2. на̄макан̣д̣а
атха на̄ма̄ни вуччанте. там̣ аттха̄бхимукхам̣ наманато, аттана̄ ча+ттхасса на̄манато на̄мам̣, дабба̄бхидха̄нам̣. там̣ дувидхам̣ салин̇га̄+лин̇гато, анваттхарул̣хито ча, тивидхам̣ пуми+ттхи+напум̣сакалин̇гато, руккхо, лата̄, вананти. чатуббидхам̣ са̄ман̃н̃а+гун̣а+крийа̄+йадиччха̄на̄мато, руккхо, нӣло, па̄чако, сиривад̣д̣хоти. ат̣т̣хавидхам̣ аван̣н̣и+ван̣н̣у+ван̣н̣о+ка̄ра+ниггахӣтантапакатибхедато, еттха ким̣саддо ниггахӣтанто. паччайа̄ пат̣хамам̣ карӣйатӣти пакати, саддо, дха̄ту ча.
таттха салин̇гесу та̄ва ака̄рантато пуллин̇га̄ сугатасадда̄ сатта вибхаттийо пара̄ йоджӣйанте. сугатаити т̣хите –
1. две две+ка̄некесу на̄масма̄ сийо ам̣йо на̄ хи са нам̣ сма̄ хи са нам̣ смим̣ су
етесам̣ две две хонти ека̄некаттхесу ваттама̄нато на̄масма̄ йатха̄ккамам̣. йато име сатта дука̄ хонти, ‘‘аттхаванта+мадха̄тука+мапаччайам̣ па̄т̣ипадикам̣ китака+таддхита+сама̄са̄ че’’ти вуттатта̄ там̣ на̄мам̣ па̄т̣ипадикам̣ на̄ма. кечи сакаттха+дабба+лин̇га+сан̇кхйа̄+камма̄дипан̃чакам̣ па̄т̣ипадиканти ваданти. тене+там̣ вуччати –
сакаттха+дабба+лин̇га̄ни, саддаттха+мабравум̣ паре;
сан̇кхйа̄+камма̄дика̄нанту, вибхатти ва̄чака̄ мата̄.
сакаттха+дабба+лин̇га̄ни, сан̇кхйа̄+камма̄дипан̃чакам̣;
саддаттха+мабравум̣ кечи, вибхатти пана джотака̄ти ча.
тато екамхи ваттаббе екавачанам̣ бахумхи ваттаббе бахувачанан̃ча̄ти анийамена пасан̇ге ‘‘на̄масма̄’’ти адхика̄ро.
37. пат̣хама̄+ттхаматте
на̄масса̄+бхидхеййаматте пат̣хама̄вибхатти хотӣти ваттиччха̄васа̄ пат̣хама̄йе+кавачанабахувачана̄ни. си йоити пат̣хама̄. сисси+ка̄расса̄+нубандхатта̄ аппайого. пайоджанам̣ ‘‘ки+мам̣сисӯ’’ти сам̣кето, татха̄ ам̣вачанасса̄+ка̄расса. еттха татха̄ти вуттасса̄тидесо ан̃н̃адӣйадхамма̄на+ман̃н̃аттхапа̄пана+матидесо. екамхи ваттаббе пат̣хамекавачанам̣ си.
атоти ваттате, атоти на̄мависесанатта̄ ‘‘видхиббисесанантасса̄’’ти парибха̄сато ака̄рантато на̄масма̄ видхи.
109. сиссо
ака̄рантато на̄масма̄ сисса о хоти. пуббасаралопе сугато тит̣т̣хати. бахумхи ваттаббе бахувачанам̣ йо. евам̣ упарипи йоджетаббам̣.
41. ато йонам̣ т̣а̄т̣е
ака̄рантато на̄масма̄ пат̣хама̄дутийа̄йонам̣ т̣а̄т̣е хонти йатха̄ккамам̣. т̣ака̄ра̄нубандхатта̄ ‘‘т̣а̄нубандха̄+некаван̣н̣а̄ саббасса̄’’ти сабба̄десо. сугата̄ тит̣т̣ханти.
‘‘пат̣хама̄+ттхаматте’’ти ваттате.
38. а̄мантан̣е
а̄мантан̣а̄дхике аттхаматте пат̣хама̄вибхатти хотӣти екасмим̣ екавачанам̣ си.
112. го сйа̄+лапане
а̄лапане си гасан̃н̃о хоти.
‘‘лопо’’ти ваттате.
117. гасӣнам̣
на̄масма̄ га+сӣнам̣ лопо хоти. бхо сугата чирам̣ тит̣т̣ха.
‘‘ге’’ти ваттате.
59. айунам̣ ва̄ дӣгхо
аиуиччетесам̣ ва̄ дӣгхо хоти ге паре тилин̇ге+ти дӣгхе бхо сугата сугата̄ чирам̣ тит̣т̣ха. саккате сугата̄ти дӣгхам̣ дӯра̄лапанейеви+ччханти, самӣпа̄лапанепи дассанато там̣ на гахетаббам̣. бахувачане йосса т̣а̄, сугата̄ чирам̣ тит̣т̣хатха.
2. камме дутийа̄
тасмим̣ каммака̄раке дутийа̄вибхатти хоти. ам̣йоити дутийа̄. еттха дутийа̄татийа̄дибха̄во вибхаттисутте сийо ити пат̣хама̄вибхатйа̄дӣни+мупа̄да̄йа вуччати, там̣ там̣ упа̄да̄йа пан̃н̃аттатта̄. дутийекавачанам̣ ам̣, ака̄расса̄+пайого. сугатам̣ пасса. дутийа̄бахувачанам̣ йо, тасса т̣е, сугате пасса.
19. каттукаран̣есу татийа̄
тасмим̣ каттари каран̣е ча ка̄раке татийа̄вибхатти хоти. на̄+хиити татийа̄вибхатти. татийа̄екавачанам̣ на̄.
‘‘на̄сса̄’’ти ваттате.
108. ате+на
ака̄рантато на̄масма̄ парасса на̄вачанасса ена̄десо хоти ниччам̣. сугатена катам̣.
98. сухисва+ссе
ака̄рантасса сухисве+хоти. сугатехи.
‘‘ве’’ти ваттате.
95. сма̄хисмим̣нам̣ мха̄бхимхи
на̄масма̄ паресам̣ сма̄хисмим̣нам̣ мха̄бхимхи хонти йатха̄ккамам̣ти хисса бхиа̄десе сугатебхи. каран̣е сугатена локо пун̃н̃ам̣ кароти, сугатехи сугатехи ва̄.
24. чатуттхӣ сампада̄не
тасмим̣ сампада̄нака̄раке чатуттхӣ сийа̄. са+нам̣ити чатуттхӣ. чатуттхе+кавачанам̣ са. вибхаттисутте сса+нам̣ти дӣгхапа̄т̣хена сугатасса̄ти сиддхепи ‘‘джхала̄ сасса но’’ тйа̄дика̄рийасуттесу ссасса̄ти аккхарага̄равата̄ хотӣти ла̄гхаваттха+мида+ма̄раддхам̣ –
51. сун̃а сасса
на̄масма̄ парасса сасса сун̃а̄гамо хоти. са ча ‘‘чхат̣т̣хийа̄’’ти ваттама̄не –
1,20. н̃а̄ка̄ну бандха̄+дйанта̄
чхат̣т̣хӣниддит̣т̣хасса н̃а̄нубандха+ка̄нубандха̄ а̄дйанта̄хонтӣти а̄дйавайаво. ука̄ро учча̄ран̣аттхо, н̃н̃ака̄ро асмим̣ сутте сам̣кетаттхо. сугатасса да̄нам̣ дети.
1,58. ‘‘бахулам̣’’тйа+дхика̄ро
бахула̄дхика̄рам̣ каппадумамива ман̃н̃анти саддика̄. тан̃ча –
квачи паваттйа+паватти, квача+н̃н̃ам̣ квачи ва̄ квачи;
сийа̄ бахуласаддена, видхи саббо йатха̄гамам̣ти –
чатуббидхам̣ бахулам̣ самиккханти.
‘‘ато ва̄’’твева,
44. сасса̄йа чатуттхийа̄
ака̄рантато парасса чатуттхийа̄ сасса а̄йо хоти ва̄ бахулам̣. сугата̄йа. йебхуййена та̄даттхейева̄+йа+ма̄йо диссатӣти ито парам̣ но+да̄харӣйате. чатуттхӣбахувачанам̣ нам̣,
‘‘дӣгхо’’ти ваттате.
89. сунам̣хису
на̄масса дӣгхо хоти сунам̣хису. сугата̄нам̣.
29. пан̃чамйа+вадхисма̄
етасма̄ авадхика̄рака̄ пан̃чамӣвибхатти хоти. сма̄+хиити пан̃чамӣ. пан̃чамйекавачанам̣ сма̄,
‘‘ато’’ ‘‘т̣а̄т̣е’’ ‘‘ве’’ти ча ваттате.
43. сма̄+смим̣нам̣
ака̄рантато на̄масма̄ паресам̣ сма̄+смим̣нам̣ т̣а̄+т̣е хонти ва̄ йатха̄ккамам̣. сугата̄ апехи сугатамха̄ сугатасма̄ ва̄. пан̃чамӣбахувачанан̃хи, сугатебхи сугатехи.
39. чхат̣т̣хӣ самбандхе
ка̄ракехи ан̃н̃о самбандхо, татра чхат̣т̣хӣвибхатти хоти. са+нам̣ити чхат̣т̣хӣ, чхат̣т̣хекавачанам̣ са, сугатасса виха̄ро, чхат̣т̣хӣбахувачанам̣ нам̣, сугата̄нам̣.
14. саттамйа̄+дха̄ре
а̄дха̄рака̄раке саттамӣвибхатти хоти. смим̣+суити саттамӣ. саттамйекавачанам̣ смим̣, сугате патит̣т̣хитам̣ сугатамхи сугатасмим̣ ва̄. саттамӣбахувачанам̣ су, ‘‘су+хисва+ссе’’ти е, сугатесу.
сугато, сугата̄. бхо сугата, бхо сугата̄, бхаванто сугата̄. сугатам̣, сугате. сугатена, сугатебхи, сугатехи. каран̣е сугатена, сугатебхи, сугатехи. сугатасса, сугата̄йа, сугата̄нам̣. сугата̄, сугатамха̄, сугатасма̄, сугатебхи, сугатехи. сугатасса, сугата̄нам̣. сугате, сугатамхи, сугатасмим̣, сугатесу.
сугато сугато. сугатам̣ намати. сугатена като. сугатена джито. сугатасса даде. сугата̄ вигато. сугатасса суто. сугате рамате. евам̣ –
сӯра̄+сура+наро+рага+на̄га+йаккха̄,
гандхабба+киннара+манусса+писа̄ча+пета̄;
ма̄тан̇га+джан̇гама+туран̇га+вара̄ха+сӣха̄,
бйаггха+ччха+каччхапа+тараччха+мига+сса+сон̣а̄.
а̄лока+лока+нилайа̄+нила+ча̄га+йога̄,
ва̄йа̄ма+га̄ма+нигама̄+гама+дхамма+ка̄ма̄;
сан̇гхо+гха+гхоса+пат̣игха̄+сава+кодха+лобха̄,
са̄рамбха+тхамбха+мада+ма̄на+пама̄да+маккха̄.
пунна̄га+пӯга+панаса̄+сана+чампака+мба-
хинта̄ла+та̄ла+вакула+джджуна+ким̣сука̄ ча;
манда̄ра+кунда+пучиманда+каран̃джа+руккха̄,
н̃еййа̄ майӯра+сакун̣а+н̣д̣аджа+кон̃ча+хам̣са̄.
сугатасаддова, йато саббо саддо, на саддата̄литаттхова, атха кхо сам̣йога̄дивасенапи аттхам̣ ваданти. тене+там̣ вуччати –
сам̣йога̄ виппайога̄ ча, са̄хачарийа̄+виродхато;
аттха̄ пакаран̣а̄ лин̇га̄, саддантарасамӣпато.
са̄маттхйо+читра+десехи, ка̄ла+бйатта̄+нурӯпато;
упача̄ра+ка̄кубхеда, самбандхеху+палаккхан̣а̄.
вачана̄ ча тадан̇гатта̄, падха̄натта̄тиа̄дихи;
садда+ттха̄ павибхаджджанте, на садда̄дева кевала̄ти.
еттха сам̣йогато та̄ва, ‘‘сакисора̄ дхену дӣйатӯ’’ти, кисоро ассапотако, там̣сам̣йогато вал̣ава̄ ева патӣйате.
виппайогато – ‘‘акисора̄ а̄нӣйатӯ’’ти таппат̣иседха̄ вал̣ава̄ ева патӣйате.
сахачаран̣ато – ‘‘ра̄ма+лаккхан̣а’’ити убхиннам̣ сахачаран̣ена ра̄моти да̄саратхи ева ра̄мо, на ан̃н̃а̄бхидха̄но джа̄мадаганйа̄ди. лаккхан̣опи сомитти ева, на ту йо кочи лаккхан̣о.
виродхато – ‘‘ра̄ма+джджуна̄’’ ити бхаггаво сахассаба̄ху ча ан̃н̃аман̃н̃авируддха̄ти те ева патӣйанте, на да̄саратхи сабйаса̄чи ча.
аттхато – ‘‘синдхава+ма̄найа, пависа̄ми ран̣ан̇ган̣а’’мити ран̣ан̇ган̣апавесо ва̄ханависесена хотӣти аттхато туран̇гапатӣти, на ту лаван̣ависесам̣.
пакаран̣ато-бходжанавидхимхи упасан̇кхарийама̄не ‘‘синдхава+ма̄найе’’ти, атра хи саддантарасса̄+бха̄вепи бходжанопакаран̣асамава̄йа+ма̄локитабха̄вато лаван̣е пат̣ипатти, та̄дисо хи паттха̄воти.
лин̇гато – ‘‘девадаттам̣ пат̣хама+мупавесайа сама̄ра̄дхитагурум̣’’ти, атра сама̄ра̄дхитагуруттена лин̇гена тасса ба̄хуссачча+мавагамйате, на ту йо кочи девагун̣о.
саннидха̄нато – ‘‘аджджуно катавӣрийоти’’ патӣйате, но акатавӣрийо аджджуноти.
са̄маттхийато – ‘‘анудара̄ кан̃н̃а̄’’ти ударе асати кан̃н̃а̄ ева наттхӣти тасса̄ киса̄н̇гийа̄ маджджхападесоти патӣйате.
очитрато – ‘‘ра̄масадисо+йам̣’’ ити, атра хи ра̄мо пайуттада̄саратхисмим̣ бхиййо са̄дха̄ран̣о паричайоти да̄саратхи ева патӣйате, на бхаггавара̄мо.
десато – ‘‘пот̣т̣хапа̄’’ ити кисмин̃чи десе пасам̣са̄вачанам̣. кисмин̃чи аккосавачанам̣.
ка̄лато – ‘‘паче’’ти даккхин̣а̄патхе каттхачи пуббан̣хе йа̄гупа̄ке, са̄йан̣хе ту оданапа̄ке.
бйаттито – ‘‘га̄масса аддха’’ мити самабха̄ге, напум̣сакатта̄. ‘‘га̄масса аддхо’’ти пуматтена ту асамабха̄ге.
анурӯпато – ‘‘нарапати са̄дху раккхати гоман̣д̣ала’’мити махӣман̣д̣алапа̄ланам̣ ра̄джино+нурӯпа+мити махӣман̣д̣алапа̄ланева патӣти, на ту гойӯтхараккхане.
упача̄рато – атам̣сабха̄ве там̣сабха̄ва̄ропана+мупача̄ро, са ча тадат̣т̣хо, таддхаммо, там̣сахачарийо, там̣самӣпоти чатуббидхо, таттха йатха̄ккамам̣ ман̃ча̄ уккосанти, агги ма̄н̣аво, йат̣т̣хим̣ павесайа, ган̇га̄йам̣ ваджоти.
ка̄куто-ка̄кусаддо иттхийам̣, са ча вика̄ра+сока+бхӣти+дханирӯпесу диссати, ватту ка̄йавика̄ра̄ катхан̃чи там̣ акатава̄апи кеначи ан̃н̃ена ‘‘ким̣ твам̣ там̣ ака̄си ‘‘ити пут̣т̣хо копена бхамубхеда̄ ‘‘ахам̣ катава̄ амхӣ’’ти катхети, тасса бхамубхедакрийа̄ акрийа̄пат̣ин̃н̃ам̣ сӯчайати.
самбандха то – ‘‘ма̄тари самма̄ ваттитаббам̣, питари суссӯйитаббам̣’’ ити, атра хи сама̄тари сапитарӣти самбандхисадда̄бха̄вепи са̄ ма̄та̄ со пита̄ ча асса путтасса̄ти патӣйате.
упалаккхан̣ато – ‘‘ка̄кехи раккхитаббам̣ дадхӣ’’ти ка̄касаддо саббеса+мупагха̄така̄нам̣ са̄ман̃н̃ам̣ упалаккхетӣти сунакха̄дисаббехипи нива̄рӣйате.
вачанато – ‘‘да̄ра̄’’ити да̄расаддо калатте бахувачананто, ан̃н̃аттха анийатавачано.
тадан̇гатта̄ – ‘‘саджджитам̣ бходжана’’мити вутте таппариккха̄ратта̄ тадупакаран̣а а̄сана, па̄ти, бйан̃джана̄дӣнам̣ сампа̄данампи патӣйате.
падха̄набха̄вато – ‘‘ниггаччхати аванина̄тхо’’ти ран̃н̃о ниггаманена тадупаджӣвӣнампи ниггаманам̣ вин̃н̃а̄йати.
вуттан̃ча –
неййанӣтаттхасуттесу, н̃еййам̣ саддаттхаматтакам̣;
не+ттха ваттаббааттхена, суттам̣ нӣтаттхакам̣ бхавети.
ева+ман̃н̃есампи ака̄ранта̄нам̣ пуллин̇га̄нам̣ садда̄нам̣ рӯпанайо крийа̄+бхисамбандхо ча. сугатасаддато йасса саддасса висесо аттхи, там̣ ваккха̄ма. ито парам̣ чхат̣т̣хийа̄ чатуттхӣсаматта̄ пан̃чамӣбахувачанасса ча татийа̄бахувачанена саматта̄ на та̄ дассийанте.
гумба си, ‘‘ато’’ ‘‘сисса̄’’ти ча ваттате.
110. кваче+ва̄.
ака̄рантато на̄масма̄ парасса сисса е хоти ва̄ квачи. гумбе гумбо, гумба̄. бхо гумба гумба̄, бхаванто гумба̄ ичча̄ди сугатасамам̣. евам̣ пхусситагге пхусситагго, ваттаббе ваттаббо ичча̄ди. сиссо+ка̄расса ниччатта̄ каттхачи паккхе ека̄ратта+мида+ма̄раддханти сиссо+ка̄рапаккхе ева бхаватӣти ‘‘ам̣ напум̣саке’’ти а+ма̄десена ека̄расса напум̣сакависайе ба̄дхитатта̄ ‘‘бахулам̣’’ видха̄на̄ напум̣сакепи сукхе дуккхети квачи хотева.
‘‘йосса’’ ‘‘т̣е’’ти ча ваттате.
135. екачча̄дӣха+то
ака̄рантехи екачча̄дӣхи йонам̣ т̣е хоти. екаччо, екачче. бхо екачча екачча̄, екачче. екаччам̣, екачче. евам̣ еса+са+пат̣хамасадда̄нам̣.
кодхо, кодха̄. бхо кодха кодха̄, кодха̄. кодхам̣, кодхе.
‘‘на̄сса’’ ‘‘са̄’’ти ча ваттате.
107. кодха̄дӣхи
кодха̄дӣхи на̄сса са̄ хоти ва̄. кодхаса̄ кодхена. аттхаса̄ аттхена. ‘‘йе уттаматтха̄ни тайи лабхимха̄’’ти аттхасаддо напум̣сакалин̇гопи диссати.
‘‘смино т̣ӣ’’ти ча ваттате.
175. дива̄дито
дива̄дӣхи на̄мехи смино т̣и хоти ниччам̣. диви, евам̣ бхуви. еттхат̣имхи ниччам̣ вака̄ра̄гамо рассо ча. еттха бхӯсаддо вадхӯсаддасамам̣.
‘‘ве’’ти ваттате.
144. мана̄дӣхи смим̣+сам̣+на̄+сма̄нам̣ си+со+о+са̄+са̄
мана̄дӣхи сми+ма̄дӣнам̣ си+со+о+са̄+са̄ хонти ва̄ йатха̄ккамам̣. мано, мана̄. бхо мана мана̄, мана̄. мано, манам̣, мане. манаса̄ манена, манехи манебхи. манасо манасса, мана̄нам̣. манаса̄ мана̄ манамха̄ манасма̄, манехи манебхи. манаси манамхи манасмим̣, манесу.
евам̣ вачо пайо теджо,
тапо чето тамо йасо.
айо вайо сиро саро,
уро+тйе+те мана̄дайо.
рӯпасиддхийам̣ аха+рахасадда̄ мана̄дӣсу пат̣хита̄. ахасса а̄па̄дитта̄ рахоти нипа̄татта̄ рахасӣти вибхатйантапат̣ирӯпаканипа̄татта̄ идха на гахита̄.
гаччханта си, ‘‘сисса’’ ‘‘ве’’ти ча ваттате. парато бхиййо на̄нуваттайисса̄ма, вуттийа̄ ева ануваттасса гамйама̄натта̄.
148. нтассам̣
симхи нтапаччайасса ам̣ хоти ва̄. ‘‘сута̄нумитесу сутасамбандхова балава̄’’ти н̃а̄йа̄ ‘‘нтасса̄’’ти сутатта̄ нтассева ам̣, на тадантасса анумитасса саддасса. ева+мупарипи нта+нтӯнам̣ а̄десавидха̄нат̣т̣ха̄несу. ‘‘гасинам̣’’ти силопо. гаччхам̣ гаччханто.
215. нта+нтӯнам̣ нто йомхи пат̣хаме
пат̣хаме йомхи нта+нтӯнам̣ савибхаттӣнам̣ нтоичча̄десо хоти ва̄. са ча бахула̄дхика̄ра̄ пумева, гаччханто гаччханта̄.
218. т̣а+т̣а̄+ам̣ ге
ге паре нта+нтӯнам̣ савибхаттӣнам̣ т̣а+т̣а̄+ам̣ичча̄деса̄ ниччам̣ хонти бахулам̣. бхо гаччха гаччха̄ гаччхам̣, гаччханто гаччханта̄.
92. нтасса ча т̣а вам̣+се
ам̣сесу нтапаччайасса т̣а хоти ва̄ нтусса ча. ваваттхитавибха̄са̄+йам̣. гаччхам̣ гаччхантам̣, гаччханте.
217. то+та̄+ти+та̄ са+сма̄+смим̣ на̄су
са+сма̄+смим̣+на̄су нта+нтӯнам̣ савибхаттӣнам̣ то+та̄+ти+та̄ хонти ва̄ йатха̄ккамам̣. гаччхата̄ гаччхантена, гаччхантехи гаччхантебхи. гаччхато гаччхасса гаччхантасса.
216. там̣ нам̣мхи
нам̣мхи нта+нтӯнам̣ савибхаттӣнам̣ там̣ ва̄ хоти. гаччхатам̣ гаччханта̄нам̣. гаччхата̄ гаччханта̄ гаччхантамха̄ гаччхантасма̄. гаччхати гаччханте гаччхантамхи гаччхантхасмим̣, ччхентесу.
евам̣ махам̣ чарам̣ тит̣т̣хам̣, дадам̣ бхун̃джам̣ сун̣ам̣ пачам̣;
джайам̣ джӣрам̣ вачам̣ пӣйам̣, сарам̣ куббам̣ джапам̣ ваджам̣.
ичча̄дайо.
бхаванта си,