16. бхӯва̄диган̣икапариччхеда

ито парам̣ авагганта̄, миссака̄ чева дха̄туйо;

ваккха̄ми дха̄тубхеда̄ди-кусаласса мата̄нуга̄.

йака̄рантадха̄ту

йа̄ гатипа̄пун̣есу. йа̄ти, йанти. йа̄ту, йанту. йеййа, йеййум̣, анупарийеййум̣. йатха̄самбхавам̣ падама̄ла̄ йоджетабба̄. йанто пурисо. йантӣ иттхӣ. йантам̣ кулам̣. йа̄нам̣, упайа̄нам̣, уййа̄нам̣ ичча̄дӣни. дива̄диган̣икасса панасса ‘‘йа̄йати, йа̄йантӣ’’тиа̄дӣни рӯпа̄ни бхаванти.

татра йа̄нантиа̄дӣсу йанти етена̄ти йа̄нам̣, ратхасакат̣а̄ди. упайанти етена иссарасса ва̄ пийамана̄пасса ва̄ сантикам̣ гаччхантӣти упайа̄нам̣, пан̣н̣а̄ка̄рам̣. ‘‘упайа̄на̄ни ме даджджум̣, ра̄джапутта тайи гате’’ти еттха хи пан̣н̣а̄ка̄ра̄ни ‘‘упайа̄на̄нӣ’’ти вуччанти. сампаннадассанӣйапуппхапхала̄дита̄йа уддхам̣ олокента̄ йанти гаччханти еттха̄ти уййа̄нам̣.

бйа̄ уммӣсане. бйа̄ти, бйанти. бйа̄си, бйа̄тха. бйа̄ми, бйа̄ма. йатха̄самбхавам̣ падама̄ла̄ йоджетабба̄. татра пана̄йам̣ па̄л̣и ‘‘йа̄ва бйа̄ти ниммӣсати, татра̄пи расатиббайо’’ти. таттха йа̄ва бйа̄тӣти йа̄ва уммӣсати, пура̄н̣абха̄са̄ еса̄, айан̃хи йасмим̣ ка̄ле бодхисатто чӯл̣абодхипарибба̄джако ахоси, тасмим̣ ка̄ле манусса̄нам̣ воха̄ро.

йу миссане гатийан̃ча. йоти, йавати. а̄йу, йони.

таттха ‘‘а̄йӯ’’ти а̄саддо упасагго. а̄йаванти миссӣбхаванти сатта̄ етена̄ти а̄йу. атха ва̄ а̄йаванти а̄гаччханти паваттанти тасмим̣ сати арӯпадхамма̄ти а̄йу. татха̄ хи ат̣т̣хаса̄линийам̣ вуттам̣ ‘‘а̄йаванат̣т̣хена а̄йу. тасмин̃хи сати арӯпадхамма̄ а̄йаванти а̄гаччханти паваттанти, тасма̄ а̄йӯти вуччатӣ’’ти. ‘‘а̄йу, джӣвитам̣, па̄н̣о’’ иччете парийа̄йа̄ локавоха̄равасена. абхидхаммавасена пана ‘‘т̣хити йапана̄ йа̄пана̄ джӣвитиндрийам̣’’ иччетепи техева саддхим̣ парийа̄йа̄. йонӣти ан̣д̣аджа̄дӣнам̣ ан̣д̣аджа̄дӣхи саддхим̣ йа̄йа миссӣбха̄во хоти, са̄ йони. идам̣ панеттха ниббачанам̣ ‘‘йаванти еттха сатта̄ екаджа̄тисаманвайена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ миссака̄ хонтӣти йони’’ ити. еттха ча йонисаддасса аттхуддха̄ро нӣйате. йонӣти кхандхакот̣т̣ха̄сассапи ка̄ран̣ассапи пасса̄вамаггассапи на̄мам̣. ‘‘чатассо на̄гайонийо. чатассо супан̣н̣айонийо’’ти еттха хи кхандхакот̣т̣ха̄со йони на̄ма. ‘‘йони хеса̄ бхӯмиджа пхаласса адхигама̄йа̄’’ти еттха ка̄ран̣ам̣. ‘‘на ча̄хам̣ бра̄хман̣ам̣ брӯми, йониджам̣ маттисамбхава’’нти еттха пасса̄вамагго. еттхетам̣ вуччати –

кхандха̄нан̃ча̄пи кот̣т̣ха̄се, муттамагге ча ка̄ран̣е;

имесу тӣсу аттхесу, йонисаддо паваттати.

бйе сам̣варан̣е. бйа̄йати.

бйе паваттийам̣. бйети сахабйо.

еттха сахабйоти саха бйети саха паваттатӣти сахабйо, саха̄йо, екабхавӯпаго ва̄. татха̄ хи ‘‘та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упапанно’’тиа̄дӣсу екабхавӯпаго ‘‘сахабйо’’ти вуччати.

хайа гатийам̣. хайати. хайо. хайоти ассо. со хи хайати сӣгхам̣ гаччхатӣти хайоти вуччати. има̄ни панасса на̄ма̄ни –

ассо туран̇го тураго, ва̄джӣ ва̄хо хайопи ча;

таббхеда̄ синдхаво чева, годжо ассатаропи ча.

ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ан̃н̃ӯ ту, а̄джа̄нӣйо хайуттамо;

гхот̣ако ту кхал̣ун̇кассо, вал̣авоти ча вуччати;

ассапото кисороти, кхал̣ун̇котипи вуччати;

харийа гатигелан̃н̃есу. харийати.

айа вайа пайа майа тайа чайа райа гатийам̣. айати. вайати. пайати. майати. тайати. чайати. райати. айо, самайо, вайо, пайо, райо. майатайачайадха̄тӯнам̣ на̄микапада̄ни упапариккхитабба̄ни.

таттха айоти ка̄л̣алохам̣, айати на̄на̄камма̄ракиччесу упайогам̣ гаччхатӣти айо. вайоти пат̣хамавайа̄диа̄йукот̣т̣ха̄со, вайати париха̄ним̣ гаччхатӣти вайо. пайоти кхӣрассапи удакассапи на̄мам̣, пайати джанена па̄таббабха̄вам̣ гаччхатӣти пайо. райоти вего, йо ‘‘джаво’’типи вуччати, тасма̄ райанам̣ джаванам̣ райо. еттха самайасаддасса аттхуддха̄ро вуччате аха ниббачанена. самайасаддо –

самава̄йе кхан̣е ка̄ле, самайе хетудит̣т̣хису;

пат̣ила̄бхе паха̄не ча, пат̣иведхе ча диссати.

татха̄ хи ‘‘аппева на̄ма свепи упасан̇камеййа̄ма ка̄лан̃ча самайан̃ча упа̄да̄йа̄’’ти евама̄дӣсу самава̄йо аттхо. ‘‘екова кхо бхиккхаве кхан̣о ча самайо ча брахмачарийава̄са̄йа̄’’тиа̄дӣсу кхан̣о. ‘‘ун̣хасамайо парил̣а̄хасамайо’’тиа̄дӣсу ка̄ло. ‘‘маха̄самайо паванасми’’нтиа̄дӣсу самӯхо. ‘‘самайопи кхо те бхадда̄ли аппат̣ивиддхо ахосӣ’’тиа̄дӣсу хету. ‘‘тена самайена угга̄хама̄но парибба̄джако саман̣амун̣д̣ика̄путто самайаппава̄даке тиндука̄чӣре екаса̄лаке маллика̄йа а̄ра̄ме пат̣ивасатӣ’’тиа̄дӣсу дит̣т̣хи.

‘‘дит̣т̣хе дхамме ча йо аттхо, йо чаттхо сампара̄йико;

аттха̄бхисамайа̄ дхӣро, пан̣д̣итоти павуччатӣ’’ти

а̄дӣсу пат̣ила̄бхо. ‘‘самма̄ ма̄на̄бхисамайа̄ антамака̄си дуккхасса̄’’тиа̄дӣсу паха̄нам̣. ‘‘дуккхасса пӣл̣анат̣т̣хо сан̇кхатат̣т̣хо санта̄пат̣т̣хо абхисамайат̣т̣хо’’тиа̄дӣсу пат̣иведхо. еттха ча упасагга̄нам̣ джотакаматтатта̄ тасса тасса аттхасса ва̄чако самайасаддо ева̄ти самайасаддасса аттхуддха̄репи саупасагго абхисамайасаддо вутто.

таттха сахака̄рӣка̄ран̣ата̄йа санниджджхам̣ самети самаветӣти самайо, самава̄йо. самети сама̄гаччхати маггабрахмачарийам̣ еттха тада̄дха̄рапуггалоти самайо, кхан̣о. саменти еттха, етена ва̄ сан̇гаччханти дхамма̄ сахаджа̄тадхаммехи уппа̄да̄дӣхи ва̄ти самайо, ка̄ло. дхаммаппаваттиматтата̄йа аттхато абхӯтопи хи ка̄ло дхаммаппаваттийа̄ адхикаран̣ам̣ каран̣ам̣ вийа ча парикаппана̄маттасиддхена рӯпена вохарийатӣти. самам̣, саха ва̄ авайава̄нам̣ айанам̣ паватти ават̣т̣ха̄нанти самайо, самӯхо, йатха̄ ‘‘самуда̄йо’’ти. авайавасаха̄ват̣т̣ха̄намева хи самӯхо. паччайантарасама̄гаме ети пхалам̣ етасма̄ уппаджджати паваттати ча̄ти самайо, хету, йатха̄ ‘‘самудайо’’ти. самети сам̣йоджанабха̄вато самбандха̄ ети аттано висайе паваттати, дал̣хаггахан̣абха̄вато ва̄ сам̣йутта̄ айанти паваттанти сатта̄ йатха̄бхинивесам̣ етена̄ти самайо, дит̣т̣хи. дит̣т̣хисам̣йоджанена хи сатта̄ ативийа баджджханти. самити сан̇гати самодха̄нанти самайо, пат̣ила̄бхо. самасса ниродхасса йа̄нам̣, самма̄ ва̄ йа̄нам̣ апагамо аппаваттӣти самайо, паха̄нам̣. н̃а̄н̣ена абхимукхам̣ самма̄ етаббо адхигантабботи самайо, дхамма̄нам̣ авипарӣто сабха̄во, абхимукхабха̄вена самма̄ ети гаччхати буджджхатӣти самайо. йатха̄бхӯтасабха̄ва̄вабодхо. евам̣ тасмим̣ тасмим̣ аттхе самайасаддасса паватти ведитабба̄.

нану ча аттхаматтам̣ пати садда̄ абхинивисантӣти на екена саддена анеке аттха̄ абхидхӣйантӣти? саччаметам̣ саддависесе апеккхите. саддависесе хи апеккхама̄не екена саддена анекаттха̄бхидха̄нам̣ на самбхавати. на хи йо ка̄латтхо самайасаддо, сойева самӯха̄диаттхам̣ вадати. еттха пана тесам̣ тесам̣ аттха̄нам̣ самайа саддавачанӣйата̄ са̄ман̃н̃амупа̄да̄йа анекаттхата̄ самайасаддасса вутта̄. евам̣ саббаттха аттхуддха̄ре адхиппа̄йо ведитаббо.

ито йа̄то айато ча, ниппхаттим̣ самудӣрайе;

вин̃н̃ӯ самайасаддасса, самава̄йа̄дива̄чино.

ито йа̄то айато ча, сама̄наттхехи дха̄тухи;

евам̣ сама̄нарӯпа̄ни, бхавантӣти ча ӣрайе.

найа раккхан̣е ча. чака̄ро гатипеккхако. найати. найо. найоти найанам̣ гамананти найо, па̄л̣игати. найанти ва̄ раккханти аттхам̣ етена̄ти найо, татхаттанайа̄ди.

дайа да̄нагатихим̣са̄да̄нараккха̄су. дайати. дайа̄.

дайа̄ти метта̄пи вуччати карун̣а̄пи. ‘‘дайа̄панно’’ти еттха хи метта̄ ‘‘дайа̄’’ти, меттачиттатам̣ а̄панноти хи аттхо. ‘‘адайа̄панно’’ти еттха пана карун̣а̄ ‘‘дайа̄’’ти вуччати. никкарун̣атам̣ а̄панноти хи аттхо. евам̣ дайа̄саддасса метта̄карун̣а̄су паватти ведитабба̄. татха̄ хи абхидхаммат̣ӣка̄йам̣ вуттам̣ ‘‘дайа̄саддо йаттха йаттха паваттати, таттха таттха адхиппа̄йавасена йоджетаббо. дайа̄саддо хи анураккхан̣аттхам̣ антонӣтам̣ катва̄ паваттама̄но метта̄йа ча карун̣а̄йа ча паваттатӣ’’ти.

вачанаттхо панеттха евам̣ ведитаббо – дайати дада̄ти сатта̄нам̣ абхайам̣ ета̄йа̄ти дайа̄. дайати гаччхати вибха̄гам̣ акатва̄ па̄пакалйа̄н̣аджанесу самам̣ ваттати, сӣтена самам̣ пхарантам̣ раджомалан̃ча пава̄хентам̣ удакамива̄типи дайа̄, метта̄. дайати ва̄ хим̣сати ка̄рун̣икам̣ йа̄ва йатха̄дхиппетам̣ парасса хитаниппхаттим̣ на па̄пун̣а̄ти, та̄ва̄ти дайа̄. дайати анугган̣ха̄ти па̄паджанампи саджджано ета̄йа̄типи дайа̄. дайати аттано сукхампи паха̄йа кхедам̣ ган̣ха̄ти саджджано ета̄йа̄ти дайа̄. дайанти ган̣ханти ета̄йа маха̄бодхисатта̄ буддхабха̄ва̄йа абхинӣха̄ракаран̣ака̄ле хаттхагатампи арахаттапхалам̣ чхад̣д̣етва̄ сам̣са̄раса̄гарато сатте самуддхаритука̄ма̄ анасса̄сакарам̣ атибхайа̄накам̣ махантам̣ сам̣са̄радуккхам̣, паччхимабхаве ча саха аматадха̄тупат̣ила̄бхена анекагун̣асамалан̇катам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча̄типи дайа̄, карун̣а̄. карун̣а̄мӯлака̄ хи саббе буддхагун̣а̄.

апаро найо – дайанти анураккханти сатте ета̄йа, сайам̣ ва̄ анудайати, анудайаматтамева ва̄ етанти дайа̄, метта̄ чева карун̣а̄ ча. кин̃чи пайогаметтха катхайа̄ма ‘‘сеййатха̄пи гахапати гиджджхо ва̄ кан̇ко ва̄ кулало ва̄ мам̣сапесим̣ а̄да̄йа дайеййа. путтесу маддӣ дайеси, сассуйа̄ сасурамхи ча. дайитаббо ратхесабха’’. таттха дайеййа̄ти уппатитва̄ гаччхеййа, гатйаттхавасенетам̣ дат̣т̣хаббам̣. дайесӣти меттачиттам̣ кареййа̄си. дайитабботи пийа̄йитаббо. убхайампетам̣ виваран̣ам̣ раккхан̣аттхам̣ антогадхам̣ катва̄ адхиппа̄йаттхавасена катанти ведитаббам̣.

ӯйӣ тантасанта̄не. ӯйати. ӯто, ӯтава̄.

пӯйӣ висаран̣е дуггандхе ча. пӯйати. пӯто, пӯтава̄. пӯтимаччхам̣ кусаггена, йо наро упанайхати.

кануйӣ садде. кануйати. кануто, канутава̄.

кхама̄йа видхӯнане. кхама̄йати. кхама̄то, кхама̄тава̄.

пха̄йи па̄йи вуддхийам̣. пха̄йати. пхӣто, пхатава̄.

таттха татавантупаччайа̄, йака̄ралопо, дха̄твантасса сарасса ика̄ра̄десо ча дат̣т̣хаббо. еса найо ‘‘пӯто пӯтава̄’’тиа̄дӣсупи йатха̄самбхавам̣ дат̣т̣хаббо. па̄йати. па̄йо. апа̄йо. еттха ча наттхи па̄йо вуддхи еттха̄ти апа̄йо. атха ва̄ пана айато сукхато апетоти апа̄йотипи ниббачанӣйам̣. апа̄йоти ча нирайо тираччха̄найони петтивисайо асурака̄йоти чатта̄ро апа̄йа̄.

та̄йу санта̄напа̄ланесу. та̄йати. та̄йанам̣. дива̄диган̣е пана та̄ па̄ланети дха̄тум̣ пассатха, тасса ‘‘та̄йати та̄н̣а’’нти рӯпа̄ни. убхайесам̣ крийа̄падам̣ самам̣. ака̄райака̄рапаччайаматтенева на̄наттам̣, на̄микапада̄ни пана висадиса̄ни ‘‘та̄йанам̣, та̄н̣а’’нти.

ча̄йу пӯджа̄ниса̄манесу. пӯджа̄ пӯджана̄. ниса̄манам̣ олоканам̣ саванан̃ча вуччати. ‘‘ин̇гха мадди ниса̄мехи. ниса̄майатха са̄дхаво’’ти ча а̄дӣсу хи олоканасавана̄ни ниса̄манасаддена вутта̄ни. апича н̃а̄н̣ена упапариккхан̣ампи ниса̄манамева̄ти гахетаббам̣. ча̄йати, апача̄йати. анага̄ре паббаджите, апаче брахмача̄рийе. йе вуддхамапача̄йанти. апачитим̣ дассети. ниччам̣ вуддха̄пача̄йино.

йака̄рантадха̄турӯпа̄ни.

рака̄рантадха̄ту

ра̄ а̄да̄не. ра̄ти.

ри санта̄не. рети. рен̣у. рен̣ӯти раджо.

ру гатийам̣ росане ча. равати, виравати.

ру садде. роти, равати. раво, упараво. рутаманун̃н̃ам̣ ручийа̄ ча пит̣т̣хи. рутанти раванам̣ рутам̣, саддо.

ре садде. ра̄йати. ра̄. ратти. еттха ча ра̄ти саддо. раттӣти ниса̄сан̇кха̄то сатта̄нам̣ саддасса вӯпасамака̄ло. ра̄ тиййати уччхиджджати еттха̄ти ратти.

брӯ вийаттийам̣ ва̄ча̄йам̣. апи хантва̄ хато брӯти.

бравӣти, брунти. брӯси, брӯтха. брӯми, брӯма. брӯте, бруванте. брӯсе, брувхе. бруве, брумхе.

брӯту, брувиту, бруванту. брӯхи, брӯтха. брӯми, брӯма. брӯтам̣, брувантам̣.

еттха ча амбат̣т̣хасутте ‘‘пуна бхавам̣ готамо брувитӯ’’ти па̄л̣идассанато ‘‘брувитӯ’’ти вуттам̣. евам̣ саббаттха̄пи упапариккхитва̄ найо гахетаббо.

брувеййа, бруве, брувеййум̣. брувеййа̄си, брувеййа̄тха. брувеййа̄ми, брувеййа̄ма. бруветха, бруверам̣. бруветхо, брувеййа̄вхо. брувеййам̣. брувеййа̄мхе.

пабрӯти. анубрӯти. пабрӯту, анубрӯту. пабрувеййа, анубрувеййа. евам̣ саббаттха паануупасаггехипи йатха̄самбхавам̣ падама̄ла̄ йоджетабба̄.

а̄ха, а̄ху. браве, бравиттха, бравире. бравиттхо, бравивхо. бравим̣, бравимхе. пароккха̄васена вутта̄ни.

абрава̄, абравӯ. абраво, абраваттха. абравам̣, абравамха̄. абраваттха, абраваттхум̣. абравасе, абравхам̣. абравим̣, абравимхасе. хиййаттанӣвасена вутта̄ни.

абрави, абравум̣. абраво, абравиттха. абравим̣, абравимха̄. абрава̄, абравӯ. абравасе, абравивхам̣. абравам̣, абравимхе. аджджатанӣвасена вутта̄ни.

брувиссати, брувиссанти. абрависса̄, абрависсам̣су. сесам̣ саббам̣ нетаббам̣. каммападам̣ аппасиддхам̣. саче пана сийа̄, ‘‘брӯйатӣ’’ти сийа̄ ‘‘луйати, лӯйатӣ’’ти пада̄ни вийа.

джӣра брӯхане. брӯханам̣ вад̣д̣ханам̣. джӣрати. джӣрам̣. джӣрама̄но. джӣран̣ам̣. аппассута̄йам̣ пурисо, балибаддова джӣрати.

пӯра пӯран̣е. пӯрати. пӯратова маходадхи. саббе пӯренту сан̇каппа̄. пӯритум̣, пӯритва̄, пӯрам̣, пӯритам̣. пун̣н̣ам̣, парипун̣н̣ам̣. сампун̣н̣ам̣, пӯран̣ам̣. пӯран̣о кассапо. ка̄рите ‘‘па̄рамийо пӯрети, пӯрайати, пӯра̄пети, пӯра̄пайати. пӯретва̄, пӯрайитва̄, пӯра̄петва̄, пӯра̄пайитва̄, парипӯретва̄’’ ичча̄дӣни бхаванти.

гхора гатипат̣игха̄те. гатипат̣игха̄там̣ гатипат̣ихананам̣. гхорати.

дхора гатича̄турийе. гатича̄турийам̣ гатичхекабха̄во. дхорети.

сара гатийам̣. сарати, висарати, уссарати. усса̄ран̣а̄. саро. сам̣са̄ро ичча̄дӣни. таттха сароти рахадо. сам̣са̄роти ват̣т̣ам̣, йо ‘‘бхаво’’типи вуччати.

чара чаран̣е. чарати, вичарати, анучарати, сан̃чарати.

чара гатибхаккханесу. чарати, вичарати, анучарати, сан̃чарати, пат̣ичарати. чарийа̄. чарита̄. ча̄ро. вича̄ро. анувича̄ро. упавича̄ро. чаран̣ам̣. ча̄рако. очарако. брахмачарийам̣ ичча̄дӣни.

таттха чаратӣти гаччхати, бхаккхати ва̄. татха̄ хи чаранти падасса гаччханто кха̄данто ча̄ти аттхам̣ ваданти гарӯ. пат̣ичаратӣти пат̣иччха̄дети. ча̄ракоти там̣павесита̄нам̣ сатта̄нам̣ сукхам̣ чарати бхаккхатӣти ча̄рако, родхо. очаракоти адхоча̄рӣ. брахмачарийанти да̄нампи веййа̄ваччампи сиккха̄падампи брахмавиха̄ропи дхаммадесана̄пи метхунавиратипи сада̄расантосопи упосатхопи арийамаггопи сакалам̣ са̄санампи аджджха̄сайопи вуччати.

кинте ватам̣ ким̣ пана брахмачарийам̣,

кисса сучин̣н̣асса айам̣ випа̄ко;

иддхиджутибалавӣрийӯпапатти,

идан̃ча те на̄га маха̄вима̄нам̣.

ахан̃ча бхарийа̄ ча мануссалоке,

саддха̄ убхо да̄напатӣ ахумха̄;

опа̄набхӯтам̣ ме гхарам̣ тада̄си,

сантаппита̄ саман̣абра̄хман̣а̄ ча.

там̣ ме ватам̣ там̣ пана брахмачарийам̣,

тасса сучин̣н̣асса айам̣ випа̄ко;

иддхиджутибалавӣрийӯпапатти,

идан̃ча ме дхӣра маха̄вима̄на’’нти

имасмин̃хи пун̣н̣акаджа̄таке да̄нам̣ ‘‘брахмачарийа’’нти вуттам̣.

‘‘кена па̄н̣и ка̄мададо, кена па̄н̣и мадхуссаво;

кена те брахмачарийена, пун̃н̃ам̣ па̄н̣имхи иджджхати.

тена па̄н̣и ка̄мададо, тена па̄н̣и мадхуссаво;

тена ме брахмачарийена, пун̃н̃ам̣ па̄н̣имхи иджджхатӣ’’ти

имасмим̣ ан̇курапетаваттхумхи веййа̄ваччам̣ ‘‘брахмачарийа’’нти вуттам̣. ‘‘идам̣ кхо там̣ бхиккхаве титтирийам̣ на̄ма брахмачарийам̣ ахосӣ’’ти имасмим̣ титтираджа̄таке сиккха̄падам̣ ‘‘брахмачарийа’’нти вуттам̣. ‘‘там̣ кхо пана пан̃часикха брахмачарийам̣ нева ниббида̄йа на вира̄га̄йа…пе… йа̄вадева брахмалокӯпапаттийа̄’’ти имасмим̣ маха̄говиндасутте брахмавиха̄ра̄ ‘‘брахмачарийа’’нти вутта̄. ‘‘екасмим̣ брахмачарийасмим̣, сахассам̣ маччуха̄йино’’ти еттха дхаммадесана̄ ‘‘брахмачарийа’’нти вутта̄. ‘‘паре абрахмача̄рӣ бхависсанти, майаметтха брахмача̄рино бхависса̄ма̄’’ти саллекхасутте метхунавирати ‘‘брахмачарийа’’нти вутта̄.

майан̃ча бхарийа̄ на̄тиккама̄ма,

амхе ча бхарийа̄ на̄тиккаманти;

ан̃н̃атра та̄ха брахмачарийам̣ чара̄ма;

тасма̄ хи амхам̣ дахара̄ на мӣйаре’’ти

маха̄дхаммапа̄ладжа̄таке сада̄расантосо ‘‘брахмачарийа’’нти вутто.

хӣнена брахмачарийена, кхаттийе упападжджати;

маджджхимена ча девесу, уттамена висуджджхатӣ’’ти

евам̣ нимиджа̄таке авӣтиккамавасена като упосатхо ‘‘брахмачарийа’’нти вутто. ‘‘идам̣ кхо пана пан̃часикха брахмачарийам̣ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа…пе… айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго’’ти маха̄говиндасуттасмим̣йева арийамагго ‘‘брахмачарийа’’нти вутто. ‘‘тайидам̣ брахмачарийам̣ иддхан̃чева пхӣтан̃ча виттха̄рикам̣ ба̄худжан̃н̃ам̣ путхубхӯтам̣ йа̄вадева мануссехи суппака̄сита’’нти па̄са̄дикасутте сиккхаттайасан̇гахам̣ сакалам̣ са̄санам̣ ‘‘брахмачарийа’’нти вуттам̣.

‘‘апи атарама̄на̄нам̣, пхала̄са̄ва самиджджхати;

випаккабрахмачарийосми, евам̣ джа̄на̄хи га̄ман̣ӣ’’ти

еттха аджджха̄сайо ‘‘брахмачарийа’’нти вутто. иччевам̣ –

да̄нам̣ веййа̄ват̣ийан̃ча, сиккха̄ брахмавиха̄рака̄;

дхаммаккха̄нам̣ метхуната̄-вирати ча упосатхо.

сада̄ресу ча сантосо, арийамагго ча са̄санам̣;

аджджха̄сайо чиме брахма-чарийасаддена вуччаре.

хура кот̣илле. хурати.

сара саддопата̄песу. сарати. саро, саран̣ам̣.

еттха ча сароти саддопи вуччати усупи. саран̣анти сарати упата̄пети хим̣сати саран̣агата̄нам̣ тенева саран̣агаманена бхайам̣ санта̄пам̣ дуккхам̣ дуггатим̣ парикилесан̃ча̄ти саран̣ам̣, буддха̄диратанаттайам̣. атха ва̄ саддха̄ пасанна̄ манусса̄ ‘‘амха̄кам̣ саран̣амида’’нти саранти чинтенти, там̣ таттха ча ва̄чам̣ ниччхаранти гаччханти ча̄типи саран̣ам̣.

сара чинта̄йам̣. сарати, сусарати иччапи пайого. аппаккхара̄нан̃хи бахубха̄во ан̃н̃атха̄бха̄во ча хоти, йатха̄ ‘‘две, дуве, тан̣ха̄ тасин̣а̄, памхам̣, пакхума’’нти. ануссарати, пат̣иссарати. саранти ета̄йа сатта̄, сайам̣ ва̄ сарати, саран̣аматтамева ва̄ етанти сати. ануссати, пат̣иссати. саратӣти сато. пунаппунам̣ саратӣти пат̣иссато.

двара сам̣варан̣е. сам̣варан̣ам̣ раккхан̣а̄. дварати. два̄рам̣. двисаддӯпападаарадха̄тувасенапи идам̣ рӯпам̣ сиджджхати. татрима̄ни ниббачана̄ни – дваранти сам̣варанти раккханти етена̄ти два̄рам̣, атха ва̄ две кава̄т̣а̄ аранти гаччханти паваттанти еттха̄типи два̄ранти. гехадва̄рампи ка̄йадва̄ра̄дӣнипи упа̄йопи два̄ранти вуччати. па̄л̣ийам̣ ту ‘‘два̄рам̣ два̄ра̄’’ти ча иттхинапум̣сакавасена два̄расаддо вутто. татха̄ хи ‘‘два̄рампи сураккхитам̣ хотӣ’’ти ча ‘‘два̄ра̄песа̄’’ти ча тасса двилин̇гата̄ вутта̄.

гара гхара сечане. гарати. гхарати. гхарам̣.

дхӯра хуччхане. хуччхана кот̣иллам̣. дхӯрати.

тара плаванасаран̣есу. тарати. таран̣ам̣. титтхам̣. тин̣н̣о. уттин̣н̣о. отин̣н̣о ичча̄дӣни. таттха таран̣ам̣ вуччати на̄ва̄, тарати удакапит̣т̣хе плавати, таранти уттаранти ва̄ надим̣ етена̄ти аттхена.

на̄ва̄ плаво тарам̣ пото, таран̣ам̣ уттарам̣ татха̄;

джалайа̄нанти ета̄ни, на̄ва̄на̄ма̄ни хонти ту.

тара самбхаме. самбхамо анават̣т̣ха̄нам̣. тарати. тарито. туран̇го.

еттха ча ‘‘со ма̄сакхеттам̣ тарито ава̄сари’’нти па̄л̣и нидассанам̣. таттха таритоти турито самбхаманто. ава̄саринти упагаччхим̣ упависим̣ ва̄.

джара роге. еттха джарарогойева ‘‘рого’’ти адхиппето пайогавасена. джарасаддасса хи джарароге паваттанийаманаттхам̣ ‘‘роге’’ти вуттам̣. тена ан̃н̃о рого идха рогасаддена на вуччати. джарати. джаро. саджджаро. паджджарарого. джарена пӣл̣ита̄ манусса̄. йаттха ту айам̣ вайоха̄нива̄чако, таттха пайоге ‘‘джӣрати, джара̄’’ти часса рӯпа̄ни бхаванти.

дара бхайе. дарати. дарӣ. ‘‘бӣла̄сайа̄ дарӣсайа̄’’ти нидассанам̣. таттха дарӣти бха̄йитаббат̣т̣хена дарӣ.

дара а̄дара̄на̄даресу. дарати, а̄дарати, ана̄дарати. а̄даро, ана̄даро.

еттха ча даратӣти дарам̣ каротӣти ча ана̄дарам̣ каротӣти ча аттхо. йатха̄ хи а̄рака̄саддо дӯра̄саннава̄чако, татха̄йампи дарадха̄ту а̄дара̄на̄дарава̄чако дат̣т̣хаббо. дарасаддо ча ка̄йадаратхе читтадаратхе килесадаратхе ча ваттати. айан̃хи –

а̄диттам̣ вата мам̣ сантам̣, гхатаситтам̣ва па̄вакам̣;

ва̄рина̄ вийа осин̃чи, саббам̣ нибба̄пайе дара’’нти

еттха ка̄йадаратхе читтадаратхе ча ваттати. ‘‘вӣтаддаро вӣтасоко вӣтасалло, сайам̣ абхин̃н̃а̄йа абха̄си буддхо’’ти еттха пана килесадаратхе ваттати. вӣтаддароти хи аггамаггена саббакилеса̄нам̣ самуччхиннатта̄ вигатакилесадаратхоти аттхо.

нара найане. нарати. наро, на̄рӣ.

еттха нароти пурисо. со хи нарати нетӣти наро. йатха̄ пат̣хамапакатибхӯто сатто датара̄йа пакатийа̄ сет̣т̣хат̣т̣хена пури учча̄т̣т̣ха̄не сети паваттатӣти пурисоти вуччати, евам̣ найанат̣т̣хена нароти вуччати. путтабха̄тубхӯтопи хи пуггало ма̄туджет̣т̣хабхагинӣнам̣ нетут̣т̣ха̄не тит̣т̣хати, пагева итаро итара̄сам̣. на̄рӣти нарена йогато, нарасса̄йанти ва̄ на̄рӣ. апарампеттха нарасаддасса ниббачанам̣, нарийати сакена каммена ниййатӣти наро, сатто мануссо ва̄. ‘‘каммена ниййатео локо’’ти хи вуттам̣. таттха нарасаддасса та̄ва пурисавачане ‘‘нара̄ ча атха на̄рийо’’ти нидассанам̣. саттамануссавачане пана ‘‘буддхо айам̣ едисако наруттамо. а̄модита̄ нарамарӯ’’ти ча нидассанам̣, тасма̄ ‘‘нароти пурисо, нароти сатто, нароти мануссо’’ти таттха таттха йатха̄самбхавам̣ аттхо сам̣ван̣н̣етаббо.

хара харан̣е. харан̣ам̣ паваттанам̣. харати. са̄ваттхийам̣ вихарати. виха̄си. вихам̣су. вихариссати. аппаматто вихиссати. вохарати. сам̣вохарати. саббо харати ва̄. рӯпийасам̣воха̄ро, рӯпийасаббоха̄ро ва̄. па̄т̣иха̄рийам̣. пӣтипа̄моджджаха̄ро. виха̄ро. воха̄ро. абхиха̄ро. читтам̣ абхинӣхарати. са̄сане вихарам̣, вихаранто, вихарама̄но. виха̄таббам̣, вихаритум̣. вихаритва̄. ан̃н̃а̄нипи йоджетабба̄ни.

таттха па̄т̣иха̄рийанти сама̄хите читте вигатӯпаккилесе катакиччена паччха̄ харитаббам̣ паваттетаббанти па̄т̣иха̄рийам̣. пат̣ӣти хи айам̣ саддо ‘‘паччха̄’’ти етасса аттхам̣ бодхети ‘‘тасмим̣ пат̣ипавит̣т̣хамхи, ан̃н̃о а̄ган̃чхи бра̄хман̣о’’тиа̄дӣсу вийа. виха̄роти т̣ха̄нанисаджджа̄дина̄ вихаранти еттха̄ти виха̄ро, бхиккхӯнам̣ а̄ва̄со. вихаран̣ам̣ ва̄ виха̄ро, вихаран̣акрийа̄. воха̄роти бйаваха̄ропи пан̣н̣аттипи вачанампи четана̄пи. таттха

йо хи кочи мануссесу, воха̄рам̣ упаджӣвати;

евам̣ ва̄сет̣т̣ха джа̄на̄ти, ва̄н̣иджо со набра̄хман̣о’’ти.

айам̣ бйаваха̄равоха̄ро на̄ма. ‘‘сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро’’ти айам̣ пан̣н̣аттивоха̄ро на̄ма. татха̄ татха̄ вохаранти пара̄масантӣти айам̣ вачанавоха̄ро на̄ма. ‘‘ат̣т̣ха арийавоха̄ра̄, ат̣т̣ха анарийавоха̄ра̄’’ти айам̣ четана̄воха̄ро на̄ма. иччевам̣ –

бйаваха̄ре вачане ча, пан̣н̣аттичетана̄су ча;

воха̄расаддо чатӯсу, имесваттхесу диссати.

хара апанайане. апанайанам̣ нӣхаран̣ам̣. досам̣ харати. нӣхарати. нӣха̄ро, парихарати. париха̄ро. раджохаран̣ам̣. саббадосахаро дхаммо. бхагавато ча са̄санасса ча пат̣ипаккхе титтхийе харатӣти па̄т̣иха̄рийам̣. матта̄ван̣н̣абхеденеттха ‘‘па̄т̣ихерам̣ па̄т̣ихӣрам̣ па̄т̣иха̄рийа’’нти тӣн̣и падарӯпа̄ни, бхаванти.

хара а̄да̄не. адиннам̣ харати. хариссати. ха̄хити иччапа. ‘‘кхара̄джинам̣ пара сун̃ча, кха̄рика̄джан̃ча ха̄хитӣ’’ти идаметтха нидассанам̣. а̄харати, авахарати, сам̣харати, апахарати, упахарати, пахарати, сампахарати, сама̄харати. манохаро па̄са̄до. парассахаран̣ам̣. а̄ха̄ро, аваха̄ро, сам̣ха̄ро, упаха̄ро, сампаха̄ро, сама̄ха̄ро. хариййати, а̄хариййати. а̄хариййанти. а̄хат̣ам̣, харитум̣, а̄харитум̣, а̄харитва̄, а̄харитва̄на. ан̃н̃а̄нипи йоджетабба̄ни.

дхара дхаран̣е. дхаран̣ам̣ виджджама̄ната̄. дхарати. дхарате саттхуса̄санам̣.

дхара авиддхам̣сане. нибба̄нам̣ ниччам̣ дхарати.

кхара кхайе. кхарати. кхаран̣ам̣. наккхаранти на кхиййантӣти аккхара̄ни. наккхаранти на нассантӣти наккхатта̄нӣти пора̄н̣а̄.

джа̄гараниддаккхайе джа̄гарати. джа̄гаро, джа̄гаран̣ам̣, джа̄гарам̣. дӣгха̄ джа̄гарато ратти. джа̄гарама̄но. айан̃ча дха̄ту тана̄диган̣ам̣ патва̄ ‘‘джа̄гароти, пат̣иджа̄гаротӣ’’ти рӯпа̄ни джанети.

ӣра вачане гатикампанесу ча. ӣрати. ӣритам̣. еритам̣. самӣран̣о. джинерито дхаммо. куппанти ва̄тассапи еритасса.

таттха самӣран̣оти ва̄то. со хи самӣрати ва̄йати, самӣрети ча руккхаса̄кха̄пан̣н̣а̄дӣни сут̣т̣ху кампетӣти ‘‘самӣран̣о’’ти вуччати.

харе ладжджа̄йам̣. алуттантойамека̄ранто дха̄ту, гиле пӣтиккхайети дха̄ту вийа. хара̄йати. хара̄йанам̣. ат̣т̣ӣйа̄ми хара̄йа̄ми.

еттха хара̄йатӣти ладжджати, хирим̣ каротӣти аттхо.

пара па̄ланапӯран̣есу. ‘‘парати, парамо’’тимасса рӯпа̄ни, нара найанети дха̄тусса ‘‘нарати наро’’ти рӯпа̄ни вийа.

таттха паратӣти па̄лети, пӯрати ва̄. суддхакаттувасенидам̣ падам̣ вуттам̣. хетукаттувасена хи ‘‘па̄рети па̄райатӣ’’тиа̄дӣни рӯпа̄ни бхаванти. парамоти па̄лако пӯрако ва̄. еттха ча ‘‘па̄рамӣ’’ти падам̣ етассаттхасса са̄дхакам̣. татха̄ хи па̄рамӣти парати, па̄рети ча̄ти парамо, да̄на̄дӣнам̣ гун̣а̄нам̣ па̄лако пӯрако ча маха̄бодхисатто. парамасса идам̣, парамасса ва̄ бха̄во, каммам̣ ва̄ па̄рамӣ, да̄на̄дикрийа̄. гарӯхи пана ‘‘пӯретӣти парамо, да̄на̄дӣнам̣ гун̣а̄нам̣ пӯрако па̄лако ча̄’’ти вуттам̣, там̣ вӣмам̣ситабам̣.

вара варан̣е. варати. ва̄ран̣о, варун̣о.

гира ниггиран̣о. ниггиран̣ам̣ паггхаран̣ам̣. гирати, гири.

еттха гирӣти паббата̄, йо ‘село’’тиа̄дӣхи анекехи на̄мехи катхийати. со хи сандхисан̇кха̄техи паббехи читатта̄ паббамасса аттхӣти паббато. химавамана̄дивасена джаласса са̄рабхӯта̄нам̣ бхесаджджа̄диваттхӯнан̃ча гиран̣ато гирӣти вуччати.

има̄ни панасса на̄ма̄ни –