7. кха̄дикан̣д̣а
атха дха̄тӯхийева бха̄ва+камма+катту+каран̣а̄диса̄дханасахитам̣ кха̄дивидха̄нам̣ а̄рабхӣйате –
‘‘тиджама̄нехи кхаса̄ кхама̄вӣмам̣са̄су’’ ичча̄дӣхи паччайавидха̄нан̃ча парарӯпадвитта̄дика̄рийан̃ча тйа̄дикан̣д̣е вуттанайенева н̃а̄таббам̣. титиккханам̣ титиккха̄, ‘‘иттхийа+ман̣актикайакайа̄ ча’’ ити суттена апаччайо ча ‘‘иттхийа+матва̄’’ти а̄паччайо ча хоти. татха̄ вӣмам̣санам̣ вӣмам̣са̄. ‘‘кита̄ тикиччха̄сам̣сайесу чхо’’ти чхаппаччайа̄димхи кате тикиччханам̣ тикиччха̄, вичикиччханам̣ вичикиччха̄. гупа=гопане, бадха=бандханети имехи дха̄тӯхи ‘‘нинда̄йам̣ гупа+бадха̄ басса бхо ча’’ ити чхапаччайа̄димхи ча двитте парабака̄расса имина̄ бхака̄ре ча кате апаччайа̄ди хоти. джигуччханам̣ джигуччха̄, бӣбхаччханам̣ бӣбхаччха̄. ‘‘тум̣сма̄ лопо чи+ччха̄йам̣ те’’ ити иччха̄йа+маттхе кха+са+чхаппаччайа̄ хонти. бхуджа=па̄ланаджджхоха̄ресу, бубхуккханам̣ бубхуккха̄. джи=джайе, джигим̣санам̣, джигим̣са̄. гхаса=адане, джигхаччханам̣ джигхаччха̄.
27. бха̄вакаммесу табба̄нӣйа̄
таббаанӣйа̄ крийаттха̄ паре бха̄вакаммесу бхаванти, бахулам̣видха̄на̄ каттукаран̣а̄дӣсупи. бхӯ=сатта̄йам̣, ‘‘йуван̣н̣а̄на+ме опаччайе’’ти ока̄ре ‘‘ӯбйан̃джанасса̄’’ти ӯа̄гамо, н̃н̃ака̄ро а̄дйа̄вайаваттхо. осса ‘‘еона+ майава̄ саре’’ти ава̄десо, бхӯйатети бхавитаббам̣ бхавата̄ бхаванӣйам̣. бха̄вассе+катта̄ екавачанамева, тан̃ча напум̣сакалин̇гам̣.
табба̄дйабхихито бха̄во,
даббамива пака̄сатӣти-бахувачанан̃ча хоти.
камме-абхипуббо, абхибхӯйате абхибхӯйиттха абхибхӯйиссатети абхибхавитаббо кодхо пан̣д̣итена, абхибхавитабба̄ тан̣ха̄, абхибхавитаббам̣ дуккхам̣. евам̣ абхибхаванӣйо абхибхаванӣйа̄ абхибхаванӣйам̣, камме абхидхеййассева лин̇гавачана̄ни.
висессалин̇га̄табба̄дӣ, таттха̄+до пан̃ча бха̄ваджа̄;
напум̣саке сийум̣ бха̄ве, кто ча̄+но акаттари.
бха̄васмим̣ гхан̣а пуме евам̣, ийуван̣н̣а̄ гаха̄диджо;
апаччайопи ва̄+сам̣кхйа̄, ту+ма̄дитвантака̄ сийум̣.
ито парам̣ упасаггапуббата̄ ча ка̄латтайасса ва̄кйагахан̣ан̃ча вуттанайена н̃а̄таббам̣, тасма̄ анурӯпава̄кйамева дассайисса̄ма –
а̄са=упавесане, а̄сане а̄ситаббам̣ тайа̄ а̄санӣйам̣. камме-упа̄сӣйатӣти упа̄ситаббо гуру упа̄санӣйо. сӣ=сайе, е+айа̄деса̄, сайанам̣ сайитаббам̣ сайанӣйам̣ тайа̄. атисӣйатӣти атисайитаббо кат̣о те атисайанӣйо. пада=гамане, ‘‘пада̄дӣнам̣ квачӣ’’ти йука, кака̄ро ка̄нубандхака̄рийаттхо, ука̄ро учча̄ран̣аттхо, дассаджо пуббарӯпан̃ча, уппаджджанам̣ уппаджджитаббам̣ уппаджджанӣйам̣. пат̣ипаджджӣйатӣти пат̣ипаджджитаббо магго пат̣ипаджджанӣйо. будха=н̃а̄н̣е, буджджхатети буджджхитаббо дхаммо буджджханӣйо. су=саване, сӯйатети сотаббо дхаммо, н̃н̃имхи на̄гаме ‘‘татханара̄нам̣ т̣ат̣хан̣ала̄’’ти н̣е ча кате ‘‘на те ка̄нубандха+на̄гамесӯ’’ти ока̄ра̄бха̄во. сун̣итаббо, саванӣйо. кара=каран̣е –
95. парарӯпа+майака̄ре бйан̃джане
крийаттха̄на+мантабйан̃джанасса парарӯпам̣ хоти йака̄рато ан̃н̃асмим̣ бйан̃джане. карӣйатӣти каттаббо дхаммо, каттабба̄ пӯджа̄, каттаббам̣ кусалам̣.
119. тум̣+туна+таббесу ва̄
тума̄дӣсу карасса̄ хоти ва̄. ка̄таббам̣ хитам̣.
171. ра̄ насса н̣о
рантато крийаттха̄ паччайанака̄расса н̣а хоти. каран̣ӣйо.
бхара=бхаран̣е, бхарӣйатӣти бхаритаббо бхаран̣ӣйо. гаха=упа̄да̄не ‘‘мам̣ ва̄ рудха̄дӣнам̣’’ти антасара̄ паромам̣ ва̄ хоти. мака̄ро+нубандхо. ‘‘н̣о ниггахӣтасса̄’’ти ниггахӣтасса н̣о, сам̣гайхатӣти сам̣ган̣хитаббо сам̣ган̣ханӣйо, ‘‘татханара̄’’дина̄ н̣ака̄ре гахан̣ӣйо. рама=кӣл̣а̄йам̣, рамӣйатӣти раман̣ӣйо виха̄ро. а̄па=па̄пун̣ане, ‘‘сака̄па̄нам̣ кукакӯ н̣е’’ти еттха ‘сака̄па̄нам̣ кука+кӯ’ти йогавибха̄га̄ ку, ӯа̄гаме на̄гамасса н̣е ча кате па̄пӣйатӣти па̄пун̣итаббо. парарӯпе паттаббо, па̄пун̣анӣйо, па̄панӣйо.
96. мана̄нам̣ ниггахӣтам̣
мака̄ра+нака̄ранта̄нам̣ крийаттха̄нам̣ ниггахӣтам̣ хотйа+йака̄ре бйан̃джане. ваггантам̣, гамийатӣти гантаббо. гамитаббам̣ гаманӣйам̣. кхана=кхан̣а=авада̄ран̣е, ниггахӣтам̣ ваггантаттан̃ча, кхан̃н̃атети кхантаббам̣ а̄ва̄т̣ам̣ кханитаббам̣ кхананӣйам̣. хана=хим̣са̄йам̣, хан̃н̃атети хантаббам̣ ханитаббам̣ хананӣйам̣. мана=н̃а̄н̣е, ман̃н̃атети мантаббо манитаббо. ‘‘пада̄дӣнам̣ квачӣ’’ти йука, чавагга̄димхи кате ман̃н̃итаббам̣ ман̃н̃анӣйам̣.
пӯджа=пӯджа̄йам̣, ‘‘чура̄дито н̣ӣ’’ти н̣имхи н̃ука̄расса гурутта̄ ока̄ра̄вутти ‘‘йуван̣н̣а̄на+мео паччайе’’ти ека̄ре пӯджетаббо ӯмхи айа̄десе пӯджайитаббо пӯджанӣйо бхагава̄.
каттари-йа̄=па̄пун̣ане, нӣйатӣти ниййа̄нийо магго, гаччхантӣти гаманӣйа̄ бхога̄. каран̣е-наха=сочеййе, наха̄йантйа+нена̄ти наха̄нӣйам̣ чун̣н̣ам̣. сампада̄не-да̄=да̄не, сам̣+папуббо, самма̄ падӣйате асса̄ти сампада̄нийо бра̄хман̣о.
28. гхйан̣а
бха̄вакаммесу крийаттха̄ паро гхйан̣а хоти бахулам̣. ӯмхи каттаббам̣ ка̄рийам̣. хара=харан̣е, харӣйатӣти ха̄рийам̣. бхара=бхаран̣е, бхаритаббам̣ бха̄рийам̣. лабха=ла̄бхе, ‘‘ваггаласехи те’’ти пуббарӯпабхака̄ре ‘‘чатуттхадутийа̄’’ дина̄ татийаккхаре ча кате лабхитаббам̣ лаббхам̣.
вача=бйаттавачане,
98. кага̄ чаджа̄нам̣ гха̄нубандхе
гха̄нубандхе чака̄ра+джака̄ранта̄нам̣ крийаттха̄нам̣ ка+га̄ хонти йатха̄ккамам̣.
84. асса̄ н̣а̄нубандхе
н̣ака̄ра̄нубандхе паччайе паре упантасса ака̄расса а̄ хоти. вачанам̣ вуччатети ва̄кйам̣. бхаджа=сева̄йам̣, бхаджанӣйам̣ бха̄гйам̣, джасса гака̄ро. чи=чайе, чайанам̣ чӣйатӣти ва̄ чеййам̣. йасса двиттам̣.
5,122. нито чисса чхо
нито парасса чисса чхо хотӣтиа̄дичака̄расса чхо. виниччхайатӣти виниччхеййам̣, на̄гаме виниччхинитаббам̣. е+айа̄десесу виниччхетаббам̣ виниччханӣйам̣. нӣ=па̄пане, нӣйатӣти неййо неййа̄ неййам̣, нетаббам̣.
29. а̄ссе+ча
а̄ка̄рантато крийаттха̄ гхйан̣а хоти бха̄вакаммесу а̄сса е ча. да̄=да̄не, да̄таббам̣ деййам̣. па̄=па̄не, пӣйатӣти пеййам̣. ма̄=ма̄не, мӣйатӣти меййам̣. н̃а̄=авабодхане, н̃а̄йатӣти н̃еййам̣ н̃а̄таббам̣, ӯмхи на̄гамо ‘‘н̃а̄сса не+джа̄’’ти н̃а̄сса джа̄десе джа̄нитаббам̣, виджа̄нийам̣. кха̄=пакатхане, сам̣кха̄таббам̣ сам̣кхеййам̣.
30. вада̄дӣхи йо
вада̄дӣхи крийаттхехи йо хоти бахулам̣ бха̄вакаммесу. вада=вачане, ваданам̣ ваджджатӣти ва̄ ваджджам̣. мада=умма̄де, маданам̣ маджджате анена̄ти ва̄ маджджам̣. гаманам̣ гамматети ва̄ гаммам̣. гада=вачане, гаджджате гаданӣйам̣ ва̄ти гаджджам̣. пада=гамане, паджджанӣйам̣ паджджам̣ га̄тха̄. ада+кха̄да=бхаккхане, кхаджджатӣти кхаджджам̣ кха̄данӣйам̣. дама=дамане, дамматети даммо даманӣйо.
бхуджа̄+ннети ган̣асуттена анне ваттаббе йапаччайо.
83. лахуссупантассати
лахубхӯтасса упантасса ийуван̣н̣асса ео хонти йатха̄ккамам̣. йасса пуббарӯпе бхун̃джитабботи бходжджо одано, бходжджа̄ йа̄гу.
31. кичча гхачча бхачча бхабба леййа̄
ете садда̄ йапаччайанта̄ нипаччанте. кара=каран̣е, имина̄ нипа̄тана̄ йе кича̄десе ча кате пуббарӯпам̣, каттаббам̣ киччам̣. хана=хим̣са̄йам̣, гхачча̄деса̄димхи кате хананам̣ хан̃н̃атети ва̄ гхаччам̣. бхара=бхаран̣е, бхачча̄деса̄димхи кате бхаран̣ӣйо бхаччо. бхӯ=сатта̄йам̣, йамхи ока̄ре имина̄ ава̄десе бхаватӣти бхаббо. лиха=асса̄дане, йамхи имина̄ хасса йака̄ре лехитаббам̣ леййам̣, ека̄равуддхи.
32. гуха̄дӣхи йака
гуха̄дӣхи крийаттхехи бха̄вакаммесу йака хоти. гуха=сам̣варан̣е, ‘‘лахуссупантасса̄’’ти сампаттасса ока̄расса ‘‘на те ка̄нубандхана̄гамесӯ’’ти пат̣иседхо. ‘‘хасса випалла̄со’’ти випалла̄се гуханам̣ гухитаббам̣ гуйхам̣. духа=папӯран̣е, доханам̣ дуйхатӣти ва̄ дуйхам̣. са̄са=анусит̣т̣хийам̣ –
117. са̄сасса сиса ва̄
са̄сасса сиса ва̄ хоти ка̄нубандхе. пуббарӯпам̣, са̄сӣйатӣти сиссо.
сиддха̄ еве+те табба̄дайо песа̄+тисагга+ппаттака̄лесу гамйама̄несупи, са̄ман̃н̃ена видха̄нато. песанам̣ – ‘‘каттабба+мидам̣ бхавата̄’’ти а̄н̣а̄панам̣ аджджхесанан̃ча. атисагго на̄ма ‘‘ки+мидам̣ майа̄ каттаббам̣’’ти пут̣т̣хасса ‘‘па̄н̣о на хантаббо’’тиа̄дина̄ пат̣ипаттидассанамукхена каттаббасса анун̃н̃а̄. паттака̄ло на̄ма сампаттасамайо. йо киччакаран̣асамайам̣ упапариккхитва̄ кароти, тасса самайа̄рочанам̣, на таттха аджджхесана+маттхи. бхота̄ кхалу кат̣о каттаббо каран̣ӣйо ка̄рийо киччо’’ евам̣ твайа̄ кат̣о каттаббо, бхото хи патто ка̄ло кат̣акаран̣е.
евам̣ уддхамухуттепи ваттама̄нато песа̄дӣсу сиддха̄ ева. татха̄ арахе каттари саттивисит̣т̣хе ча патӣйама̄не, а̄вассака̄+дхамӣн̣ата̄висит̣т̣хе ча бха̄ва̄до сиддха̄. уддхам̣ мухуттато-бхота̄ кат̣о каттаббо. бхота̄ раджджам̣ ка̄таббам̣, бхавам̣ арахо. бхота̄ бха̄ро вахитаббо, бхавам̣ сакко. бхота̄ авассам̣ кат̣о каттаббо. бхота̄ никкхо да̄таббо.
33. каттари лту+н̣ка̄
каттари ка̄раке крийаттха̄ лту+н̣ка̄ хонти. кара=каран̣е, парарӯпе ‘‘лту+пита̄дӣна+ма̄ симхӣ’’ти а̄ силопо ча. каротӣти катта̄. евам̣ бхаратӣти бхатта̄. харатӣти хатта̄. бхидатӣти бхетта̄, ека̄ро, ӯмхи бхедита̄. чхиндатӣти чхетта̄. бходжанасса да̄та̄ бходжанада̄та̄. сандха̄тӣти сандха̄та̄. вачатӣти ватта̄. ока̄рапарарӯпесу бхун̃джатӣти бхотта̄. ‘‘пада̄дӣнам̣ квачӣ’’ти йука̄гамо, буджджхатӣти буджджхита̄. джа̄на̄тӣти н̃а̄та̄. чхиндатӣти чхета̄. сун̣а̄тӣти сота̄. ‘‘ӯ+лассе’’ти ӯсса ека̄ре ган̣ха̄тӣти гахета̄. бхаватӣти бхавита̄. саратӣти сарита̄. ‘‘мана̄нам̣ ниггахӣтам̣’’ти масса ниггахӣте вагганте ча гаччхатӣти ганта̄. нака̄ранта̄нампи ниггахӣтам̣, кханатӣти кханта̄. санатӣти санта̄. ман̃н̃атӣти манта̄. па̄летӣти па̄лайита̄ па̄лета̄, еттха чура̄дитта̄ н̣и.
н̣ин̣а̄пӣсу-бха̄вайатӣти бха̄вайита̄ бха̄вета̄. евам̣ са̄райита̄ са̄рета̄, да̄пайита̄ да̄пета̄, ха̄пайита̄ ха̄пета̄, ниродхайита̄ ниродхета̄, бодхайита̄ бодхета̄, н̃а̄пайита̄ н̃а̄пета̄, са̄вайита̄ са̄вета̄, га̄хайита̄ га̄хета̄, ка̄райита̄ ка̄рета̄, ка̄ра̄пайита̄ ка̄ра̄пета̄ ичча̄ди.
н̣капаччайе-н̣ака̄ро вуддхйаттхо. ратхам̣ каротӣти ратхака̄рако, ‘‘асса̄ н̣а̄нубандхе’’ти а̄ ама̄дисама̄со ча. аннам̣ дада̄тӣти аннада̄йако. ‘‘адха̄тусса ка̄+сйа̄дито гхе+ссӣ’’ти гхе паре асса иа̄десо, аннада̄йика̄, аннада̄йакам̣ кулам̣. ‘‘а̄сса̄+н̣а̄пимхи йука’’ итин̣а̄пито+н̃н̃атра йука. локам̣ нетӣти локана̄йако, ека̄ре ‘‘а̄йа̄+ва̄ н̣а̄нубандхе’’ти а̄йа̄десо. евам̣ винетӣти вина̄йако.
акаммупападе-каротӣти ка̄рако, евам̣ да̄йако на̄йако, ока̄ре а̄ва̄десе сун̣а̄тӣти са̄вако. пуре вийа ика̄ре са̄вика̄. луна̄тӣти ла̄вако. пу=паване, пуна̄тӣти па̄вако. бхаватӣти бха̄вако, упа̄сатӣти упа̄сако. ган̣ха̄тӣти га̄хако па̄вако, йа̄джако. вадха=хим̣са̄йам̣, вадхетӣти вадхако, ‘‘ан̃н̃атра̄пӣ’’ти вуддхипат̣иседхо. ‘‘ханасса гха̄то н̣а̄нубандхе’’ти гха̄та̄десо, ханатӣти гха̄тако. ‘‘мам̣ ва̄ рудха̄дӣнам̣’’ти мам̣, рундхако, гурутта̄ на вуддхи. татха̄ бхун̃джатӣти бхун̃джако. а̄йасса рассе кин̣а̄тӣти кайако. па̄летӣти па̄лако. пӯджетӣти пӯджако.
кха̄дӣсу-титиккхатӣти титиккхако. вӣмам̣сатӣти вӣмам̣сако ичча̄ди. панудатӣти панӯдако, ‘‘бйан̃джане’’чча̄дина̄ дӣгхо. ‘‘бхӣтва̄+нако’’ти еттха ‘а̄нако’ти йогавибха̄га̄ а̄нако, а̄сса рассе нака̄ра̄гаме ча ‘‘н̃а̄сса не джа̄’’ти джа̄десо, джа̄нанако. н̣а̄пимхи –
ан̣а-ити дан̣д̣акадха̄ту, а̄н̣а̄петӣти а̄н̣а̄пако. татха̄ сан̃н̃а̄пако, патит̣т̣ха̄пако. сам̣+па пуббо а̄па=па̄пун̣ане, нибба̄нам̣ сампа̄петӣти нибба̄насампа̄пако. ка̄ра̄пако, ка̄ра̄пика̄ ичча̄ди.
бахулам̣видха̄на̄ каммепи-па̄дехи харӣйатӣти па̄даха̄рако. чупа=мандагамане, гале чуппатӣти галачопако.
сиддхова лту араха̄дӣсу ‘‘бхавам̣ кхалу кан̃н̃а̄йа париггаха̄рахо’’ти (париггахита̄). сӣлаттхе-упа̄да̄насӣлоти упа̄да̄та̄. са̄дху гаччхатӣти ганта̄. мун̣д̣анадхамма̄ мун̣д̣ана̄ча̄ра̄ти мун̣д̣айита̄ро, еттха ‘‘дха̄тваттхе на̄масмӣ’’ти имхи ӯа̄гаме е+айа̄десе мун̣д̣айитусаддамхи а̄ран̇а̄десе ча кате йосса т̣о.
34. а̄вӣ
крийаттха̄ а̄вӣ хоти бахулам̣ каттари. ‘‘дисасса пасса+дасса=даса+да+даккха̄’’ти дасса̄десо, бхайам̣ пассатӣти бхайадасса̄вӣ. нӣмхи бхайадасса̄винӣ. бхайадасса̄ви читтам̣. аппависайата̄н̃а̄панаттхам̣ бхиннайогакаран̣ам̣. са̄ман̃н̃авихитатта̄ сӣла̄дӣсу ча хотева.
35. а̄сим̣са̄йа+мако
а̄сим̣са̄йам̣ гаммама̄на̄йам̣ крийаттха̄ ако хоти каттари. джӣва=па̄н̣адха̄ран̣е, джӣватӯти джӣвако. нанда=самиддхийам̣, нандатӯти нандако. бхаватӯти бхавако.
36. кара̄ н̣ано
карато каттари н̣а но хоти. каротӣти ка̄ран̣ам̣. каттарӣти ким̣, кароти анена̄ти каран̣ам̣.
37. ха̄то вӣхи+ка̄лесу
ха̄то вӣхисмим̣ ка̄ле ча н̣ано хоти. ‘‘а̄сса̄’’тйа̄дина̄ йука, джаханти удакам̣ти ха̄йана̄ вӣхайо. джаха̄ти бха̄ве падаттхети ха̄йано сам̣ваччхаро. вӣхика̄лесӯти ким̣, джаха̄тӣти ха̄та̄.
38. вида̄ кӯ
видасма̄ кӯ хоти каттари. кака̄ро ‘‘кӯто’’ти висесанаттхо. видатӣти видӯ, локавидӯ.
39. вито н̃а̄то
випубба̄ н̃а̄ичча+сма̄ кӯ хоти каттари. виджа̄на̄тӣти вин̃н̃ӯ.
40. камма̄
каммато пара̄ н̃а̄ичча+сма̄ кӯ хоти каттари. саббам̣ джа̄на̄тӣти саббан̃н̃ӯ. евам̣ маттан̃н̃ӯ, дхамман̃н̃ӯ, аттхан̃н̃ӯ ка̄лан̃н̃ӯ, катан̃н̃ӯ ичча̄ди. (бхиккхӯти пана ‘‘бхара̄ди’’ н̣ва̄дисуттена сиддхам̣).
41. квачан̣а
каммато пара̄ крийаттха̄ квачи ан̣а хоти каттари. кумбхам̣ каротӣти кумбхака̄ро, ама̄дисама̄со. иттхийам̣ кумбхака̄рӣ. евам̣ каммака̄ро, ма̄са̄ка̄ро, кат̣т̣хака̄ро, ратхака̄ро суван̣н̣ака̄ро, суттака̄ро, вуттика̄ро, т̣ӣка̄ка̄ро. сарам̣ луна̄тӣти сарала̄воти о+ава̄деса̄. манте аджджха̄йатӣти мантхаджджха̄йо, и=аджджхенагатӣсу, адхипуббо, е+айа̄деса̄, адхино исса йака̄ра+чавагга̄дайо ча.
бахула̄дхика̄ра̄ иха на хоти ‘‘а̄диччам̣ пассати, химавантам̣ сун̣оти, га̄мам̣ гаччхати’’. квачӣти ким̣, каммакаро, еттха апаччайо.
42. гама̄ рӯ
каммато пара̄ гама̄ рӯ хоти каттари. ра̄нубандхатта̄ амабха̄галопо. ведам̣ гаччхатӣти ведагӯ, евам̣ па̄рагӯ.
са̄ман̃н̃авидха̄нато сӣла̄дӣсупи хоти. бхавапа̄рам̣ гаччхати сӣлена̄ти бхавапа̄рагӯ. антагаманасӣло антагӯ, евам̣ аддхагӯ.
43. сама̄на+н̃н̃а+бхаванта+йа̄дитӯ+пама̄на̄ диса̄ камме рӣ+риккха+ка̄
сама̄на̄дӣхи йа̄дӣхи чо+пама̄нехи пара̄ диса̄ каммака̄раке рӣ+риккха+ка̄ хонти. ‘‘сйа̄ди сйа̄дине+каттхам̣’’ти сама̄се ‘‘ра̄нубандхе+нтасара̄дисса̄’’ти дисасса исабха̄галопе ‘‘рӣриккхакесӯ’’ти сама̄насса са̄десе ча сама̄но вийа диссатӣти садӣ, садиккхо. ке – ‘‘на те ка̄нубандхана̄гамесӯ’’ти етта̄бха̄во, садисо.
125. сама̄на̄ ро рӣ+риккха+кесу
сама̄насаддато парасса дисасса ра хоти ва̄ рӣ+риккха+кесӯти паккхе дасса ра̄десе сарӣ, сариккхо, сарисо.
3,86. сабба̄дӣна+ма̄
рӣ+риккха+кесу сабба̄дӣна+ма̄ хоти. ан̃н̃о вийа диссатӣти ан̃н̃а̄дӣ, ан̃н̃а̄диккхо, ан̃н̃а̄дисо.
3,87. нта+ки+ми+ма̄нам̣ т̣а̄+кӣ+т̣ӣ
рӣ+риккха+кесу нта+ким̣+имасадда̄нам̣ т̣а̄+кӣ+т̣ӣ хонти йатха̄ккамам̣. т̣ака̄ра̄ сабба̄десаттха̄. бхава̄дӣ бхава̄диккхо бхава̄дисо, кӣдӣ кӣдиккхо кӣдисо, айамива диссатӣти ӣдӣ ӣдиккхо ӣдисо. а̄ка̄ре йа̄дӣ йа̄диккхо йа̄дисо, тйа̄дӣ тйа̄диккхо тйа̄дисо ичча̄ди.
3,88. тумха̄мха̄нам̣ та̄ме+касмим̣
рӣ+риккха+кесу тумха̄мха̄нам̣ та̄ма̄ хонте+касмим̣ йатха̄ккамам̣. твам̣ вийа диссати, айам̣ вийа диссатӣти та̄дӣ ма̄дӣ ичча̄ди. екасминти ким̣, тумха̄дисо амха̄дисо.
3,89. там̣+ма+ман̃н̃атра
рӣриккхакантато+н̃н̃асмим̣ уттарападе тумха̄мха̄на+мекасмим̣ там̣+мам̣ хонти йатха̄ккамам̣. твам̣ дӣпо есам̣, ахам̣ дӣпо есам̣ти ан̃н̃ападаттхе там̣дӣпа̄ мам̣дӣпа̄. твам̣ саран̣а+месам̣, ахам̣ саран̣а+ месанти там̣саран̣а̄ мам̣саран̣а̄. тайа̄ його таййого, майа̄ його маййоготи ама̄дисама̄се ниггахӣталопо.
3,90. ве+тассе+т̣а
рӣ+риккха+кесу етасса ет̣а ва̄ хоти. едӣ ета̄дӣ, едиккхо ета̄диккхо, едисо ета̄дисо.
44. бха̄вака̄раке сва+гхан̣а гха ка̄
бха̄ве ка̄раке ча крийаттха̄ а гхан̣а гха ка̄ хонти бахулам̣.
апаччайо-пагган̣ханам̣ паггахо, евам̣ ниггахо, дхаммам̣ дха̄ретӣти дхаммадхаро, евам̣ винайадхаро. татха̄ там̣ каротӣти таккаро, двиттам̣. евам̣ хитакаро, дивасакаро, динакаро, дива̄каро, ниса̄каро, дханум̣ ган̣хӣти дхануггахо. евам̣ кавачаггахо. дада=да̄не, саббака̄мам̣ дада̄тӣти саббака̄мададо, саббададо. а̄то ‘‘пароккха̄йан̃ча̄’’ти чаггахан̣ена двитте ‘‘рассо пуббасса̄’’ти рассе ча аннам̣ дада̄тӣти аннададо, евам̣ дханадо. сам̣пуббо дха̄=дха̄ран̣е, саббам̣ сандхахатӣти саббасандхо. нӣ=па̄пане, випуббо, винеси винети винессати етена еттха̄ти ва̄ винайо, е+айа̄деса̄. найанам̣ найо. си=сева̄йам̣, нипуббо, ниссӣйатӣти ниссайо. си=сайе, анусайи анусети анусессатӣти анусайо. и=гатимхи, патипуббо, пат̣ичча етасма̄ пхала+метӣти паччайо. сам̣+упуббо, да̄гаме самудайо. чи=чайе, виниччхайате+нена виниччхайанам̣ ва̄ виниччхайо, ‘‘нито чисса чхо’’ти чисса чхо. уччайанам̣ уччайо, сам̣чайо. кхи=кхайе, кхайанам̣ кхайо. джи=джайе, виджайанам̣ виджайо, джайо. кӣ=даббавинӣмайе, виккайанам̣ виккайо, кайо. лӣ=силесане, аллӣйанти еттха̄ти а̄лайо, лайо. (иван̣н̣анта̄).
а̄сун̣антӣти ассава̄, а̄сса рассо. пат̣иссаванам̣ пат̣иссаво. су=пассаване, а̄бхавагга̄ савантӣти а̄сава̄. ру=саддо раватӣти раво. бхаватӣти бхаво. пабхавати етасма̄ти пабхаво. лӯ=чхедане, лаванам̣ лаво. (уван̣н̣анта̄).
чара=чаран̣е, сам̣чаран̣ам̣ сам̣чаро. дара=вида̄ран̣е, а̄даранам̣ а̄даро. а̄гаччхати а̄гаманам̣ти ва̄ а̄гамо. саппа=гамане, саппатӣти саппо. диббатӣти дево. паккаманам̣ паккаматӣти ва̄ паккамо, евам̣ виккамо. чара=чаран̣е, ванам̣ чаратӣти ваначаро. ка̄мо авачарати еттха̄ти ка̄ма̄вачаро локо, ка̄ма̄вачара̄ пан̃н̃а̄, ка̄ма̄вачарам̣ читтам̣. га̄во чаранти еттха̄ти гочаро. па̄дена пиватӣти па̄дапо. евам̣ каччхапо. сирасмим̣ рухатӣти сирорухо, мана̄дитта̄ о. гуха̄йам̣ сайатӣти гуха̄сайам̣ читтам̣, евам̣ куччхисайа̄ ва̄та̄. паббате тит̣т̣хатӣти паббатат̣т̣хо пурисо, паббатат̣т̣ха̄ надӣ, паббатат̣т̣хам̣ бхасмам̣. евам̣ тхалат̣т̣хам̣ джалат̣т̣хам̣.
киччхаттхе думхи акиччхаттхе су+ӣсам̣+сукха упападесу-дуккхена карӣйати каран̣ам̣ ва̄ дуккарам̣. евам̣ дуссайо, дуккхена бхарӣйатӣти дуббхаро махиччхо. евам̣ дураккхам̣ читтам̣, дуддасо дхаммо, дуранубодхо дхаммо. ӣсам̣ сайатӣти ӣсам̣сайо, евам̣ сукхасайо. ӣсам̣ карӣйатӣти ӣсаккарам̣ каммам̣. сукхена карӣйатӣти сукарам̣ па̄пам̣ ба̄лена. евам̣ субхаро аппиччхо, судассам̣ параваджджам̣, субодха+мичча̄ди. саббаттха па̄диама̄дисама̄са̄.
гхан̣а-бхаватӣти бха̄во, о+а̄ва̄деса̄. айа=ити дан̣д̣акадха̄ту, айати итоти а̄йо, а̄харатӣти а̄ха̄ро. упаханатӣти упагха̄то, ‘‘ханасса гха̄то н̣а̄нубандхе’’ти гха̄та̄десо. ран̃джатӣти ра̄го, ‘‘кага̄ чаджа̄нам̣ гха̄нубандхе’’ти джасса го. ран̃джанти анена̄ти ра̄го. ‘‘асса̄ н̣а̄нубандхе’’ти а̄, паджджате+нена̄ти па̄до. туда=бйатхане, патуджджате+нена̄ти патодо. джарӣйати анена̄ти джа̄ро, евам̣ да̄ро. бхаджӣйатӣти бха̄го. евам̣ бха̄ро. лаббхатӣти ла̄бхо. ви+опуббо, вохарӣйатӣти воха̄ро. диййатӣти да̄йо, йука. вихан̃н̃ати етасма̄ти вигха̄то. вихаранти еттха̄ти виха̄ро. а̄раманти етасминти а̄ра̄мо. пачанам̣ ва̄ па̄ко, часса ко. чаджанам̣ ча̄го. йаджанам̣ йа̄го. раджанам̣ ра̄го.
127. ана+гхан̣асва̄+парӣхи л̣о
а̄+парӣхи парасса дахасса л̣о хота+на+гхан̣асу. паридаханам̣ парил̣а̄хо. евам̣ да̄хо. бхан̃джанам̣ сан̇го. евам̣ сан̇го. сам̣кхаранам̣ сам̣кха̄ро, ‘‘каротисса кхо’’ти касса кхо. евам̣ париккха̄ро. ‘‘пурасма̄’’ти карасса кхо, пуреккха̄ро, еттам̣ тадамина̄дипа̄т̣ха̄. евам̣ упака̄ро, га̄хо.
гха-вачатӣти вако. сича=паггхаран̣е, сечанам̣ секо. евам̣ соко, еовуддхийо. йун̃джанам̣ його.
ка-пӣ=таппане, пӣнетӣти пӣйо, ка̄нубандхатта̄ на вуддхи, ‘‘йуван̣н̣а̄на+мийан̇уван̇а саре’’ти ийан̇а. кхипа=перан̣е, кхипатӣти кхипо. бхун̃джантйа+нена̄ти бхуджо. йудха=сампаха̄ре а̄йуджджханти анена̄ти а̄йудхам̣.
45. да̄дха̄тви
да̄дха̄то бахула+ми хоти бха̄вака̄ракесу. да̄=да̄не, а̄дийатӣтиа̄ди. евам̣ упа̄ди. дха̄=дха̄ран̣е, удакам̣ дадха̄тӣти удадхи, ‘‘сан̃н̃а̄йа+мудо+дакасса̄’’ти удакасса уда̄десо. джалам̣ дхийате асминти джаладхи. ва̄ла̄ни дхӣйанти асминти ва̄ладхи. сандхӣйати сандха̄тӣти ва̄ сандхи. дхӣйатӣти дхи. видхӣйати видха̄ти видха̄нам̣ ва̄ видхи. самма̄ самам̣ ва̄ читтам̣ а̄дадха̄тӣти сама̄дхи.
46. вама̄дӣхйа+тху
вама̄дӣхи бха̄вака̄ракесва+тху хоти. вама=уггиран̣е, ваманам̣ вамӣйатӣти ва̄ ваматху. вепа+кампа=чалане, вепанам̣ вепатху.
47. кви
крийаттха̄ кви хоти бахулам̣ бха̄вака̄ракесу. кака̄ро ка̄нубандхака̄рийаттхо.
159. квисса
крийаттха̄ парасса квисса лопо хоти. самбхаватӣти самбхӯ. евам̣ вибхаватӣти вибхӯ, абхибхӯ, сайамбхӯ. татха̄ дху=кампане, сандхуна̄тӣти сандху. вибха̄тӣти вибха̄. пабха̄тӣти пабха̄. сам̣гамма бха̄санти еттха̄ти сабха̄, ‘‘квимхи лопо+нтабйан̃джанасса̄’’ти антабйан̃джанасса лопо. бхуджена гаччхатӣти бхуджаго. евам̣ ураго. турам̣=сӣгхам̣ гаччхатӣти туран̇го. кхена гаччхатӣти кхаго. виха̄йасе гаччхатӣти вихаго, тадамина̄дипа̄т̣ха̄ виха̄десо. на гаччхатӣти наго. евам̣ аго, ‘‘наго ва̄+ппа̄н̣инӣ’’ти викаппена нан̃асама̄се т̣а̄десаниседхо. джана=джанане, каммато джа̄тоти каммаджо, ама̄дисама̄со, каммаджо випа̄ко, каммаджа̄ пат̣исандхи, каммаджам̣ рӯпам̣. евам̣ читтаджам̣, утуджам̣, а̄ха̄раджам̣. аттаджо путто, ва̄римхи джа̄то ва̄риджо. евам̣ тхаладжо. пан̇каджам̣. джаладжам̣. ан̣д̣аджам̣. сарасиджам̣, упападасама̄се бахулам̣видха̄на̄ вибхатйалопе ‘‘мана̄дӣхӣ’’тиа̄дина̄ сиа̄десо. двиккхаттум̣ джа̄то двиджо, ‘‘тадамина̄’’ дина̄ ккхаттум̣лопо. паччха̄ джа̄то ануджо. сан̃джа̄на̄тӣти сан̃н̃а̄. паджа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄. евам̣ патит̣т̣ха̄тӣти патит̣т̣ха̄. джха̄=чинта̄йам̣, парасампаттим̣ абхиджджха̄йатӣти абхиджджха̄. хитеситам̣ упат̣т̣ха̄петва̄ джха̄йатӣти упаджджха̄. со ева упаджджха̄йо, ‘‘сакаттхе’’ти йо. самма̄ джха̄йанти еттха̄ти сам̣джха̄. квиданта̄ дха̄тваттхам̣ на джаханти, лин̇гаттхам̣ пат̣ипа̄дайанти.
48. ано
крийаттха̄ бха̄вака̄ракесу ано хоти. нанда=самиддхийам̣, бха̄ве-нандийате нанданам̣. камме-анандӣйиттха нандӣйати нандӣйиссати нандитаббанти ва̄ нанданам̣ ванам̣. гаханам̣ гаханӣйам̣ ва̄ гахан̣ам̣, ‘‘татханара̄’’ дина̄ насса н̣о. ган̣ханам̣, ниггахӣтасса но. чаритаббам̣ чаран̣ам̣. бхуйате бхаванам̣. хуйате хаванам̣. рундхитаббам̣ рундханам̣ родханам̣ ва̄. бхун̃джитаббам̣ бхун̃джанам̣ бходжанам̣ ва̄. буджджхитаббам̣ буджджханам̣, ‘‘пада̄дӣнам̣ квачӣ’’ти йука. бодханам̣ ва̄. сути суййати ва̄ саванам̣. па̄пӣйатӣти па̄пун̣анам̣, ‘‘сака̄па̄нам̣ кука+кӯ’’ти йогавибха̄га̄ куа̄гаме на̄гаме ча тасса н̣о ча. па̄лӣйатӣти па̄ланам̣ ичча̄ди.
каттари-раджам̣ харатӣти раджохаран̣ам̣ тойам̣. виджа̄на̄тӣти вин̃н̃а̄н̣ам̣. гха̄=гандхопа̄да̄не, гха̄йатӣти гха̄нам̣. джха̄=чинта̄йам̣, джха̄йатӣти джха̄нам̣. кароти анена̄ти ка̄ран̣ам̣, дӣгхо. виа̄карӣйанти етена̄ти бйа̄каран̣ам̣. пӯрати+нена̄ти пӯран̣ам̣. дӣйате+нена̄ти да̄нам̣. памӣйате+нена̄ти пама̄н̣ам̣. вуччате+нена̄ти вачанам̣. панудати пануджджате+нена̄ти ва̄ пануданам̣. сӯда=пагаран̣е, сӯдати суджджате+нена̄ти ва̄ сӯдано. сун̣а̄ти суйате+ненети ва̄ саванам̣. луйати луйате+ненети ва̄ лаванам̣. евам̣ найанам̣. пуна̄ти пуйате+ненети ва̄ павано. саметӣти саман̣о саманам̣ ва̄. татха̄ бха̄вети бха̄вӣйати ета̄йа̄ти ва̄ бха̄ванам̣. евам̣ па̄чанам̣ па̄ча̄панам̣ ичча̄ди. ‘‘ана+сан̣асва̄ парӣхи л̣о’’ти л̣о, а̄л̣а̄ханам̣.
адхикаран̣е-тит̣т̣хати асинти т̣ха̄нам̣. евам̣ сайанам̣, сенам̣ ва̄ а̄санам̣. адхикарӣйати еттха̄ти адхикаран̣ам̣.
сампада̄на̄па̄да̄несу-самма̄ падӣйате йасса там̣ сампада̄нам̣. апечча етасма̄ а̄дада̄тӣти апа̄да̄нам̣. бахула̄дхика̄ра̄ чалана̄дӣхипи сӣласа̄дхудхаммесупи ано, чалати сӣлена̄ти чалано евам̣ джалано, кодхано, копано. ман̣д̣а=бхусане, ман̣д̣ети сӣлена̄ти ман̣д̣ано. евам̣ бхӯсано. ‘‘ан̃н̃а̄трапӣ’’ти ока̄раниседхо.
49. иттхийа+ма+н̣а+кти+ка+йака+йа̄ ча
иттхилин̇ге бха̄ве ка̄раке ча крийаттха̄ аа̄дайо хонти ано ча бахулам̣.
а-джара=вайоха̄нийам̣, джирати джиран̣ам̣ ва̄ джара̄. ‘‘иттхийа+ма+тва̄’’ти а̄паччайо. пат̣исамбхиджджатӣти пат̣исамбхида̄. пат̣ипаджджати ета̄йа̄ти пат̣ипада̄. евам̣ сампада̄, а̄пада̄. упа̄дӣйатӣти упа̄да̄. иккха+чаккха=дассане, упаиккхатӣти упеккха̄. ‘‘йуван̣н̣а̄на+мео лутта̄’’ти ека̄ро. чинтанам̣ чинта̄. сиккха=виджджопа̄да̄не, сиккханам̣ сиккхӣйантӣти ва̄ сиккха̄. евам̣ бхиккха̄. иччханам̣ иччха̄. ‘‘гамайами’’чча̄дина̄ ччхан̇а̄десо. пуччха=пуччхане, пуччханам̣ пуччха̄. мидха+медха=сан̇гаме, апат̣хитадха̄ту, медханам̣ медха̄. евам̣ гудха=паривет̣хане, годханам̣ годха̄. титиккханам̣ титиккха̄. евам̣ вӣмам̣са̄, джигуччха̄, пипа̄са̄, путтийа̄. ӣханам̣ ӣха̄.
н̣а-каран̣ам̣ ка̄ра̄, ‘‘асса̄ н̣а̄нубандхе’’ти а̄ хоти, ева+мупарипи. харан̣ам̣ ха̄ра̄ мутта̄вали. таран̣ам̣ та̄ра̄, дхаран̣ам̣ дха̄ра̄. аран̣ам̣ а̄ра̄.
йатха̄катхан̃чи саддамхи, рул̣хийа̄ аттханиччхайо.
кти-самбхуванам̣ самбхути. ‘‘на те’’чча̄дина̄ на вуддхи. саванам̣ сути. найанам̣ найати ета̄йа̄ти ва̄ нӣти. ман̃н̃атӣти мати, ‘‘гама̄дира̄нам̣ лопонтабйан̃джанасса̄’’ти гама̄дитта̄ налопо. гаманам̣ гантабба̄ти ва̄ гати. упахананам̣ упахати. раманти ета̄йа раманам̣ ва̄ рати. тананам̣ тати. нийаманам̣ нийати. бхун̃джанам̣ бхутти. йун̃джанам̣ йутти, парарӯпам̣. евам̣ сама̄паджджанам̣ сама̄паджджатети сама̄патти. сампатти. йаджа=девапӯджа̄сан̇гатикаран̣ада̄несу, йаджанам̣ ит̣т̣хи, ‘‘йаджасса йасса т̣ийӣ’’ти т̣иа̄десо, ‘‘пуччха̄дито’’ти тасса т̣хо, парарӯпапат̣хамаккхара̄ ча. са̄санам̣ сит̣т̣хи, ‘‘са̄сасса сиса ва̄’’ти сиса, са̄нантарасса тасса т̣хо’’ти т̣ха̄десо. бхеданам̣ бхиджджатети ва̄ бхитти. бхаджа=сева̄йам̣, бхаджанам̣ бхатти. тана=виттха̄ре, танотӣти танти, насса ниггахӣта̄ди.
ка-гухантӣ еттха̄ти гуха̄, ока̄ранивутти. руджатӣти руджа̄. моданти ета̄йа̄ти муда̄ на̄ма мудита̄.
йака-вида=н̃а̄н̣е, виданам̣ виданти ета̄йа̄ти ва̄ виджджа̄, дасса дже пуббарӯпам̣. йаджанам̣ иджджа̄, т̣иа̄десо.
йа-сайанти еттха̄ти сеййа̄, двиттам̣. аджа=ваджа=гамане, самаджанам̣ самаджанти еттха̄ти ва̄ самаджджа̄. папуббо, паббаджанам̣ паббаджджа̄. таваггаваран̣а̄’’димхи ‘‘чаваггабайан̃а̄’’ти йогавибха̄гена васса бе двиттам̣. ӯмхи паричаран̣ам̣ паричарийа̄. джа̄гаран̣ам̣ джа̄гарийа̄.
ана-пайоджаке ка̄рийадха̄туто каттум̣ пайоджанам̣ ка̄ран̣ам̣, ека̄раниседхо насса н̣о ча. евам̣ харитум̣ пайоджанам̣ ха̄ран̣ам̣. вида=анубхаве, витти ведайатӣти ва̄ ведана̄. ванда=абхива̄данатхутӣсу, ванданам̣ вандана̄. упа̄санам̣ упа̄сана̄. чита=сам̣четана̄йам̣, четайатӣти четана̄. десийатӣти десана̄. бха̄вийатӣти бха̄вана̄.
50. джа̄ха̄хи ни
джа̄=вайоха̄нимхи, ха̄=ча̄ге, имехи иттхийам̣ ни хоти. джа̄нам̣=вайапарипа̄ко джа̄ни. ха̄нам̣ ха̄ни.
51. кара̄ ририйо
карато ририйо хоти+ттхийам̣. ра̄нубандхатта̄ аралопе каран̣ам̣ кирийа̄. ‘‘крийа̄’’ти ‘‘тум̣та̄йе’’чча̄димхи ‘‘крийа̄йам̣’’ти йогавибха̄га̄ рийарамхи аралопо, рика̄ро кака̄ре+нубандхо хоти.
52. и+ки+тӣ сарӯпе
дха̄тусса сарӯпе+бхидхеййе ете хонти. вачаичча+йам̣ дха̄ту ева вачи. евам̣ йудхи. ‘‘каротисса кхо’’ти викаран̣асса н̃а̄питатта̄ ‘‘каттари ло’’ти ло, пачати. ака̄ро кака̄роти гхан̣антена ка̄расаддена чхат̣т̣хӣсама̄со.
53. сӣла̄+бхиккхан̃н̃а̄+вассакесу н̣ӣ
крийаттха̄ н̣ӣ хоти сӣла̄дӣсу. сам̣са=пасам̣сане, пийапуббо, пийам̣ пасам̣сати сӣлена̄ти пийапасам̣сӣ ра̄джа̄. атха ва̄ пийам̣ пасам̣сати сӣлена ва̄ дхаммена ва̄ тасмим̣ са̄дху ва̄ти пийапасам̣сӣ, пийапасам̣санӣ, пийапасам̣си кулам̣, а̄вуддхимхи татха̄ саччава̄дӣ, дхаммава̄дӣ. сӣгхайа̄йӣти ‘‘асса̄+н̣а̄пимхӣ йука’’ ити йука. па̄пака̄рӣ, ма̄лака̄рӣ ичча̄ди. ун̣хам̣ бхун̃джати сӣлена̄ти ун̣хабходжӣ, ‘‘лахуссупантасса̄’’ти ока̄ро.
а̄бхиккхан̃н̃е-пунаппуна кхӣрам̣ пиватӣти кхӣрапа̄йӣ, йука. авассам̣ каротӣти авассака̄рӣ. ‘‘сйа̄ди сйа̄дине+каттхам̣’’ти сама̄се вибхаттилопе ча кате ‘‘лопо’’ти ниггахӣталопо. сатанда̄йӣти еттха бахулам̣видха̄на̄ вибхаттиалопе ама̄дисама̄сапат̣иседхе ча кате ваггантам̣.
ан̃н̃асмим̣ аттхепи ‘‘н̣ӣ’’ти йогавибха̄гена сиддхам̣. са̄дхука̄рӣ, брахмача̄рӣ, ассаддхабходжӣ. пан̣д̣итам̣ атта̄нам̣ ман̃н̃атӣти пан̣д̣итама̄нӣ, бахуссутадха̄рӣ ичча̄ди.
са̄дхукаран̣ам̣ са̄дхука̄ро, со асса аттхӣти са̄дхука̄рӣти гхан̣анта̄ ӣ.
54. тха̄вари+ттара бхан̇гура бхидура бха̄сура бхассара̄
ете садда̄ нипаччанте сӣле гамйама̄не. имина̄ нипа̄тана̄ варапаччайо ча тха̄сса тхо ча, тит̣т̣хати сӣлена̄ти тха̄варо. и=аджджхенагатӣсу, ттарапаччайо, гаччхати сӣлена̄ти иттаро. бхан̃джа=омаддане, бхаджджате сайамева бхаджджати ва̄ аттана̄ атта̄нанти бхан̇гуро, камме каттари ва̄ гурапаччайо. бхиджджате сайамева бхиндати ва̄ атта̄нанти бхидӯро, еттха кӯрапаччайо, кака̄ро+нубандхо. парабхан̃джанависайесупи уда̄харан̣есу на хоти. таттха̄пи кечи ‘‘досандхака̄рабхидӯро’’ти идам̣ сандха̄йа иччханти. бха̄сати диппатӣти бха̄суро, урапаччайо. сарапаччайе бхассаро, ‘‘бйан̃джане дӣгхарасса̄’’ти рассо. (тека̄ликаппаччайа̄).
55. каттари бхӯте ктаванту+кта̄вӣ
бхӯте аттхе ваттама̄нато крийаттха̄ ктаванту+кта̄вӣ хонти каттари. виджинӣти виджитава̄ виджита̄вӣ, ка̄нубандхатта̄ на вуддхи. гун̣аванту дан̣д̣исамам̣. ху=хаване, аггим̣ ахавӣти хутава̄ хута̄вӣ, хута̄винӣ хутава̄нӣ. ‘‘бхӯте’’ти йа̄ва ‘‘а̄ха̄раттха̄’’ти адхика̄ро.
56. кто бха̄вакаммесути
бха̄ве камме ча бхӯте кто хоти. асанам̣ а̄ситам̣ бхавата̄, н̃и. карӣйиттха̄ти като кат̣о бхавата̄, ‘‘гама̄дира̄нам̣’’ тйа̄дина̄ ралопо. ева+мупарипи.
57. каттари ча̄+рамбхе
крийа̄рамбхе каттарикто хоти йатха̄паттан̃ча, пакарӣти пакато бхавам̣ кат̣ам̣. пакарӣйиттха̄ти пакато кат̣о бхавата̄. пасупӣти пасутто бхавам̣. пасупӣйиттха̄ти пасуттам̣ бхавата̄, парарӯпам̣.
58. т̣ха̄+са васа силиса сӣ руха джара джанӣхи
т̣ха̄дӣхи каттари кто хоти йатха̄паттан̃ча. упат̣т̣ха̄сӣти упат̣т̣хӣто бхавам̣ гурум̣. упат̣т̣хӣйиттха̄ти упат̣т̣хито гуру бхота̄, ‘‘т̣ха̄ссӣ’’ти т̣ха̄сса и. евам̣ упа̄сӣти упа̄сито. упа̄сӣйиттха̄ти упа̄сито. ‘‘н̃и бйан̃джанасса̄’’ти н̃и. анувуси анувусӣйиттха̄ти ва̄ анувусӣто. ‘‘ассӯ’’ти асса ука̄ро. а̄пуббо силиса=а̄лин̇гане, а̄силеси а̄силесӣйиттха̄ти ва̄ а̄силит̣т̣хо. ‘‘са̄нантарасса тасса т̣хо’’ти т̣хе парарӯпам̣ пат̣хамаккхаран̃ча. адхисайи адхисӣйиттха̄ти ва̄ адхисайито кхат̣опикам̣ бхавам̣, адхисайита̄ кхат̣опика̄ бхота̄. евам̣ а̄рухи а̄рухӣйиттха̄ти ва̄ а̄рул̣хо руккхам̣ бхавам̣, а̄рул̣хо руккхо бхота̄, ‘‘руха̄дӣхи хо л̣а ча̄’’ти тасса хака̄ро пуббахака̄расса ча л̣о. ануджӣри ануджӣрӣйиттха̄ти ва̄ ануджин̣н̣о васалим̣ бхавам̣, ануджин̣н̣а̄ васалӣ бхота̄, ‘‘тара̄дӣхи рин̣н̣о’’ти ктасса рин̣н̣а̄десо ‘‘ра̄нубандхе’’тйа̄дина̄ арабха̄гасса лопо ча. анваджа̄йи анваджа̄йиттха̄ти ва̄ ануджа̄то ма̄н̣авако ма̄н̣авикам̣, ануджа̄та̄ ма̄н̣авика̄ ма̄н̣авакена, ‘‘джанисса̄’’ти насса а̄.
59. гаманаттха̄+каммака̄+дха̄ре ча
гаманаттхато акаммакато ча крийаттха̄ а̄дха̄ре кто хоти каттари ча йатха̄паттан̃ча. йа̄=па̄пун̣ане, йа̄таванто асминти йа̄там̣ т̣ха̄нам̣. йа̄таванто йа̄та̄, йа̄нам̣ йа̄там̣. еттха сантампи каммам̣ аниччхитам̣. йа̄йита̄ти йа̄то патхо. ‘‘йе гатйаттха̄, те буддхйаттха̄. йе буддхйаттха̄, те гатйаттха̄’’ти вуттатта̄ татхалаккхан̣ам̣ йа̄тха̄вато а̄гато абхисамбуддхоти татха̄гато итипи хоти. а̄ситаванто асминти а̄ситам̣. а̄ситаванто а̄сита̄. а̄сана+ма̄ситам̣.