачанам̣ йуттатарам̣ вийа ман̃н̃а̄ма, атха ва̄ маха̄паринибба̄насуттат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘а̄йасма̄ тисса’’ итидӣгхавасена вутта̄лапанекавачанасса дассанато ‘‘бхагава̄, а̄йасма̄’’ итидӣгхавасена вуттападаматтам̣ т̣хапетва̄ вантупаччайат̣т̣ха̄непи мантупаччайанайо нетаббо, мантупаччайат̣т̣ха̄непи вантупаччайанайо нетаббо. татха̄ хи качча̄йана̄дӣсу ‘‘бхо гун̣авам̣, бхо гун̣ава, бхо гун̣ава̄’’ити ниггахӣтарассадӣгхавасена тӣн̣и а̄лапанекавачана̄ни вутта̄ни, имина̄ ‘‘бхо сатимам̣, бхо сатима, бхо сатима̄’’ти евама̄динайопи дассито. пат̣хама̄бахувачанат̣т̣ха̄не пана ‘‘гун̣аванто, гун̣аванта̄, гун̣авантӣ’’ти тӣн̣и пада̄ни вутта̄ни, имина̄пи ‘‘сатиманто, сатиманта̄, сатимантӣ’’ти евама̄динайопи дассито. тесу ‘‘бхо гун̣авам̣ бхо сатимам̣, гун̣аванта̄, гун̣авантӣ’’ти има̄ни пада̄ни евам̣гатика̄ни ча ан̃н̃а̄ни пада̄ни па̄л̣ийам̣ аппасиддха̄ни йатха̄ ‘‘а̄йасманта̄’’ти падам̣ пасиддхам̣, тасма̄ йам̣ чӯл̣анируттийам̣ вуттам̣, йан̃ча нируттипит̣аке, йан̃ча качча̄йана̄дӣсу, там̣ саббам̣ па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄хи ча саддхим̣ йатха̄ на вируджджхати, ган̇годакена йамунодакам̣ вийа ан̃н̃адаттху сам̣сандати самети, татха̄ гахетаббам̣.
апичеттха айампи висесо гахетаббо. там̣ йатха̄? ‘‘туйхам̣ дхӣта̄ маха̄вӣра, пан̃н̃аванта джутиндхара̄’’ти па̄л̣ийам̣ ‘‘пан̃н̃аванта’’ити а̄лапанекавачанасса дассанато.
‘‘сабба̄ киревам̣ паринит̣т̣хита̄ни,
йасасси нам̣ пан̃н̃авантам̣ висайха;
йасо ча ладдха̄ пуримам̣ ул̣а̄рам̣,
наппаджджахе ван̣н̣абалам̣ пура̄н̣а’’нти.
имисса̄ джа̄такапа̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘пан̃н̃аванта’’ити а̄лапанекавачанасса дассанато ча ‘‘бхо гун̣аванта, бхо гун̣аванта̄, бхо сатиманта, бхо сатиманта̄’’тиа̄дӣнипи а̄лапанекавачана̄ни авассамиччхитабба̄ни. татха̄ хи тиссам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘йасасси пан̃н̃аванта’’ ичча̄лапанавачанам̣ ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ иччханти. нанти хи падапӯран̣е нипа̄таматтам̣. пан̃н̃авантанти пана чханда̄нураккхан̣аттхам̣ ануса̄ра̄гамам̣ катва̄ вуттам̣. евам̣ па̄вачане вантупаччайа̄дисахита̄нам̣ садда̄нам̣ ‘‘бхагава̄, а̄йасма̄, пан̃н̃аванта, чаккхума, па̄пима’’итидасситанайена а̄лапанаппаватти ведитабба̄. еттха ча ‘‘ган̇га̄бха̄гӣратхӣ на̄ма, химаванта̄ пабха̄вита̄’’ти ча ‘‘куто а̄гататтха бхантети, химаванта̄ маха̄ра̄джа̄’’ти ча дассанато ‘‘гун̣аванта̄’’ти пан̃чамийа̄ екавачанам̣ катхитам̣. йатха̄ гун̣аванту саддасса на̄микападама̄ла̄ йоджита̄, евам̣ дханавантубалаванта̄дӣнам̣ сатиманту гатиманта̄дӣнан̃ча на̄микападама̄ла̄ йоджетабба̄.
ида̄ни видва̄дипада̄нам̣ гун̣ава̄падена сама̄нагатикаттампи сотӯнам̣ пайогесу саммоха̄пагаматтхам̣ екадесато ниббачана̄дӣхи саддхим̣ видвантуичча̄дипакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄ вуччате – н̃а̄н̣асан̇кха̄то ведо асса аттхӣти видва̄, пан̣д̣ито. еттха ча видва̄саддасса аттхибха̄ве ‘‘ити видва̄ самам̣ чаре’’тиа̄ди а̄хаччапа̄т̣хо нидассанам̣. атра̄йам̣ падама̄ла̄ – видва̄, видва̄, видванто. видвантам̣, видванте. видвата̄, видвантена. сесам̣ саббам̣ неййам̣. ведана̄ва̄, ведана̄ва̄, ведана̄ванто. ведана̄вантам̣, ведана̄ванте. ведана̄вата̄, ведана̄вантена. сесам̣ саббам̣ неййам̣. евам̣ ‘‘сан̃н̃а̄ва̄четана̄ва̄ саддха̄ва̄ пан̃н̃ава̄ сабба̄ва̄’’ичча̄дӣсупи. еттха ча ‘‘ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣ сабба̄вантам̣ лока’’нтиа̄дӣни нидассанапада̄ни. таттха сабба̄вантанти саббасаттавантам̣, саббасаттайуттанти аттхо. маджджхедӣгхан̃хи идам̣ падам̣. йебхуййена пана ‘‘пан̃н̃ава̄пан̃н̃аванто’’тиа̄дӣни маджджхерасса̄нипи бхаванти. йасассино парива̄рабхӯта̄ джана̄ асса аттхӣти йасассива̄, атха ва̄ йасассӣ ча йасассива̄ ча̄ти йасассива̄. екадесасарӯпекасесойам̣. ‘‘йасассива̄’’ти падасса пана аттхибха̄ве –
‘‘кхаттийо джа̄тисампанно, абхиджа̄то йасассива̄;
дхаммара̄джа̄ видеха̄нам̣, путто уппаджджате тава̄’’ти
идам̣ нидассанам̣. ‘‘йасассива̄, йасассива̄, йасассиванто. йасассивантам̣’’ ичча̄ди нетаббам̣. аттхе дассанасӣлам̣ аттхадасси, ким̣ там̣? н̃а̄н̣ам̣. аттхадасси асса аттхӣти аттхадассима̄, еттха ча –
‘‘там̣ таттха гатима̄ дхитима̄, мутима̄ аттхадассима̄;
сан̇кха̄та̄ саббадхамма̄нам̣, видхуро етадабравӣ’’ти
идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. ‘‘аттхадассима̄, аттхадассима̄, аттхадассиманто. аттхадассимантам̣’’ ичча̄ди нетаббам̣. па̄пам̣ асса аттхӣти па̄пима̄, акусалара̄сисаманна̄гато ма̄ро. путта̄ асса аттхӣти путтима̄, бахупутто. ‘‘сочати путтехи путтима̄’’ти еттха хи бахупутто ‘‘путтима̄’’ти вуччати. чандо асса аттхӣти чандима̄. чандоти четтха чандавима̄намадхиппетам̣, чандавима̄нава̄сӣ пана девапутто ‘‘чандима̄’’ти. татха̄ хи ‘‘чандо уггато, пама̄н̣ато чандо а̄йа̄мавиттха̄рато уббедхато ча екӯнапан̃н̃а̄сайоджано, париккхепато тӣхи йоджанехи ӯнадийад̣д̣хасатайоджано’’тиа̄дӣсу чандавима̄нам̣ ‘‘чандо’’ти вуттам̣. ‘‘татха̄гатам̣ арахантам̣, чандима̄ саран̣ам̣ гато’’тиа̄дӣсу пана чандадевапутто ‘‘чандима̄’’ти. апаро найо – чандо асса аттхӣти чандима̄. чандоти четтха чандадевапутто адхиппето, таннива̄сат̣т̣ха̄набхӯтам̣ пана чандавима̄нам̣ ‘‘чандима̄’’ти. татха̄ хи ‘‘ра̄ху чандам̣ памун̃чассу, чандо ман̣имайавима̄не васатӣ’’тиа̄дӣсу чандадевапутто ‘‘чандо’’ти вутто.
‘‘йо хаве дахаро бхиккху, йун̃джати буддхаса̄сане;
сомам̣локам̣пабха̄сети, аббха̄ муттова чандима̄’’ти
а̄дӣсу пана таннива̄сат̣т̣ха̄набхӯтам̣ чандавима̄нам̣ ‘‘чандима̄’’ти вуттам̣. ити ‘‘чандо’’ти ча ‘‘чандима̄’’ти ча чандадевапуттассапи чандавима̄нассапи на̄манти ведитаббам̣. татра ‘‘па̄пима̄ путтима̄ чандима̄’’ти има̄ни па̄пасадда̄дито ‘‘тадассаттхи’’ иччетасмим̣ аттхе паваттасса имантупаччайасса васена сиддхимупа̄гата̄нӣти гахетабба̄ни.
нану ча бхо мантупаччайавасенева са̄дхетабба̄нӣти? на, каттхачипи ака̄рантато мантуно абха̄ва̄. нану ча бхо евам̣ сантепи па̄па путта чандато пат̣хамам̣ ика̄ра̄гамам̣ катва̄ тато мантупаччайам̣ катва̄ сакка̄ са̄дхетунти? сакка̄ рӯпаматтасиджджханато, найо пана собхано на хоти. татха̄ хи па̄па путта̄дито ака̄рантато ика̄ра̄гамам̣ катва̄ мантупаччайе видхийама̄не ан̃н̃ехи гун̣айаса̄дӣхи ака̄рантехи ика̄ра̄гамам̣ катва̄ мантупаччайасса ка̄таббата̄пасан̇го сийа̄. на хи анекесу па̄л̣исатасахассесу каттхачипи ака̄рантато гун̣а йаса̄дито ика̄ра̄гамена саддхим̣ мантупаччайо диссати, ат̣т̣ха̄натта̄ пана па̄па путта̄дито ака̄рантато ика̄ра̄гамам̣ акатва̄ имантупаччайе катейева ‘‘па̄пима̄ путтима̄’’тиа̄дӣни сиджджхантӣти.
евам̣ сантепи бхо касма̄ качча̄йанаппакаран̣е мантупаччайова вутто, на имантупаччайоти? двайампи вуттамева. катхам̣ н̃а̄йатӣти че? йасма̄ таттха ‘‘тапа̄дито сӣ, дан̣д̣а̄дито ика ӣ, мадхва̄дито ро, гун̣а̄дито вантӯ’’ти има̄ни чатта̄ри сутта̄ни саннихитатодантасаддабха̄вена ватва̄ маджджхе ‘‘сатйа̄дӣхи мантӯ’’ти ан̃н̃атха̄ суттам̣ ватва̄ тато саннихитатодантавасена ‘‘саддха̄дито н̣а̄’’ти суттам̣ вуттам̣, тасма̄ таттха ‘‘сатйа̄дӣхимантӯ’’ти висадисам̣ катва̄ вуттасса суттасса васена иманту паччайо ча вуттоти вин̃н̃а̄йати. пакати хеса̄чарийа̄нам̣ йена кеначи а̄ка̄рена аттано адхиппа̄йавин̃н̃а̄панам̣. еттха ча дутийо аттхо сарасандхивасена гахетаббо. татха̄ хисса ‘‘сатйа̄дӣхи мантӯ’’ти пат̣хамо аттхо, ‘‘сатйа̄дӣхи имантӯ’’ти дутийо аттхо. ити ‘‘сето дха̄ватӣ’’ти пайоге вийа ‘‘сатйа̄дӣхи мантӯ’’ти сутте бхиннасаттисамаветавасена аттхадвайапат̣ипатти бхавати, тасма̄ парамасукхумасугамбхӣраттхавата̄ анена суттена каттхачи сати гати сету гоичча̄дито мантупаччайо иччхито. каттхачи сати па̄па путтаичча̄дито имантупаччайо иччхитоти дат̣т̣хаббам̣.
йасма̄ пана сатисаддо мантувасена гатидхӣсетхуго ичча̄дӣхи, имантувасена па̄папутта̄дӣхи ча сама̄нагатикатта̄ тесам̣ пака̄рабха̄вена гахито, тасма̄ евам̣ суттаттхо бхавати ‘‘сатйа̄дӣхи манту сатиппака̄рехи саддехи мантупаччайо хоти имантупаччайо ча йатха̄рахам̣ ‘тадассаттхи’ иччетасмим̣ аттхе’’ти. айам̣ панеттха адхиппа̄йо – йатха̄ ‘‘сатима̄’’ти еттха сатӣти ика̄рантато мантупаччайо хоти, татха̄ ‘‘гатима̄, дхӣма̄, сетума̄, гома̄’’тиа̄дӣсу ика̄ранта ӣка̄ранта ука̄рантаниччока̄рантато мантупаччайо хоти. йатха̄ ча ‘‘сатима̄’’ти еттха ‘‘сатӣ’’ти ика̄рантато имантупаччайо хоти, татха̄ ‘‘гатима̄, па̄пима̄, путтима̄’’тиа̄дӣсу ика̄ранта ака̄рантато имантупаччайо хоти. евам̣ сатиппака̄рехи саддехи йатха̄самбхавам̣ манту имантупаччайа̄ хонтӣти.
йаджджевам̣ паччайадвайавидха̄йакам̣ ‘‘дан̣д̣а̄дито ика ӣ’’ти суттам̣ вийа ‘‘сатйа̄дито иманту мантӯ’’ти ваттаббам̣, касма̄ на̄воча̄ти? татха̄ авачане ка̄ран̣аматтхи. йади хи ‘‘дан̣д̣а̄дито ика ӣ’’ти суттам̣ вийа ‘‘сатйа̄дито иманту мантӯ’’ти суттам̣ вуттам̣ сийа̄, екаккхан̣ейева иманту мантӯнам̣ вачанена дан̣д̣асаддато самбхӯтам̣ ‘‘дан̣д̣ико дан̣д̣ӣ’’ти рӯпадвайамива сатигатиа̄дитопи висадисарӯпадвайамиччхитаббам̣ сийа̄, тан̃ча наттхи, тасма̄ ‘‘сатйа̄дито иманту мантӯ’’ти на вуттам̣. апича татха̄ вутте бавхаккхарата̄йа гантхагарута̄ сийа̄. йасма̄ ча суттена на̄ма аппаккхарена асандиддхена са̄равантена гӯл̣ханиннайена саббатомукхена анаваджджена бхавитаббам̣. качча̄йане ча йебхуййена та̄диса̄ни гамбхӣраттха̄ни сувисадан̃а̄н̣ависайабхӯта̄ни сутта̄ни диссанти ‘‘упа̄джхадхикиссаравачане, сара̄ саре лопа’’нтиа̄дӣни, идампи тесаман̃н̃атарам̣, тасма̄ ‘‘сатйа̄дито иманту мантӯ’’ти на вуттам̣. евам̣ суттопадесе акатепи имантунопи гахан̣аттхам̣ бхиннасаттисамаветавасена ‘‘сатйа̄дӣхи мантӯ’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
апаро найо – ‘‘тапа̄дито сӣ’’тиа̄дӣсу тодантасаддасса бахувачанантата̄ на сут̣т̣ху па̄кат̣а̄ топаччайасса екаттхабавхаттхесу ваттанато, ‘‘сатйа̄дӣхи мантӯ’’ти еттха пана хисаддасса бахувачанаттхата̄ атӣва па̄кат̣а̄, тасма̄ бахувачанаггахан̣ена иманту паччайо хотӣтипи дат̣т̣хаббам̣. нану ча бхо вина̄пи имантупаччайена па̄памассаттхӣти па̄пӣ, па̄пӣ ева па̄пима̄ти сакаттхе ма̄паччайе катейева ‘‘па̄пима̄ путтима̄’’тиа̄дӣни сиджджханти ‘‘чхат̣т̣хамо со пара̄бхаво’’ти еттха мапаччайена ‘‘чхат̣т̣хамо’’ти падам̣ вийа̄ти? атинайан̃н̃ӯ бхавам̣, атинайан̃н̃ӯ на̄ма̄ти бхавам̣ ваттаббо, на пана бхавам̣ саддагатим̣ джа̄на̄ти, саддагатийо ча на̄ма бахувидха̄. татха̄ хи чхат̣т̣хойева чхат̣т̣хамо, ‘‘суттамева суттанто’’тиа̄дӣсу пурисанайена йоджетабба̄ саддагати, ‘‘девойева девата̄’’тиа̄дӣсу кан̃н̃а̄найена йоджетабба̄ саддагати, ‘‘дит̣т̣хи ева дит̣т̣хигата’’нтиа̄дӣсу читтанайена йоджетабба̄ саддагати. евам̣видха̄су саддагатӣсу ‘‘па̄пӣ ева па̄пима̄’’тиа̄дикам̣ катарам̣ саддагатим̣ вадеси? ‘‘саттха̄ ра̄джа̄ брахма̄ сакха̄ атта̄ са̄ пума̄’’тиа̄дӣсу ча катарам̣ саддагатим̣ вадеси? катарасаддантогадхам̣ катара̄йа ча на̄микападама̄ла̄йам̣ йоджетаббам̣ ман̃н̃асӣти? со евам̣ пут̣т̣хо аддха̄ уттари кин̃чи адисва̄ тун̣хӣ бхависсати, тасма̄ та̄дисо найо на гахетаббо. та̄дисасмин̃хи найе ‘‘па̄пимата̄ па̄пимато’’тиа̄дӣни рӯпа̄ни на сиджджханти, имантупаччайанайена пана сиджджханти, тасма̄ айамева найо пасаттхатаро а̄йасмантехи самма̄ читте т̣хапетаббо. атридам̣ нидассанам̣ –
‘‘джайо хи буддхасса сирӣмато айам̣,
ма̄расса ча па̄пимато пара̄джайо;
уггхосайум̣ бодхиман̣д̣е памодита̄,
джайам̣ тада̄ деваган̣а̄ махесино’’ти ча,
‘‘са̄кха̄паттапхалӯпето, кхандхима̄вамаха̄думо’’ти ча.
па̄пима̄, па̄пима̄, па̄пиманто. па̄пимантам̣. сесам̣ неййам̣, еса найо ‘‘кхандхима̄, путтима̄’’тиа̄дӣсупи.
ида̄ни йатха̄па̄вачанам̣ кин̃чидева химаванту сатиманта̄дӣнам̣ висесам̣ брӯма. химавантова паббато. сатимам̣ бхиккхум̣. бандхумам̣ ра̄джа̄нам̣. чандимам̣ девапуттам̣. сатимасса бхиккхуно. бандхумасса ран̃н̃о. иддхимасса ча парасса ча екаккхан̣е читтам̣ уппаджджати. ичча̄ди висесо ведитаббо. апичеттха ‘‘а̄йасманта̄’’ти двиннам̣ ваттаббавачанам̣, ‘‘а̄йасманто’’ти бахӯнам̣ ваттаббавачананти айампи висесо ведитаббо. татха̄ хи ‘‘двиннам̣ а̄рочентена ‘а̄йасманта̄ дха̄рентӯ’ти, тин̣н̣ам̣ а̄рочентена ‘а̄йасманто дха̄рентӯ’ти ваттабба’’нти вуттам̣. ‘‘тин̣н̣а’’нти четтха катха̄сӣсаматтам̣, тена чатуннампи пан̃чаннампи атирекасата̄нампӣти дасситам̣ хоти. бахавохи упа̄да̄йа ‘‘уддит̣т̣ха̄ кхо а̄йасманто чатта̄ро па̄ра̄джика̄ дхамма̄’’тиа̄дика̄ па̄л̣ийо т̣хапита̄. таттха ‘‘а̄йасманта̄’’тидам̣ винайавоха̄равасена двейева сандха̄йа вуттатта̄ на саббаса̄дха̄ран̣ам̣. винайавоха̄ран̃хи ваджджетва̄ ан̃н̃асмим̣ воха̄ре на паваттати. ‘‘а̄йасманто’’тидам̣ пана саббаттха паваттатӣти двиннам̣ висесо ведитаббо.
татра ‘‘химаванто’’ти идам̣ йебхуййенекавачанам̣ бхавати, каттхачи бахувачанампи, тена̄ха нируттипит̣аке тхеро ‘‘химава̄ тит̣т̣хати, химаванто тит̣т̣хантӣ’’ти. ‘‘химавантова паббато’’ти айам̣ екавачананайо йатха̄рутапа̄л̣ивасена гахетаббо. йатха̄рутапа̄л̣и ча на̄ма –
‘‘дӯре санто пака̄санти, химавантова паббато;
асантеттха на диссанти, раттим̣ кхитта̄ йатха̄ сара̄.
ахам̣ тена самайена, на̄гара̄джа̄ махиддхико;
атуло на̄ма на̄мена, пун̃н̃аванто джутиндхаро.
гатиманто сатиманто, дхитиманто ча со иси;
саддхаммадха̄рако тхеро, а̄нандо ратана̄каро’’
ичча̄ди. еттха ‘‘пун̃н̃аванто’’тиа̄дӣни анекесу т̣ха̄несу бахувачанабха̄вена пунаппунам̣ ваданта̄нипи каттхачи екавачана̄ни хонти, екавачанабха̄во ча несам̣ га̄тха̄висайе диссати, тасма̄ та̄ни йатха̄па̄вачанам̣ гахетабба̄ни.
евам̣ химавантусатимантусадда̄дӣнам̣ висесам̣ н̃атва̄ пуна лин̇гантавасена двилин̇гакапада̄наматтхо ча пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄ ча пада̄нам̣ садиса̄садисата̄ ча ваваттхапетабба̄.
татра хи ‘‘сирима̄’’ти падам̣ сутиса̄ман̃н̃авасена лин̇гадвайе ваттанато двидха̄ бхиджджати. ‘‘сирима̄ пурисо’’ти хи аттхе а̄ка̄рантам̣ пуллин̇гам̣, ‘‘сирима̄ на̄ма девӣ’’ти аттхе а̄ка̄рантам̣ иттхилин̇гам̣, убхайампетам̣ ука̄рантата̄пакатика̄. атха ва̄ пана паччхимам̣ а̄ка̄рантата̄пакатикам̣, сирӣ йасса аттхи со сирима̄ти пуллин̇гавасена ниббачанам̣, сирӣ йасса̄ аттхи са̄ сирима̄ти иттхилин̇гавасена ниббачанам̣. атрима̄ни кин̃ча̄пи сутивасена ниббачанаттхавасена ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сама̄наттха̄ни, татха̄пи пурисападаттхаиттхипадаттхава̄чакатта̄ бхиннаттха̄нӣти ведитабба̄ни. еса найо ан̃н̃есупи ӣдисесу т̣ха̄несу нетаббо. сирима̄, сирима̄, сириманто. сиримантам̣, сириманте. сиримата̄, сиримантена. гун̣авантусаддассева на̄микападама̄ла̄. сирима̄, сирима̄, сирима̄йо. сиримам̣, сирима̄, сирима̄йо. сирима̄йа. ваккхама̄накан̃н̃а̄найена н̃еййа̄. евам̣ двидха̄ бхинна̄нам̣ сама̄насутикасадда̄нам̣ на̄микападама̄ла̄су пада̄нам̣ садиса̄садисата̄ ваваттхапетабба̄. сама̄наниббачанаттхассапи хи асама̄насутикасса ‘‘сирима̄’’ти саддасса на̄микападама̄ла̄йам̣ пада̄нам̣ имехи падехи ка̄чипи сама̄ната̄ на лаббхати. атридам̣ вуччати –
‘‘сирима̄’’ти падам̣ дведха̄, пумиттхӣсу паваттито;
бхиджджатӣти вибха̄веййа, еттха пуллин̇гамиччхитам̣.
ити абхибхавита̄ падена висадиса̄ни гун̣ава̄сатима̄дӣни пада̄ни дассита̄ни саддхим̣ на̄микападама̄ла̄хи. ида̄ни апара̄нипи таббисадиса̄ни пада̄ни дассесса̄ма саддхим̣ на̄микападама̄ла̄хи. сеййатхидам̣?
ра̄джа̄ брахма̄ сакха̄ атта̄, а̄тума̄ са̄ пума̄ раха̄;
дал̣хадхамма̄ ча паччаккха-дхамма̄ ча виват̣аччхада̄.
ваттаха̄ ча татха̄ вутта-сира̄ чева йува̄пи ча;
магхава аддха муддха̄ди, вин̃н̃а̄табба̄ вибха̄вина̄.
еттха ‘‘са̄’’ти падамева а̄ка̄рантата̄пакатикама̄ка̄рантам̣, сеса̄ни пана ака̄рантата̄пакатика̄ни а̄ка̄ранта̄ни.
ра̄джа̄, ра̄джа̄, ра̄джа̄но. ра̄джа̄нам̣, ра̄джам̣, ра̄джа̄но. ран̃н̃а̄, ра̄джина̄, ра̄джӯхи, ра̄джӯбхи. ран̃н̃о, ра̄джино, ран̃н̃ам̣, ра̄джӯнам̣, ра̄джа̄нам̣. ран̃н̃а̄, ра̄джӯхи, ра̄джӯбхи. ран̃н̃о, ра̄джино, ран̃н̃ам̣, ра̄джӯнам̣, ра̄джа̄нам̣. ран̃н̃е, ра̄джини, ра̄джӯсу. бхо ра̄джа, бхаванто ра̄джа̄но, бхаванто ра̄джа̄ ити ва̄, айамамха̄кам̣ ручи.
нируттипит̣ака̄дӣсу ‘‘ра̄джа̄’’ти бахувачанам̣ на а̄гатам̣, чӯл̣анируттийам̣ пана а̄гатам̣. кин̃ча̄пи нируттипит̣ака̄дӣсу на а̄гатам̣, татха̄пи ‘‘нета̄диса̄ сакха̄ хонти, лаббха̄ ме джӣвато сакха̄’’ти па̄л̣ийам̣ бахувачанекавачанавасена ‘‘сакха̄’’ти падасса дассанато ‘‘ра̄джа̄’’ти бахувачанам̣ иччхитаббамева. татха̄ ‘‘брахма̄, атта̄’’ичча̄дӣнипи бахувачана̄ни таггатикатта̄ вина̄ кеначи рӯпависесена.
еттха ча ‘‘гахапатико на̄ма т̣хапетва̄ ра̄джам̣ ра̄джабхогам̣ бра̄хман̣ам̣ авасесо гахапатико на̄ма̄’’ти дассанато ра̄джанти вуттам̣, идам̣ пана нируттипит̣аке на а̄гатам̣. ‘‘саббадаттена ра̄джина̄’’ти дассанато ‘‘ра̄джина̄’’ти вуттам̣. ‘‘а̄ра̄дхайати ра̄джа̄нам̣, пӯджам̣ лабхати бхаттусӯ’’ти дассанато чатуттхӣчхат̣т̣хӣвасена ‘‘ра̄джа̄на’’нти вуттам̣. качча̄йанарӯпасиддхигантхесу пана ‘‘ра̄джена, ра̄джехи, ра̄джебхи. ра̄джесӯ’’ти пада̄ни вутта̄ни. чӯл̣анируттинируттипит̣акесу та̄ни на̄гата̄ни, ана̄гатабха̄войева тесам̣ йуттатаро па̄л̣ийам̣ адассанато, тасма̄ еттхета̄ни амхехи на вутта̄ни. па̄л̣инайе хи упапариккхийама̄не ӣдиса̄ни пада̄ни сама̄сейева пасса̄ма, на пана̄н̃н̃атра, атриме пайога̄ – ‘‘а̄вуттхам̣ дхаммара̄джена̄’’ти ча, ‘‘сивира̄джена песито’’ти ча, ‘‘паджа̄патисса девара̄джасса дхаджагга’’нти ча, ‘‘никкхаманте маха̄ра̄дже, сивӣнам̣ рат̣т̣хавад̣д̣хане’’ти ча, евам̣ па̄л̣инайе упапариккхийама̄не ‘‘ра̄джена̄’’тиа̄дӣни сама̄сейева пасса̄ма, на кевалам̣ па̄л̣инайе пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄найепи упапариккхийама̄не сама̄сейева пасса̄ма, на пана̄н̃н̃атра, евам̣ сантепи сут̣т̣ху упапариккхитаббамидам̣ т̣ха̄нам̣. ко хи на̄ма са̄т̣т̣хакатхе тепит̣аке буддхавачане саббасо найам̣ саллаккхетум̣ саматтхо ан̃н̃атра пабхиннапат̣исамбхидехи кхӣн̣а̄савехи.
еттха ча сама̄сантагатара̄джа-саддасса на̄микападама̄ла̄йо двидха̄ вуччанте ока̄ранта̄ка̄рантавасена. татрока̄ранта̄ ‘‘маха̄ра̄джо йувара̄джо сивира̄джо дхаммара̄джо’’иччевама̄дайо бхаванти. а̄ка̄ранта̄ пана ‘‘маха̄ра̄джа̄ йувара̄джа̄ сивира̄джа̄ дхаммара̄джа̄’’иччевама̄дайо. еттха кин̃ча̄пи па̄л̣ийам̣ пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄су ча ‘‘маха̄ра̄джо’’тиа̄дӣни на санти, татха̄пи ‘‘саббамитто саббасакхо, саббабхӯта̄нукампако’’ти па̄л̣ийам̣ ‘‘саббасакхо’’ти дассанато ‘‘маха̄ра̄джо’’тиа̄дӣнипи авассамиччхитабба̄ни. татха̄ хи сама̄сесу ‘‘дхаммара̄джена, дхаммара̄джасса̄’’тиа̄дӣни диссанти. ета̄ни ока̄рантарӯпа̄ни ева, на̄ка̄рантарӯпа̄ни. маха̄ра̄джо, маха̄ра̄джа̄. маха̄ра̄джам̣, маха̄ра̄дже. маха̄ра̄джена, маха̄ра̄джехи, маха̄ра̄джебхи. маха̄ра̄джасса, маха̄ра̄джа̄нам̣. маха̄ра̄джа̄, маха̄ра̄джасма̄, маха̄ра̄джамха̄, маха̄ра̄джехи, маха̄ра̄джебхи. маха̄ра̄джасса, маха̄ра̄джа̄нам̣. маха̄ра̄дже, маха̄ра̄джасмим̣, маха̄ра̄джамхи, маха̄ра̄джесу. бхо маха̄ра̄джа, бхаванто маха̄ра̄джа̄. качча̄йаначӯл̣анируттинайехи пана ‘‘бхо маха̄ра̄джа̄’’ити екавачанабахувачана̄нипи дат̣т̣хабба̄ни. йатха̄ ‘‘маха̄ра̄джо’’ти ока̄рантападасса васена, евам̣ ‘‘сивира̄джо дхаммара̄джо девара̄джо’’тиа̄дӣнампи ока̄рантапада̄нам̣ васена пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄ йоджетабба̄.
айам̣ пана̄ка̄рантавасена на̄микападама̄ла̄ –
маха̄ра̄джа̄, маха̄ра̄джа̄, маха̄ра̄джа̄но. маха̄ра̄джа̄нам̣, маха̄ра̄джам̣, маха̄ра̄джа̄но. маха̄ран̃н̃а̄, маха̄ра̄джина̄, маха̄ра̄джӯхи, маха̄ра̄джӯбхи. маха̄ран̃н̃о, маха̄ра̄джино, маха̄ран̃н̃ам̣, маха̄ра̄джӯнам̣. маха̄ран̃н̃а̄, маха̄ра̄джӯхи, маха̄ра̄джӯбхи. маха̄ран̃н̃о, маха̄ра̄джино, маха̄ран̃н̃ам̣, маха̄ра̄джӯнам̣. маха̄ран̃н̃е, маха̄ра̄джини, маха̄ра̄джӯсу. бхо маха̄ра̄джа, бхаванто маха̄ра̄джа̄но.
идха̄пи пакаран̣адвайанайена ‘‘бхо маха̄ра̄джа̄’’ ити екавачанабахувачана̄нипи дат̣т̣хабба̄ни. йатха̄ ча ‘‘маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ка̄рантападасса васена, евам̣ ‘‘сивира̄джа̄, дхаммара̄джа̄, девара̄джа̄’’тиа̄дӣнампи а̄ка̄рантапада̄нам̣ васена пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄ йоджетабба̄.
идха апара̄пи аттхасса па̄кат̣ӣкаран̣аттхам̣ крийа̄падехи саддхим̣ йоджетва̄ а̄ка̄рантока̄ранта̄нам̣ миссакавасена на̄микападама̄ла̄ вуччате –
маха̄ра̄джа̄, маха̄ра̄джо тит̣т̣хати, маха̄ра̄джа̄но, маха̄ра̄джа̄ тит̣т̣ханти. маха̄ра̄джа̄нам̣, маха̄ра̄джам̣ пассати, маха̄ра̄джа̄но, маха̄ра̄дже пассати. маха̄ран̃н̃а̄, маха̄ра̄джина̄, маха̄ра̄джена катам̣, маха̄ра̄джӯхи, маха̄ра̄джӯбхи, маха̄ра̄джехи, маха̄ра̄джебхи катам̣. маха̄ран̃н̃о, маха̄ра̄джино, маха̄ра̄джасса дӣйате, маха̄ран̃н̃а̄, маха̄ра̄джа̄, маха̄ра̄джасма̄, маха̄ра̄джамха̄ ниссат̣ам̣, маха̄ра̄джӯхи, маха̄ра̄джӯбхи, маха̄ра̄джехи, маха̄ра̄джебхи ниссат̣ам̣. маха̄ран̃н̃о, маха̄ра̄джино, маха̄ра̄джасса париггахо, маха̄ран̃н̃ам̣, маха̄ра̄джӯнам̣, маха̄ра̄джа̄нам̣ париггахо. маха̄ран̃н̃е, маха̄ра̄джини, маха̄ра̄дже, маха̄ра̄джасмим̣, маха̄ра̄джамхи патит̣т̣хитам̣, маха̄ра̄джӯсу, маха̄ра̄джесу патит̣т̣хитам̣. бхо маха̄ра̄джа твам̣ тит̣т̣ха, бхонто маха̄ра̄джа̄но, маха̄ра̄джа̄ тумхе тит̣т̣хатха̄ти. евам̣ ‘‘йувара̄джа̄, йувара̄джо’’тиа̄дӣсупи.
кечеттха вадеййум̣ ‘‘касма̄ пакаран̣акаттуна̄ имасмим̣ т̣ха̄не маханто ва̄йа̄мо ча маханто ча параккамо като, нанветесупи падесу ка̄ничи буддхавачане виджджанти, ка̄ничи на виджджантӣти? вин̃н̃ӯхи те евам̣ ваттабба̄ ‘‘пакаран̣акатта̄ренеттха со ча маханто ва̄йа̄мо со ча маханто параккамо са̄т̣т̣хакатхе наван̇ге саттхуса̄сане саддесу ча аттхесу ча сота̄ра̄нам̣ сут̣т̣ху косаллуппа̄данена са̄санассопака̄раттхам̣ като, йа̄ни чета̄ни тена пада̄ни дассита̄ни, етесу ка̄ничи буддхавачане виджджанти, ка̄ничи на виджджанти. еттха йа̄ни буддхавачане виджджанти, та̄ни виджджама̄навасена гахита̄ни. йа̄ни на виджджанти, та̄ни пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄дӣсу виджджама̄навасена па̄л̣инайавасена ча гахита̄нӣ’’ти. атра̄йам̣ сан̇кхепато адхиппа̄йавибха̄вана̄ –
‘‘идам̣ ватва̄ маха̄ра̄джа̄, кам̣со ба̄ра̄н̣асиггахо;
дханум̣ тӯн̣ин̃ча никкхиппа, сам̣йамам̣ аджджхупа̄гамӣ’’ти
идам̣ а̄ка̄рантасса маха̄ра̄джасаддасса нидассанам̣. йасма̄ ‘‘саббасакхо’’ти па̄л̣и виджджати, тасма̄ тена найена ‘‘маха̄ра̄джо’’типи ока̄ранто дит̣т̣хо на̄ма хоти пурисанайена йоджетаббо ча. тенева ча ‘‘тамабрави маха̄ра̄джа̄. никкхаманте маха̄ра̄дже’’тиа̄дӣни диссанти.
евам̣ маха̄ра̄джасаддасса ока̄рантатте сиддхе ‘‘маха̄ра̄джа̄, маха̄ра̄джасма̄, маха̄ра̄джамха̄’’ти пан̃чамийа̄ екавачанан̃ча ‘‘маха̄ра̄дже, маха̄ра̄джасмим̣, маха̄ра̄джамхӣ’’ти саттамийа̄ екавачанан̃ча сиддха̄ни ева хонти па̄л̣ийам̣ авиджджама̄на̄нампи найавасена гахетаббатта̄. ‘‘ра̄джена, ра̄джасса̄’’тиа̄дӣни пана найавасена гахетабба̄ни на хонти. касма̄ти че? йасма̄ ‘‘ра̄джа̄ брахма̄ сакха̄ атта̄’’иччевама̄дӣни ‘‘пурисо ураго’’тиа̄дӣни вийа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ саббатха̄ садиса̄ни на хонти. татха̄ хи несам̣ ‘‘ран̃н̃а̄ брахмуна̄ сакхина̄ аттана̄ аттена са̄на̄ пумуна̄’’тиа̄дӣни висадиса̄нипи рӯпа̄ни бхаванти, тасма̄ та̄ни на сакка̄ найавасена джа̄нитум̣. евам̣ дуджджа̄натта̄ пана па̄л̣ийам̣ пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄су ча йатха̄рутапада̄нева гахетабба̄ни. маха̄ра̄джасадда̄дӣнам̣ пана ока̄рантабха̄ве сиддхейева ‘‘пурисанайогадха̄ име садда̄’’ти найаггахан̣ам̣ диссати, тасма̄ амхехи найавасена ‘‘маха̄ра̄джа̄, маха̄ра̄джасма̄’’тиа̄дӣни вутта̄ни. йатха̄ хи –
‘‘етан̃хи те дура̄джа̄нам̣, йам̣ сеси матаса̄йикам̣;
йасса те кад̣д̣хама̄насса, хаттха̄ дан̣д̣она муччатӣ’’ти
еттха ‘‘хаттха̄’’ти, ‘‘аттадан̣д̣а̄ бхайам̣ джа̄та’’нти еттха пана ‘‘дан̣д̣а̄’’ти ча ока̄рантасса пан̃чамийекавачанасса дассанато ‘‘урага̄, пат̣ан̇га̄, вихага̄’’тиа̄дӣнипи ока̄ранта̄ни пан̃чамийекавачана̄ни гахетабба̄ни хонти. йатха̄ ча ‘‘да̄т̣хини ма̄тиман̃н̃авхо, син̇га̄ло мама па̄н̣адо’’ти еттха ‘‘ман̃н̃авхо’’ти, ‘‘суддха̄ суддхехи сам̣ва̄сам̣, каппайавхо патиссата̄’’ти еттха пана ‘‘каппайавхо’’ти ча крийа̄падасса дассанато ‘‘гаччхавхо, бхун̃джавхо, сайавхо’’тиа̄дӣнипи гахетабба̄ни хонти. ган̣ханти ча та̄диса̄ни падарӯпа̄ни са̄сане сукусала̄ кусала̄, тасма̄ амхехипи найагга̄хавасена ‘‘маха̄ра̄джа̄, маха̄ра̄джасма̄’’тиа̄дӣни вутта̄ни. найагга̄хавасена пана гахан̣е асати катхам̣ на̄микападама̄ла̄ парипун̣н̣а̄ бхависсанти, сатийева тасмим̣ парипун̣н̣а̄ бхаванти.
татха̄ хи буддхавачане анекасатасахасса̄ни на̄микапада̄ни крийа̄пада̄ни ча па̄т̣иеккам̣ па̄т̣иеккам̣ екавачанабахувачанака̄хи саттахи ат̣т̣хахи ва̄ на̄мавибхаттӣхи чханнавутийа̄ ча а̄кхйа̄тикавачанехи йоджита̄ни на санти, найавасена пана сантийева, ити найавасена ‘‘маха̄ра̄джа̄, маха̄ра̄джасма̄’’тиа̄дӣни амхехи т̣хапита̄ни. ‘‘маха̄ра̄джа̄ тит̣т̣ханти, маха̄ра̄джа̄ тумхе тит̣т̣хатха̄’’ти има̄ни пана ‘‘атха кхо чатта̄ро маха̄ра̄джа̄ махатийа̄ ча йаккхасена̄йа махатийа̄ ча кумбхан̣д̣асена̄йа̄’’ти дассанато,
‘‘чатта̄ро те маха̄ра̄джа̄, саманта̄ чатуро диса̄;
даддал̣хама̄на̄ ат̣т̣хам̣су, ване ка̄пилаваттхаве’’ти
дассанато ча вутта̄ни. ‘‘маха̄ра̄джа’’нтиа̄дӣнипи па̄л̣ин̃ча па̄л̣инайан̃ча дисва̄ ева вутта̄ни. асама̄се ‘‘ра̄джам̣, ра̄джена̄’’тиа̄дӣни на пасса̄ма, тасма̄ сут̣т̣ху вича̄ретаббамидам̣ т̣ха̄нам̣. идан̃хи дуддасам̣ вӣраджа̄тина̄ джа̄нитаббат̣т̣ха̄нам̣. саче пана̄йасманто буддхавачане ва̄ пора̄н̣ика̄су ва̄ ат̣т̣хакатха̄су асама̄се ‘‘ра̄джам̣, ра̄джена̄’’тиа̄дӣни пассеййа̄тха, тада̄ са̄дхукам̣ манаси каротха. ко хи на̄ма саббаппака̄рена буддхавачане воха̄раппабхедам̣ джа̄нитум̣ саматтхо ан̃н̃атра пабхиннапат̣исамбхидехи маха̄кхӣн̣а̄савехи.
вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘вӣтатан̣хо ана̄да̄но, нируттипадаковидо;
аккхара̄нам̣ саннипа̄там̣, джан̃н̃а̄ пубба̄пара̄ни ча̄’’ти.
брахма̄, брахма̄, брахма̄но. брахма̄нам̣, брахмам̣, брахма̄но. брахмуна̄, брахмехи, брахмебхи, брахмӯхи, брахмӯбхи. брахмасса, брахмуно, брахма̄нам̣, брахмӯнам̣. брахмуна̄, брахмехи, брахмебхи, брахмӯхи, брахмӯбхи. брахмасса, брахмуно, брахма̄нам̣, брахмӯнам̣. брахмани, брахмесу, бхо брахма, бхо брахме, бхаванто брахма̄но.
йамакамаха̄тхераручийа̄ ‘‘бхо брахма̄’’ити бахувачанам̣ ва̄. еттха пана ‘‘пан̣д̣итапурисехи девехи брахмӯхӣ’’ти т̣ӣка̄вачанасса дассанато, ‘‘брахмӯнам̣ вачӣгхосо хотӣ’’ти ча ‘‘брахмӯнам̣ вима̄на̄дӣсу чхандара̄го ка̄ма̄саво на хотӣ’’ти ча ат̣т̣хакатха̄вачанасса дассанато, ‘‘вихим̣сасан̃н̃ӣ пагун̣ам̣ на бха̄сим̣, дхаммам̣ пан̣ӣтам̣ мануджесу брахме’’ти а̄хаччабха̄ситасса ча дассанато ‘‘брахмӯхи, брахмӯбхи, брахмӯнам̣, брахме’’ти пада̄ни вутта̄ни, ета̄ни чӯл̣анируттинируттипит̣акакачча̄йанесу на а̄гата̄ни.
сакха̄, сакха̄, сакхино, сакха̄но, сакха̄йо. сакхам̣, сакха̄рам̣, сакха̄нам̣, сакхино, сакха̄но, сакха̄йо. сакхина̄, сакха̄рехи, сакха̄ребхи, сакхехи, сакхебхи. сакхисса, сакхино, сакхӣнам̣, сакха̄ра̄нам̣, сакха̄нам̣. сакха̄расма̄, сакхина̄, сакха̄рехи, сакха̄ребхи, сакхехи, сакхебхи. сакхисса, сакхино, сакхӣнам̣, сакха̄ра̄нам̣, сакха̄нам̣. сакхе, сакхесу, сакха̄ресу. бхо сакха, бхо сакха̄, бхо сакхи, бхо сакхӣ, бхо сакхе, бхаванто сакхино, сакха̄но, сакха̄йо.
йамакамаха̄тхераматена ‘‘бхо сакха̄’’ити бахувачанам̣ ва̄. па̄л̣ийам̣ пана суван̣н̣акаккат̣аджа̄таке ‘‘харе сакха̄ кисса ну мам̣ джаха̄сӣ’’ти дӣгхавасена вутто сакха̄саддо а̄лапанекавачанам̣, тасма̄ йамакамаха̄тхеранайо на йуджджатӣти че? но на йуджджати. йасма̄ ‘‘нета̄диса̄ сакха̄ хонти, лаббха̄ ме джӣвато сакха̄’’ти маноджаджа̄таке сакха̄саддо екавачанампи хоти бахувачанампи. татха̄ хи таттха пат̣хамапа̄де бахувачанам̣, дутийапа̄де панекавачанам̣, тасма̄ йамакамаха̄тхерена паччатта̄лапанабахувачанат̣т̣ха̄не сакха̄саддо вутто. еттха ча ‘‘саббамитто саббасакхо, саббабхӯта̄нукампако’’ти па̄т̣ха̄нуломена сама̄се лаббхама̄насса сакхасаддасса на̄микападама̄ла̄ бхавати ‘‘саббасакхо, саббасакха̄, саббасакхам̣, саббасакхе’’тиа̄дина̄ пурисанайена. татра̄йам̣ сама̄савиггахо – саббесам̣ джана̄нам̣ сакха̄, саббе ва̄ джана̄ сакхино етасса̄ти саббасакхо, йатха̄ саббаверӣти.
атта̄, атта̄, атта̄но. атта̄нам̣, аттам̣, атта̄но. аттана̄, аттена, аттанехи, аттанебхи. аттано, атта̄нам̣. аттана̄, аттанехи, аттанебхи. аттано, атта̄нам̣. аттани, аттанесу. бхо атта, бхаванто атта̄, бхонто атта̄но.
еттха пана аттам̣ ниран̇катва̄на пийа̄ни севати.
‘‘саче гаччхаси пан̃ча̄лам̣, кхиппа’маттам̣ джахиссаси;
мигам̣ пантха̄нупаннам̣ва, махантам̣ бхайамессатӣ’’ти
па̄л̣ӣсу ‘‘атта’’нти дассанато ‘‘атта’’нти идха вуттам̣, ‘‘аттена ва̄ аттанийена ва̄’’ти па̄л̣идассанато пана ‘‘аттена̄’’ти. чӯл̣анируттийам̣ пана ‘‘аттасса̄’’ти чатуттхӣчхат̣т̣хӣнамекавачанам̣ а̄гатам̣, етам̣ качча̄йане нируттипит̣аке ча на диссати. каттхачи пана ‘‘аттесӯ’’ти а̄гатам̣. сабба̄нета̄ни са̄т̣т̣хакатхам̣ джинатантим̣ олокетва̄ гахетабба̄ни.
‘‘а̄тума̄, а̄тума̄, а̄тума̄но. а̄тума̄нам̣, а̄тумам̣, а̄тума̄но. а̄тумена, а̄тумехи, а̄тумебхӣ’’тиа̄дина̄ пурисанайена ватва̄ ‘‘бхо а̄тума, бхаванто а̄тума̄, а̄тума̄но’’ти ваттаббам̣.
татра аттасаддасса сама̄се ‘‘бха̄витатто, бха̄витатта̄. бха̄витаттам̣, бха̄витатте. бха̄витаттена, бха̄витаттехи, бха̄витаттебхӣ’’ти пурисанайенева на̄микападама̄ла̄ йоджетабба̄.
са̄, са̄, са̄но. са̄нам̣, са̄не. са̄на̄, са̄нехи, са̄небхи. са̄сса, са̄нам̣. са̄на̄, са̄нехи, са̄небхи. са̄сса, са̄нам̣. са̄не, са̄несу. бхо са̄, бхаванто са̄но. са̄ вуччати сунакхо.
еттха ча ‘‘на йаттха са̄ упат̣т̣хито хоти. са̄ва ва̄ренти сӯкара’’нти нидассанапада̄ни. кечи пана са̄саддасса дутийа̄татийа̄дӣсу ‘‘сам̣, се. сена̄’’тиа̄дӣни рӯпа̄ни ваданти, там̣ на йуттам̣. на хи та̄ни ‘‘сам̣, се. сена̄’’тиа̄дӣни рӯпа̄ни буддхавачане чева ат̣т̣хакатха̄дӣсу ча нируттипит̣аке ча диссанти. евам̣ пана нируттипит̣аке вуттам̣ ‘‘са̄ тит̣т̣хати, са̄но тит̣т̣ханти. са̄нам̣ пассати, са̄не пассати. са̄на̄ катам̣, са̄нехи катам̣, са̄небхи катам̣. са̄сса дӣйате, са̄нам̣ дӣйате. са̄на̄ ниссат̣ам̣, са̄нехи ниссат̣ам̣, са̄небхи ниссат̣ам̣. са̄сса париггахо, са̄нам̣ париггахо. са̄не патит̣т̣хитам̣, са̄несу патит̣т̣хитам̣. бхо са̄, бхаванто са̄но’’ти, тасма̄ нируттипит̣аке вуттанайенева на̄микападама̄ла̄ гахетабба̄.
атридам̣ ваттаббам̣ – йатха̄ ‘‘сехи да̄рехи асантут̣т̣хо’’тиа̄дӣсу пуллин̇ге ваттама̄насса ‘‘сако’’ити аттхава̄чакасса сасаддасса ‘‘аттано айанти со’’ти етасмим̣ аттхе ‘‘со, са̄. сам̣, се. сена, сехи, себхи. сасса, са̄нам̣. са̄, сасма̄, самха̄, сехи, себхи. сасса, са̄нам̣. се, сасмим̣, самхи, сесӯ’’ти пурисанайена рӯпа̄ни бхаванти, на татха̄ сунакхава̄чакасса са̄саддасса рӯпа̄ни бхаванти. йатха̄ ва̄ ‘‘хим̣санти аттасамбхӯта̄, тачаса̄рам̣ва сам̣ пхалам̣. са̄ни камма̄ни таппенти, косалам̣ сена’сантут̣т̣хам̣, джӣвагга̄хам̣ ага̄хайӣ’’тиа̄дӣсу напум̣сакалин̇ге ваттама̄насса сакамиччаттхава̄чакасса сасаддасса ‘‘сам̣, са̄ни, са̄. сам̣, са̄ни, се. сена, сехи, себхи. сасса, са̄нам̣. са̄, сасма̄, самха̄, сехи, себхи. сасса, са̄нам̣. се, сасмим̣, самхи, сесӯ’’ти читтанайена рӯпа̄ни бхаванти, на татха̄ сунакхава̄чакасса са̄саддасса рӯпа̄ни бхаванти. евам̣ санте касма̄ техи а̄чарийехи дутийа̄татийа̄т̣ха̄не ‘‘сам̣, се. сена̄’’ти вуттам̣, касма̄ ча пан̃чамӣт̣ха̄не ‘‘са̄, сасма̄, самха̄’’ти вуттам̣, саттамӣт̣ха̄не ча ‘‘се, сасмим̣, самхӣ’’ти ча вуттам̣? саббаметам̣ ака̄ран̣ам̣, таккага̄хаматтена гахитам̣ ака̄ран̣ам̣. сунакхава̄чако хи са̄саддо а̄ка̄рантата̄пакатико, на пуриса читтасадда̄дайо вийа ака̄рантата̄пакатико. йа̄йа имасса ӣдиса̄ни рӯпа̄ни сийум̣, са̄ ча пакати наттхи. на чесо ‘‘ра̄джа̄, брахма̄, сакха̄, атта̄’’ иччевама̄дайо вийа пат̣хамам̣ ака̄рантабха̄ве т̣хатва̄ паччха̄ пат̣иладдхаа̄ка̄рантата̄, атха кхо ниччамока̄рантата̄пакатико госаддо вийа ниччама̄ка̄рантата̄пакатико. ниччама̄ка̄рантата̄пакатикасса ча еварӯпа̄ни рӯпа̄ни на бхаванти, тасма̄ нируттипит̣аке пабхиннапат̣исамбхидена а̄йасмата̄ маха̄качча̄йанена на вутта̄ни. сачепи ман̃н̃еййум̣ ‘‘аттам̣, аттена̄’ти ча дассанато ‘сам̣, сена̄’ти има̄ни пана гахетабба̄нӣ’’ти. на гахетабба̄ни ‘‘ра̄джа̄, брахма̄, сакха̄, атта̄, са̄, пума̄’’иччевама̄дӣнам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ падама̄ла̄васена висадисатта̄ найавасена гахетабба̄ка̄расса асамбхавато. ӣдисе хи т̣ха̄не найагга̄хавасена гахан̣ам̣ на̄ма садосам̣йева сийа̄, тасма̄ найагга̄хавасенапи на гахетабба̄ни.
апарампи атра ваттаббам̣ – йатха̄ хи ‘‘са̄хи на̄рӣхи те йантӣ’’ти вутте ‘‘аттано на̄рӣ’’ти, ‘‘са̄ на̄рӣ’’ти евам̣ аттхавато иттхилин̇гасса кан̃н̃а̄саддена садисасса са̄саддасса ‘‘са̄, са̄, са̄йо. сам̣, са̄, са̄йо. са̄йа, са̄хи, са̄бхи. са̄йа, са̄нам̣. са̄йа, са̄хи, са̄бхи. са̄йа, са̄нам̣. са̄йа, са̄йам̣, са̄сӯ’’ти кан̃н̃а̄найена рӯпа̄ни бхаванти, на татха̄ имасса сунакхава̄чакасса са̄саддасса рӯпа̄ни бхаванти. евам̣ санте касма̄ те а̄чарийа̄ татийа̄бахувачанат̣т̣ха̄не ча ‘‘са̄хи, са̄бхӣ’’ти рӯпа̄ни иччханти, касма̄ ча саттамӣбахувачанат̣т̣ха̄не ‘‘са̄сӯ’’ти? идампи ака̄ран̣ам̣ а̄ка̄рантапуллин̇гатта̄. касма̄ ча пана чатуттхӣчхат̣т̣хекавачанат̣т̣ха̄не пуббаккхарасса рассавасена ‘‘сасса’’ити рӯпам̣ иччханти? идампи ака̄ран̣ам̣ сунакхава̄чакасса са̄саддасса а̄ка̄рантата̄пакатикатта̄. а̄ка̄рантата̄пакатикасса ча са̄саддасса йатха̄ ака̄рантата̄пакатикасса пурисасаддасса ‘‘пурисасса̄’’ти чатуттхӣчхат̣т̣хекавачанарӯпам̣ бхавати еварӯпасса рӯпасса абха̄вато. тенева а̄йасма̄ качча̄но нируттипит̣аке сунакхава̄чакасса са̄саддасса рӯпам̣ дассенто чатуттхӣчхат̣т̣хекавачанат̣т̣ха̄не пуббаккхарасса дӣгхавасена ‘‘са̄сса’’ити рӯпама̄ха. касма̄ ча пана те а̄чарийа̄ чатуттхекавачанат̣т̣ха̄не ‘‘са̄йа’’ити рӯпам̣ иччханти? идампи ака̄ран̣ам̣, т̣хапетва̄ хи а̄ка̄рантиттхилин̇ге гхасан̃н̃ато а̄ка̄рато паресам̣ на̄дӣнам̣ а̄йа̄десан̃ча ака̄рантато пуннапум̣сакалин̇гато парасса чатуттхекавачанасса а̄йа̄десан̃ча а̄ка̄рантапуллин̇ге агхато а̄ка̄рантато парасса чатуттхекавачанасса каттхачипи а̄йа̄десо на диссати. нируттипит̣аке ча та̄дисам̣ рӯпам̣ на вуттам̣, авачанам̣йева йуттатарам̣ буддхавачане ат̣т̣хакатха̄дӣсу ча ана̄гаманато. йа̄ панамхехи нируттипит̣акам̣ нисса̄йа буддхавачанан̃ча сунакхава̄чакасса са̄саддасса на̄микападама̄ла̄ вутта̄, са̄йева са̄рато паччетабба̄. еттха̄пи на̄на̄аттхесу ваттама̄на̄нам̣ лин̇гаттайапарийа̄панна̄нам̣ са̄ со сам̣иччетесам̣ тин̣н̣ам̣ пада̄нам̣ пакатирӯпасса на̄микападама̄ла̄су пада̄нам̣ садиса̄садисата̄ дат̣т̣хабба̄.
еттха сийа̄ – йо тумхехи са̄саддо ‘‘там̣саддаттхе ча сунакхе ча сакамиччаттхе ча ваттатӣ’’ти иччхито, катхам̣ там̣ ‘‘са̄’’ти вуттейева ‘‘имасса аттхасса ва̄чако’’ти джа̄нантӣти? на джа̄нанти, пайогавасена пана джа̄нанти локийаджана̄ чева пан̣д̣ита̄ ча. пайогавасена хи ‘‘са̄ маддӣ на̄гама̄рухи, на̄тибаддхам̣ва кун̃джара’’нтиа̄дӣсу са̄саддасса там̣саддаттхата̄ вин̃н̃а̄йати, евам̣ са̄саддо там̣саддаттхе ча ваттати. ‘‘на йаттха са̄ упат̣т̣хито хоти. бхагавато са̄джа̄тимпи сутва̄ сатта̄ аматарасабха̄гино бхавантӣ’’тиа̄дӣсу са̄саддасса сунакхава̄чаката̄ вин̃н̃а̄йати.