4. бхӯдха̄тумайана̄микарӯпавибха̄га
‘‘бхӯ сатта̄йа’’нти дха̄тусса, рӯпама̄кхйа̄тасан̃н̃итам̣;
тйа̄дйантам̣ лапитам̣ на̄на-ппака̄рехи ана̄кулам̣.
сйа̄дйантам̣, да̄ни тассева, рӯпам̣ на̄микасавхайам̣;
бха̄сиссам̣ бха̄ситаттхесу, пат̣убха̄ва̄йа сотунам̣.
йадаттхе’ттани на̄мети, пара’маттхесу ва̄ сайам̣;
наматӣти тада̄хам̣су, на̄мам̣ ити вибха̄вино.
на̄мам̣ на̄микамиччатра, екамеветтхато бхаве;
тадевам̣ на̄микам̣ н̃е ййам̣, салин̇гам̣ савибхаттикам̣.
сатва̄бхидха̄нам̣ лин̇ганти, иттхипуманапум̣сакам̣;
вибхаттӣтидха саттева, таттха чат̣т̣ха павуччаре.
пат̣хама̄ дутийа̄ татийа̄, чатуттхӣ пан̃чамӣ татха̄;
чхат̣т̣хӣ ча саттамӣ ча̄ти, хонти сатта вибхаттийо.
лин̇гаттхе пат̣хама̄ са̄йам̣, бхинна̄ дведха̄ сийо ити;
камматтхе дутийа̄ са̄пи, бхинна̄ ам̣ йо ити двидха̄.
каран̣е татийа̄ са̄пи, бхинна̄ на̄ хи ити двидха̄;
сампада̄не чатуттхӣ са̄, бхинна̄ дведха̄ са нам̣ ити.
апа̄да̄не пан̃чамӣ са̄, бхинна̄ дведха̄ сма̄ хи ити;
чхат̣т̣хӣ са̄мимхи са̄ ча̄пи, бхинна̄ дведха̄ са нам̣ ити.
ока̄се саттамӣ са̄пи, бхинна̄ дведха̄ смим̣су ити;
а̄мантанат̣т̣хамӣ са̄йам̣, сийойева̄ти чуддаса.
вачанадвайасам̣йутта̄, екека̄ та̄ вибхаттийо;
сатвамитиха вин̃н̃еййо, аттхо со даббасан̃н̃ито.
йо каротиса катта̄ту, там̣ каммам̣ йам̣ кароти ва̄;
куббате йена ва̄ танту, каран̣ам̣ ити сан̃н̃итам̣.
дети рочати ва̄ йасса, сампада̄нанти там̣ матам̣;
йатопети бхайам̣ ва̄ там̣, апа̄да̄нанти киттитам̣.
йасса̄йатто самӯхова̄, там̣ ве са̄мӣти деситам̣;
йасмим̣ кароти кирийам̣, тадока̄санти саддитам̣.
йада̄лапати там̣ ваттху, а̄мантанамудӣритам̣;
саддена̄бхимукхӣка̄ро, виджджама̄насса ва̄ пана.
вина̄ а̄лапанаттхам̣ лин̇гаттха̄дӣсу пат̣хама̄дивибхаттуппатти упалаккхан̣авасена вутта̄ти дат̣т̣хаббам̣.
идаметтха нируттилаккхан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣ – паччаттавачане пат̣хама̄ вибхатти бхавати, упайогавачане дутийа̄ вибхатти бхавати, каран̣авачане татийа̄ вибхатти бхавати, сампада̄навачане чатуттхӣ вибхатти бхавати, ниссаккавачане пан̃чамӣ вибхатти бхавати, са̄мивачане чхат̣т̣хӣ вибхатти бхавати, бхуммавачане саттамӣ вибхатти бхавати, а̄мантанавачане ат̣т̣хамӣ вибхатти бхавати. татрудда̄нам̣ –
паччаттамупайоган̃ча, каран̣ам̣ сампада̄нийам̣;
ниссаккам̣ са̄мивачанам̣, бхуммама̄лапанат̣т̣хамам̣.
татра паччаттавачанам̣ на̄ма тивидхалин̇гававаттха̄нагата̄нам̣ иттхипуманапум̣сака̄нам̣ паччаттасабха̄ваниддесаттхо. упайогавачанам̣ на̄ма йо йам̣ кароти, тена тадупайуттапаридӣпанаттхо. каран̣авачанам̣ на̄ма таджджа̄пакатаниббаттакапаридӣпанаттхо. сампада̄навачанам̣ на̄ма таппада̄напаридӣпанаттхо. ниссаккавачанам̣ на̄ма танниссат̣атадапагамапаридӣпанаттхо. са̄мивачанам̣ на̄ма тадиссарапаридӣпанаттхо. бхуммавачанам̣ на̄ма таппатит̣т̣ха̄паридӣпанаттхо. а̄мантанавачанам̣ на̄ма тада̄мантанапаридӣпанаттхо. евам̣ н̃атва̄ пайога̄ни асаммуйхантена йоджетабба̄ни.
бхӯто, бха̄вако, бхаво, абхаво, бха̄во, абха̄во, сабха̄во, саббха̄во, самбхаво, пабхаво, пабха̄во, анубхаво, а̄нубха̄во, пара̄бхаво, вибхаво, па̄тубха̄во, а̄вибха̄во, тиробха̄во, вина̄бха̄во, соттхибха̄во, аттхибха̄во, наттхибха̄воти ока̄рантапуллин̇гам̣.
абхибхавита̄, парибхавита̄, анубхавита̄, саманубхавита̄, бха̄вита̄, паччанубхавита̄ти а̄ка̄рантапуллин̇гам̣.
бхавам̣, пара̄бхавам̣, парибхавам̣, абхибхавам̣, анубхавам̣, саманубхавам̣, паччанубхавам̣, пабхавам̣, аппабхаванти ниггахӣтантапуллин̇гам̣.
дханабхӯти, сирибхӯти, соттхибхӯти, суваттхибхӯтӣти ика̄рантапуллин̇гам̣.
бха̄вӣ, вибха̄вӣ, самбха̄вӣ, парибха̄вӣти ӣка̄рантапуллин̇гам̣.
сайамбхӯ, пабхӯ, абхибхӯ, вибхӯ, адхибхӯ, патибхӯ, готрабхӯ, ватрабхӯ, пара̄бхибхӯ, рӯпа̄бхибхӯ, садда̄бхибхӯ, гандха̄бхибхӯ, раса̄бхибхӯ, пхот̣т̣хабба̄бхибхӯ, дхамма̄бхибхӯ, сабба̄бхибхӯти ӯка̄рантапуллин̇гам̣.
има̄неттха чхаббидха̄ни пуллин̇га̄ни бхӯдха̄тумайа̄ни уддит̣т̣ха̄ни.
ука̄рантам̣ пуллин̇гам̣ту бхӯдха̄тумайамаппасиддхам̣, ан̃н̃адха̄тумайам̣ панука̄рантапуллин̇гам̣ пасиддхам̣ ‘‘бхиккху, хету’’ити. тена саддхим̣ саттавидха̄ни пуллин̇га̄ни хонти, сабба̄нета̄ни сабха̄ватойева пуллин̇га̄нӣти дат̣т̣хабба̄ни. еттха саттоти аттхава̄чако бхӯтасаддойева нийога̄ пуллин̇гантипи дат̣т̣хаббо.
йе пана ‘‘йо дхаммо бхӯто, йа̄ дхаммаджа̄ти бхӯта̄, йам̣ дхаммаджа̄там̣ бхӯта’’нти евам̣ лин̇гаттайе йоджана̄рахатта̄ анийаталин̇га̄ ан̃н̃епи бхӯтапара̄бхӯтасамбхӯтасадда̄дайо сандиссанти па̄вачанаваре, тепи на̄нопасагганипа̄тападехи йоджанавасена саддарачана̄йам̣ сукхуматтхаггахан̣е ча вин̃н̃ӯнам̣ косалладжананаттхам̣ нийатапуллин̇гесу паккхипитва̄ дассесса̄ма.
сеййатхидам̣? бхӯто, пара̄бхӯто, самбхӯто, вибхӯто, па̄тубхӯто, а̄вибхӯто, тиробхӯто, вина̄бхӯто, бхаббо, парибхӯто, абхибхӯто, адхибхӯто, аддхабхӯто, анубхӯто, саманубхӯто, паччанубхӯто, бха̄вито, самбха̄вито, вибха̄вито, парибха̄вито, анупарибхӯто, парибхавитаббо, парибхотаббо, парибхаванӣйо, абхибхавитаббо, абхибхотаббо, абхибхаванӣйо, адхибхавитаббо, адхибхотаббо, адхибхаванӣйо, анубхавитаббо, анубхотаббо, анубхаванӣйо, саманубхавитаббо, саманубхотаббо, саманубхаванӣйо, паччанубхавитаббо, паччанубхотаббо, паччанубхаванӣйо, бха̄ветаббо, бха̄ванӣйо, самбха̄ветаббо, самбха̄ванӣйо, вибха̄ветаббо, вибха̄ванӣйо, парибха̄ветаббо, парибха̄ванӣйо, бхавама̄но, вибхавама̄но, парибхавама̄но, абхибхавама̄но, анубхавама̄но, саманубхавама̄но, паччанубхавама̄но, анубхонто, саманубхонто, паччанубхонто, самбхонто, абхисамбхонто, бха̄венто, самбха̄венто, вибха̄венто, парибха̄венто, парибхавийама̄но, парибхуййама̄но, абхибхавийама̄но, абхибхӯйама̄но, анубхавийама̄но, анубхуййама̄но, саманубхавийама̄но, саманубхуййама̄но, паччанубхавийама̄но, паччанубхуййама̄ноти има̄ни нийатапуллин̇гесу паккхитталин̇га̄ни. евамока̄ранта̄дивасена чхаббидха̄ни пуллин̇га̄ни бхӯдха̄тумайа̄ни пака̄сита̄ни. айам̣ та̄ва пуллин̇гавасена уда̄харан̣уддесо.
бха̄вика̄, бха̄вана̄, вибха̄вана̄, самбха̄вана̄, парибха̄вана̄ти а̄ка̄рантаиттхилин̇гам̣.
бхӯми, бхӯти, вибхӯти. ика̄рантаиттхилин̇гам̣.
бхӯрӣ, бхӯтӣ, бхотӣ, вибха̄винӣ, паривибха̄винӣ, самбха̄винӣ, па̄тубхавантӣ, па̄тубхонтӣ, парибхавантӣ, парибхонтӣ, абхибхавантӣ, абхибхонтӣ, адхибхавантӣ, адхибхонтӣ, анубхавантӣ, анубхонтӣ, саманубхавантӣ, саманубхонтӣ, паччанубхавантӣ, паччанубхонтӣ, абхисамбхавантӣ, абхисамбхонтӣти ӣка̄рантаиттхилин̇гам̣.
бхӯ, абхӯ. ӯка̄рантаиттхилин̇гам̣.
има̄неттха чатуббидха̄ни иттхилин̇га̄ни бхӯдха̄тумайа̄ни уддит̣т̣ха̄ни.
ука̄рантиттхилин̇гам̣ бхӯдха̄тумайамаппасиддхам̣, ан̃н̃адха̄тумайам̣ пана ука̄рантиттхилин̇гам̣ пасиддхам̣ ‘‘дха̄ту, дхену’’ити. тена саддхим̣ пан̃чавидха̄ни иттхилин̇га̄ни хонти, ока̄рантасса ва̄ госаддасса иттхилин̇габха̄ве тена саддхим̣ чхаббидха̄нипи хонти, сабба̄нета̄ни сабха̄ватойевиттхилин̇га̄нӣти дат̣т̣хабба̄ни. еттха̄пи анийаталин̇га̄ бхӯтапара̄бхӯтасамбхӯтасадда̄дайо иттхилин̇гавасена йуджджанте.
катхам̣? бхӯта̄, пара̄бхӯта̄, самбхӯта̄ти саббам̣ виттха̄рато гахетаббам̣ ‘‘анубхонто саманубхонто’’тиа̄дӣни нава пада̄ни ваджджетва̄. та̄ни хи ӣка̄рантавасена йоджита̄ни. има̄ни нийаталин̇гесу паккхитталин̇га̄ни. евам̣ а̄ка̄ранта̄дивасена чатуббидха̄ни иттхилин̇га̄ни бхӯдха̄тумайа̄ни пака̄сита̄ни. айам̣ иттхилин̇гавасена уда̄харан̣уддесо.
бхӯтам̣, маха̄бхӯтам̣, бхавиттам̣, бхӯнам̣, бхаванам̣, пара̄бхаванам̣, самбхаванам̣, вибхаванам̣, па̄тубхаванам̣, а̄вибхаванам̣, тиробхаванам̣, вина̄бхаванам̣, соттхибхаванам̣, парибхаванам̣, абхибхаванам̣, адхибхаванам̣, анубхаванам̣, саманубхаванам̣, паччанубхавананти ниггахӣтантанапум̣сакалин̇гам̣.
аттхавибха̄ви, дхаммавибха̄ви. ика̄рантанапум̣сакалин̇гам̣.
готрабху, читтасахабху, начиттасахабху. ука̄рантанапум̣сакалин̇гам̣.
сабба̄нета̄ни сабха̄ватойева напум̣сакалин̇га̄нӣти дат̣т̣хабба̄ни. еттха саттабхӯтарӯпава̄чако бхӯтасаддойева нийога̄ напум̣сакалин̇готипи дат̣т̣хаббам̣. еттха̄пи анийаталин̇га̄ бхӯта пара̄бхӯта самбхӯтасадда̄дайо напум̣сакалин̇гавасена йуджджанте.
катхам̣? бхӯтам̣, пара̄бхӯтам̣, самбхӯтам̣, вибхӯтам̣. пеййа̄ло. саманубхавама̄нам̣, паччанубхавама̄нам̣, анубхонтам̣, анубхавантам̣, саманубхонтам̣, саманубхавантам̣, паччанубхонтам̣, паччанубхавантам̣, самбхонтам̣, самбхавантам̣, абхисамбхонтам̣, абхисамбхавантам̣, па̄тубхонтам̣, па̄тубхавантам̣, парибхонтам̣, парибхавантам̣, абхибхонтам̣, абхибхавантам̣, адхибхонтам̣, адхибхавантам̣, бха̄вентам̣, самбха̄вентам̣, вибха̄вентам̣, парибха̄вентам̣, парибха̄вийама̄нам̣, парибхуййама̄нам̣, пеййа̄ло. паччанубхавийама̄нам̣, паччанубхуййама̄нанти има̄ни нийатанапум̣сакалин̇гесу паккхитталин̇га̄ни. евам̣ ниггахӣтанта̄дивасена тивидха̄ни напум̣сакалин̇га̄ни бхӯдха̄тумайа̄ни пака̄сита̄ни. айам̣ напум̣сакалин̇гавасена уда̄харан̣уддесо, евам̣ пуллин̇га̄дивасена лин̇гаттайам̣ бхӯдха̄тумайамуддит̣т̣хам̣.
еттха ме аппасиддха̄ти, йе йе садда̄ пака̄сита̄;
те те па̄л̣иппадесесу, маггитабба̄ вибха̄вина̄.
о, а̄, бинду, и, ӣ, у, ӯ-антиме саттадха̄ т̣хита̄;
н̃е ййа̄ пуллин̇габхеда̄ти, нируттан̃н̃ӯхи бха̄сита̄.
а̄ иван̣н̣о чуван̣н̣о ча, пан̃ча анта̄ сарӯпато;
иттхибхеда̄ти вин̃н̃еййа̄, ока̄рантена чха̄пи ва̄.
бинду, и, у-име анта̄, тайо н̃еййа̄ вибха̄вина̄;
напум̣сакаппабхеда̄ти, нируттан̃н̃ӯхи бха̄сита̄.
анта̄ саттева пуллин̇ге, иттхийам̣ пан̃ча ва̄ чха ва̄;
напум̣саке тайо евам̣, даса пан̃чахи чхаббидха̄.
йасма̄ панеттха ‘‘бхӯто’’тиа̄дайо садда̄ ниббачана̄бхидхеййакатханаттхаса̄дхакавачанапарийа̄йавачанаттхуддха̄равасена вуччама̄на̄ па̄кат̣а̄ хонти сувин̃н̃еййа̄ ча, тасма̄ имесам̣ ниббачана̄дӣни йатха̄самбхавам̣ ваккха̄ма вин̃н̃ӯнам̣ тут̣т̣хиджананаттхан̃чева сота̄ра̄наматтхесу пат̣утарабуддхипат̣ила̄бха̄йа ча. татра бхӯтоти кхандхапа̄тубха̄вена бхаватӣти бхӯто, идам̣ та̄ва ниббачанам̣. ‘‘бхӯто’’ти саббасан̇га̄хакавасена сатто вуччати, идамабхидхеййакатханам̣. ‘‘йо ча ка̄лагхасо бхӯто. саббева никкхиписсанти, бхӯта̄ локе самуссайа’’нти ча идаметасса аттхасса са̄дхакавачанам̣. атха ва̄ бхӯтоти евам̣на̄мако амануссаджа̄тийо саттависесо, идамабхидхеййакатханам̣. ‘‘бхӯтавиджджа̄, бхӯтаведжджо, бхӯтавиггахито’’ти ча идаметасса аттхасса са̄дхакавачанам̣. йан̃ча пана ‘‘сатто маччо паджа̄’’тиа̄дикам̣ таттха таттха а̄гатам̣ вачанам̣, идам̣ саттоти аттхава̄чакасса бхӯтасаддасса парийа̄йавачанам̣. йан̃ча ниддесапа̄л̣ийам̣ ‘‘маччоти сатто наро ма̄наво посо пуггало джӣво джагу джанту хиндагу мануджо’’ти а̄гатам̣, идампи парийа̄йавачанамева. та̄ни сабба̄ни пин̣д̣етва̄ вуччанте –
сатто маччо джано бхӯто, па̄н̣о хиндагу пуггало;
джанту джӣво джагу йаккхо, па̄н̣ӣ дехӣ татха̄гато.
саттаво ма̄тийо локо, мануджо ма̄наво наро;
посо сарӣрӣти пуме, бхӯтамити напум̣саке.
паджа̄ти иттхийам̣ вутто, лин̇гато, на ча аттхато;
евам̣ тилин̇гика̄ хонти, садда̄ сатта̄бхидха̄нака̄.
йо со джан̇гха̄йа улати, со сатто джан̇гхало идха;
па̄н̣адеха̄бхидха̄нехи, саттана̄мам̣ папан̃читам̣.
имасмим̣ пакаран̣е ‘‘парийа̄йавачана’’нти ча ‘‘абхидха̄на’’нти ча ‘‘сан̇кха̄’’тиа̄дӣни ча екаттха̄ни адхиппета̄ни, аттхуддха̄равасена пана бхӯтасаддо пан̃чаккхандха̄мануссадха̄тусассатавиджджама̄накхӣн̣а̄савасаттаруккха̄дӣсу диссати, таппайого упари аттхаттикавибха̄ге а̄вибхависсати. бха̄вакоти бха̄ветӣти бха̄вако, идам̣ ниббачанам̣. йо бха̄ванам̣ кароти, со бха̄вако. идамабхидхеййакатханам̣. ‘‘бха̄вако нипако дхӣро’’ти идаметасса аттхасса са̄дхакавачанам̣. ‘‘бха̄вако бха̄вана̄пасуто бха̄вана̄пайутто бха̄вана̄сампанно’’ти идам̣ парийа̄йавачанам̣. има̄ни ‘‘бхӯто бха̄вако’’ти две пада̄ни суддхакаттухетукаттувасена вутта̄нӣти. ито парам̣ найа̄нуса̄рена сувин̃н̃еййатта̄ ‘‘идам̣ ниббачана’’нти ча а̄дӣни аватва̄ каттхачи аттхаса̄дхакавачанам̣ парийа̄йавачанам̣ аттхуддха̄ран̃ча йатха̄рахам̣ дассесса̄ма. тесу хи саббаттха дасситесу гантхавиттха̄ро сийа̄, тасма̄ йесаматтхо утта̄но, тесампи пада̄намабхидхеййам̣ на катхесса̄ма, ниббачанаматтамева несам̣ катхесса̄ма. йесам̣ пана гамбхӣро аттхо, тесамабхидхеййам̣ катхесса̄ма.
бхаванам̣ бхаво, бхаво вуччати вуддхи. бхӯсаддасса аттха̄тисайайогато вад̣д̣ханепи диссама̄натта̄ бхаванам̣ вад̣д̣хананти катва̄. ‘‘бхаво ча ран̃н̃о абхаво ча ран̃н̃о’’ти идам̣ вуддхиаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. атха ва̄ бхавоти вуччати сассатам̣. ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’ти хи сассатавасена паватта̄ дит̣т̣хи сассатадит̣т̣хи, тасма̄ бхавадит̣т̣хӣ’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. татха̄ бхавоти бхавадит̣т̣хи, бхавати сассатам̣ тит̣т̣хатӣти паваттанато сассатадит̣т̣хи бхавадит̣т̣хи на̄ма. бхавадит̣т̣хи хи уттарападалопена бхавоти вуччати. ‘‘бхавена бхавасса виппамоккхама̄хам̣сӯ’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. еттха̄йам̣ па̄л̣ивачанаттхо – екачче саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ бхавадит̣т̣хийа̄ ва̄ ка̄мабхава̄дина̄ ва̄ саббабхавато вимуттим̣ сам̣са̄рависуддхим̣ катхайим̣сӯти. атха ва̄ бхаванти вад̣д̣ханти сатта̄ етена̄ти бхавоти аттхена сампаттипун̃н̃а̄ни бхавоти ча вуччанти. ‘‘итибхава̄бхаватан̃ча вӣтиватто’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. еттха пана̄йам̣ па̄л̣ивачанаттхо – бхавоти сампатти, абхавоти випатти. татха̄ бхавоти вуддхи, абхавоти ха̄ни. бхавоти сассатам̣, абхавоти уччхедо. бхавоти пун̃н̃ам̣, абхавоти па̄пам̣, там̣ саббам̣ вӣтиваттоти.
сахока̄са̄ кхандха̄пи бхаво. ‘‘ка̄мабхаво рӯпабхаво’’ иччевама̄ди етассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. еттха пана кхандха̄ ‘‘йо пан̃н̃а̄йати, со сарӯпам̣ лабхатӣ’’ти катва̄ ‘‘бхавати авиджджа̄тан̣ха̄дисамудайа̄ нирантарам̣ самудетӣ’’ти аттхена ва̄ ‘‘бхава̄’’ти вуччанти. ока̄со пана ‘‘бхаванти джа̄йанти еттха сатта̄ на̄марӯпадхамма̄ ча̄’’ти аттхена ‘‘бхаво’’ти. апича каммабхавопи бхаво, упапаттибхавопи бхаво. ‘‘упа̄да̄напаччайа̄ бхаво дувидхена аттхи каммабхаво, аттхи упапаттибхаво’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. таттха каммамева бхаво каммабхаво. татха̄ упапатти ева бхаво упапаттибхаво. еттхӯпапатти бхаватӣти бхаво, каммам̣ пана йатха̄ сукхака̄ран̣атта̄ ‘‘сукхо буддха̄намуппа̄до’’ти вутто. евам̣ бхавака̄ран̣атта̄ пхалавоха̄рена бхавоти дат̣т̣хаббам̣. атха ва̄ бха̄ваналаккхан̣атта̄ бха̄ветӣти бхаво. ким̣ бха̄вети? упапаттим̣. ити упапаттим̣ бха̄ветӣти бхавоти вуччати. бха̄ветӣтимасса ча ниббаттетӣти хетукаттувасенаттхо. атха ва̄ ‘‘бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’’ти вачанато бхавати етена̄ти бхавоти каммабхаво вуччати.
‘‘кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣и, дха̄туа̄йатана̄на ча;
аббоччхиннам̣ ваттама̄на̄, сам̣са̄роти павуччатӣ’’ти
вутталаккхан̣о сам̣са̄ропи бхаво. ‘‘бхаве дуккхам̣ бхавадуккхам̣, бхаве сам̣саранто’’ти има̄нетассаттхасса са̄дхака̄ни вачана̄ни. татра кенат̣т̣хена сам̣са̄ро бхавоти катхӣйати? бхавати еттха саттасаммути кхандха̄дипат̣ипа̄т̣исан̇кха̄те дхаммапун̃джасминти аттхена. идам̣ бхавасаддасса бха̄вакаттукаран̣а̄дхикаран̣аса̄дханавасенаттхакатханам̣.
еттха бхавасаддасса аттхуддха̄рам̣ вада̄ма –
вуддхисампаттипун̃н̃а̄ни, кхандха̄ сока̄сасан̃н̃ита̄;
сам̣са̄ро сассатан̃четам̣, бхавасаддена саддитам̣.
бхаватан̣ха̄ бхавадит̣т̣хи, упапаттибхаво татха̄;
каммабхаво ча саббантам̣, бхавасаддена саддитам̣.
бхаватан̣ха̄бхавадит̣т̣хи-двайам̣ каттхачи па̄л̣ийам̣;
уттарападалопена, бхавасаддена саддитам̣.
абхавоти на бхаво абхаво.
випатти ха̄ни уччхедо, па̄пан̃чева чатуббидха̄;
име абхавасаддена, аттха̄ вуччанти са̄сане.
бха̄воти аджджха̄сайо, йо ‘‘адхиппа̄йо’’типи вуччати. ‘‘тхӣнам̣бха̄во дура̄джа̄но. на̄маччо ра̄джабхарийа̄су, бха̄вам̣ куббетха пан̣д̣ито. хадайан̇гатабха̄вам̣ пака̄сетӣ’’ти евама̄ди етассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. апича ваттхудхаммопи бха̄во. ‘‘бха̄васан̇кетасиддхӣна’’нти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣, читтампи бха̄во. ‘‘ачча̄хитам̣ каммам̣ кароси луддам̣, бха̄ве ча те кусалам̣ наттхи кин̃чӣ’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. крийа̄пибха̄во. ‘‘бха̄валаккхан̣ам̣ бха̄васаттамӣ’’ти ча идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. апича бха̄воти саттавевачананти бхан̣анти, дха̄ту ва̄ етам̣ адхивачанам̣. таттха аджджха̄сайо ча ваттхудхаммо ча читтан̃ча сатто ча̄ти име бхаватӣти бха̄во. татха̄ пана бха̄ветӣти бха̄во, крийа̄ ту бхавананти бха̄во. са̄ ча бхаванагаманапачана̄дивасена̄некавидха̄. апича бха̄варӯпампи бха̄во, йам̣ иттхибха̄во пумбха̄во иттхиндрийанти ча вуччати. татра̄йам̣ вачанаттхо – ‘‘иттхӣ’’ти ва̄ ‘‘пурисо’’ти ва̄ бхавати етена читтам̣ абхидха̄нан̃ча̄ти бха̄во.
наттаноматийа̄ етам̣, ниббачанамуда̄хат̣ам̣;
пубба̄чарийасӣха̄нам̣, матам̣ нисса̄йа ма̄хат̣ам̣.
вуттан̃хетам̣ пора̄н̣ехи ‘‘иттхийа̄ бха̄во иттхибха̄во, иттхӣти ва̄ бхавати етена читтам̣ абхидха̄нан̃ча̄ти иттхибха̄во’’ти, тасма̄ пумбха̄воти еттха̄пи пумасса бха̄во пумбха̄во, пума̄ти ва̄ бхавати етена читтам̣ абхидха̄нан̃ча̄ти пумбха̄воти ниббачанам̣ самадхигантаббам̣. идам̣ бха̄васаддасса каттубха̄вакаран̣аса̄дханавасенаттхакатханам̣.
абха̄воти на бха̄воти абха̄во, ко со? сун̃н̃ата̄ наттхита̄. сабха̄воти аттано бха̄во сабха̄во, аттано пакати иччеваттхо. атха ва̄ сабха̄воти дхамма̄нам̣ сати аттхасамбхаве йо кочи сарӯпам̣ лабхати, тасса бха̄во лаккхан̣амити сан̃н̃ито наманаруппанакаккхал̣апхусана̄диа̄ка̄ро иччеваттхо. ‘‘са̄ман̃н̃ам̣ ва̄ сабха̄во ва̄, дхамма̄нам̣ лаккхан̣ам̣ мата’’нти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. апича сабха̄воти салаккхан̣о параматтхадхаммо. кенат̣т̣хена? саха бха̄вена̄ти аттхена. саббха̄воти сатам̣ бха̄во саббха̄во, саппурисадхаммо иччеваттхо. атха ва̄ аттано бха̄во саббха̄во. ‘‘га̄ха̄пайанти саббха̄ва’’нти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. сам̣виджджама̄но ва̄ бха̄во саббха̄во. ‘‘евам̣ гахан̣асаббха̄во’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. идам̣ сабха̄ва саббха̄васадда̄нам̣ бха̄васа̄дханавасенаттхакатханам̣.
самбхавоти самбхаванам̣ самбхаво, самбхаванакрийа̄, йутти ва̄. йутти хи самбхавоти вуччати ‘‘самбхаво гахан̣асса ка̄ран̣а’’нтиа̄дӣсу. атха ва̄ самбхавати етасма̄ти самбхаво. йато хи йам̣ кин̃чи самбхавати, со самбхаво. пабхавоти пабхаванам̣ пабхаво, аччхинната̄, пабхавати етасма̄ти ва̄ пабхаво. йато хи йам̣ кин̃чи пабхавати, со пабхаво. име пана самбхавапабхавасадда̄ каттхачи сама̄наттха̄ каттхачи бхиннаттха̄ти ведитабба̄. катхам̣? самбхавасаддо хи бхаванакрийампи вадати йуттимпи пан̃н̃аттимпи самбхаварӯпампи паччайаттхампи, пабхавасаддо пана бхаванакрийампи вадати надиппабхавампи паччайаттхампи, тасма̄ паччайаттхам̣ ваджджетва̄ бхиннаттха̄ти гахетабба̄, паччайаттхена пана сама̄наттха̄ти гахетабба̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘паччайо хету нида̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ самбхаво пабхавотиа̄ди аттхато екам̣, бйан̃джанато на̄на’’нти.
‘‘мӯлам̣ хету нида̄нан̃ча, самбхаво пабхаво татха̄;
самут̣т̣ха̄на̄ха̄ра̄рамман̣ам̣, паччайо самудайена ча̄’’ти
айампи га̄тха̄ етассаттхасса са̄дхика̄. идам̣ самбхавапабхавасадда̄нам̣ бха̄ва̄па̄да̄наса̄дханавасенаттхакатханам̣.
еваметтха бха̄вакаттукаммакаран̣а̄па̄да̄на̄дхикаран̣авасена чха са̄дхана̄ни пака̄сита̄ни. та̄ни сампада̄наса̄дханена саттавидха̄ни бхаванти, там̣ пана уттари а̄вибхависсати ‘‘дханамасса бхаватӯти дханабхӯтӣ’’тиа̄дина̄. иччевам̣ китакавасена саббатха̄пи саттавидха̄ни са̄дхана̄ни хонти, йа̄ни ‘‘ка̄рака̄нӣ’’типи вуччати, ито ан̃н̃ам̣ са̄дханам̣ наттхи. идха пайогесваттхесу ча вин̃н̃ӯнам̣ па̄т̣аваттхам̣ са̄дханана̄мам̣ пака̄ситам̣. татха̄ хи дунниккхиттаса̄дханехи падехи йоджита̄ саддаппайога̄ дуббодхаттха̄ хонти, суниккхиттаса̄дханехи пана падехи йоджита̄ субодхаттха̄ хонти, тасма̄ пайога̄са̄дханамӯлака̄, аттхо ча пайогамӯлако. пайога̄нурӯпан̃хи авипарӣтам̣ катва̄ аттхам̣ катханасӣла̄ ‘‘йа̄читова бахулам̣ чӣварам̣ парибхун̃джати, аппам̣ айа̄чито’’ти евама̄дӣсу са̄дханавасена гахетаббесу аттхесу, ан̃н̃есу чаттхесу пат̣утарабуддхино пан̣д̣ита̄йева екантена бхагавато парийаттиса̄санадхара̄ на̄ма хонтӣти ведитаббам̣. ито парам̣ найа̄нуса̄рена сувин̃н̃еййатта̄ ‘‘идам̣ на̄ма са̄дхана’’нти на ваккха̄ма, кеваламидха дасситесу пайогесу вин̃н̃ӯнам̣ бахума̄нуппа̄данаттхан̃чева вивидхавичиттапа̄л̣игатике вивидхаттхаса̄ре джинаваравачане сотӯнам̣ буддхивиджамбханаттхан̃ча аттхаса̄дхакавачана̄нийева йатха̄рахам̣ суттагеййавеййа̄каран̣ага̄тха̄дӣсу тато тато а̄харитва̄ дассесса̄ма.
пабха̄воти пака̄рато бхаватӣти пабха̄во, сойама̄нубха̄войева. ‘‘пабха̄вам̣ те на пасса̄ми, йена твам̣ митхилам̣ вадже’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. анубхавоти анубхаванам̣ анубхаво, ким̣ там̣? парибхун̃джанам̣. а̄нубха̄воти теджусса̄хамантапабхӯсаттийо. ‘‘теджасан̇кхато усса̄хамантапабхӯсаттисан̇кха̄то ва̄ маханто а̄нубха̄во етасса̄ти маха̄нубха̄во’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣.
теджо усса̄хаманта̄ ча, пабхӯсаттӣти пан̃чиме;
а̄нубха̄ва̄ти вуччанти, пабха̄ва̄ти ча те ваде.
теджа̄дива̄чакаттамхи, а̄нубха̄вападасса ту;
аттханиббачанам̣ дхӣро, йатха̄самбхавамуддисе.
атха ва̄ а̄нубха̄воти анубхавитаббапхалам̣. ‘‘анубхавитаббасса пхаласса махантата̄йа маха̄нубха̄во’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. пара̄бхавоти пара̄бхаванам̣ пара̄бхаво, атха ва̄ пара̄бхаватӣти пара̄бхаво. ‘‘сувиджа̄но пара̄бхаво’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. апича ‘‘дхаммадессӣ пара̄бхаво’’ти па̄т̣ха̄нурӯпато пара̄бхависсатӣти пара̄бхавоти ана̄гатака̄лавасенапи ниббачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. атха ва̄ пара̄бхаванти етена̄ти пара̄бхаво. ким̣ там̣? дхаммадессита̄ди. ‘‘пат̣хамо со пара̄бхаво’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. вибхавоти нибба̄нам̣. тан̃хи бхавато вигататта̄ бхавато вигатоти вибхаво, бхавасса ча там̣хету вигататта̄ вигато бхаво етасма̄ти вибхаво. вибхаванти уччхиджджанти винассанти ито арийадханавиломака̄ килесамаха̄чора̄типи вибхаво. вибхавасаддасса нибба̄на̄бхидха̄натте ‘‘евам̣ бхаве виджджама̄не, вибхаво иччхитаббако’’ти идаметтха са̄дхакам̣ вачанам̣. има̄ни пана нибба̄насса парийа̄йавачана̄ни –
нибба̄нам̣ вибхаво моккхо, ниродхо аматам̣ самам̣;
сан̇кха̄рӯпасамо дуккха-ниродхо аччута’ккхайо.
виват̣т̣а’макатам̣ аттхам̣, сантипада’масан̇кхатам̣;
па̄рам̣ тан̣ха̄ккхайо дуккха-ккхайо сан̃н̃оджанаккхайо.
йогаккхемо вира̄го ча,
локанто ча бхаваккхайо;
апавагго висан̇кха̄ро,
саббхи суддхи висуддхи ча.
вимутйа̄’пачайо мутти, ниббути упадхиккхайо;
санти асан̇кхата̄ дха̄ту, диса̄ ча саббатопабхам̣.
вина̄пета̄ни на̄ма̄ни, висесакападам̣ идха;
нибба̄нава̄чака̄нӣти, саллаккхеййа сумедхасо.
‘‘та̄н̣ам̣ лен̣а’’нтиа̄дӣни-пеккхика̄ни бхаванти хи;
висесакапада̄нанти, еттхета̄ни пака̄сайе.
та̄н̣ам̣ лен̣а’марӯпан̃ча, сантам̣ сачча’мана̄лайам̣;
судуддасам̣ саран̣ан̃ча, пара̄йан̣а’манӣтикам̣.
ана̄савам̣ дхувам̣ ниччам̣, вин̃н̃а̄н̣а’манидассанам̣;
абйа̄паджджам̣ сивам̣ кхемам̣, нипун̣ам̣ апалокикам̣.
ананта’маккхарам̣ дӣпо, аччантам̣ кевалам̣ падам̣;
пан̣ӣтам̣ аччутан̃ча̄ти, бахудха̄пи вибха̄вайе.
готрабхӯти падассаттхам̣, вадантехи гарӯхи ту;
готтам̣ вуччати нибба̄на-мити готтанти бха̄ситам̣.
вибхавоти ва̄ вина̄сасампаттидхануччхедадит̣т̣хийопи вуччанти. таттха вина̄со вибхаванам̣ уччхиджджанам̣ нассананти аттхена вибхаво. ‘‘вибхаво саббадхамма̄нам̣, иттхеке сато саттасса уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апентӣ’’ти ча идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. сампатти пана висесато бхаватӣти вибхаво. ‘‘ран̃н̃о сиривибхавам̣ дат̣т̣хука̄ма̄’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. дханам̣ пана бхаванти вад̣д̣ханти вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджанти сатта̄ етена̄ти вибхаво. ‘‘асӣтикот̣ивибхавасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббаттӣ’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. идам̣ пана парийа̄йавачанам̣ –
дханам̣ сам̣ вибхаво даббам̣, са̄патеййам̣ париггахо;
од̣д̣ам̣ бхан̣д̣ам̣ сакам̣ аттхо, иччете дханава̄чака̄.
уччхедадит̣т̣хи пана вибхавати уччхиджджати ‘‘атта̄ ча локо ча пуна чутито уддхам̣ на джа̄йатӣ’’ти гахан̣ато вибхавоти. ‘‘вибхаватан̣ха̄’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. вибхаватан̣ха̄ти хи уччхедадит̣т̣хисахагата̄йа тан̣ха̄йа на̄мам̣. еттха аттхуддха̄ро вуччати –
дхананибба̄насампатти-вина̄суччхедадит̣т̣хийо;
вутта̄ вибхавасаддена, ити вин̃н̃ӯ вибха̄вайе.
па̄тубха̄воти па̄тубхаванам̣ па̄тубха̄во. а̄вибха̄воти а̄вибхаванам̣ а̄вибха̄во, убхиннаметесам̣ па̄кат̣ата̄ иччеваттхо. тиробха̄воти тиробхаванам̣ тиробха̄во, пат̣иччханнабха̄во. вина̄бха̄воти вина̄бхаванам̣ вина̄бха̄во, вийого. соттхибха̄воти соттхибхаванам̣ соттхибха̄во, суваттхибха̄во сукхасса аттхита̄, аттхато пана ниббхайата̄ нирупаддавата̄ ева. аттхибха̄воти аттхита̄ виджджама̄ната̄ авивиттата̄. наттхибха̄воти наттхита̄ авиджджама̄ната̄ вивиттата̄ риттата̄ туччхата̄ сун̃н̃ата̄. ока̄рантапуллин̇ганиддесо.
абхибхаватӣти абхибхавита̄, парам̣ абхибхаванто йо кочи. евам̣ парибхавита̄, анубхаватӣти анубхавита̄, сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄ анубхаванто йо кочи. евам̣ саманубхавита̄. паччанубхавита̄, еттха пана йатха̄ ‘‘аматасса да̄та̄. ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄’’тиа̄дӣсу ‘‘да̄та̄’’ти пада̄нам̣ каттува̄чака̄нам̣ ‘‘аматасса̄’’тиа̄дӣхи падехи каммава̄чакехи чхат̣т̣хийантехи саддхим̣ йоджана̄ диссати, татха̄ имесампи пада̄нам̣ ‘‘пачча̄миттасса абхибхавита̄’’тиа̄дина̄ йоджана̄ ка̄табба̄. евам̣ ан̃н̃есампи еварӯпа̄нам̣ пада̄нам̣. а̄ка̄рантапуллин̇ганиддесо.
бхаватӣти бхавам̣. бхависсатӣти ва̄ бхавам̣, вад̣д̣хама̄но пуггало. ‘‘сувиджа̄но бхавам̣ хоти, сувиджа̄но пара̄бхаво. дхаммака̄мо бхавам̣ хоти, дхаммадессӣ пара̄бхаво’’ти идаметассаттхасса са̄дхакам̣ вачанам̣. атха ва̄ йена саддхим̣ катхети, со ‘‘бхава’’нти ваттаббо, ‘‘бхавам̣ качча̄йано. бхавам̣ а̄нандо. ман̃н̃е бхавам̣ паттхайати, ран̃н̃о бхарийам̣ патиббата’’нтиа̄дӣсу. еттха пана дха̄туаттхе а̄даро на ка̄таббо, саммутиаттхейева̄даро ка̄таббо ‘‘сан̇кетавачанам̣ саччам̣, локасаммутика̄ран̣а’’нти вачанато. воха̄рависайасмин̃хи локасаммути ева падха̄на̄ авилан̇гханӣйа̄. пара̄бхаватӣти пара̄бхавам̣. евам̣ парибхавам̣. абхибхавам̣. анубхавам̣. пабхавати пахоти саккотӣти пабхавам̣, пахонто йо кочи. на пабхавам̣ аппабхавам̣, ‘‘аппабхава’’нти ча идам̣ джа̄таке дит̣т̣хам̣ –
‘‘чхиннаббхамива ва̄тена, рун̣н̣о руккхамупа̄гамим̣;
сохам̣ аппабхавам̣ таттха, са̄кхам̣ хаттхехи аггахи’’нти
таттха са̄дхакавачанамидам̣. ниггахӣтантапуллин̇ганиддесо.
дханабхӯтӣти дханамасса бхаватӯти дханабхӯти. сирибхӯтӣти собха̄йа чева пан̃н̃а̄пун̃н̃а̄нан̃ча адхивачанам̣. са̄ асса бхаватӯти сирибхӯти. евам̣ соттхибхӯти, суваттхибхӯти. ика̄рантапуллин̇ганиддесо.
бха̄вӣти бхаванасӣло бха̄вӣ, бхаванадхаммо бха̄вӣ, бхаване са̄дхука̄рӣ бха̄вӣ. евам̣ вибха̄вӣ. самбха̄вӣ. парибха̄вӣти. татра вибха̄вӣти аттхавибха̄ване саматтхо пан̣д̣ито вуччати. еттха видва̄, виджджа̄гато, н̃а̄н̣ӣтиа̄ди парийа̄йавачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. бхаванти чатра –
видва̄ виджджа̄гато н̃а̄н̣ӣ, вибха̄вӣ пан̣д̣ито судхӣ;
будхо виса̄радо вин̃н̃ӯ, досан̃н̃ӯ виддасу видӯ.
випассӣ пат̣ибха̄н̣ӣ ча, медха̄вӣ нипако кави;
кусало видуро дхӣма̄, гатима̄ мутима̄ чайам̣.
чаккхума̄ кан̣н̣ава̄ даббо, дхӣро бхӯри вичаккхан̣о;