5. н̣а̄дикан̣д̣а

сама̄со падасам̣кхепо, падапаччайасам̣хитам̣;

таддхитам̣ на̄ма хотӣти, вин̃н̃еййам̣ теса+мантарам̣.

1. н̣о ва̄+пачче

чхат̣т̣хӣйанта̄ на̄масма̄ ва̄ н̣апаччайо хоти апачче+бхидхеййе. апаччасаддасамбандхиттена апаччавантато катасарапаччайо саматтхйато чхат̣т̣хйантато хотӣти ‘‘чхат̣т̣хӣйанта̄ на̄масма̄’’ти сутте авуттампи вуттам̣. н̣а̄дӣнам̣ таддхитанти пубба̄чарийасан̃н̃а̄. н̣ака̄ро вуддхйаттхо. ева+ман̃н̃атра̄пи. н̣а̄дивуттитта̄ ‘‘екаттхата̄йам̣’’ти вибхаттилопо.

124. сара̄на+ма̄дисса̄+йуван̣н̣асса̄+ео н̣а̄нубандхе

сара̄на+ма̄дибхӯта̄ йе ака̄ри+ван̣н̣у+ван̣н̣а̄, тесам̣ а̄+е+о ва̄ хонти йатха̄ккамам̣ н̣а̄нубандхети ака̄расса а̄ка̄ро. а̄+е+онам̣ вуддхӣтипи пубба̄чарийасан̃н̃а̄. васит̣т̣хасса̄+паччам̣ ва̄сит̣т̣хо. вӣмхи ва̄сит̣т̣хӣ. вети васит̣т̣хасса̄+паччам̣ти ва̄кйасса ча васит̣т̣ха̄паччам̣ти сама̄сасса ча викаппаттхам̣. со ча ва̄саддо йа̄ва ‘‘сакаттхе’’ти адхикарӣйати.

напум̣сакена лин̇гена, саддо+да̄ху пумена ва̄;

ниддиссатӣти н̃а̄табба+мависесе пани+ччхитети –

вуттаттха̄ апаччасаддасса напум̣сакаттхепи путтапуттӣнам̣ двиннампи ва̄чако хоти.

н̣а̄дайо+бхидхеййалин̇га̄, апачче тва+напум̣сака̄;

напум̣саке сакаттхе н̣йо, бхиййо бха̄васамӯхаджа̄;

та̄ ту+ттхийа+масам̣кхйа̄не, тва̄дичӣпаччайантака̄.

бха̄радва̄джасса апаччам̣=путто бха̄радва̄джо, евам̣ весса̄митто, готамо. еттха ча а+йуван̣н̣анта̄бха̄ва̄ а̄+е+онам̣ на вуддхи. ва̄судевасса апаччам̣ ва̄судево, баладево. читтакотиа̄дӣсу пана сам̣йогантатта̄ ‘‘сам̣йоге квачӣ’’ти квачи на вуддхи. упагуно апаччам̣ опагаво опагавӣ. еттха ‘‘уван̣н̣асса̄+ван̇а саре’’ти ука̄расса аван̇а.

ваччхасса̄+паччанти виггайха пуббасуттена н̣апаччайе кате пуна ваччхасса̄+паччам̣ти виггахо.

2. ваччха̄дито н̣а̄на+н̣а̄йана̄

ваччха̄дӣхи апаччапаччайантехи готта̄дӣхи ча саддехи н̣а̄на+н̣а̄йанапаччайа̄ ва̄ хонти апачче. ваччха̄но, ваччха̄йано, ‘‘сам̣йоге квачӣ’’ти на вуддхи. катисса̄+паччам̣ каччо, ‘‘н̣йа дичча̄дӣхӣ’’ти н̣йо, ‘‘лопо+ван̣н̣и+ван̣н̣а̄нам̣’’ти ака̄ралопе чаваггапуббарӯпа̄ни. каччасса̄+паччам̣ качча̄но, качча̄йано, йа̄гаме ка̄тийа̄но. муггасса̄+паччам̣=натта̄дӣти ва̄кйе вуддхи+ика̄ралопа+пуббарӯпа̄ни. моггалласса̄+паччам̣ти пунан̣а̄на+н̣а̄йана̄ хонти, моггалла̄но моггалла̄йано. име чатта̄ро апаччапаччайанта̄. готта̄дито йатха̄сакат̣асса̄+паччам̣ натта̄дӣхи сакат̣а̄но сакат̣а̄йано. кан̣хасса̄+паччам̣ натта̄ди кан̣ха̄но кан̣ха̄йано. евам̣ аггивесса̄но аггивесса̄йано, мун̃джа̄но мун̃джа̄йано, кун̃джа̄но кун̃джа̄йано. саббаттха сам̣йогатта̄ на вуддхи. а̄катиган̣о+йам̣.

3. каттика̄видхава̄дӣхи н̣еййан̣ера̄

каттика̄дӣхи видхава̄дӣхи ча н̣еййан̣ераппаччайа̄ хонти ва̄ йатха̄ккамам̣. каттика̄йа апаччам̣ каттикеййо, гарул̣о вината̄йа=супан̣н̣ама̄туйа̄ апаччам̣ венатеййо. рохин̣ийа̄ апаччам̣ рохин̣еййо, ган̇га̄йа апаччам̣ ган̇геййо. евам̣ бха̄гинеййо, на̄деййо, антеййо, а̄хеййо, ка̄пеййо, сучийа̄ апаччам̣ сочеййо, ба̄леййо. н̣ере-видхава̄йа апаччам̣ ведхаверо. бандхакийа̄=абхиса̄рика̄йа апаччам̣ бандха-керо. саман̣асса упаджджха̄йасса̄+паччам̣ са̄ман̣еро, на̄л̣икеро ичча̄ди.

4. н̣йа дичча̄дӣхи

дитиппабхутӣхи н̣йо хоти апачче.

125. сам̣йоге квачи

сам̣йогависайе квачи а̄+е+овуддхийо хонти н̣а̄нубандхе.

131. лопо+ван̣н̣и+ван̣н̣а̄нам̣

аван̣н̣и+ван̣н̣а̄нам̣ лопо хоти йака̄ра̄до паччайе. дитийа̄=асурама̄туйа̄ апаччам̣ деччо а̄диччо. кун̣д̣анийа̄ апаччам̣ кон̣д̣ан̃н̃о, насса н̃н̃е пуббарӯпам̣. адитӣти девама̄та̄.

бха̄туно апаччам̣ бха̄табйо, ‘‘йамхи госса ча̄’’ти йамхи усса аван̇а ака̄ралопапуббарӯпа̄ни.

5. а̄ н̣и

ака̄рантато н̣и ва̄ хота+пачче бахулам̣. а̄=ти на̄мависесанатта̄ а-ка̄рантатоти вуттам̣. даккхасса̄+паччам̣ даккхи, датти, дон̣и, ва̄сави, ва̄рун̣и. джинадаттасса̄+паччам̣ дженадатти, суддходани, а̄нуруддхи ичча̄ди.

6. ра̄джато н̃н̃о джа̄тийам̣

ра̄джато н̃н̃о ва̄ хота+пачче кхаттхийаджа̄тийам̣ гамйама̄на̄йам̣. ран̃н̃о апаччам̣ ра̄джан̃н̃о. джа̄тӣйанти ким̣, ра̄джа̄паччам̣.

7. кхатта̄ йи+йа̄

тиджа̄тийам̣ апачче йа+ийа̄ хонти. кхаттасса̄+паччам̣ кхатйо кхаттийо. джа̄тийам̣ твева, кхатти.

8. мануто сса+сан̣а

мануто джа̄тисамуда̄йе сса+сан̣а хонту+пачче. мануно апаччам̣ мануссо ма̄нусо, мануссӣ ма̄нусӣ. джа̄тийам̣ твева, ма̄наво, насса н̣о, ма̄н̣аво.

9. джанападана̄масма̄ кхаттийа̄ ран̃н̃е ча н̣о

джанападасса йам̣ на̄мам̣, там̣ на̄масма̄ кхаттийа̄ апачче ран̃н̃е ча н̣о хоти. пан̃ча̄ла̄нам̣ апаччам̣ ра̄джа̄ ва̄ пан̃ча̄ло, косало, ма̄гадхо, окка̄ко. джанападана̄масма̄ти ким̣, да̄саратхи. кхаттийа̄ти ким̣, пан̃ча̄ласса бра̄хман̣асса̄+паччам̣ пан̃ча̄ли.

10. н̣йа курусивӣхи

курусивӣхи апачче ран̃н̃е ча н̣йо хоти. курӯнам̣ апаччам̣ ра̄джа̄ ва̄ корабйо. ‘‘йамхи госса ча̄’’тимина̄ аван̇а, бака̄рапуббарӯпа̄ни. себбо, илопо. (апаччатаддхитам̣).

11. н̣а ра̄га̄ тена раттам̣

ра̄гава̄чӣтатийантато ратта+мичче+тасмим̣ атте н̣о хоти. кусумбха̄дӣхи ван̣н̣антарапаттам̣ раттам̣ на̄ма. каса̄вена раттам̣ ка̄са̄вам̣. евам̣ кусумбхена раттам̣ косумбхам̣, ха̄лиддам̣, паттан̇гам̣, ман̃джет̣т̣хам̣, кун̇кумам̣. идха на хоти нӣлам̣ пӣтанти, гун̣авачанатта̄ н̣ена вина̄пи даббасса̄+бхидха̄нато.

12. наккхаттени+ндуйуттена ка̄ле

татийантато наккхатта̄ тена лаккхите ка̄ле н̣о хоти, там̣ че наккхатта+миндуйуттам̣ хоти. пхуссена индуйуттена лаккхита̄ пун̣н̣ама̄сӣ пхуссӣ ратти, пхуссо ахо, магха̄йа индуйутта̄йа лаккхита̄ пун̣н̣ама̄сӣ ма̄гхӣ, ма̄гхо.

13. са̄+сса девата̄ пун̣н̣ама̄сӣ

сети пат̣хаманта̄ ассети чхат̣т̣хийаттхе н̣о хоти, йам̣ пат̣хамантам̣, са̄ че девата̄ пун̣н̣ама̄сӣ ва̄. сугато девата̄ асса согато, ма̄хиндо, йа̄мо, ва̄рун̣о. буддхо асса девата̄ти буддхо. пхуссӣ пун̣н̣ама̄сӣ асса самбандхинӣти пхуссо ма̄со. евам̣ ма̄гхо, пхаггуно, читто, веса̄кхо, джет̣т̣хамӯло, а̄са̄л̣хо, са̄ван̣о, пот̣т̣хапа̄до, ассайуджо, каттико, ма̄гасиро. пун̣н̣ама̄сӣ ча бхатакама̄сасамбандхинӣ на хоти, пун̣н̣о ма̄ ассанти ниббачана̄, ато ева нипа̄тана̄ н̣о, са̄гамо ча.

14. та+мадхӣте там̣ джа̄на̄ти ка+н̣ика̄ ча

дутийантато та+мадхӣте там̣ джа̄на̄тӣти етесва+ттхесу н̣о хоти ко н̣ико ча. еттха часаддо ко чан̣ико ча хотӣти самуччино, но н̣апаччайам̣. бйа̄каран̣а+мадхӣте джа̄на̄тӣти ва̄ веййа̄каран̣о, ви+а̄+каран̣анти виччхиджджа катайа̄десасси+ка̄расса ‘‘тада̄деса̄ тадӣва бхавантӣ’’ти н̃а̄йа̄ ‘‘сара̄на’’мичча̄дина̄ ека̄ре йа̄гамадвитта̄ни. евам̣ мохутто, немитто, ан̇гавиджджо, ваттхувиджджо, чхандасо, ‘‘мана̄, дӣнам̣ сака’’ ити сака̄гамо. камако, падако, венайико, суттантико, а̄бхидхаммико. двитаггахан̣ам̣ аджджхенаджа̄нане ча висум̣ висум̣ паччайавидха̄наттхам̣, аджджхенависайадассанаттхам̣, пасиддхупасам̣харан̣аттхан̃ча.

15. тасса висайе десе

чхат̣т̣хийанта̄ висайе десасарӯпе н̣о хоти. васа̄тӣнам̣ висайо десо ва̄са̄то. десети ким̣, чаккхусса висайо рӯпам̣, девадаттасса висайо+нува̄ко.

16. нива̄се танна̄ме

ти танна̄ме нива̄се десе н̣о хоти. сивӣнам̣ нива̄со десо себбо. еттха ‘‘йава̄ саре’’ти йака̄ре бака̄рапуббарӯпа̄ни. ва̄са̄то.

17. адӯрабхавети

н̣о, видиса̄йа адӯрабхавам̣ ведисам̣.

18. тена ниббаттети

татийанта̄ ниббаттаттхе н̣о хоти. кусамбена ниббатта̄ косамбӣ нагарам̣, евам̣ ка̄кандӣ, ма̄кандӣ, сахассена ниббатта̄ са̄хассӣ парикха̄, хетумхи каттари каран̣е ча йатха̄йогам̣ татийа̄.

19. та+мидха+ттхи

танти пат̣хаманта̄ идха̄ти саттамйаттхе десе танна̄ме н̣о хоти, йам̣ там̣ пат̣хаманта+маттхи че. удумбара̄ асмим̣ десе сантӣти одумбаро, ба̄даро, паббаджо.

20. татра бхавети

саттамйанта̄ бхаваттхе н̣о. удаке бхаво одако, орасо, джа̄нападо, ма̄гадхо, ка̄пилаваттхаво, косамбо, манаси бхавам̣ ма̄насам̣ сукхам̣, сака̄гамо. са̄расо сакун̣о, са̄расӣ сакун̣ӣ, са̄расам̣ пуппхам̣. митте бхава̄ метта̄ меттӣ ва̄. пуре бхава̄ порӣ ва̄ча̄. па̄вусе бхаво па̄вусо мегхо. па̄вуса̄ ратти, па̄вусам̣ аббхам̣. са̄радо, са̄рада̄, са̄радам̣ пуппхам̣. ма̄дхуро джано, ма̄дхура̄ ган̣ика̄, ма̄дхурам̣ ваттхам̣.

21. аджджа̄дӣхи таноти

бхаваттхе тано. аджджа бхаво аджджатано, сва̄тано, хиййатано. ‘‘еона+ма ван̣н̣е’’ти еонам̣ а хоти.

22. пура̄то н̣о чати

бхаваттхе н̣о тано ча. еттха н̣ака̄ро авайаво, нева̄+нубандхо. пура̄н̣о, пура̄тано.

23. ама̄тва+ччоти

бхаваттхе аччо хоти. ама̄=саха бхаво амаччо.

24. маджджха̄дитви+моти

бхаваттхе имо, маджджхе бхаво маджджхимо. евам̣ антимо, хет̣т̣химо, упаримо, оримо, па̄римо, паччхимо, аббхантаридхо, паччантимо.

25. кан̣а+н̣еййа+н̣еййака+йи+йа̄ти

бхаваттхе кан̣аа̄дайо хонти. кан̣а-кусина̄ра̄йам̣ бхаво косина̄рако, ма̄гадхако, а̄ран̃н̃ако виха̄ро, ра̄джагахако, косамбако, индапаттако, ка̄пилако, бха̄рукаччхако, на̄гарако. ан̇гесу джа̄то ан̇гако, косалако, ведехако, камбоджако, гандха̄рако, совӣрако, синдхавако, ассако ичча̄ди. н̣еййа-ган̇геййо, паббатеййо, ва̄неййо. н̣еййака-косалеййако, ба̄ра̄н̣асеййако, чампеййако, сила̄йа джа̄там̣ селеййакам̣, митхилеййако. ба̄ра̄н̣асеййакотйа̄дӣсу ‘‘диссанта+н̃н̃епи паччайа̄’’ти еййако, евам̣ упари сутте дасситапаччайато висум̣ паччайе дассите имина̄ суттена̄ти дат̣т̣хаббам̣. йа-гаммо, йамхи ака̄ралопе пуббарӯпам̣ рассо ча. диббо. ийа-ударийо, дивийо, пан̃ча̄лийо, бодхипаккхийо, локийо.

26. н̣ико

саттамйанта̄ бхаваттхе н̣ико хоти. сараде бхаво са̄радико дивасо, са̄радика̄ ратти.

27. та+масса сиппам̣ сӣлам̣ пан̣йам̣ пахаран̣ам̣ пайоджанам̣

пат̣хаманта̄ сиппа̄дива̄чака̄ ассети чхат̣т̣хйаттхе н̣ико хоти. вӣн̣а̄ва̄данам̣ сиппа+масса вен̣ико, вӣн̣а̄ва̄данам̣ абхедопача̄рена вӣн̣а̄ на̄ма. модин̇гико, вам̣сико. пам̣сукӯладха̄ран̣ам̣ сӣла+масса пам̣сукӯлико, течӣварико. гандхо пан̣йа+масса гандхико, телико, гол̣ико, пӯвико, пан̣н̣ико, тамбулико, лон̣ико. ча̄попахаран̣а+масса ча̄пико, томарико, муггарико, мосалико. упадхи=ккхандха̄ди пайоджана+масса опадхикам̣, са̄тикам̣, са̄хассикам̣.

28. там̣ ханта+рахати гаччхату+н̃чхати+чарати

дутийанта̄ хантӣти евама̄дӣсва+ттхесу н̣ико хоти. паккхино хантӣти паккхико, са̄кун̣ико, ма̄йӯрико, маччхе хантӣти маччхико, менико. миге хантӣти ма̄гавико, вака̄ра̄гамо. мигасса ‘‘тадамина̄’’дина̄ магава̄десепи ма̄гавико. ораббхико, ха̄рин̣ико. сӯкарикоти ико. сата+марахатӣти са̄тикам̣, сандит̣т̣хикам̣, ехи пасса видхим̣ арахатӣти ехипассико. еттха тйа̄дйантасамуда̄йато анукаран̣атта̄ ва̄ таддхитасса абхидха̄налаккхан̣атта̄ ва̄ бахулам̣видха̄нена ва̄ паччайо. са̄хассико, кумбхико, дон̣ико, аддхама̄сико, каха̄пан̣ико, а̄сӣтика̄ га̄тха̄, на̄вутика̄. сахассийоти ийо. парада̄рам̣ гаччхатӣти па̄рада̄рико, маггико, пан̃н̃а̄сайоджанико, патхико. бадаре ун̃чхатӣти ба̄дарико, са̄ма̄кико. дхаммам̣ чаратӣти дхаммико, адхаммико.

29. тена катам̣ кӣтам̣ баддха+мабхисан̇кхатам̣ сам̣сат̣т̣хам̣ хатам̣ ханти джитам̣ джайати диббати кханати тарати чарати вахати джӣватити

ката̄дӣсва+ттхесу н̣ико. ка̄йена катам̣ ка̄йикам̣, ва̄часикам̣, ма̄насикам̣ти сака̄гамо. ва̄тена като а̄ба̄дхо ва̄тито, семхико, питтико. сатена кӣтам̣ са̄тикам̣, са̄хассикам̣, ваттхена кӣтам̣ ваттхикам̣, кумбхикам̣, сован̣н̣икам̣, гха̄тикам̣. мӯлатова паччайо, амӯлава̄читта̄ девадаттена кӣтоти на хоти, тадаттха̄ппатӣтийа̄. вараттха̄йа баддхо ва̄раттико, а̄йасико, па̄сико, суттико. гхатена абхисан̇кхатам̣ сам̣сат̣т̣хам̣ ва̄ гха̄тикам̣, гол̣икам̣, дадхикам̣, ма̄рӣчикам̣. джа̄лена хато хантӣти ва̄ джа̄лико, ба̄лисико. аккхехи джитам̣ аккхикам̣ дханам̣, са̄ла̄кикам̣, тиндукико, амбапхалико. аккхехи джайати диббати ва̄ аккхико. кхан̣иттийа̄ кханатӣти кха̄н̣иттико, кудда̄лико. девадаттена джитам̣, ан̇гулйа̄ кханатӣти на хоти, тадаттха̄навагама̄. ул̣умпена таратӣти ол̣умпико, ул̣умпикоти ико. куллико, гопуччхико, на̄вико. сакат̣ена чаратӣти са̄кат̣ико, ратхико. параппикоти ико. кхандхена вахатӣти кхандхико. ам̣сико, сӣсикоти ико. ветанена джӣватӣти ветанико, бхатико, кайико, виккайико, кайавиккайикоти ико.

30. тасса сам̣ваттати

чатуттхйанта̄ сам̣ваттатӣти асмим̣ аттхен̣ико хоти. пунаббхава̄йа сам̣ваттатӣти поноббхавико, иттхийам̣ поноббхавика̄. лока̄йа сам̣ваттатӣти локико. сут̣т̣ху агготи сагго, сагга̄йа сам̣ваттатӣти соваггико, сассо+вака тадамина̄дӣпа̄т̣ха̄. дхана̄йа сам̣ваттатӣти дхан̃н̃ам̣.

31. тато самбхӯта+ма̄гатам̣

пан̃чамйанта̄ самбхӯта+ма̄гатанти етесва+ттхесу н̣ико хоти. ма̄тито самбхӯта+ма̄гатам̣ва̄+ти еттха ‘‘ма̄тито ча бхагинийам̣ччхо’’ти ‘‘ма̄тито’’ти бха̄гена усса имхи ва̄кйам̣, рассадвиттесу маттикам̣, петтикам̣. н̣йа+рийан̣а+рйапаччайа̄пи диссанти. сурабхито самбхӯтам̣ сорабхйам̣. йамхи тхан̃н̃ам̣. убхайаттха ‘‘лопо+ван̣н̣и+ван̣н̣а̄нам̣’’ти лопо. рийан̣а-питуто самбхӯто петтийо, ма̄тийо, ‘‘ра̄нубандхе+нтасара̄дисса̄’’ти улопо, маттийо. рйамхи-улопо, чаваггапуббарӯпа̄ни, маччо ва̄.

32. таттха васати видито бхатто нийутто

саттамйанта̄ васатӣтвевама̄дӣсва+ттхесу н̣ико хоти. руккхамӯле васатӣти руккхамӯлико, а̄ран̃н̃ико, ра̄джагахико, ма̄гадхико, соса̄нико. локе видито локико. чатумаха̄ра̄джесу бхатта̄ ча̄туммаха̄ра̄джика̄. два̄ре нийутто дова̄рико, дассока тадамина̄дипа̄т̣ха̄. бхан̣д̣а̄га̄рико. ике-навакаммико, а̄дикаммико. кийе-джа̄тикийо, андхакийо.

33. тасси+дам̣

чхат̣т̣хийанта̄ ида+мичча+смим̣ аттхе н̣ико хоти. сан̇гхасса идам̣ сан̇гхикам̣, пуггаликам̣, сакйапуттико, на̄т̣апуттико, дженадаттико. кийе-сасса идам̣ сакийо, паракийо. нийеаттанийам̣. ке-сако, ран̃н̃о идам̣ ра̄джакам̣ бхан̣д̣ам̣.

34. н̣о

чхат̣т̣хийанта̄ ида+мичча+смим̣ аттхе н̣о хоти. качча̄йанасса идам̣ качча̄йанам̣, бйа̄каран̣ам̣, согатам̣ са̄санам̣, ма̄хисам̣ мам̣са̄ди.

35. гава̄дӣхи йо

гава̄дӣхи чхат̣т̣хийантехи ида+мичча+смим̣ аттхе йо хоти. гуннам̣ идам̣ габйам̣, аван̇а, мам̣са̄ди. илопе каббам̣. дуно идам̣ даббам̣.

36. питито бха̄тари реййан̣а

‘‘питито ма̄тито’’ти тена тена суттанипа̄тенева усса и. питусадда̄ тасса бха̄тари реййан̣а. питу бха̄та̄ петтеййо.

37. ма̄тито ча бхагинийам̣ ччхо

ма̄туто ча питуто ча тесам̣ бхагинийам̣ ччхо хоти. ма̄ту бхагини ма̄туччха̄, питу бхагини питуччха̄. катхам̣ ‘‘ма̄ту бха̄та̄ ма̄туло’’ти, ‘‘ма̄тула̄дитва̄нӣ’’ти нипа̄тана̄ лапаччайо.

38. ма̄та̄питӯсва̄+махо

ма̄та̄питӯхи тесам̣ ма̄та̄питӯсва̄+махо хоти. ма̄ту ма̄та̄ ма̄та̄махӣ, ма̄ту пита̄ ма̄та̄махо. питу ма̄та̄ пита̄махӣ, питу пита̄ пита̄махо. на йатха̄сан̇кхйам̣ паччека̄бхисамбандхато висум̣ висум̣ ма̄та̄питусаддехи тесам̣ ма̄та̄питуннам̣ аттхе паччайо хоти.

39. хите реййан̣а

ма̄та̄питӯхи хите реййан̣а хоти. ма̄ту хито маттеййо, петтеййо.

40. нинда̄+н̃н̃а̄та+ппа пат̣ибха̄га расса дайа̄ сан̃н̃а̄су ко

нинда̄дӣсва+ттхесу на̄масма̄ ко хоти. нинда̄йам̣-ниндито мун̣д̣о мун̣д̣ако, евам̣ саман̣ако, пан̣д̣итако, бра̄хман̣ако, веййа̄каран̣ако. ан̃н̃а̄те-касса̄+йам̣ ассо ассако, пайогаса̄маттхийа̄ самбандхивисеса̄на̄вагамо+вагамйате. аппаттхе-аппакам̣ телам̣ телакам̣, гхатакам̣. пат̣ибха̄гаттхе-хаттхӣ вийа хаттхико, ассако, балӣбаддхако. ‘‘име но хаттхика̄ асса̄, балӣбаддха̄ ча но име’’тйа̄дипа̄т̣хе ‘‘лопо’’ти капаччайалопена ва̄ абхедопача̄рена ва̄ дат̣т̣хаббам̣, име ча да̄руа̄дӣхи катарӯпа̄ни. рассерассо ма̄нусо ма̄нусако, руккхако, пилаккхако. дайа̄йам̣-дайито=нукампито путто путтако, ваччхако. сан̃н̃а̄йам̣-моро вийа морако, катако, бхатако.

41. та+масса парима̄н̣ам̣ н̣ико ча

пат̣хаманта̄ ассети асмим̣ аттхе н̣ико хоти ко ча, тан̃че пат̣хамантам̣ парима̄н̣ам̣ бхавати. дон̣а̄дӣнам̣ паримитавӣха̄дӣнам̣ каран̣атта̄ ‘‘паримӣйантйа+нена̄ти парима̄н̣а’’нти хоти. дон̣о парима̄н̣а+масса̄ти дон̣ико вӣхи, кха̄расатико, кха̄расахассико, а̄сӣтико вайо, упад̣д̣хака̄йо парима̄н̣а+масса упад̣д̣хака̄йикам̣ бимбоханам̣. пан̃чакам̣, чхаккам̣.

42. йа+те+техи+ттако

йа̄дӣхи пат̣хамантехи ассети чхат̣т̣хйаттхе ттако хоти, тан̃че пат̣хамантам̣ парима̄н̣ам̣ бхавати. йам̣ парима̄н̣а+масса йаттакам̣, таттакам̣, ‘‘етассет̣а ттаке’’ти етасса ет̣а, еттакам̣. а̄ватаке-йам̣ парима̄н̣а+масса йа̄ватако, та̄ватако.

43. сабба̄ ча̄+ванту

саббато пат̣хаманта̄ йа̄дӣхи ча ассети чхат̣т̣хйаттхе а̄ванту хоти, тан̃че пат̣хамантам̣ парима̄н̣ам̣ бхавати. саббам̣ парима̄н̣а+масса сабба̄вантам̣, ‘‘ам̣н̇ам̣ напум̣саке’’ти ам̣. йа̄вантам̣, та̄вантам̣.

44. кимха̄ рати+рӣва+рӣватака+риттака̄

кимха̄ пат̣хаманта̄ ассети чхат̣т̣хйаттхе рати+рӣва+рӣватака+риттака̄ хонти. ким̣сан̇кхйа̄нам̣ парима̄н̣а+месам̣ кати, ра̄нубандхатта̄ им̣бха̄галопо. кӣва, кӣватакам̣, киттакам̣. рӣванто сабха̄вато асам̣кхйо.

45. сан̃джа̄там̣ та̄рака̄дитви+тоти

сан̃джа̄таттхе ито. та̄рака̄ сан̃джа̄та̄ асса та̄ракитам̣ гаганам̣, пуппха̄ни сан̃джа̄та̄ни асса пуппхито руккхо, паллавита̄ лата̄.

46. ма̄не матто

пат̣хаманта̄ ма̄навуттито ассети асмим̣ аттхе матто хоти. палам̣ умма̄на+масса паламаттам̣. хаттхо пан̣а̄ма+масса хаттхаматтам̣. сатам̣ ма̄на+масса сатаматтам̣. дон̣о парима̄н̣а+масса дон̣аматтам̣. абхедопача̄ра̄ дон̣отипи хоти. мӣйате+нена̄ти ма̄нам̣, ма̄насса самбандхитта̄ чхат̣т̣хйантабхӯта̄намева видхи хоти. еттха ча –

уддхама̄нанту умма̄нам̣, парима̄н̣анту саббато;

пама̄н̣ам̣ хоти а̄йа̄мо, сам̣кхйа̄сесо ту саббато.

47. таггхо чу+ддхам̣

уддхама̄навуттито таггхо хоти матто ча. джан̣н̣у парима̄н̣а+масса джан̣н̣утаггхам̣, джан̣н̣уматтам̣.

48. н̣о ча пуриса̄ти

пуриса̄ н̣о хоти матта̄дайо ча. пурисо парима̄н̣а+масса порисам̣, пурисаматтам̣+пурисатаггхам̣.

49. айу+бхадвитӣхам̣+се

убхадвитӣхи авайававуттӣхи айо хоти. убхо ам̣са̄ асса убхайам̣, двайам̣, тайам̣. ам̣сасамбандхена самуда̄йе видхи хотӣти на убхайа̄дито бахувачананти че, ‘‘ра̄хуно сиро’’ тйа̄до абхедепи бхедавиваккха̄йа лаббхама̄нато бахувачанам̣ хотева.

50. сан̇кхйа̄йа саччу+тӣ+са̄+са+дасанта̄йа̄+дхика̄+смим̣ сатасахассе д̣о

сатйанта̄йа утйанта̄йа ӣсанта̄йа а̄санта̄йа дасанта̄йа сан̇кхйа̄йа пат̣хаманта̄йа асминти саттамйаттхе д̣о хоти, са̄ че сан̇кхйа̄ адхика̄ хоти, йа+дасминти, там̣ че сатам̣ сахассам̣ сатасахассам̣ ва̄ хоти. вӣсати адхика̄ асмим̣ сатети вӣсам̣сатам̣.

139. д̣е сатисса тиссати

д̣е паре сатйантасса тика̄расса лопо хоти. екавӣсам̣сатам̣ сахассам̣ сатасахассам̣ ва̄. тим̣сати адхика̄ асмим̣ сата̄дикети тим̣сасатам̣ екатим̣сасатам̣ ичча̄ди. утйанта̄йанавути адхика̄ асмим̣ сата̄дикети навутам̣сатам̣ сахассам̣ сатасахассам̣ ва̄. ӣсанта̄йа-чатта̄лӣсам̣ адхика̄ асмим̣ сате сахассе сатасахассети чатта̄лӣсасата+мичча̄ди. а̄санта̄йа евам̣, пан̃н̃а̄сам̣сата+мичча̄ди. дасанта̄йа-ека̄дасам̣сата+мичча̄ди.

51. тасса пӯран̣е+ка̄даса̄дито ва̄

чхат̣т̣хийанта̄йе+ка̄даса̄дика̄йа сам̣кхйа̄йа д̣о хоти пӯран̣аттхе вибха̄са̄. са̄ сам̣кхйа̄ пӯрийате йена там̣ пӯран̣ам̣. ека̄дасаннам̣ пӯран̣о ека̄дасо. ан̃н̃атра ‘‘ма пан̃ча̄дикатӣхӣ’’ти мо, ека̄дасамо. вӣсатийа̄ пӯран̣о вӣсо вӣсатимо, тим̣со, тим̣сатимо. ва̄саддасса ваваттхитавибха̄сатта̄ ниччам̣ чатта̄лӣсо пан̃н̃а̄со.

52. ма пан̃ча̄дикатӣхити

мапаччайе пан̃чамо, пан̃чамӣ. саттамо, саттамӣ. ат̣т̣хамо, ат̣т̣хамӣ. катимо, катимӣ ичча̄ди.

53. сатха̄дӣна+ми чати

сата̄дӣнам̣ мо ча анта̄десо и ча. сатасса пӯран̣о сатимо, сахассимо.

54. чха̄ т̣т̣ха+т̣т̣хама̄ти

чхасадда̄ пӯран̣аттхе т̣т̣ха+т̣т̣хама̄. чханнам̣ пӯран̣о чхат̣т̣хо, чхат̣т̣хамо. иттхийам̣ чхат̣т̣хӣ, чхат̣т̣хамӣ. ‘‘чатуттхадутийесве+сам̣ татийапат̣хама̄’’ти нипа̄тана̄ пӯран̣аттхе двито тийо двисса ду ча, тичатӯхи тисса а, тийа+ттха̄ ча йатха̄ккамам̣, дутийо татийо, чатуттхо.

55. ека̄ ка̄+кйа+саха̄йе

‘‘сати бйабхича̄ре висесанам̣ са̄ттхакам̣’’ти н̃а̄йа̄ сам̣кхйа̄то висесетум̣ ‘‘асаха̄йе’’ти вуттам̣. екасма̄ асаха̄йаттхе ка+а̄кӣ хонти ва̄. екова екако, ека̄кӣ, еко ва̄.

56. ваччха̄дӣхи танутте таро

ваччха̄дӣнам̣ сабха̄васса танутте=кин̃чиматта̄васесе таро хоти. со=сако бха̄во сабха̄во аттанийапаваттинимиттам̣. сусуттасса танутте ваччхатаро, иттхийам̣ ваччхатарӣ. йоббанасса танутте оккхатаро. оккха̄=дутийавайат̣т̣хагон̣о. ассабха̄васса танутте ассатаро. га̄воти джа̄тиса̄маттхийасса танутте усабхатаро. еттха тануттам̣ аппабалата̄.

57. кимха̄ ниддха̄ран̣е ратара+ратама̄

ким̣садда̄ ниддха̄ран̣е ратара+ратама̄ хонти. ко ева̄ти катаро бхаватам̣ девадатто, катаро бхаватам̣ кат̣т̣хо. катамо бхаватам̣ девадатто, катамо бхаватам̣ кат̣т̣хо. бха̄радва̄джа̄нам̣ катамо+си брахме.

58. тена датте ли+йа̄ти

датте+бхидхеййе ла+ийа̄ хонти бахула̄дхика̄ра̄ мануссасан̃н̃а̄йам̣. девена датто девало девийо, брахмало брахмийо. сӣвало сӣвийо сисса дӣгхо. дева+брахма+сива̄ти танна̄мака̄ манусса̄. (раттамичча̄дианекаттхатаддхитам̣).

59. тасса бха̄вакаммесутта+та̄+ттана+н̣йа+н̣еййа+н̣и+йа+н̣ийа̄

чхат̣т̣хийанта̄ бха̄ве камме ча тта̄дайо хонти бахулам̣. на саббе паччайа̄ саббато хонти ан̃н̃атратта+та̄хи. бхаванти етасма̄ буддхисадда̄ти бха̄во саддапаваттинимиттам̣. вуттан̃ча –

хонтйа+сма̄ саддабуддхӣти, бха̄во там̣ саддавуттийа̄;

нимиттабхӯтам̣ на̄ман̃ча, джа̄ти даббам̣ крийа̄ гун̣оти.

нӣласса пат̣асса бха̄во нӣлаттам̣ нӣлата̄ти гун̣о бха̄во. еттха нӣлагун̣авасена пат̣е нӣласаддасса вуттийа̄ пат̣абуддхийа̄ нимиттам̣ бха̄во на̄ма. нӣласса гун̣асса бха̄во нӣлаттам̣ нӣлата̄ти нӣлагун̣аджа̄ти, еттха нӣлагун̣аджа̄ти нимиттам̣ хутва̄ нӣласаддасса гун̣авуттийа̄ нӣлагун̣аджа̄ти нимиттам̣. готтам̣ гота̄ти годжа̄ти, еттха джа̄тисадда̄нам̣ даббавуттийа̄ сати джа̄ти нимиттам̣. па̄чакасса бха̄во па̄чакаттам̣ти крийа̄самбандхиттам̣ бха̄во, еттха пачанакрийа̄самбандхиттам̣ бха̄во. дан̣д̣иттам̣ виса̄н̣иттам̣ ра̄джапурисаттам̣ти дан̣д̣а+виса̄н̣а+ра̄джадабба̄нам̣ самбандхиттам̣ бха̄во, дан̣д̣ӣтйа̄дисаддапаваттийа̄ нимиттатта̄.

девадаттасса бха̄во девадаттаттам̣, чандаттам̣, сӯрийаттам̣ти тадаваттха̄ висесаса̄ман̃н̃ам̣, девадаттасса ба̄лата̄диаваттха̄бхедо, чандасса кала̄диаваттхабхедо ча, сӯрийасса мандапат̣ута̄диаваттха̄бхедо ча са̄ман̃н̃ам̣, тадеттха нимиттам̣. еттха виджджама̄нападаттха̄нам̣ висайабхӯтасан̃н̃а̄садда̄нам̣ паваттинимиттам̣ вуттам̣. а̄ка̄саттам̣ абха̄ваттам̣ти, таттха гхат̣а̄ка̄са+пӣт̣хара̄ка̄са, пат̣а̄бха̄ва+гхат̣а̄бха̄ва̄дина̄ упачаритабхедаса̄ман̃н̃ам̣ бха̄во.

ттана-путхуджджанаттанам̣. ведана̄йа бха̄во веданаттанам̣, рассо. евам̣ джа̄йаттанам̣, джа̄раттанам̣.

н̣йа-аласасса бха̄во каммам̣ ва̄ а̄ласйам̣, еттха ‘‘лопо+ван̣н̣и+ван̣н̣а̄нам̣’’ти а-лопе ‘‘сара̄на+ма̄дисса̄’’дина̄ а̄ка̄ро, ева+мупари ча. бра̄хман̣асса бха̄во брахман̃н̃ам̣, н̃н̃ака̄рапуббарӯпа̄ни. ча̄палйам̣, непун̃н̃ам̣, песун̃н̃ам̣, ран̃н̃о бха̄во раджджам̣, а̄дхипаччам̣, да̄йаджджам̣, весаммам̣, весамам̣, н̣апаччайо. сакхино бха̄во сакхйам̣, ва̄н̣иджджам̣, а̄рогйам̣, одагйам̣, а̄нан̣йам̣, дуббалйам̣, балйам̣, пан̣д̣иччам̣, ба̄хуссаччам̣, порохиччам̣. мут̣т̣хассатисса бха̄во мут̣т̣хассаччам̣, илопо. косаллам̣, вепуллам̣. сама̄насса бха̄во са̄ман̃н̃ам̣, периссам̣, соманассам̣, доманассам̣, совачассам̣, довачассам̣, нипакасса бха̄во непаккам̣, а̄дхиккам̣, дубхагасса бха̄во добхаггам̣, сарӯпасса бха̄во са̄руппам̣, опаммам̣, сокхуммам̣, татхасса бха̄во таччхам̣. думмедхасса бха̄во думмеджджхам̣. бхесаджасса бха̄во бхесаджджам̣, бйа̄ват̣асса каммам̣ веййа̄ваччам̣ йатха̄ веййа̄каран̣ам̣.

н̣еййа-сучино бха̄во сочеййам̣, а̄дхипатеййам̣, каписса бха̄во ка̄пеййам̣. сат̣хасса бха̄во каммам̣ ва̄ са̄т̣хеййам̣.

н̣а-гарӯнам̣ бха̄во га̄равам̣, у аван̇а. па̄т̣авам̣, аджджавам̣, маддавам̣, ‘‘косаджджа̄’’дина̄ усса аттам̣ двиттан̃ча. парама̄нам̣ бха̄во па̄рамӣ, вӣпаччайо. самагга̄нам̣ бха̄во са̄маггӣ.

ийа-адхипатино бха̄во адхипатийам̣, пан̣д̣итийам̣, бахуссутийам̣, наггийам̣, сӯрийам̣.

н̣ийа-аласасса бха̄во каммам̣ ва̄ а̄ласийам̣, та̄лусийам̣, мандийам̣, даккхийам̣, порохитийам̣, веййаттийам̣.