2. бхаватикрийа̄падама̄ла̄вибха̄га

ито парам̣ паваккха̄ми, сотӯнам̣ мативад̣д̣ханам̣;

крийа̄падаккамам̣ на̄ма, вибхатта̄дӣни дӣпайам̣.

татра а̄кхйа̄тикасса крийа̄лаккхан̣аттасӯчика̄ тйа̄дайо вибхаттийо, та̄ ат̣т̣хавидха̄ ваттама̄на̄пан̃чамӣсаттамӣпароккха̄хиййаттанаджджатанӣбхависсантӣ ка̄ла̄типаттивасена.

таттхати анти, си тха, ми ма, те анте, се вхе, е мхе иччета̄ ваттама̄на̄вибхаттийо на̄ма.

ту анту, хи тха, ми ма, там̣ антам̣, су вхо, е а̄масе иччета̄ пан̃чамӣвибхаттийо на̄ма.

еййа еййум̣, еййа̄си еййа̄тха, еййа̄ми еййа̄ма, етха ерам̣, етхо еййа̄вхо, еййам̣ еййа̄мхе иччета̄ саттамӣвибхаттийо на̄ма.

а у, е ттха, ам̣ мха, ттха ре, ттхо вхо, им̣ мхе иччета̄ пароккха̄вибхаттийо на̄ма.

а̄ ӯ, о ттха, ам̣ мха̄, ттха ттхум̣, се вхам̣, им̣ мхасе иччета̄ хиййаттанӣвибхаттийо на̄ма.

ӣ ум̣, о ттха, им̣ мха̄, а̄ ӯ, се вхам̣, ам̣ мхе иччета̄ аджджатанӣвибхаттийо на̄ма.

ссати ссанти, ссаси ссатха, сса̄ми сса̄ма, ссате ссанте, ссасе ссавхе, ссам̣ сса̄мхе иччета̄ бхависсантӣвибхаттийо на̄ма.

сса̄ ссам̣су, ссе ссатха, ссам̣ сса̄мха̄, ссатха ссису, ссасе ссавхе, ссим̣ сса̄мхасе иччета̄ ка̄ла̄типаттивибхаттийо на̄ма.

сабба̄самета̄сам̣ вибхаттӣнам̣ йа̄ни йа̄ни пуббака̄ни чха пада̄ни, та̄ни та̄ни парассапада̄ни на̄ма. йа̄ни йа̄ни пана пара̄ни чха пада̄ни, та̄ни та̄ни аттанопада̄ни на̄ма. таттха парассапада̄ни ваттама̄на̄ чха, пан̃чамийо чха, саттамийо чха, пароккха̄ чха, хиййаттанийо чха, аджджатанийо чха, бхависсантийо чха, ка̄ла̄типаттийо чха̄ти ат̣т̣хачатта̄лӣсавидха̄ни хонти, татха̄ итара̄ни, сабба̄ни та̄ни пин̣д̣ита̄ни чханнавутивидха̄ни.

парассапада̄наматтанопада̄нан̃ча две две пада̄ни пат̣хамамаджджхимуттамапуриса̄ на̄ма. те ваттама̄на̄дӣсу чатта̄ро чатта̄ро, ат̣т̣ханнам̣ вибхаттӣнам̣ васена дваттим̣са, пин̣д̣ита̄ни парима̄н̣а̄нева.

двӣсу двӣсу падесу пат̣хамам̣ пат̣хамам̣ екавачанам̣, дутийам̣ дутийам̣ бахувачанам̣.

татра ваттама̄навибхаттӣнанти анти, си тха, ми ма иччета̄ни парассапада̄ни. те анте, се вхе, е мхе иччета̄ни аттанопада̄ни. парассападаттанопадесупити анти ити пат̣хамапуриса̄, ситха ити маджджхимапуриса̄, ми ма ити уттамапуриса̄, те анте ити пат̣хамапуриса̄, се вхе ити маджджхимапуриса̄, е мхе ити уттамапуриса̄.

пат̣хамамаджджхимуттамапурисесупи ти-ити екавачанам̣, анти-ити бахувачананти евам̣ екавачанабахувачана̄ни камато н̃еййа̄ни. евам̣ сеса̄су вибхаттӣсу парассападаттанопадапат̣хамамаджджхимуттамапурисекавачанабахувачана̄ни н̃еййа̄ни.

таттха вибхаттӣти кенат̣т̣хена вибхатти? ка̄ла̄дивасена дха̄тваттхам̣ вибхаджатӣти вибхатти, сйа̄дӣхи на̄микавибхаттӣхи саха саббасан̇га̄хакавасена пана сакаттхапараттха̄дибхеде аттхе вибхаджатӣти вибхатти, камма̄дайо ва̄ ка̄раке екавачанабахувачанавасена вибхаджатӣти вибхатти, вибхаджитабба̄ н̃а̄н̣ена̄типи вибхатти, вибхаджанти аттхе ета̄йа̄типи вибхатти, атха ва̄ сатипи джинаса̄сане авибхаттиканиддесе саббена саббам̣ вибхаттӣхи вина̄ аттхасса̄’ниддиситаббато висесена вивидхена ва̄ а̄ка̄рена бхаджанти севанти нам̣ пан̣д̣ита̄типи вибхатти. таттха авибхаттиканиддесалаккхан̣ам̣ вада̄ма саха пайоганидассана̄дӣхи.

авибхаттиканиддесо, на̄микесупалаббхати;

на̄кхйа̄тесӯти вин̃н̃еййа-мидаметтха нидассанам̣.

нигродхова маха̄руккхо, тхера ва̄да̄намуттамо;

анӯнам̣ анадхикан̃ча, кевалам̣ джинаса̄санам̣.

татра тхера-ити авибхаттико ниддесо, тхера̄нам̣ айанти тхеро. ко со? ва̄до. тхерава̄до ан̃н̃есам̣ ва̄да̄нам̣ уттамоти айаматтхо ведитаббо.

‘‘ка̄йо те сабба сован̣н̣о’’, ичча̄димхипи на̄мике;

авибхаттиканиддесо, гахетаббо найан̃н̃уна̄.

авибхаттиканиддесо, нанва̄кхйа̄тепи диссати;

‘‘бхо кха̄да пива’’иччатра, ваде йо кочи чодако.

йади евам̣ матенасса, бхавеййа авибхаттикам̣;

‘‘бхиккху, бхо пуриси’’чча̄ди, падампи, на хидам̣ татха̄.

‘‘бхиккху, бхо пуриси’’чча̄ди, си га лопена вуччати;

татха̄ ‘‘кха̄да̄’’тиа̄дӣни, хи лопена павуччаре.

евам̣ авибхаттиканиддесо а̄кхйа̄тесу на лаббхати, на̄месуйева лаббхати. татра̄пи ‘‘ат̣т̣ха ча пуггала дхаммадаса̄ те’’ти еттха чхандавасена пуггала ити рассакаран̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣, на ‘‘какусандха кон̣а̄гамано ча кассапо’’ти еттха какусандха ити авибхаттиканиддесо вийа авибхаттиканиддесо дат̣т̣хаббо. ‘‘бхиккху нисинне ма̄туга̄мо упанисинно ва̄ хоти упанипанно ва̄’’ти еттха пана бхиккхӯти идам̣ бхиккхумхӣти ваттаббаттхатта̄ бхумме паччаттантипи адит̣т̣хавибхаттиканиддесотипи ваттум̣ йуджджати. таттха пана чхандавасена катарассатта̄ та̄ни пада̄ни авибхаттиканиддесапаккхампи бхаджантӣти ваттум̣ на йуджджати.

таттха парассапада̄нӣти парасса аттхабхӯта̄ни пада̄ни парассапада̄ни. еттхуттамапурисесу аттано аттхесупи аттанопадавоха̄ро на карийати.

кин̃ча̄пи аттано аттха̄, пуриса̄ уттамавхайа̄;

татха̄пи итареса̄на-муссаннатта̄ва таббаса̄;

таббоха̄ро имеса̄нам̣, пора̄н̣ехи ниропито.

аттанопада̄нӣти аттано аттхабхӯта̄ни пада̄ни аттанопада̄ни. еттха пана пат̣хамамаджджхимапурисесу парассаттхесупи парассападавоха̄ро на карийати.

пат̣хамамаджджхима̄ чете, парассаттха̄ татха̄пи ча;

итаресам̣ нирӯл̣хатта̄, таббоха̄расса саччато.

имасса панимеса̄нам̣, пуббавоха̄рата̄йа ча;

татха̄ сан̇карадосасса, харан̣аттха̄йа со айам̣;

аттанопадавоха̄ро, есама̄ропито дхувам̣.

парассападасан̃н̃а̄ди-сан̃н̃а̄йо бахука̄ идха;

пора̄н̣ехи кататта̄та̄, сан̃н̃а̄ пора̄н̣ика̄ мата̄.

тасма̄ идха пат̣хамапуриса̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ пуриса̄нам̣ вачанаттхам̣ на парийеса̄ма. рӯл̣хийа̄ хи пора̄н̣ехи тйа̄дӣнам̣ пурисасан̃н̃а̄ вихита̄.

екавачанабахувачанесу пана екассаттхасса вачанам̣ екавачанам̣. бахӯнаматтха̄нам̣ вачанам̣ бахувачанам̣. атха ва̄ бахуттепи сати самуда̄йавасена джа̄тивасена ва̄ читтена сампин̣д̣етва̄ екӣкатассаттхасса екасса вийа вачанампи екавачанам̣, бахутте нисситасса ниссайавоха̄рена вуттасса ниссайавасена екасса вийа вачанампи екавачанам̣, екатталаккхан̣ена бавхаттха̄нам̣ екавачанам̣ вийа вачанампи екавачанам̣. абахуттепи сати аттагарука̄ра̄париччхедама̄тика̄нусандхинайапуччха̄сабха̄гапутхучитта- сама̄йогапутхуа̄рамман̣авасена екаттхасса бахӯнам̣ вийа вачанам̣ бахувачанам̣, татха̄ йе йе бахаво таннива̄сатам̣путтасан̇кха̄тассекассаттхасса рӯл̣хӣвасена бахӯнам̣ вийа вачанампи бахувачанам̣, екассаттхасса ан̃н̃енаттхена ека̄бхидха̄навасена бахӯнам̣ вийа вачанампи бахувачанам̣, екассаттхасса нисситавасена бахӯнам̣ вийа вачанампи бахувачанам̣, екассаттхасса а̄рамман̣абхедакиччабхедавасена бахӯнам̣ вийа вачанампи бахувачанам̣. евамимехи а̄ка̄рехи екамхи ваттаббе, екамхи вийа ча ваттаббе екавачанам̣, бахумхи ваттаббе, бахумхи вийа ча ваттаббе бахувачанам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣. путхувачанам̣, анекавачананти ча имассева на̄мам̣.

вачанесу айам̣ аттхо, на̄ма̄кхйа̄тавибхаттинам̣;

васена адхигантаббо, са̄санаттхагавесина̄.

тасма̄ тадаттхавин̃н̃а̄панаттхам̣ идха на̄микапайогехи сахева̄кхйа̄тапайоге паваккха̄ма – ‘‘ра̄джа̄ а̄гаччхати, саха̄йо ме а̄гаччхати, екам̣ читта’’ миччевама̄дайо екассаттхасса екавачанапайога̄. ‘‘ра̄джа̄но а̄гаччханти, саха̄йа̄ ме а̄гаччханти, на ме десса̄ убхо путта̄, две тӣн̣и’’ иччевама̄дайо бавхаттха̄нам̣ бахувачанапайога̄.

‘‘са̄ сена̄ махатӣ а̄си, бахуджджано пасанноси, саббо там̣ джано оджина̄йату, иттхигумбасса павара̄, буддхасса̄хам̣ ваттхайугам̣ ада̄сим̣, двайам̣ во бхиккхаве десесса̄ми, пемам̣ махантам̣ ратанаттайасса, каре паса̄дан̃ча наро авассам̣, бхиккхусан̇гхо, балака̄йо, деваника̄йо, арийаган̣о’’- иччевама̄дайо, ‘‘двикам̣ тика’’мичча̄дайо ча самуда̄йавасена бавхаттха̄нам̣ екавачанапайога̄.

каттхачи пана ӣдисесу т̣ха̄несу бахувачанапайога̄пи диссанти. татха̄ хи ‘‘пӯджита̄ н̃а̄тисан̇гхехи, девака̄йа̄ сама̄гата̄, саббете деваника̄йа̄, две девасан̇гха̄, тӣн̣и дука̄ни, чатта̄ри навака̄ни’’ иччевама̄дайо пайога̄пи диссанти. име екавачанавасена ваттаббасса самуда̄йасса бахусамуда̄йавасена бахувачанапайога̄ти гахетабба̄, сан̇гайхама̄на̄ ча бавхаттхабахувачане сан̇гахам̣ гаччханти висум̣йева ва̄, тасма̄ бахусамуда̄йа̄пеккхабахувачананти етесам̣ на̄мам̣ ведитаббам̣.

‘‘па̄н̣ам̣ на хане, сассо сампаджджати’’ иччевама̄дайо джа̄тивасена бавхаттха̄нам̣ екавачанапайога̄, таббха̄васа̄ман̃н̃ена бавхаттха̄нам̣ екавачанапайога̄типи ваттум̣ ват̣т̣ати.

‘‘на̄гам̣ рат̣т̣хасса пӯджитам̣, са̄ваттхӣ саддха̄ ахоси пасанна̄’’ иччевама̄дайо ниссайавасена паватта̄нам̣ ниссайавоха̄рена вутта̄намекавачанапайога̄.

‘‘тилаккхан̣ам̣, кусала̄кусалам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣, дхаммавинайо, читтасено ча гандхаббо, натийа̄ асати а̄гатигати на хоти, а̄гатигатийа̄ асати чутӯпапа̄то на хоти’’ иччевама̄дайо екатталаккхан̣е бавхаттха̄нам̣ екавачанапайога̄.

‘‘евам̣ майам̣ ган̣ха̄ма, амха̄кам̣ пакати, падха̄нанти кхо мегхийа вадама̄нам̣ кинти вадеййа̄ма’’ иччевама̄дайо екассаттхасса аттавасена бахувачанапайога̄.

‘‘те манусса̄ там̣ бхиккхум̣ етадавочум̣ ‘бхун̃джатха бханте’ти, ахам̣ мануссесу мануссабхӯта̄, аббха̄гата̄на̄’санакам̣ ада̄сим̣’’ иччевама̄дайо екассаттхасса гарука̄равасена бахувачанапайога̄.

‘‘аппаччайа̄ дхамма̄, асан̇кхата̄ дхамма̄’’ иччевама̄дайо екассаттхасса апариччхедавасена бахувачанапайога̄, анийамитасан̇кха̄васена бахувачанапайога̄ ва̄.

кечи пана ‘‘десана̄сотапа̄тавасена бахувачанапайога̄’’типи ваданти, там̣ на гахетаббам̣. на хи татха̄гато сатисампаджан̃н̃арахито дхаммам̣ десети, йутти ча на диссати ‘‘ма̄тика̄йам̣ пуччха̄йам̣ виссаджджане ча̄ти тӣсупи т̣ха̄несу аппаччайа̄дидхамме десенто саттха̄ пунаппунам̣ бахувачанавасена десана̄соте патитва̄ дхаммам̣ десетӣ’’ти.

‘‘катаме дхамма̄ аппаччайа̄’’ иччевама̄дайо екассаттхасса ма̄тика̄нусандхинайена бахувачанапайога̄.

‘‘име дхамма̄ аппаччайа̄’’ иччевама̄дайо екассаттхасса пуччха̄нусандхинайена бахувачанапайога̄.

‘‘катаме дхамма̄ но пара̄ма̄са̄, те дхамме т̣хапетва̄ авасеса̄ кусала̄кусала̄бйа̄ката̄ дхамма̄’’ иччевама̄дайо екассаттхасса пуччха̄сабха̄гена бахувачанапайога̄.

‘‘аттхи бхиккхаве ан̃н̃ева дхамма̄ гамбхӣра̄ дуддаса̄ дуранубодха̄ санта̄ пан̣ӣта̄ атакка̄вачара̄ нипун̣а̄ пан̣д̣итаведанӣйа̄, йе татха̄гато сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведетӣ’’ти айамекассаттхасса путхучиттасама̄йогапутхуа̄рамман̣авасена бахувачанапайого.

‘‘екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ маха̄ване,

санти путта̄ видеха̄нам̣, дӣгха̄ву рат̣т̣хавад̣д̣хано;

те раджджам̣ ка̄райиссанти, митхила̄йам̣ паджа̄пати’’ –

иччевама̄дайо садда̄ йе йе бахаво, таннива̄сатам̣путтасан̇кха̄тассекаттхасса рӯл̣хӣвасена бахувачанапайога̄.

‘‘са̄рипуттамоггалла̄не а̄мантеси ‘гаччхатха тумхе са̄рипутта̄ кӣт̣а̄гирим̣ гантва̄ ассаджипунаббасука̄нам̣ бхиккхӯнам̣ кӣт̣а̄гирисма̄ пабба̄джанӣйакаммам̣ каротха, тумха̄кам̣ ете саддхивиха̄рино’ти’’, ‘‘каччи во кулапутта̄, етха бйаггха̄ ниваттавхо’’ иччевама̄дайо екассаттхасса ан̃н̃енаттхена ека̄бхидха̄навасена бахувачанапайога̄.

‘‘ман̃ча̄ уккут̣т̣хим̣ каронти’’ иччевама̄дайо екассаттхасса нисситавасена бахувачанапайога̄.

‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти айама̄рамман̣абхедена екассаттхасса бахувачанапайого.

‘‘чатта̄ро саммаппадха̄на̄’’ти айам̣ пана киччабхедена екассаттхасса бахувачанапайого.

таттха екаттхекавачанам̣, самуда̄йа̄пеккхекавачанам̣, джа̄тйа̄пеккхекавачанам̣, танниссайа̄пеккхекавачанам̣, екатталаккхан̣екавачананти пан̃чавидхам̣ екавачанам̣ бхавати. еттха пана джа̄тйа̄пеккхекавачанам̣ аттхато са̄ман̃н̃а̄пеккхекавачанамева̄ти дат̣т̣хаббам̣.

бавхаттхабахувачанам̣, бахусамуда̄йа̄пеккхабахувачанам̣, аттабахувачанам̣, гарука̄рабахувачанам̣, апариччхедабахувачанам̣, ма̄тика̄нусандхинайабахувачанам̣, пуччха̄нусандхинайабахувачанам̣, пуччха̄сабха̄габахувачанам̣, путхучиттасама̄йогапутхуа̄рамман̣абахувачанам̣, таннива̄сабахувачанам̣, там̣путтабахувачанам̣, ека̄бхидха̄набахувачанам̣, танниссита̄пеккхабахувачанам̣, а̄рамман̣абхедабахувачанам̣, киччабхедабахувачананти паннарасавидхам̣ бахувачанам̣ бхавати. иччевам̣ вӣсадха̄ сабба̄ни екавачанабахувачана̄ни сан̇гахита̄ни. атридам̣ па̄л̣иваваттха̄нам̣ –

екаттхе декавачана-н̃читарасмитарампи ча;

самуда̄йаджа̄тиекатта-лаккхан̣екавачопи ча;

са̄т̣т̣хакатхе пит̣акамхи, па̄т̣хе па̄йена диссаре.

гарумхи чаттанекасмим̣, бахувачанакам̣ пана;

па̄л̣ийам̣ аппакам̣ ат̣т̣ха-катха̄т̣ӣка̄су там̣ бахум̣.

татха̄ хи бахукам̣ дека-вачанам̣йева па̄л̣ийам̣;

гарумхи чаттанекасмим̣, идаметтха нидассанам̣.

‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, намо те пурисуттама;

тава са̄санама̄гамма, паттомхи аматам̣ падам̣’’.

иччевама̄дайо па̄т̣ха̄, бахудха̄ джинаса̄сане;

диссантӣти виджа̄неййа, видва̄ аккхарачинтако.

са̄тисайам̣ гарука̄ра̄-рахасса̄пи махесино;

екавачанайогена, ниддесо диссате йато.

тато воха̄ракусало, кареййаттха̄нурӯпато;

екавачанайогам̣ ва̄, итарам̣ ва̄ сумедхасо.

па̄йена таннива̄самхи, бахувачанакам̣ т̣хитам̣;

там̣путте аппакам̣ танни-ссайекавачанампи ча.

путхучитта̄париччхеда-ма̄тика̄сандхиа̄дису;

бахувачанакан̃ча̄пи, аппаканти пака̄сайе.

ека̄бхидха̄нато кичча̄, татха̄ гочаратопи ча;

бахувачанакам̣ танни-ссита̄пеккхан̃ча аппакам̣.

иччевам̣ саппайогам̣ ту, н̃атва̄на вачанадвайам̣;

ка̄таббо пана воха̄ро, йатха̄па̄л̣и вибха̄вина̄.

ида̄ни ка̄ла̄дивасена а̄кхйа̄таппаваттим̣ дӣпайисса̄ма – ка̄лака̄ракапурисапаридӣпакам̣ крийа̄лаккхан̣ам̣ а̄кхйа̄тикам̣. татра ка̄ланти атӣта̄на̄гатапаччуппаннавасена тайо ка̄ла̄, атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄н̣аттипарикаппака̄ла̄типаттивасена пана чха, те екека̄ типурисака̄.

вуттаппака̄рака̄лесу, йадидам̣ ваттате йато;

а̄кхйа̄тикам̣ тато тасса, ка̄ладӣпаната̄ мата̄.

ка̄раканти каммакаттубха̄ва̄. те хи упача̄рамукхйасабха̄вавасена каронти каран̣анти ча ‘‘ка̄рака̄’’ти вуччанти. тева йатха̄ккамам̣ крийа̄нимитта там̣са̄дхака там̣сабха̄ва̄ти ведитабба̄.

каммам̣ катта̄ ча бха̄во ча, иччевам̣ ка̄рака̄ тидха̄;

вибхаттипаччайа̄ еттха, вутта̄ на̄н̃н̃атра саччато.

‘‘парибхавиййати’’чча̄дӣ, камме сиджджханти ка̄раке;

‘‘самбхаватӣ’’тиа̄дӣни, сиджджхаре каттука̄раке.

‘‘вибхавиййати’’ичча̄дӣ, бха̄ве сиджджханти ка̄раке;

тивидхесвеваметесу, вибхаттипаччайа̄ мата̄.

ка̄ракаттайамуттам̣ йам̣, а̄кхйа̄там̣ наттхи саббасо;

тасма̄ таддӣпанаттампи, тасса̄кхйа̄тасса бха̄ситам̣.

ка̄ракаттам̣ ту бха̄васса, сачепи на самӣритам̣;

ка̄ракалаккхан̣е тена, бха̄вена ча аваттхуна̄.

крийа̄ниппхатти наттхӣти, йуттитопи ча наттхи там̣;

татха̄па̄кхйа̄тике тасса, таббоха̄ро нируттийам̣;

патит̣т̣хитанайова̄ти, мантва̄ амхехи бха̄сито.

пурисоти екавачанабахувачанака̄ пат̣хамамаджджхимуттамапуриса̄. таттха пат̣хамапурисо а̄кхйа̄тападена тулйа̄дхикаран̣е са̄дхакава̄чаке ва̄ каммава̄чаке ва̄ тумха̄’мхасаддаваджджите паччаттавачанабхӯте на̄мамхи ‘‘абхинӣха̄ро самиджджхати, бодхи вуччати чатӯсу маггесун̃а̄н̣а’’нтиа̄дӣсу вийа пайуджджама̄непи, тат̣т̣ха̄нийатте сати ‘‘бха̄сати ва̄ кароти ва̄, пӣл̣ийаккхоти мам̣ видӯ, вуччатӣти вачана’’нтиа̄дӣсу вийа аппайуджджама̄непи саббадха̄тӯхи паро хоти. каттхачи пана па̄л̣иппадесе на̄масса аппайуттатта̄ пат̣хамапурисапайогаттхо дуранубодхо бхавати, йатха̄ ‘‘дуккхам̣ те ведайисса̄ми, таттха асса̄сайанту ма’’нти. татха̄ хи еттха ‘‘па̄да̄’’ти па̄т̣хасесо, тасмим̣ дуккхаса̄сана̄рочане ваттум̣ ависаханавасена киламантам̣ мам̣ девасса убхо па̄да̄ асса̄сенту, виссат̣т̣хо катхехӣти мам̣ вадатха̄ти адхиппа̄йо ча бхавати.

адхиппа̄йо судуббодхо, йасма̄ виджджати па̄л̣ийам̣;

тасма̄ упат̣т̣хахам̣ ган̣хе, гарум̣ гаруматам̣ видӯ.

татрима̄ни бхӯдха̄та̄дхика̄ратта̄ бхӯдха̄тувасена нидассанапада̄ни. со парибхавати, те парибхаванти, парибхавати, парибхаванти. сапатто абхибхавийате, сабба̄ витйа̄’нубхӯйате, абхибхавийате, анубхӯйатети. йаттха сатипи на̄масса са̄дхакава̄чакатте апаччаттавачанатта̄ а̄кхйа̄тападена тулйа̄дхикаран̣ата̄ на лаббхати, таттха каммава̄чакам̣ паччаттавачанабхӯтам̣ тулйа̄дхикаран̣ападам̣ пат̣ичча пат̣хамапуриса̄дайо тайо лаббханти. там̣ йатха̄? парибхавиййате пурисо девадаттена, парибхавиййасе твам̣ девадаттена, парибхавиййамхе майам̣ акусалехи дхаммехи. еттха панидам̣ вачанам̣ на ваттаббам̣ ‘‘нинданти тун̣хима̄сина’нтиа̄дӣсу сатипи на̄масса каммава̄чакатте апаччаттавачанатта̄ а̄кхйа̄тападена тулйа̄дхикаран̣ата̄ на лаббхатӣти пат̣хамапурисуппатти на сийа̄’’ти. касма̄ти че? ‘‘нинданти тун̣хима̄сина’’нтиа̄дӣсу ‘‘джана̄’’ти аджджха̄харитаббасса са̄дхакава̄чакасса на̄масса саддхима̄кхйа̄тападена тулйа̄дхикаран̣абха̄васса иччхитатта̄. евамуттаратра̄пи найо.

маджджхимапурисо а̄кхйа̄тападена тулйа̄дхикаран̣е са̄дхакава̄чаке ва̄ каммава̄чаке ва̄ паччаттавачанабхӯте тумхасадде пайуджджама̄непи, тат̣т̣ха̄нийатте сати аппайуджджама̄непи саббадха̄тӯхи паро хоти. твам̣ атибхаваси, тумхе атибхаватха, атибхаваси, атибхаватха. твам̣ парибхавийасе девадаттена, тумхе парибхавийавхе. йаттха сатипи тумхасаддасса са̄дхакава̄чакатте апаччаттавачанатта̄ а̄кхйа̄тападена тулйа̄дхикаран̣ата̄ на лаббхати, на таттха маджджхимапурисо хоти. итаре пана две хонти каммава̄чакам̣ паччаттавачанабхӯтам̣ тулйа̄дхикаран̣ападам̣ пат̣ичча. там̣ йатха̄? тайа̄ абхибхавийате сапатто, тайа̄ абхибхавийе ахам̣.

уттамапурисо а̄кхйа̄тападена тулйа̄дхикаран̣е са̄дхакава̄чаке ва̄ каммава̄чаке ва̄ паччаттавачанабхӯте амхасадде пайуджджама̄непи, тат̣т̣ха̄нийатте сати аппайуджджама̄непи саббадха̄тӯхи паро хоти. ахам̣ парибхава̄ми, майам̣ парибхава̄ма, парибхава̄ми, парибхава̄ма. ахам̣ парибхавиййа̄ми акусалехи дхаммехи, майам̣ парибхавиййа̄ма, парибхавиййа̄ми, парибхавиййа̄ма. йаттха сатипи амхасаддасса са̄дхакава̄чакатте апаччаттавачанатта̄ а̄кхйа̄тападена тулйа̄дхикаран̣ата̄ на лаббхати, на таттха уттамапурисо хоти. итаре пана две хонти каммава̄чакам̣ паччаттавачанабхӯтам̣ тулйа̄дхикаран̣ападам̣ пат̣ичча. там̣ йатха̄? майа̄ анубхавийате сампатти, майа̄ абхибхавийасе твам̣. евам̣ йаттха йаттха са̄дхакава̄чака̄нам̣ ва̄ каммава̄чака̄нам̣ ва̄ на̄ма̄дӣнам̣ паччаттавачанабхӯта̄нам̣ а̄кхйа̄тападехи тулйа̄дхикаран̣атте ладдхе таттха таттха пат̣хамапуриса̄дайо лаббханти, тасма̄ на̄ма̄дӣнам̣ паччаттавачанабхӯта̄нам̣ тулйа̄дхикаран̣абха̄войева пат̣хамапуриса̄дӣнамуппаттийа̄ ка̄ран̣ам̣.

двиннам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄ пуриса̄намека̄бхидха̄не паро пурисо гахетаббо. еттха ека̄бхидха̄нам̣ на̄ма екато абхидха̄нам̣ екака̄ла̄бхидха̄нан̃ча. тан̃ча кхо часаддапайогейева, ачасаддапайоге бхиннака̄ла̄бхидха̄не таггахан̣а̄бха̄вато. ‘‘тумхе аттхакусала̄ бхаватха, майаматтхакусала̄ бхава̄ма’’ иччевама̄дайо таппайога̄. таттха тумхе аттхакусала̄ бхаватха – иччетасмим̣ воха̄ре ‘‘со ча аттхакусало бхавати, тван̃ча аттхакусало бхаваси, тумхе аттхакусала̄ бхаватха̄’’ти евам̣ двиннамека̄бхидха̄не паро пурисо гахетаббо. ‘‘майаматтхакусала̄ бхава̄ма’’ иччетасмим̣ пана ‘‘со ча аттхакусало бхавати, ахан̃ча аттхакусало бхава̄ми, майаматтхакусала̄ бхава̄ма̄’’ти ва̄ ‘‘тван̃ча аттхакусало бхаваси, ахан̃ча аттхакусало бхава̄ми, майаматтхакусала̄ бхава̄ма̄’’ти ва̄ евампи двиннамека̄бхидха̄не паро пурисо гахетаббо. ‘‘со ча аттхакусало бхавати, тван̃ча аттхакусало бхаваси, ахан̃ча аттхакусало бхава̄ми, майаматтхакусала̄ бхава̄ма̄’’ти ва̄ ‘‘со ча аттхакусало бхавати, те ча аттхакусала̄ бхаванти, тван̃ча аттхакусало бхаваси, тумхе ча аттхакусала̄ бхаватха, ахан̃ча аттхакусало бхава̄ми, майаматтхакусала̄ бхава̄ма̄’’ти ва̄ евам̣ тин̣н̣амека̄бхидха̄не паро пурисо гахетаббо.

апаропи аттханайо вуччати – ‘‘тван̃ча аттхакусало бхаваси, со ча аттхакусало бхавати, тумхе аттхакусала̄ бхаватха̄’’ти ва̄ ‘‘ахан̃ча аттхакусало бхава̄ми, со ча аттхакусало бхавати, майаматтхакусала̄ бхава̄ма̄’’ти ва̄ имина̄ найена анекаппабхедо аттханайо. евам̣ сеса̄су вибхаттӣсу пан̃чамӣсаттамийа̄дӣсу паропурисо гахетаббо. саббесу ча крийа̄падесу бавхаттхава̄чакесу бахувачанантесу, на пана бахувачанантесупи екассаттано ва̄чакесу гарука̄таббассекассаттхасса ва̄чакесу ча крийа̄падесу. еттха чодана̄сандӣпанийо има̄ га̄тха̄ –

‘‘тван̃ча бхаваси со ча̄пи, бхавати’’чча̄дибха̄сане;

‘‘тумхе бхаватха’’ ичча̄ди, паропосо катхам̣ сийа̄?;

‘‘ахам̣ бхава̄ми со ча̄пи, бхавати’’чча̄дибха̄сане;

‘‘майам̣ бхава̄ма’’ичча̄ди, уттамо ча катхам̣ сийа̄?;

еттха ча вуччате –

паччха̄ вутто паро на̄ма, сан̃н̃а̄йа пат̣ипа̄т̣ийа̄;

евам̣ пана гахетаббо, паропурисана̄мако.

пат̣хамамха̄ паро на̄ма, маджджхимо уттамопи ча;

маджджхимамха̄ паро на̄ма, уттамо пурисо руто.

евам̣ ту гахан̣ан̃хеттха, воха̄расса̄нуломакам̣;

досо тадануломамхи, гахан̣асмим̣ на виджджати.

‘‘тван̃ча бхадде сукхӣ хохи, есо ча̄пи маха̄миго’’;

ити па̄т̣хо йато дит̣т̣хо, тасма̄ евам̣ вадемасе.

‘‘тумхе две сукхита̄ хотха’’, иччаттхо таттха диссати;

евам̣пйайам̣ найо вутто, аттаноматийа̄ мама.

аттаномати кин̃ча̄пи, катхита̄ саббадуббала̄;

татха̄пи найама̄да̄йа, катхитатта̄ акопийа̄.

‘‘дхаммена раджджам̣ ка̄рентам̣, рат̣т̣ха̄ пабба̄джайиттха мам̣;

тван̃ча джа̄напада̄ чева, негама̄ ча сама̄гата̄’’.

‘‘ахан̃ча маддидевӣ ча, джа̄лӣкан̣ха̄джина̄ чубхо;

ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сокануда̄, васа̄ма ассаме тада̄’’.

ета̄ га̄тха̄пи етасса, аттхасса пана са̄дхика̄;

та̄су вуттанайенева, аттхо супа̄кат̣о сийа̄;

евам̣ вин̃н̃ӯхи вин̃н̃еййам̣, бахуна̄ бха̄ситена ким̣.

а̄ка̄рена мана̄пена, катхане йена кеначи;

на вируджджхати че аттхо, там̣ пама̄н̣ам̣ судхӣматам̣.

пурисаттайато есо, паропурисана̄мако;

нупалаббхати паччекам̣, тадантогадхатова йам̣.

па̄т̣аваттха̄йа сотӯнам̣, воха̄раттхесу саббасо;

висум̣ алаббхама̄нопи, лаббхама̄нова уддхат̣о.