4. сама̄сакан̣д̣а
атха на̄ма̄намева ан̃н̃аман̃н̃асамбандхӣнам̣ сама̄соти на̄манисситатта̄, сайан̃ча на̄микатта̄ на̄ма̄нантарам̣ сама̄со вуччате.
1. сйа̄ди сйа̄дине+каттханти
ида+мадхикатам̣ ведитаббам̣. пуббе вуттавидхиггахан̣ан̃а̄йена сйа̄дӣти тадантасса гахан̣ам̣. со ча бхиннаттха̄нам̣ на̄ма̄на+мекаттхӣбха̄во сама̄соти вуччате.
2. асан̇кхйам̣ вибхатти+сампатти+самӣпа+са̄калйа̄+бха̄ва+йатха̄+ паччха̄+йугападаттхе
пуббасса+ттхапарам̣ йасса, ан̃н̃аттхапараман̃ча йам̣;
напум̣сакам̣ бхаве йан̃ча, та+да̄сам̣кхйа+михе+ссате.
саттхантаре пасиддхам̣ йам̣, абйайӣбха̄вана̄мато;
упакумбхам̣ тит̣т̣хагу ча, па̄тамегхам̣ти там̣ йатха̄.
асан̇кхйам̣ сйа̄дйантам̣ вибхатйа̄дӣна+маттхе ваттама̄нам̣ сйа̄дйантена сахе+каттхам̣ бхавати. ‘‘авиггахо ниччасама̄со, падантаравиггахо че’’ти падантаравиггахо. иттхӣсу татха̄ паватта̄ти виггайха вибхатйаттхе сама̄се кате –
2,119. екаттхата̄йам̣
еко аттхо йасса пакатипаччайа̄дисамуда̄йасса со екаттхо. тасса бха̄во паваттинимиттам̣ екаттхата̄, ӣйа̄ди+н̣а̄ди+сама̄савидха̄нам̣, тасмим̣ сати сйа̄дилопо хоти.
9. там̣ напум̣саканти
напум̣сакалин̇ге ча ‘‘пуббасма̄+ма̄дито’’ти саббавибхаттӣнам̣ лопе ча кате адхиттхи тит̣т̣хати, бхо адхиттхи, адхиттхи пасса, адхиттхи катам̣, адхитти чарати, адхиттхи дехи, адхиттхи апехи, адхиттхи а̄йаттам̣, адхиттхи патит̣т̣хитам̣. евам̣ адхикума̄ри, антабхӯтасса аппадха̄насса гхапасса ‘‘гхапасса+нтасса̄+ппадха̄насса̄’’ти пасса рассо.
саха=сампаннам̣ брахмам̣ сабрахмам̣. вуттанайена еттха ча упари ча сама̄са̄дайо хонти, еттха ‘‘ака̄ле сататтхе’’ти сахасса са̄десо. сйа̄димхи кате ‘‘пуббасма̄+ма̄дито’’ти сйа̄дӣнам̣ лопе ча сампатте ‘‘на̄+то+мапан̃чамийа̄’’ти апан̃чамийа̄ пат̣иседхо ча ака̄рантаасам̣кхйасама̄сато пара̄сам̣ саббавибхаттӣнам̣ ам̣а̄десо ча хоти. ева+мупарипи.
бхиккха̄нам̣ самиддхи субхиккхам̣, еттха гхасса рассо. субхиккхам̣ тит̣т̣хати бхо субхиккхам̣, субхиккхам̣ пасса. на̄+смим̣су ‘‘ва̄ татийа̄ саттамӣнам̣’’ти викаппена ам̣, субхиккхам̣ субхиккхена ва̄ катам̣, субхиккхам̣ субхиккхена ва̄ чарати, субхиккхам̣ дехи. пан̃чамийам̣ а+маббха̄ва̄ субхиккха̄ апагаччха, субхиккха+ма̄йаттам̣, субхиккхам̣ субхиккхе ва̄ патит̣т̣хитам̣.
самӣпаттхе-кумбхасса самӣпам̣ упакумбхам̣, евам̣ упанагарам̣, бхо упакумбхам̣ ичча̄ди.
са̄калйе-тин̣ампи асесетва̄ти сатин̣ам̣, тин̣ампи асесетва̄ аджджхохаран̣ӣйа+маджджхохаратӣтйаттхо. сесам̣ сабрахмасамам̣. аггимпи асесетва̄ти са̄гги, аггигантхам̣пи асесетва̄ адхӣтетйаттхо. ва̄раггахан̣ам̣ адхиттхисамам̣.
абха̄во самбандхӣбхеда̄ бахувидхо, татра иддха̄бха̄вевигата̄ иддхи=вибхӯти саддика̄нанти дуссаддикам̣. аттха̄бха̄вемаккхика̄нам̣ абха̄во ниммаккхикам̣, ниддаратхам̣, ниммасакам̣. атиккама̄бха̄ве-атигата̄ни тин̣а̄ни ниттин̣ам̣. упабхогасамбандхӣваттама̄нака̄ласса абха̄ве-атигатам̣ лахупа̄вуран̣ам̣ атилахупа̄вуран̣ам̣, лахупа̄вуран̣асса на̄+йам̣ упабхогата̄ лоти аттхо.
йатха̄ттхо+некавидхо, татра йоггата̄йам̣-йоггам̣ рӯпа+манурӯпам̣. виччха̄йам̣-аддхама̄сам̣ аддхама̄сам̣ ану анваддхама̄сам̣, евам̣ паччаттам̣. аттха̄нативаттийам̣-саттим̣ анатиккамма йатха̄сатти. евам̣ йатха̄ккамам̣, йатха̄балам̣. бахула̄дхика̄ра̄ йа̄ йа̄ париса̄ йатха̄париса̄. садисаттхе-кикхийа̄ кан̣хавиччхитадхенуйа̄ садисо сакикхи, сахасса са̄десо. а̄нупуббийам̣-джет̣т̣ха̄нуккамена ануджет̣т̣хам̣.
паччха̄аттхе-ратхасса паччха̄ ануратхам̣.
йугападаттхе-чаккена саха=екака̄лам̣ сачаккам̣, чаккена екаккхан̣е нидхетӣти аттхо.
3. йатха̄ на тулйе
йатха̄саддо тулйаттхе ваттама̄но сйа̄дйантена сахе+каттхо на бхавати. йатха̄ девадатто, татха̄ йан̃н̃адатто. еттха упама̄набхӯто йатха̄саддо ‘татха̄ йан̃н̃адатто’ти упамеййа+мапеккхати, тасма̄ ‘‘са̄пеккха+масаматтхам̣ бхаватӣ’’ти н̃а̄йа̄ асама̄се ‘‘на тулйе’’ти пат̣иседхо киматтха+мити че. йасма̄ ‘‘йатха̄ девадатто’’ти самуда̄йамева упама̄нам̣ бхавати, на висум̣ йатха̄саддо, тасма̄ самуда̄йассева упамеййаса̄пеккхатте на аса̄маттхийата̄ на висум̣ йатха̄саддасса, тасма̄ са̄диссе паттасама̄сасса пат̣иседхаттха+мидам̣. тулйаттхети ваттаббе тулйам̣ вина̄ тулйата̄ наттхӣти тулйаттхети аватва̄ тулйети вуттам̣.
йатха̄катхан̃чи са̄диссам̣, н̃а̄йате йаттха самбхавам̣;
упама̄ на̄ма са̄ тасса̄, папан̃чо бахудха̄ бхаве.
4. йа̄ва̄+вадха̄ран̣е
йа̄васаддо авадха̄ран̣е ваттама̄но сйа̄дйантена сахе+каттхо бхавати. авадха̄ран̣ам̣=еттаката̄париччхедо. йа̄ванта̄ни аматта̄ни=бха̄джана̄ни йа̄ва̄маттам̣, имина̄ сама̄се кате сесам̣ пуббасамам̣. джӣвасса йаттако париччхедо йа̄ваджӣвам̣. йа̄вата̄йукам̣, ‘‘сакаттхе’’ти капаччайо. йаттакена аттхо йа̄вадаттхам̣.
5. паййапа̄ бахи тиро пуре паччха̄ ва̄ пан̃чамйа̄
париа̄дайо пан̃чамйантена сахе+каттха̄ хонти ва̄. пари паббата̄ парипаббатам̣. ва̄сса ва̄кйавикаппаттхатта̄ пари паббата̄ ичча̄дайопи хонти. апа паббата̄ апапаббатам̣, а̄ па̄т̣алипутта̄ а̄па̄т̣алипуттам̣, бахи га̄ма̄ бахига̄мам̣, тиро паббата̄ тиропаббатам̣, пуре бхатта̄ пуребхаттам̣, паччха̄ бхатта̄ паччха̄бхаттам̣, саббам̣ упакумбхасамам̣, имина̄ сама̄со висесо. ева+мупарисуттепи.
ва̄тйа+дхика̄ро –
6. самӣпа̄+йа̄месва+ну
‘‘асам̣кхйа’’мичча̄дина̄ ниччасама̄сасса викаппаттхам̣ самӣпаггахан̣ам̣. анусаддо са̄мӣпйе а̄йа̄ме ча ваттама̄но сйа̄дйантена сахе+каттхо ва̄ хоти. еттха самӣпаггахан̣асса бха̄ваппадха̄натта̄ са̄мӣпйамева гамйатети са̄мӣпйети вуттам̣. ванасса ану=самӣпам̣ ануванам̣, ган̇га̄йа ану=а̄йа̄мо ануган̇гам̣, ган̇га̄йа ану ва̄ ба̄ра̄н̣асӣ.
7. тит̣т̣хагва̄дӣни
тит̣т̣хагуа̄дӣни ан̃н̃аттхена сиддха̄пи асмим̣ асам̣кхйасама̄се нипа̄тийанти. тит̣т̣ханти га̄во йасмим̣ ка̄лети тит̣т̣хантасадда+госаддехи пат̣хама̄йомхи кате ‘‘ва̄+некан̃н̃аттхе’’ти сама̄со, имина̄ нипа̄тана̄ лопе напум̣сакаттхе ча кате симхи госса ‘‘госсу’’ти ука̄ре ‘‘пуббасма̄+ма̄дито’’ти вибхаттилопо. евам̣ вахантӣ га̄во йасмим̣ ка̄лети вахаггу ичча̄ди. вела̄ппака̄сакапа̄тоа̄дӣнампи еттхева сан̇гахо, па̄то наха̄нанти саттамӣама̄дисама̄се па̄танаха̄нам̣, евам̣ са̄йанаха̄нам̣, па̄така̄лам̣, са̄йака̄лам̣, па̄тамегхам̣, са̄йамегхам̣, па̄тамаггам̣, са̄йамаггам̣, еттха ‘‘еона+ма ван̣н̣е’’ти ака̄ро, ниггахӣтасса лопо ча хоти.
8. оре+пари+пат̣и+па̄ре+маджджхе+хет̣т̣ху+ддха̄+дхо+нто ва̄ чхат̣т̣хийа̄.
ора̄дайо садда̄ чхат̣т̣хийантена сахе+каттха̄ ва̄ хонти. орам̣ ган̇га̄йа ореган̇га̄, упари сикхарасса упарисикхарам̣, пат̣и=мукхам̣ сотасса пат̣исотам̣, па̄рам̣ йамуна̄йа па̄рейамунам̣, маджджхам̣ ган̇га̄йа маджджхеган̇гам̣, хет̣т̣ха̄ па̄са̄дасса хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣, уддхам̣ ган̇га̄йа уддхаган̇гам̣, адхо ган̇га̄йа адхоган̇гам̣, анто па̄са̄дасса антопа̄са̄дам̣. имина̄ нипа̄тана̄ва ниггахӣталопе ча ека̄ре ча кате оречча̄ди хоти.
10. а+ма̄ди
а+ма̄дисйа̄дйантам̣ сйа̄дйантена саха бахула+мекаттам̣ хоти.
уттарасса падасса+ттхо, падха̄нам̣ лин̇га+масса ча;
дутийанта̄дипадекаттхо, бахудха̄ там̣ вибхаджджате.
пареса+миссате тан̃ча, бхиййо таппуриса̄+кхйайа̄;
там̣ йатха̄+тра ра̄джа̄паччам̣, каттхачӣти+митӣдисам̣.
а+ма̄дйанта̄нам̣ ка̄рака̄нам̣ ака̄рака̄нан̃ча сама̄со каттхачимева ва̄ хоти. тан̃ча бахулам̣видха̄нена̄ти дат̣т̣хаббам̣.
таттха дутийа̄таппурисо ама̄ди гата+ниссита̄+тӣта̄+тикканта+патта̄+панна̄дӣхи бхавати. саран̣ам̣ гатоти сама̄се кате ‘‘екаттхата̄йам̣’’ти вибхаттилопа̄ди упари саббаттха пуббасамам̣. саран̣агато, саран̣агата̄. саран̣агата̄, саран̣агата̄йо. саран̣агатам̣ кулам̣, саран̣агата̄ни кула̄ни ичча̄ди. аран̃н̃агато, бхӯмигато. дхаммам̣ ниссито дхамманиссито, аттханиссито. бхавам̣ атӣто бхава̄тӣто, ка̄ла̄тӣто. пама̄н̣ам̣ атиккантам̣ пама̄н̣а̄тиккантам̣, лока̄тиккантам̣. сукхам̣ патто сукхаппатто, дуккхаппатто. сотам̣ а̄панно сота̄панно, ниродхасама̄панно, маггаппат̣ипанно. ратхам̣ а̄рул̣хо ратха̄рул̣хо. саббараттим̣ собхан̣о саббараттисобхан̣о, мухуттасукхам̣. ака̄рака̄нам̣ сама̄со аччантасам̣йоге. вуттийево+пападасама̄се, тасса ниччатта̄. йатха̄ каммам̣ каротӣти каммака̄ро, кумбхака̄ро, аттхам̣ ка̄метӣти аттхака̄мо, дхаммака̄мо, дхаммам̣ дха̄ретӣти дхаммадхаро, винайадхаро. са̄нам̣ пачатӣти сапа̄ко, тантам̣ ва̄йатӣти тантава̄йо, варам̣ а̄харатӣти вара̄харо. нта+ма̄на+ктавантехи ва̄кйамева. дхаммам̣ сун̣анто, дхаммам̣ сун̣ама̄но, оданам̣ бхуттава̄.
татийа̄таппурисо китака+пубба+садиса+само+наттха+калаха+нипун̣а+мисса+сакхила̄дӣхи. буддхена бха̄сито буддхабха̄сито дхаммо, евам̣ джинадесито. саттха̄ра̄ ван̣н̣ито саттхуван̣н̣ито. вин̃н̃ӯхи гарахито вин̃н̃угарахито, вин̃н̃уппасаттхо, иссаракатам̣, сайам̣ катам̣, сукехи а̄хат̣ам̣ сука̄хат̣ам̣, ран̃н̃а̄ хато ра̄джахато, ра̄джапӣл̣ито. аггина̄ дад̣д̣хо аггидад̣д̣хо, саппена дат̣т̣хо саппадат̣т̣хо, саллехи виддхо саллавиддхо, иччха̄йа пакато иччха̄пакато, сӣласампанно. евам̣ сукхасахагатам̣, н̃а̄н̣асампайуттам̣, миттасам̣сагго, пийавиппайого, джа̄титхаддхо, гун̣ахӣно, гун̣авуддхо, чатуваггакаран̣ӣйам̣, чатувагга̄дикаттаббам̣. ка̄кехи пеййа̄ ка̄капеййа̄, надӣ. квачи вуттийева, ураса̄ гаччхатӣти ураго, па̄дена пиватӣти па̄дапо. квачи ва̄кйамева, пхарасуна̄ чхиннава̄, ка̄кехи па̄табба̄, дассанена паха̄табба̄. пубба̄дийоге-ма̄сена пуббо ма̄сапуббо. евам̣ ма̄тусадисо, ма̄тусамо. екӯнавӣсати, сӣлавикало, асикалахо, ва̄ча̄нипун̣о, йа̄вака̄ликасаммиссам̣, ва̄ча̄сакхило. саттха̄ра̄ садисо саттхусадисо, саттхукаппо, пун̃н̃ена аттхико пун̃н̃аттхико, гун̣а̄дхико. дадхина̄ упаситтам̣ бходжанам̣ дадхибходжанам̣, гул̣ена сам̣сат̣т̣хо одано гул̣одано. ка̄ракасамбандхо крийа̄йа като, упаситта̄дикрийа̄нам̣ апан̃н̃а̄йанепи вуттийево+паситта̄дикрийа̄на+ма̄кхйа̄панато наттха̄+йуттаттхата̄. евам̣ кхӣродано. ассена йутто ратхо ассаратхо, маггачиттам̣, джамбуйа̄ пан̃н̃а̄то лаккхито дӣпо джамбудӣпо, екена адхика̄ даса ека̄даса, джа̄тийа̄ андхо джаччандхо, пакатийа̄ медха̄вӣ пакатимедха̄вӣ ичча̄ди.
чатуттхӣтаппурисо тадаттха+аттха+хита+деййа̄дӣхи. тадаттхе-катхинасса дуссам̣ катхинадуссам̣, катхиначӣварасса̄ти аттхо. евам̣ чӣварадуссам̣, чӣварамӯлам̣, йа̄гуйа̄ аттха̄йа тан̣д̣ула̄ йа̄гутан̣д̣ула̄, бхаттатан̣д̣ула̄, сан̇гхасса аттха̄йа бхаттам̣ сан̇гхабхаттам̣, а̄гантукабхаттам̣, евам̣ гамикабхаттам̣, па̄са̄да̄йа даббам̣ па̄са̄дадаббам̣. еттха ча̄+йам̣ ниччасама̄со, тасса тилин̇гата̄ ча-бхиккхусан̇гхасса аттхо виха̄ро бхиккхусан̇гхаттхо виха̄ро, бхиккхусан̇гхаттха̄ йа̄гу, бхиккхусан̇гхаттхам̣ чӣварам̣. йасса аттхо йадаттхо, йадаттха̄, йадаттхам̣. евам̣ тадаттхо, тадаттха̄, тадаттхам̣. татха̄ локахито. буддхасса деййам̣ буддхадеййам̣ пуппхам̣. сан̇гхадеййам̣ чӣварам̣. идха на хоти ‘‘сан̇гхасса да̄таббам̣’’.
пан̃чамӣтаппурисо апагамана+бхайа+вирати+мочанаттха̄дӣхи. метхунасма̄ апето метхуна̄пето, евам̣ пала̄пагато, нагараниггато, пин̣д̣апа̄тапат̣икканто, ка̄мато никкхантам̣ ка̄маниккхантам̣, руккхагга̄ патито руккхаггапатито, са̄саначчуто, а̄патти- вут̣т̣ха̄нам̣, дхаран̣ӣталаггато, саббабхавехи ниссат̣о саббабхаваниссат̣о. бхайата̄дийоге-ра̄джато бхайам̣ ра̄джабхайам̣, чорабхайам̣, амануссабхайам̣, аггибхайам̣, па̄пабхӣто, па̄пабхӣруко. акаттаббато вирати акаттаббавирати, евам̣ ка̄йадуччаритавирати, вачӣдуччаритавирати. бандхана̄ мутто бандханамутто, ванамутто, бандханамоккхо. каммасамут̣т̣хитам̣, уккат̣т̣хуккат̣т̣хам̣, омакомакам̣. квачи вуттийева, каммато джа̄там̣ каммаджам̣, евам̣ читтаджам̣, утуджам̣, а̄ха̄раджам̣. идха на хоти ‘па̄са̄да̄ патито’.
чхат̣т̣хӣтаппурисо ран̃н̃о путто ра̄джапутто, евам̣ ра̄джапурисо, а̄чарийапӯджако, буддхаса̄вако, буддхарӯпам̣, джинавачанам̣, самуддагхосо, дхан̃н̃а̄нам̣ ра̄си дхан̃н̃ара̄си, пуппхагандхо, пхаларасо, ка̄йасса лахута̄ ка̄йалахута̄. маран̣ассати, руккхамӯлам̣, айасса патто айопатто, еттха ‘‘мана̄дйа̄па̄дӣна+мо майе че’’ти о. евам̣ суван̣н̣акат̣а̄хам̣, па̄нӣйатха̄лакам̣, саппикумбхо, дева̄нам̣ ра̄джа̄ девара̄джа̄. пумасса лин̇гам̣ пуллин̇гам̣, ‘‘пум̣ пумассава̄’’ти пумасса пум̣, ниггахӣталопо, ласса двибха̄во ча. хаттхипадам̣, иттхирӯпам̣, бхиккхунисан̇гхо, джамбуса̄кха̄, еттха ӣка̄рӯка̄ра̄нам̣ рассо. бахула̄дхика̄ра̄ нта+ма̄на+ниддха̄рийа+пӯран̣а+бха̄ва+титтаттхехи на хоти. мама̄+нукуббам̣, мама̄+нукурума̄но, гуннам̣ кан̣ха̄ сампаннакхӣратама̄, сисса̄нам̣ пан̃чамо, пат̣асса суттата̄. квачи хотева ‘ваттама̄наса̄мӣпйам̣’. бра̄хман̣асса сукка̄ данта̄ти са̄пеккхата̄йа на хоти. пхала̄нам̣ титто, пхала̄на+ма̄сито, пхала̄нам̣ сухито. ‘‘бра̄хман̣асса уччам̣ гехам̣’’ти са̄пеккхата̄йа на хоти. ‘‘ран̃н̃о па̄т̣алипуттакасса дханам̣’’ти дханасамбандхе чхат̣т̣хӣти па̄т̣алипуттакена самбандха̄бха̄ва̄ на хоти. ‘‘ран̃н̃о го ча ассо ча пурисо ча̄’’ти бхиннаттхата̄йа ва̄кйамева. ран̃н̃о гавассапуриса̄ ра̄джагавассапуриса̄ти вутти хотева, екаттхӣбха̄ва̄. самбандхӣсадда̄нам̣ пана ниччаса̄пеккхаттепи гамакатта̄ сама̄со, гамакаттампи хи сама̄сасса нибандханам̣, йатха̄ девадаттасса гурукулам̣, бхагавато са̄вакасан̇гхотиа̄ди.
саттамӣтаппурисо рӯпе сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄, евам̣ рӯпасан̃четана̄, сам̣са̄радуккхам̣. чаккхумхи саннисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. дхамме рато дхаммарато, дхамма̄бхирати, дхаммаручи, дхаммага̄раво, дхаммесу нирутти дхамманирутти, да̄на̄дхимутти, бхавантаракатам̣. дассане асса̄до дассанасса̄до. аран̃н̃е ва̄со аран̃н̃ава̄со, вика̄лабходжанам̣, ка̄лавассам̣, ванапуппхам̣, ванамахисо, га̄масӯкаро, самуддамаччха̄, а̄ва̄т̣акаччхапо, а̄ва̄т̣аман̣д̣ӯко, кӯпаман̣д̣ӯко, титтхана̄ва̄. иттхӣсу дхутто иттхидхутто, аккхадхутто. чха̄йа̄йам̣ суккхо чха̄йа̄суккхо, ан̇га̄рапаккам̣, ча̄ракавано. квачи вуттийева, ване чаратӣти ваначарако, куччхимхи сайантӣти куччхисайа̄, тхале тит̣т̣хатӣти тхалат̣т̣хо, джалат̣т̣хо, паббатат̣т̣хо, маггат̣т̣хо. пан̇ке джа̄там̣ пан̇каджам̣, сароруха+мичча̄ди. идха на хоти, бходжане маттан̃н̃ута̄, индрийесу гуттадва̄рата̄, а̄сане нисинно, а̄сане нисӣдитаббам̣.
11. висесана+мекаттхена
висесанам̣ сйа̄дйантам̣ висессена сйа̄дйантена сама̄на̄дхикаран̣енасахе+каттхам̣ хоти.
сама̄наттхе паде йаттха, бхедйабхедакава̄чаке;
висесанасама̄со+йам̣, висессаттхападха̄нато.
висессагата+мева+тра, лин̇га+метам̣ парам̣ тато;
каммадха̄райа+мичче+са, сама̄со+н̃н̃ехи сан̃н̃ито.
сутте висессена̄ти авуттепи висесанасса самбандхӣсаддатта̄ са̄маттхийато лаббхама̄наа̄кад̣д̣хитасаддам̣ пати ‘‘висессена̄’’ти вуттам̣. вуттан̃ча –
са̄ман̃н̃аваттху йа̄ ваттха+нтарато ту висесийа;
екаппака̄ре т̣хапана̄, висесана+митӣ+ритам̣.
екаппака̄рагам̣ ваттху, висессанти павуччати;
пада̄ни йа̄ни йа̄нева, самбандха+мупайанти+ха;
гамйате ка̄мача̄рена, висесана+висессата̄ти.
еттха ча уппаладаббам̣ раттуппала̄дито висесайатӣти нӣласаддо висесанам̣. тена висесийатӣти уппаласаддо висессам̣. апи ча бхамара+н̇га̄ра̄диса̄ман̃н̃а нӣлаттхато висесийатӣти нӣлам̣ висессам̣. на ваттха̄дӣнам̣, уппалассева̄ти висесанато уппалам̣ висесанам̣ти ка̄мача̄ренети вуттам̣. апи ча –
парито айантйа+нена+ттха̄, парийа̄йоти вуччати;
гова̄ча̄ти павутте ту, ва̄чаттхо ту висесанам̣.
висессе диссама̄на̄ йа̄, лин̇га+сам̣кхйа̄+вибхаттийо;
тулйа̄дхикаран̣е бхиййо, каттабба̄ та̄ висесанети –
вуттатта̄ маханто+чча̄дӣсу сама̄налин̇га̄дайо дат̣т̣хабба̄. бхиййоти ким̣, дева̄ пама̄н̣ам̣ ичча̄ди.
со ча чхаббидхо висесанапуббападо, висесануттарападо, висесанобхайападо, упама̄нуттарападо, самбха̄вана̄пуббападо, авадха̄ран̣апуббападоти.
таттха висесанапуббападе та̄ва-маханто ча со пурисо ча̄ти ва̄кйе имина̄ суттена сама̄со. ‘‘т̣а нта+нтӯнам̣’’ти нтасса т̣а̄десе дӣгхо хоти, маха̄пурисо, маха̄пуриса̄ ичча̄ди.
ва̄кйе тулйа̄дхикаран̣абха̄ва пака̄санаттхам̣ ча+та-саддапайого. вуттийанту сама̄сенева таппака̄санато на таппайого. ева+ман̃н̃атра̄пи вуттаттха̄на+маппайого. евам̣ маха̄вӣро, маха̄муни. махантан̃ча там̣ балан̃ча̄ти маха̄балам̣, махаббхайам̣. санто ча со пурисо ча̄ти саппурисо. татха̄ пуббапурисо, апарапурисо, пат̣хамапурисо, маджджхимапурисо, уттамапурисо, парапурисо, сетахаттхӣ, кан̣хасаппо, нӣлуппалам̣, раттуппалам̣, лохитачанданам̣. квачи на хоти, пун̣н̣о манта̄нӣпутто, читто гахапати. пума̄ ча со кокило ча̄ти пун̇кокило, уттарападе пумасса пум̣ хоти. евам̣ пунна̄го.
кхаттийа̄ ча са̄ кан̃н̃а̄ ча̄ти кхаттийакан̃н̃а̄.
67. иттхийам̣ бха̄ситапуми+ттхӣ пумеве+каттхети
бха̄ситапума̄ иттхӣ пумева хотӣти пумбха̄ва̄ иттхипаччайа̄нам̣ ниватти хоти. евам̣ ратталата̄, дутийабхиккха̄. бра̄хман̣ӣ ча са̄ да̄рика̄ ча̄ти бра̄хман̣ада̄рика̄, на̄гама̄н̣авика̄. иттхийанти ким̣, кума̄риратанам̣, саман̣ипадумам̣. бха̄ситапума̄ти ким̣, ган̇га̄надӣ, тан̣ха̄надӣ, патхавӣдха̄ту. пураттхимо ча со ка̄йо ча̄ти пураттхимака̄йо. еттха ча ка̄йекадесе ка̄йасаддо. евам̣ паччхимака̄йо, упаримака̄йо, хет̣т̣химака̄йо, саббака̄йо, нава̄ва̄со, катараника̄йо, хетупаччайо. джӣвитаппадха̄нам̣ навакам̣ джӣвитанавака+мичча̄ди.
висесануттарападе тхера̄+чарийа+пан̣д̣ита̄ висесанам̣ паран̃ча бхавати. йатха̄ са̄рипутто ча со тхеро ча̄ти са̄рипуттаттхеро, евам̣ маха̄моггалла̄наттхеро, маха̄кассапаттхеро, буддхагхоса̄чарийо, дхаммапа̄ла̄чарийо, а̄чарийагуттило ва̄. махосадхо ча со пан̣д̣ито ча̄ти махосадхапан̣д̣ито, евам̣ видхурапан̣д̣ито.
висесанобхайападе йатха̄-сӣтан̃ча там̣ ун̣хан̃ча̄ти сӣтун̣хам̣, синиддхо ча со ун̣хо ча̄ти синиддхун̣хо ма̄со. кхан̃джо ча со кхуджджо ча̄ти кхан̃джакхуджджо, евам̣ андхабадхиро, ката̄катам̣, чхидда̄вачхиддам̣, учча̄вачам̣, чхиннабхиннам̣, гатапачча̄гатам̣. квачи пуббака̄ласса̄пи паранипа̄то, ва̄сито ча со литто ча̄ти литтава̄сито, евам̣ наггамӯсито, ситтасаммат̣т̣хо, бхат̣т̣халун̃джито.
упамануттарападе упама̄набхӯтам̣ висесанам̣ парам̣ бхавати, йатха̄ сӣхоти вутте упачарита̄+нупачаритасӣха̄нам̣ са̄ман̃н̃аппатӣтийам̣ мунисаддо висесети. еттха ча –
упама̄но+памеййа̄нам̣, садхамматтам̣ сийо+пама̄.
са̄ ча ваттху+ван̣н̣а+а̄ка̄ра̄нам̣ са̄мйена хоти. сӣхова сӣхо, муни ча со сӣхо ча̄ти мунисӣхо, мунивасабхо, мунипун̇гаво, буддхана̄го, буддха̄диччо. рам̣сӣ вийа рам̣сӣ, саддхаммо ча со рам̣сӣ ча̄ти саддхаммарам̣сӣ, евам̣ винайаса̄гаро. пун̣д̣арикамива пун̣д̣арико, саман̣о ча со пун̣д̣арико ча̄ти саман̣апун̣д̣арико, саман̣ападумо. чандо вийа чандо, мукхан̃ча там̣ чандо ча̄ти мукхачандо, мукхападумам̣ ичча̄ди.
самбха̄вана̄пуббападе йатха̄-дхаммоти буддхи дхаммабуддхи, евам̣ дхаммасан̃н̃а̄, дхаммасан̇кха̄то, дхаммасаммато, па̄н̣асан̃н̃ита̄, асубхасан̃н̃а̄, аниччасан̃н̃а̄, дха̄тусан̃н̃а̄, аттасан̃н̃а̄, аттадит̣т̣хи ичча̄ди.
авадха̄ран̣апуббападе йатха̄-гун̣о ева дханам̣ гун̣адханам̣, евам̣ саддха̄дханам̣, сӣладханам̣, пан̃н̃а̄ратанам̣, чаккху ева индрийам̣ чаккхундрийам̣, евам̣ чаккха̄йатанам̣, чаккхудха̄ту, чаккхудва̄рам̣, рӯпа̄рамман̣а+мичча̄ди.
висесана+висессехи, крийа̄йа ча сахе+рито;
тесам̣ бха̄вам̣ вивечета̄, нипа̄то бйаваччхиндати.
айога+ман̃н̃айоган̃ча, аччанта̄йога+меви+ти;
виваккха̄то пайуттопи, еваттхо н̃а̄йате йато.
бйаваччхедапхалам̣ ва̄кйам̣, тато читто дхануддхаро;
па̄ттхо дхануддхаро нӣлу+ппала+маттхӣти там̣ йатха̄.
еттха нипа̄тоти ева-итинипа̄то, аппайуттопи евасаддо евам̣ йоджетаббо – ‘‘читто дхануддхаро ева̄’’ти висесанена йутто айогавиваччхедако, дхануна̄ йоге патит̣т̣ха̄панато ‘‘па̄ттхо ева дхануддхаро’’ти висессена йутто ан̃н̃айогавиваччхедако, дхануддхараттасса па̄ттхасам̣кха̄тааджджуне ева патит̣т̣ха̄панато. ‘‘нӣлуппала+маттхева̄’’ти крийа̄йа йутто аччанта̄йогавиваччхедако, нӣлуппаласса саббха̄вейева патит̣т̣ха̄панато.
21. сам̣кхйа̄ди
екаттхе сама̄ха̄ре сам̣кхйа̄ди напум̣сакалин̇гам̣ бхавати. тайо лока̄ сама̄хат̣а̄=читтена сампин̣д̣ита̄, тин̣н̣ам̣ лока̄нам̣ сама̄ха̄роти ва̄ ва̄кйе висесанасама̄се кате имина̄ напум̣сакаттам̣ бхавати. сама̄ха̄рассе+катта̄ екавачанамева, тилокам̣, бхо тилока, тилокам̣, тилокена ичча̄ди. евам̣ тайо дан̣д̣а̄ тидан̣д̣ам̣, тӣн̣и мала̄ни сама̄хат̣а̄ни, тин̣н̣ам̣ мала̄нам̣ сама̄ха̄роти ва̄ тималам̣, тилаккхан̣ам̣, чатусаччам̣, пан̃часиккха̄падам̣, чхат̣т̣ха̄йатанам̣, сатта̄хам̣, ат̣т̣хасӣлам̣, навалокуттарам̣, дасасӣлам̣, сатайоджанам̣. две раттийо сама̄хат̣а̄ двираттам̣.
12. нан̃а
наӯччетам̣ сйа̄дйантам̣ сйа̄дйантена сахе+каттхам̣ хоти. н̃н̃ака̄ро ‘‘т̣а нан̃асса̄’’ти висесанаттхо ‘па̄манапутта̄дӣсу насса т̣о ма̄ хотӯ’ти. на бра̄хман̣о абра̄хман̣о, ‘‘т̣а нан̃асса̄’’ти насса т̣а̄десо. н̃н̃а-ка̄ро еттхева висесанаттхо.
на-ниседхо сато йутто, деса̄динийамам̣ вина̄;
асато ва̄+пхало тасма̄, катха+мабра̄хман̣отиче.
ниседхаттха̄нува̄дена, пат̣иседхавидхи квачи;
парасса миччха̄н̃а̄н̣атта̄+кхйа̄пана̄йо+пападжджате.
дувидхо ча+сса насса аттхо пасаджджапат̣иседха+парийуда̄савасена. таттха йо ‘‘асӯрикапасса̄ра̄джада̄ра̄’’тиа̄дӣсу вийа уттарападаттхасса саббада̄ абха̄вам̣ дӣпети, со пасаджджапат̣иседхава̄чӣ на̄ма. йо пана ‘‘абра̄хман̣а+ма̄найа̄’’тиа̄дӣсу вийа уттарападаттхам̣ парийуда̄ситва̄ пат̣иккхипитва̄ там̣садисе ваттхумхи ка̄рийам̣ пат̣ипа̄дайати, со парийуда̄сава̄чӣ на̄ма. вуттан̃ча –
пасаджджапат̣иседхасса, лаккхан̣ам̣ ваттхунаттхита̄;
ваттхуто+н̃н̃атра йа̄ вутти, парийуда̄салаккхан̣ам̣.
йатра абра̄хман̣а̄дӣсу, ваттхум̣ парийудассати;
такрийа̄йуттара̄джа̄дим̣, ваде со парийуда̄сако.
пасаджджапат̣иседхо ту, ваттхантара+мана̄дийа;
кин̃чиваттхуниседхасса, пасан̇го на бхавеййа со.
тадан̃н̃о ча там̣вируддхо,
тадабха̄во ча нан̃н̃аттхо.
тадан̃н̃аттхе – абра̄хман̣о, бра̄хман̣ато ан̃н̃о там̣садисоти вуттам̣ хоти. евам̣ амануссо, ассаман̣о, на бйа̄ката̄ абйа̄ката̄ дхамма̄. таббируддхаттхе-на кусала̄ акусала̄, кусалапат̣ипаккха̄ти аттхо. евам̣ алобхо, амитто, айам̣ парийуда̄санайо. тадабха̄ве-на катва̄ акатва̄, ака̄туна пун̃н̃ам̣, акаронто, абха̄во бхавати. айам̣ пасаджджапат̣иседханайо.
еттха ча убхосу парийуда̄се бра̄хман̣а̄ ан̃н̃о бра̄хман̣адхамме аппатит̣т̣хито кхаттийа̄ди бра̄хман̣асадисова абра̄хман̣оти вутте патӣйате. итарасмим̣ пана паккхе кеначи сам̣сайанимиттена кхаттийа̄до бра̄хман̣оти вуттасса миччха̄н̃а̄н̣анивутти карӣйати ‘‘бра̄хман̣о+йам̣ на бхавати абра̄хман̣о’’ти, бра̄хман̣аттаджджха̄сито на бхаватӣтйаттхо. таттха садисаттам̣ вина̄ миччха̄н̃а̄н̣а̄самбхава̄ пайогаса̄маттхийа̄ ча садисапат̣ипатти, таггата̄ ча лин̇га+сан̇кхйа̄ бхаванти. атойева уччате ‘‘нан̃н̃ивайутта+ман̃н̃асадиса̄дхикаран̣е, катха̄ хи аттхасампаччайо’’ти.
75. ана сарети
нан̃асаддасса саре ана, на ассо анассо, на арийо анарийо. евам̣ аниссаро, анит̣т̣хо, ана̄саво. на а̄да̄йа ана̄да̄йа, анолокетва̄ иччха̄ди. бахула̄дхика̄ра̄ айуттаттхехи кехичи хоти. пуна на гӣйантӣти апунагеййа̄ га̄тха̄, анока̄сам̣ ка̄ретва̄, амӯла̄мӯлам̣ гантва̄, ачандамуллокика̄ни мукха̄ни, асаддхабходжӣ, алаван̣абходжӣ.
13. купа̄дайо ничча+масйа̄дивидхимхи
кусаддо па̄дайо ча сйа̄дйантена сахе+каттха̄ хонти ниччам̣ сйа̄дивидхивисайато+н̃н̃аттха. еттха абйабхича̄рипа̄дисахачаран̣аттхена куити нипа̄това, на патхавӣва̄чако кусаддо. сйа̄дивидхивисайо на̄ма ‘‘лаккхан̣иттхамбхӯта̄’’ дина̄ патиа̄дӣнам̣ висайе катадутийа̄, тан̃ча анваддхама̄санти асам̣кхйасама̄са+мива ма̄ хотӯти ‘‘асйа̄дивидхимхӣ’’ти ниседхо. куччхито бра̄хман̣о кубра̄хман̣о, ниччасама̄сатта̄ асападена виггахо.
107. саре када куссу+ттараттхе
куссу+ттараттхе ваттама̄насса сара̄до уттарападе када̄десо хоти. ӣсакам̣ ун̣хам̣ кадун̣хам̣, куччхитам̣ аннам̣ каданнам̣, кадасанам̣. сарети ким̣, купутта̄, куда̄ра̄, куда̄са̄, кудит̣т̣хи.
108. ка̄+ппаттхе
аппаттхе ваттама̄насса кусса ка̄ хоту+ттарападе. аппакам̣ лаван̣ам̣ ка̄лаван̣ам̣. евам̣ ка̄пуппхам̣.
109. пурисе ва̄ти
кусса ка̄ ва̄. куччхито пурисо ка̄пурисо, купурисо ва̄. пакат̣т̣хо на̄йако пана̄йако, падха̄нам̣ вачанам̣ па̄вачанам̣ бхусам̣ ваддхам̣ паваддхам̣ сарӣрам̣, самам̣ самма̄ ва̄ а̄дха̄нам̣ сама̄дха̄нам̣, вивидха̄ мати вимати, вивидхо висит̣т̣хо ва̄ каппо викаппо, адхико дево атидево, евам̣ адхидево, адхисӣлам̣. сундаро гандхо сугандхо, каччхито гандхо дуггандхо, сут̣т̣ху катам̣ сукатам̣, дут̣т̣ху катам̣ дуккатам̣ абхи син̃чанам̣ абхисекоти сананто, атисайена катва̄, катам̣ пакаритва̄, пакатам̣, атисайена тхутам̣ атиттхутам̣, атиккамма тхутам̣ атиттхутам̣, ӣсам̣ кал̣а̄ро а̄кал̣а̄ро, сут̣т̣ху баддхо а̄баддхо.
па̄дайо гата̄дйаттхе пат̣хама̄йа
пагато а̄чарийо па̄чарийо, евам̣ пантева̄сӣ.
ачча̄дайо канта̄дйаттхе дутийа̄йа
атикканто ман̃чам̣ атиман̃чо. атима̄ло, ‘‘гхапасса+нтасса̄+ппадха̄насса̄’’ти ма̄ла̄садде гхасса рассо. ева+мупарипи гхапа̄нам̣ рассо.
ава̄дайо кут̣т̣ха̄дйаттхе татийа̄йа
авакут̣т̣хам̣ кокила̄йа ванам̣ авакокилам̣, авамайӯрам̣. авакут̣т̣ханти париччаттам̣.
парийа̄дайо гила̄на̄дйаттхе чатуттхийа̄
паригила̄но+джджхена̄йа парийаджджхено.
нйа̄дайо канта̄дйаттхе пан̃чамийа̄
никкханто косамбийа̄ никкосамби. асйа̄дивидхимхӣти ким̣, руккхам̣ пати виджджотате.
14. чӣ крийаттхехи
чӣпаччайанто крийаттхехи сйа̄дйантехи сахе+каттхо хоти. амалӣнам̣ малӣнам̣ каритва̄ти виггайха ‘‘абхӯтатаббха̄ве кара̄+са+бхӯйоге вика̄ра̄чӣ’’ти чӣпаччайекате имина̄ сама̄со. еттха ча-ка̄ро ‘‘чӣ крийаттхехӣ’’ти висесанаттхо. ‘‘пйо ва̄ тва̄сса сама̄се’’ти пйа хоти, па-ка̄ро ‘‘пйе сисса̄’’ти висесанаттхо. малинӣкарийа.
15. бхӯсана̄+дара̄+на̄даресва+лам̣+са̄+са̄ти
бхӯсана̄дӣсва+ттхесва+ла+ма̄дайо садда̄ екаттха̄ хонти. алам̣ каритва̄ саккаритва̄ асаккаритва̄ти виггайха сама̄се кате пйе ча ‘‘са̄ са̄дхикара̄ ча чаричча̄’’ти ча̄десо парарӯпан̃ча. алам̣карийа, саккачча, асаккачча.
16. ан̃н̃еча̄+ти суттена сама̄се кате… еттха йатха̄ два̄рам̣ вивара̄ти вутте пакаран̣ато аггала+мити вин̃н̃а̄йати, ева+мидха̄пи нипа̄тапабха̄ве ан̃н̃е ча̄ти са̄ман̃н̃ам̣ че+ти а̄гама̄нуса̄рена лаббхама̄навибхатйантапат̣ирӯпанипа̄та̄ва вин̃н̃а̄йанти. аггато бхавитва̄ пуробхуййа, антарахито хутва̄ тиробхӯйа, антарадха̄нам̣ катва̄ тирокарийа, ураси катва̄ урасикарийа, манаси катва̄ манасикарийа, маджджхе катва̄ маджджхекарийа, тун̣хӣ бхавитва̄ тун̣хӣ бхӯйа.
17. ва̄+нека+н̃н̃аттхе
анекам̣ сйа̄дйантам̣ ан̃н̃асса падасса аттхе екаттхам̣ ва̄ хоти.
падантарасса йасса+ттхо, падха̄нам̣ лин̇га+масса ча;
сама̄со со+йа+ман̃н̃аттхо, бахуббӣхипаравхайо.
со ча нававидхо двипадо, бхинна̄дхикаран̣о, типадо, на-нипа̄тапуббападо, сахапуббападо, упама̄напуббападо, сан̇кхйобхайападо, дисантара̄латтхо, бйатиха̄ралаккхан̣о ча̄ти.
1. таттха двипадо тулйа̄дхикаран̣о камма̄дӣсу чхасу вибхатйаттхесу бхавати.
(ка) таттха дутийаттхе та̄ва-а̄гата̄ саман̣а̄ имам̣ сан̇гха̄ра̄манти а̄гатасаман̣о сан̇гха̄ра̄мо. со ча дувидхо таггун̣а̄+таггун̣авасена. вуттан̃хи –
таггун̣о+таггун̣о че+ти,
со сама̄со двидха̄ мато.
там̣ йатха̄ ‘нӣйатам̣ ламба-
кан̣н̣о+’ ‘йам̣ дит̣т̣хаса̄гаро’.
тесу йаттха висесанабхӯто аттхо ан̃н̃ападаттхаггахан̣ена гайхати, со таггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣о, йатха̄ ‘ламбакан̣н̣а+ма̄найа̄’ти. йаттха пана на гайхати, со атаггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣о, йатха̄ ‘бахудхана+ма̄найа̄’ти.
идха висесанасса пуббанипа̄то. еттха ча а̄гатасаддо ча саман̣асаддо ча аттано аттхе ат̣т̣хатва̄ дутийа̄вибхатйаттхабхӯте сан̇гха̄ра̄масан̇кха̄те ан̃н̃ападаттхе ваттанти, тато сама̄сенева камматтхасса абхихитатта̄ пуна дутийа̄ на хоти. татха̄ а̄гатасаман̣а̄ са̄ваттхи, а̄гатасаман̣ам̣ джетаванам̣. пат̣ипанна̄ аддхика̄ йам̣ пат̣ипаннаддхико патхо, абхирӯл̣ха̄ва, н̣иджа̄йам̣ на̄вам̣ са̄ абхирӯл̣хава̄н̣иджа̄ на̄ва̄.
(кха) татийаттхе-джита̄ни индрийа̄ни йена со джитиндрийо саман̣о, евам̣ дит̣т̣хадхаммо, паттадхаммо, катакиччо. виджита̄ ма̄ра̄ анена̄ти виджитама̄ро бхагава̄, пат̣ивиддхасаббадхаммо. каран̣аттхе-чхинно руккхо йена со чхиннаруккхо пхарасу.
(га) чатуттхийаттхе-динно сун̇ко йасса со диннасун̇ко ра̄джа̄, диннам̣ бходжанам̣ асса̄ти диннабходжано.
(гха) пан̃чамийаттхе-ниггата̄ джана̄ йасма̄ со ниггатаджано га̄мо, ниггато айо=сукхам̣ йасма̄ти нирайо, никкиле- со. апетам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ асма̄ти апетавин̃н̃а̄н̣о матака̄йо, апагатабхайабхераво араха̄.
(н̇а) чхат̣т̣хийаттхе-чхинна̄ хаттха̄ йасса со чхиннахаттхо. евам̣ парипун̣н̣асан̇каппо кхӣн̣а̄саво, вӣто ра̄го асса̄ти вӣтара̄го. две пада̄ни асса̄ти двипадо, двихаттхо пат̣о. тевиджджоти еттха тивиджджо ева̄ти сакаттхе н̣о вуддхи ча. чатуппадо, пан̃ча чаккхӯни асса̄ти пан̃чачаккху бхагава̄, чхал̣абхин̃н̃о, ‘‘гхапасса̄’’дина̄ рассаттам̣. наван̇гам̣ саттхуса̄санам̣. дасабало, анантан̃а̄н̣о. тӣн̣и даса парима̄н̣а+месам̣ти тидаса̄ дева̄, идха парима̄н̣асаддасаннима̄нато дасасаддо сан̇кхйа̄не ваттате. айам̣ паччайо етесанти идаппаччайа̄, уттарападе ‘‘имасси+дам̣ ва̄’’ти имасса идам̣. ко пабхаво асса̄ти ким̣ пабхаво ка̄йо. вигатам̣ малам̣ асса̄ти вимало, сундаро гандхо асса̄ти сугандхам̣ чанданам̣, евам̣ сусӣло, сумукхо, куччхито гандхо асса̄ти дуггандхам̣ кун̣апам̣, думмукхо, дут̣т̣ху мано асса̄ти думмано, евам̣ дуссӣло. тапо ева дханам̣ асса̄ти таподхано. кхантисан̇кха̄там̣ балам̣ асса̄ти кхантибало. индоти на̄мам̣ етасса̄ти индана̄мо.
чхандаджа̄та̄дӣсу висесанависеситабба̄нам̣ йатхиччхитатта̄ убхайам̣ пуббам̣ нипатати, кама̄тиккаме пайоджана̄бха̄ва̄. джа̄то чхандо асса̄ти джа̄тачхандо, евам̣ чхандаджа̄то. сан̃джа̄тапӣтисоманассо, пӣтисоманассасан̃джа̄то. ма̄саджа̄то, джа̄тама̄со. чхиннахаттхо, хаттхачхинно.