рӯпа сан̇гаха параматтхадӣпанӣ
156. евам̣ читтачетасике двӣхи пабхедаппаваттӣхи дассетва̄ ида̄ни йатха̄нуппаттам̣ рӯпам̣ дассенто а̄дига̄тха ма̄ха. таттха етам̣ парима̄н̣ам̣ асса̄ти етта̄вам̣. тена еттавата̄. нипа̄тападам̣ва̄ етам̣. хи саддо падапӯран̣е. пабхедоча паваттича пабхедаппаваттийо. та̄хи саха йе ваттанти те саппабхедаппаваттика̄. етта̄вата̄ саппабхедаппаваттика̄ читтачетасика̄ дхамма̄ майа̄ вибхатта̄. ида̄ни рӯпам̣ павуччатӣти йоджана̄. сан̇кхепато уддисанам̣ катханам̣ самуддесо. самуддит̣т̣хасса рӯпасса пуна вибхаджанам̣ вибха̄го. самут̣т̣ха̄ти рӯпам̣ етена̄ти самут̣т̣ха̄нам̣. камма̄ди. кала̄ вуччанти авайава̄. та̄ аппенти пависанти еттха̄ти кала̄по. пин̣д̣ӣти аттхо. паваттиккаматоти уппаттиккамато. салаккхан̣ато сасамбха̄раточа маханта̄ни хутва̄ бхаванти па̄тубхавантӣти маха̄бхӯта̄ни. та̄ни хи аттано сабха̄ватопи маханта̄ниева хутва̄ па̄тубхаванти упа̄да̄рӯпа̄ни упа̄да̄йа̄ти.
[175] вибха̄ванийам̣ пана маха̄т̣ӣка̄йан̃ча
‘‘сасамбха̄радха̄тувасена̄ти’’ вуттам̣. там̣ анупапаннам̣.
на хи сасамбха̄раваттхувасенева тесам̣ айам̣ воха̄ро паваттоти сакка̄ ваттум̣. нача салаккхан̣ато махаттена вина̄ тесам̣ сасамбха̄рато махаттам̣на̄ма самбхаватӣти. тасма̄ йам̣ тесам̣ индрийа̄ниндрийабаддхасанта̄несу патхавипаббата̄дивасена самудде маччхакаччхапа̄дивасена сасамбха̄рато махаттам̣. там̣пи салаккхан̣амахаттамӯлакамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. маха̄бхӯта̄тива̄ локе висам̣ва̄да кат̣т̣хена ма̄йа̄ка̄ра̄ва̄ а̄висанагахан̣есу ачинтеййат̣т̣ха̄нат̣т̣хена йаккха̄дайова̄ ван̃чакат̣т̣хена йаккхинийова̄ вуччанти. теневат̣т̣хена техи садисатта̄ има̄нипи маха̄бхӯта̄вийа̄ти маха̄бхӯта̄ни. убхайаттхапича маханта̄ни абхӯта̄ни аббхута̄нива̄ етесӯти ниббачанам̣ йуджджатийева.
[176] вибха̄ванийам̣ пана
йаккхиним̣ висум̣ упама̄маттам̣ катва̄ ‘‘мана̄паван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄ дӣхива̄ сатта̄нам̣ ван̃чика̄ йаккхинӣа̄дайо вийа мана̄па иттхипурисарӯпадассана̄дина̄ сатта̄нам̣ ван̃чакатта̄ маханта̄ни абхӯта̄ни етесӯти маха̄бхӯта̄ти’’ вуттам̣. там̣ ат̣т̣хакатха̄ йа на самети.
ат̣т̣хакатха̄йан̃хи маха̄бхӯтаса̄ман̃н̃атоти падасса виттха̄ре ева ма̄йа̄ка̄ро йаккхо йаккхинӣти тайо маха̄бхӯта̄ вутта̄ти. чатуннан̃чамаха̄бхӯта̄нанти упайогаттхе са̄мивачанам̣. упа̄да̄йа̄ти дал̣хам̣ нисса̄йа. паваттанти па̄т̣хасесо. упа̄да̄йа рӯпантива̄ сама̄сападам̣ дат̣т̣хаббам̣.
[177] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘упа̄да̄йа паваттам̣ рӯпам̣ упа̄да̄рӯпанти’’ вуттам̣. там̣ идха на йуджджати.
на хи имасмим̣ па̄т̣хе каттхачи йака̄равирахо дит̣т̣хо. татха̄ хи мӯлат̣ӣка̄йам̣ упа̄да̄йати ниссайатӣти упа̄да̄йам̣. тамева рӯпантипи вуттам̣. патхайатӣти патхавӣ. сахаджа̄тарӯпа̄нам̣ патит̣т̣ха̄на бха̄вена паккха̄йати упат̣т̣ха̄тӣти аттхо. путху махантӣ хутва̄ джа̄йатӣтипи патхавӣ. пака̄рена тхавӣйати саббесам̣ рӯпасамбха̄ра̄нам̣ адхит̣т̣ха̄натта̄. айам̣ тесам̣ адхит̣т̣ха̄на̄ патит̣т̣ха̄на̄ ваттхубхӯта̄ бхӯми бхӯта̄тиа̄дина̄ на̄на̄ппака̄рена гун̣ападена абхиттхавӣйатӣти патхавӣ. са̄ева нисаттаниджӣват̣т̣хена дха̄тӯти патхавӣдха̄ту. а̄пети сахаджа̄тарӯпа̄ни бйа̄петва̄ тит̣т̣хати, аппа̄йати ва̄ та̄ни сут̣т̣ху брӯхети вад̣д̣хетӣти а̄по. та̄нива̄ авиппакин̣н̣а̄ни катва̄ бхусо па̄ти раккхати, пиватива̄ виванто вийа та̄ни сан̇ган̣хати сампин̣д̣етӣти а̄по. сойева дха̄тӯти а̄подха̄ту. те джати тиккхабха̄вена самуджджаланто вийа сахаджа̄тадхамма̄нам̣ маджджхе пака̄сати, теджетива̄ нисети сахаджа̄тадхамме тиккхатха̄ма бале кароти, парипа̄четива̄ усма̄петӣти теджо, со ева дха̄тӯти теджодха̄ту. ва̄йати самӣрети десантаруппатти хетубха̄вена бхӯтасан̇гха̄т̣ам̣ десантарам̣ гаметӣти ва̄йо. ва̄йати ва̄ сахаджа̄тадхамме апатама̄не катва̄ вахатӣти ва̄йо. соева дха̄тӯти ва̄йодха̄ту. таттха каккхал̣алаккхан̣а̄ патхавӣ. а̄бандханалаккхан̣о а̄по. ун̣хатталаккхан̣о теджо. виттхамбханалаккхан̣о ва̄йо. еттха сийа̄, касма̄ патхавӣ каккхал̣алаккхан̣а̄ти вутта̄. нану са̄ мудубхӯта̄пи хотӣти. саччам̣, мудубхӯта̄пи пана са̄ сесабхӯтаттайам̣ упа̄да̄йа каккхал̣а̄ твева сан̇кхйам̣ гаччхати. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упа̄да̄йева пана айам̣муду айам̣ каккхал̣а̄ти бхавати. тенева мудукаккхал̣а̄нам̣ дӣгхарасса̄нам̣ вийа анават̣т̣ха̄ната̄ хоти. мудубхӯта̄пи хи тато мудутарам̣ патва̄ каккхал̣а̄на̄ма джа̄та̄. каккхал̣а̄пи каккхал̣атарам̣ патва̄ мудубхӯта̄на̄ма джа̄та̄ти. а̄бандханалаккхан̣о а̄поти вутто. соча пакатиудаке адхиматтоти пакатиудакам̣ баддхам̣ гханӣбхӯтамева сийа̄ти че. на. а̄бандхитабба̄йа патхавийа̄ таттха паридуббалатта̄ти, йаттха пана патхавӣ балаватӣ хоти таттхева со баддхатарам̣ а̄бандхатӣти. ун̣хатта лаккхан̣о теджоти вутто. еван̃часати сӣтабха̄во теджойева на сийа̄ти че. на. усати дахати парипа̄чети парин̣а табха̄вам̣ гаметӣти ун̣хона̄ма. сӣтабха̄воча дахати парипа̄чети таббха̄вам̣ гаметийева̄ти. вуттан̃ча мӯлат̣ӣка̄йам̣ теджоева хи сӣтам̣. химапа̄тасамайа̄дӣсу сӣтасса парипа̄чаката̄дассана тоти. виттхамбхана лаккхан̣о ва̄йоти вутто. со пана гхана тхаддхесу сила̄тхамбха̄дӣсу налаббхатӣти че. на. таттха хи патхавӣ аттана̄ сахаджа̄тава̄йувиттхамбханам̣ лабхитва̄ тха̄маппатта̄ тхиратараппатта̄ча хутва̄ вахатӣти. чаккхатӣти чаккху. самависамам̣ а̄чиккхати самависамаджа̄нанасса таммӯлакатта̄. рӯпам̣ва̄ асса̄дети а̄па̄там̣ а̄гата̄гатасса рӯпасса анира̄каран̣ато. там̣ва̄ вибха̄ветӣти аттхо. сун̣а̄тӣти сотам̣. сун̣анти суййантива̄ ете на̄ти сотам̣. гха̄йатӣти гха̄нам̣. гха̄йанти гха̄йийантива̄ етена̄ти гха̄нам̣. джӣвитанимиттам̣ расо джӣвитанти вуччати. тасмим̣ нинната̄йа там̣ авха̄йатӣти дживха̄. атхава̄. джӣвитам̣ вахати ета̄йава̄ там̣ ваханти паваттенти джӣвитавуттисампа̄данатта̄ти дживха̄. джӣтива̄ джайо пара̄джайова̄ вуччати. тадубхайам̣ вахати вахантива̄ ета̄йа̄ти дживха̄. сасамбха̄радживха̄. йатха̄ха –
пурисасса хи джа̄тасса, куда̄рӣ джа̄йате мукхе;
йа̄йа чхиндати атта̄нам̣, наро дуббха̄ситам̣ бхан̣анти.
идха пана там̣ сахачаритатта̄ дживха̄ти паса̄дарӯпамо вуччати. куччхита̄нам̣ кеса̄дӣнам̣ па̄падхамма̄нан̃ча а̄йо уппаттит̣т̣ха̄нанти ка̄йо. сасамбха̄рака̄йо. идха пана там̣ сахачарито паса̄да ка̄йоева адхиппето. пасӣдантӣти паса̄да̄. пасӣданти ва̄ еттха чандаман̣д̣ала̄дӣни а̄рамман̣анимитта̄ни таттха сам̣сӣдама̄на̄ни вийа сарӯпато сандиссантӣти паса̄да̄, супарисуддхаа̄да̄саман̣д̣асадиса̄ каммаджаман̣д̣а̄. име пана пан̃ча дат̣т̣хука̄мата̄ди нида̄на каммасамут̣т̣ха̄на бхӯтапаса̄да лаккхан̣а̄ рӯпа̄ди абхигха̄та̄раха бхӯтапаса̄далаккхан̣а̄ ва̄ чаккхупаса̄да̄дайо дат̣т̣хабба̄. таттха чаккху та̄ва сетаман̣д̣ала париккхиттасса кан̣хаман̣д̣аласса маджджхе ӯка̄сирапама̄н̣е атимукхе т̣хита̄нам̣ сарӣрасан̣т̣ха̄нуппатти падесабхӯте дит̣т̣хаман̣д̣але теламива саттапичупат̣ала̄ни саттааккхипат̣ала̄ни бйа̄петва̄ тит̣т̣хати. сотам̣ сотабилаббхантаре ан̇гуливет̣хана̄ка̄рам̣ упачитатанутамбаломам̣ падесам̣ бйа̄петва̄ тит̣т̣хати. гха̄нам̣ на̄сикаббхантаре аджападасан̣т̣ха̄нам̣ падесам̣ бйа̄петва̄ тит̣т̣хати. дживха̄ сасамбха̄ра дживха̄маджджхе уппала далагга сан̣т̣ха̄нам̣ падесам̣ бйа̄петва̄ тит̣т̣хати. ка̄йо пана маханти йа̄ каппа̄са пат̣алават̣т̣ийам̣ а̄ситтателам̣вийа тхапетва̄ па̄чака теджасса патит̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нам̣ кесагга ломагга накхагга суккхачамма̄нича авасесам̣ сакаласарӣрам̣ бйа̄петва̄ тит̣т̣хатӣти. те пана пан̃ча йатха̄рахам̣ пан̃чадва̄рикачитта̄нам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхенти. тесуча екекасса чатассо чатассо дха̄туйо сандха̄ран̣аа̄бандхана парипа̄чана самудӣран̣а киччехи упака̄рам̣ каронти. йатха̄кхатти йакума̄расса чатассо дха̄тийо дха̄ран̣а наха̄пана ман̣д̣ана бӣджана киччехӣти. утучитта̄ха̄ра̄ча нам̣ упаттхамбхенти. йатха̄ там̣ кхаттийакума̄рам̣ питу джет̣т̣хабха̄ту джет̣т̣хабхагинийовийа. а̄йуча нам̣ сут̣т̣ху анупа̄лети. йатха̄ там̣ кхаттийакума̄рам̣ диса̄па̄моккхо ра̄джасаммато маха̄бхисакковийа. ван̣н̣а̄дайоча нам̣ парива̄ренти. йатха̄ там̣ кхаттийакума̄рам̣ сахаджа̄та̄ амаччапутта̄ вийа̄ти. йасма̄ пана сатта̄нам̣ читтам̣ на̄ма вичиттам̣ хоти. читтавичиттата̄йа сан̃н̃а̄вичитта̄. сан̃н̃а̄вичиттата̄йа тан̣ха̄вичитта̄. тан̣ха̄вичитта та̄йа камма̄ни вичитта̄ни. каммавичиттата̄йа каммасамут̣т̣ха̄на̄ни бхӯта̄ни вичитта̄ни. бхӯтавичиттата̄йа име паса̄да̄ вичитта̄. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асадиса̄ хонти. техи паса̄даман̣д̣абхӯта̄пи сама̄на̄ кечи рӯпассева абхигха̄та̄раха̄ хонти, на садда̄дӣнам̣. кечи садда̄дӣнам̣ ева, на рӯпасса̄ти. тасма̄ тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча ан̃н̃арӯпехича лаккхан̣ато асам̣миссата̄ ведитабба̄ти.
рӯпайатӣти рӯпам̣. ван̣н̣ависесам̣ а̄паджджитва̄ хадайан̇гатабха̄вам̣ пака̄сети. пакатийа̄пи ва̄ йам̣кин̃чидаббам̣ самависамам̣ва̄ пака̄се тӣти аттхо. саппати сотавин̃н̃еййабха̄вам̣ гаччхатӣти саддо. саддайатӣти саддо. там̣ там̣ аттхам̣ва̄ аттано ваттхум̣ва̄ а̄чиккхатӣти аттхо. садатива̄ там̣ там̣ дисам̣ва̄ десам̣ва̄ кхан̣ена виссарати виппхаратӣти саддо. гандхайатӣти гандхо. аттано ваттхум̣сӯчетӣти аттхо. гаччхатӣти го. ва̄то. тена дха̄рӣйатӣти гандхо. расӣйати асса̄дӣйатӣти расо. расантива̄ там̣ асса̄дентӣти расо. пхусӣйатӣти пхот̣т̣хаббам̣. пхусанан̃четтха паса̄дена саха гхат̣т̣анам̣ кала̄пантарабхӯтехи саддхим̣ пат̣ихананан̃ча ведитаббам̣. тадубхайам̣пи а̄по дха̄туйа̄ наттхӣти вуттам̣ а̄подха̄тувиваджджитанти. касма̄ пана там̣ тасса̄ наттхи. нану сӣтата̄ва̄ дравата̄ва̄ пхуситва̄ гайхатӣти. вуччате, сӣтата̄ хи теджойева, на а̄по. йади хи са̄ а̄пойева сийа̄. паккумите сантатте лохарасеписса сӣтата̄ лаббхама̄на̄ сийа̄. со хи расо а̄па̄дхико хотӣти. евам̣ пана налаббхати. тасма̄ са̄ теджойева, на а̄поти. апича, сӣтун̣ха̄нам̣ екасмим̣ кала̄пе саха аппаваттанато орапа̄ра̄нам̣ вийа тесам̣ анават̣т̣ха̄наточа вин̃н̃а̄йати. на хи сӣтакала̄пе ун̣хам̣, ун̣хакала̄пева̄ сӣтам̣ саха паваттати. йасмим̣ча ваттхумхи пуббе сӣтасан̃н̃а̄ сан̣т̣ха̄ти. паччха̄ тато сӣтатаре а̄гате тасмим̣йева пуна ун̣хасан̃н̃а̄ сан̣т̣ха̄ти. пуббе ун̣хасан̃н̃а̄йам̣пи есева найо. татха̄ ун̣хе манде сӣтасан̃н̃а̄ сан̣т̣ха̄ти. сӣте манде ун̣хасан̃н̃а̄ти.
атха пана дравабха̄вабхӯто а̄по пхуситва̄ гайхати. айо пин̣д̣а̄дӣсу а̄бандханабхӯтопи пхуситва̄ва гайхеййа. еван̃ча сати йатха̄ тесу итара̄ни тӣн̣и бхӯта̄ни вина̄ итарӣтарена висум̣ висум̣ ка̄йика сукхадуккха̄нам̣ а̄рамман̣абхӯта̄ни хонти. татха̄ сопи вина̄ итарехи висум̣ ка̄йикасукхадуккха̄нам̣ а̄рамман̣абхӯтоева сийа̄. на пана хоти. йан̃хи та̄ни айопин̣д̣а̄дӣни пхусанта̄нам̣ ка̄йикам̣ сукхам̣ва̄ дуккхам̣ва̄ уппаджджати, там̣ сан̣хатхаддхата̄ васенава̄ уппаджджати. сӣтун̣хата̄васенава̄ аббхантаратхамбханасса мандага̄л̣хата̄васенава̄. но ан̃н̃атха̄ти. тасма̄ пуримабха̄ге тӣн̣и бхӯта̄ни пхуситва̄ва̄ ван̣н̣ам̣ дисва̄ва̄ паччха̄ бха̄ге суддхена мано вин̃н̃а̄н̣асанта̄нена дӣгхарасса̄дисан̣т̣ха̄нам̣ва̄ раттийам̣ ала̄тачаккам̣ ва̄ там̣там̣чхиддавиварам̣ва̄ джа̄нанта̄ вийа патхамам̣ дравата̄сахита̄ни вилӣна̄ни мудӯни тӣн̣и бхӯта̄ни патхавим̣ ева ва̄ пхуситва̄ паччха̄ суддхена мано вин̃н̃а̄н̣асанта̄нена висум̣ дравабха̄вам̣ аддатинтабха̄вам̣ джа̄нанти. евам̣ сантепи там̣ пхуситва̄ джа̄нанта̄ иччева ман̃н̃анти ависесавидуноти. гуннам̣ абхин̣хам̣ чаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ гочаро. гочарасадисатта̄ идха гочаро. готива̄ идха чаккха̄дӣни индрийа̄ни вуччанти. та̄ни вин̃н̃а̄н̣а̄дхит̣т̣хита̄ни хутва̄ етесу чаранти. ета̄нива̄тесу чаранти паваттанти гхат̣т̣ентӣти гочара̄. тейева идха екаттам̣ упанетва̄ гочарарӯпанти вуттам̣. има̄нипана пан̃ча йатха̄ккамам̣ чаккха̄дӣсу пат̣иханана лаккхан̣а̄ни рӯпа̄дӣнӣти ведитабба̄ни.
иттхӣ вуччати ависада̄ка̄расан̣т̣хитам̣ кхандхапан̃чакам̣. йасса пана дхаммасса а̄нубха̄вена там̣ татха̄ сан̣т̣ха̄ти паваттати. со иттхи йа̄ бха̄воти иттхаттам̣. пурисо вуччати висада̄ка̄расан̣т̣хитам̣ кхандхапан̃чакам̣. сесам̣ вуттанайамева. таттха иттхилин̇га иттхинимитта иттхи кутта иттха̄каппа̄нам̣ хетубха̄ва лаккхан̣ам̣ иттхаттам̣. пурисалин̇га пурисанимитта пурисакутта пуриса̄каппа̄нам̣ хетубха̄ва лаккхан̣ам̣ пурисаттам̣. таттха лин̇ганти падха̄нан̇габхӯтам̣ маха̄сан̣т̣ха̄нам̣. нимиттанти паччан̇габхӯтам̣ кхуддакасан̣т̣ха̄нам̣. куттанти кӣл̣а̄лила̄ди крийа̄висесо. а̄каппоти гамана̄дико а̄ка̄равика̄ро. саббепете кхандхапан̃чакасса паваттивисеса̄ева. йе саддасаттхесу лин̇ганти вуччанти. йесан̃ча васена айам̣ иттхӣева, на пурисо. айам̣ пурисоева, на иттхӣти сан̃джа̄нанти. йасма̄ панеттха сан̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ ависада̄дибха̄воева аттхато иттхипурисата̄ хоти. тадубхайамуттабха̄воча напум̣саката̄. соча аккхарапада сан̇кха̄тесу вачанесу ча вачанаттхесуча йатха̄рахам̣ сандиссатийева. тасма̄ индрийарахитесупи падесуча руккха̄дӣсу падаттхесуча парийа̄йена иттхипуманапум̣саката̄сиддхи ведитабба̄ти.
[178] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘иттхӣнам̣ ан̇гаджа̄там̣ иттхилин̇га’’нти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.
на хи каттхачи па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄суча нимиттасаддовийа лин̇гасаддо ан̇гаджа̄те па̄кат̣о дит̣т̣хоти.
[179] йан̃ча таттха
‘‘иттхисан̣т̣ха̄нам̣ иттха̄каппо’’ти вуттам̣. там̣пи на сундарам̣.
на хи лин̇гасаддо вийа а̄каппасаддо сан̣т̣ха̄не па̄кат̣о дит̣т̣хоти. сесам̣пана таттха вуттам̣ йам̣кин̃чи ат̣т̣хакатха̄йа асаментам̣пи тена парийа̄йена йуджджатийева. бхаванти паваттанти там̣сахите кхандхасанта̄не еса̄ иттхӣ, есо пурисоти евам̣ паватта̄ садда буддхийо етена̄ти бха̄во бхавантива̄ па̄тубхаванти там̣сахите кхандхасанта̄не лин̇га̄дӣни етасмим̣ сатӣти бха̄во. со ева рӯпанти бха̄варӯпам̣. хаданти сатта̄ там̣там̣аттхам̣ва̄ анаттхам̣ва̄ пӯренти етена̄ти хадайам̣. хадантива̄ сатта̄ ито на̄на̄викакке осаджанти мун̃чантӣти хадайам̣. харантива̄ парихаранти там̣ сатта̄ джӣвитам̣вийа дайанти раккхантича̄ти хадайам̣. васанти нивасанти читтачета сика̄дхамма̄ еттха̄ти ваттху. хадайан̃ча там̣ ваттхуча̄ти хадайаваттху. дха̄тудвайаниссайалаккхан̣ам̣ ваттхурӯпам̣. там̣ пана хадайакосаббхантаре ад̣д̣хапасатаматтам̣ лохитам̣ бйа̄петва̄ тит̣т̣хатӣти ведитаббам̣. дхаммасан̇ган̣ийам̣ пана десана̄бхедараккханаттхам̣ аватва̄ пат̣т̣ха̄неева там̣ вуттам̣. йатха̄ха-ваттху кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ ниссайапаччайена паччайо. ваттху акусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ ниссайапаччайена паччайотиа̄ди. еттхача чхахи ваттхӯхи ан̃н̃ам̣ ваттхуна̄ма наттхи. тесуча пурима̄ни пан̃ча кусала̄дӣнам̣ ниссайа̄ева на хонти. тасма̄ тесам̣ ниссайабха̄вена таттха вуттам̣ ваттхуна̄ма висум̣ екам̣ ваттхурӯпамева̄ти сиддханти.
[180] вибха̄ванийам̣ пана
йам̣ рӯпам̣ нисса̄йа̄ти па̄т̣хасса уддхат̣атта̄ рӯпаса̄ман̃н̃апасан̇го хотӣти там̣ висодхетум̣ йуттина̄ма вутта̄. пат̣т̣ха̄не пана бахӯсу анан̃н̃аса̄дха̄ран̣есу т̣ха̄несу ваттхуна̄мена висесетва̄ вуттатта̄ сопасан̇го наттхийева̄ти дат̣т̣хаббам̣.
джӣванти сахаджа̄тадхамма̄ йена̄ти джӣвитам̣. тесам̣ джӣване а̄дхипаччайогена тесу индам̣ иссарам̣ атта̄нам̣ каротӣти индрийам̣. джӣвитан̃ча там̣ индрийан̃ча̄ти джӣвитиндрийам̣. сахаджа̄та̄ нупа̄лана лаккхан̣ам̣ джӣвитиндрийам̣. йатха̄ хи бӣджаниббатта̄ни уппала̄дӣни бӣджевинат̣т̣хепи удака̄нупа̄лита̄ни чирам̣пи ка̄лам̣ джӣванти. евамевам̣ нируддха камманиббатта̄ни каммаджарӯпа̄ни камме асантепи джӣвита̄нупа̄лита̄ни сантативасена вассасатам̣пи вассасахассам̣пи каппам̣пи сол̣асакаппасахасса̄нипи джӣвантийева, татха̄ хи джӣвитарахита̄ни итарарӯпа̄ни джӣванта̄нина̄ма нахонти. та̄ни хи йена екена читтенава̄ утуна̄ва̄ а̄ха̄ренава̄ джа̄йанти. тасмим̣ нируддхе нируджджханти, парам̣ мухуттаматтам̣пи санта̄нам̣ гхат̣етум̣ насакконти. тесу хи читтаджарӯпа̄нам̣ сантатипаччуппаннам̣ екавӣтхи екаджаванава̄ра екасама̄паттива̄рена париччхиннам̣ хоти. утуджа̄ха̄раджа̄нан̃ча сабха̄гека утуа̄ха̄ра васена париччхиннам̣ хоти. каммаджарӯпа̄нам̣ пана висум̣ сантатипаччуппаннам̣на̄ма наттхи. тесам̣ екабхавапариччхиннам̣ аддха̄паччуппаннамева хотӣти. йади евам̣ арӯпадхамма̄нам̣ катханти. техи джӣвитайогена джӣванта̄ева хонти. евам̣сантепи тесам̣ сантатипаччуппаннам̣ диссатӣти. вуччате, арӯпадхаммесу випа̄ка̄ни та̄ва каммаджарӯпасадиса̄ни. та̄нипи хи асати вӣтхичиттуппа̄де йа̄ваджӣвам̣пи екасантативасена паваттиссантийева. итара̄ни пана йасса а̄рамман̣асса а̄па̄та̄гататта̄ уппаджджанти. тасмим̣ нируддхе тадабха̄вепи тада̄рамман̣а̄ бахӯ читтасантатийо джӣвитассааддха̄напхаран̣а̄нубха̄вена паваттантийева. апича, йа̄вакхандхапаринибба̄на̄ анантарапаччайупанибандхена аббоччхиннам̣ паваттама̄на̄йа читтасантатийа̄васенапи айаматтхо ваттаббо. тенева хи килесасӣсам̣ авиджджа̄. паваттасӣсам̣ джӣвитиндрийанти вуттам̣.
[181] вибха̄ванийам̣ пана
а̄ха̄раджа̄дӣнам̣ а̄ха̄ра̄дийева уппаттийа̄пи т̣хитийа̄пи ка̄ран̣ам̣ хоти. касма̄, тан̇кхан̣е дхарама̄натта̄. камма джа̄нам̣ пана каммам̣ уппаттийа̄ева ка̄ран̣ам̣, на т̣хитийа̄. касма̄, тан̇кхан̣а̄бха̄вато. джӣвитена пана анупа̄литатта̄ ева тесам̣ кхан̣ат̣т̣хити сиддха̄ти имина̄ дхиппа̄йена йам̣ вуттам̣ ‘‘йатха̄сакам̣ кхан̣аматтат̣т̣ха̄йӣнам̣пи хи сахаджа̄та̄нам̣ паваттихетубха̄вена анупа̄лакам̣. на хи тесам̣ каммам̣йева т̣хитика̄ран̣ам̣ хоти. а̄ха̄раджа̄дӣнам̣ а̄ха̄ра̄ди вийа каммасса тан̇кхан̣а̄бха̄ва тоти’’. там̣ на йуттам̣.
дхамма̄нан̃хи кхан̣ат̣т̣хитина̄ма екакала̄пагатасахаджа̄тапаччайа̄ йатта̄ева хоти. на на̄на̄кала̄пагатаджанакапаччайа̄йатта̄. итаратха̄ уппа̄даккхан̣е лаббхама̄на̄нам̣ упачайасантатӣнам̣ вийа т̣хитиккхан̣е лаббхама̄на̄йа джарата̄йапи куточисамут̣т̣ха̄ната̄ па̄л̣ийам̣ вутта̄ сийа̄ти. апича, кхан̣ат̣т̣хитина̄ма сабха̄васиддха̄ева. на хи уппанна̄ дхамма̄ паччайавекаллена аттано кхан̣есу парипун̣н̣ам̣ ат̣т̣хатва̄ антара̄ва бхиджджантӣти аттхи. нача паччайа̄дхиматтена атире катарам̣ тит̣т̣хантӣти аттхи. тасма̄ кхан̣ат̣т̣хитийам̣ упаттхамбхайама̄на̄пи а̄ха̄ра̄дайо анупа̄лайама̄нан̃ча джӣвитам̣ паччха̄ балаварӯпасантати паваттиаттха̄йаева упаттхамбхенти па̄летича. на кхан̣ат̣т̣хитипаваттийа̄ти. етта̄вата̄ саббесам̣пи кхан̣ат̣т̣хитина̄ма дхарама̄наджанака̄йатта̄ ва̄ джӣвита̄йатта̄ва̄ нахотӣти сиддхам̣ хоти. йади пана там̣ сантатипаваттимева сандха̄йа вуттам̣ сийа̄, евам̣сати йуджджеййа̄ти. ат̣т̣ха катха̄йам̣пи сантепича анупа̄лана лаккхан̣а̄димхи видха̄не аттхиккхан̣ейева там̣ тедхамме па̄летӣтиа̄дивачане йатха̄сантатит̣т̣хити лаббхати. татха̄ вича̄ретва̄ гахетабба̄ти. идам̣ пана па̄чакаггина̄ саха сакалам̣ упа̄диннакасарӣрам̣ бйа̄петва̄ тит̣т̣хатӣти. кабал̣ам̣ карӣйатӣти кабал̣ӣка̄ро. а̄харӣйати аджджхохарӣйатӣти а̄ха̄ро. кабал̣ӣка̄роча со а̄ха̄роча̄ти кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро. кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ротипи па̄т̣хо. идан̃ча саваттхука вачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. атхава̄, кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ сатта̄нам̣ аттабха̄вам̣ бхусо харати аддха̄нам̣ паваттетӣти а̄ха̄ро. кхаджджа бходжджа̄дике кабал̣ӣка̄ре а̄ха̄ро таннисситатта̄ таппарийа̄ паннатта̄ча̄ти кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро. имасмим̣аттхе сати ниббаттита оджа̄ ева лаббхати. аттхато пана ан̇гаман̇га̄нуса̄рино расасса са̄рабхӯто упаттхамбхабалака̄ро бхӯтаниссито парамасиниддхаси нехо идха а̄ха̄рарӯпам̣на̄ма. таттха ан̇гаман̇га̄нуса̄рино расасса̄ти аджджхохаритва̄ а̄ма̄сайе патит̣т̣хита̄ни а̄ха̄раваттхӯни па̄чакатеджена вивечита̄ни раса̄дибха̄вена пан̃чадха̄ вибха̄гам̣ гаччханти. таттха пан̣ӣта синиддха лахука синеха кот̣т̣ха̄со расона̄ма. йе локе расадха̄тӯти вуччати. со па̄чака теджабалена тато уттаритва̄ расахаран̣идхаманиджа̄ла̄нуса̄рена хет̣т̣ха̄ча уддхан̃ча сакаласарӣре ан̇гаман̇га̄ни анусаранто анупхаранто ан̇гаман̇га̄нуса̄рӣти вуччати. тасса са̄рабхӯто упаттхамбхам̣ балам̣ каротӣти упаттхамбхабалака̄ро. со хи а̄ма̄сайе патит̣т̣хита маттова сакаласарӣре бхӯтесу упаттхамбхакабалам̣ джанетӣти.
[182] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘ан̇гаман̇га̄ наса̄ри расахара сан̇кха̄та̄ти’’ па̄т̣хо. со дуппа̄т̣хо.
там̣ пана сендрийака̄йопаттхамбханалаккхан̣ам̣ а̄ха̄рарӯпам̣. оджа̄лаккхан̣ам̣ ва̄. таттха удайати пасаватӣти оджа̄. авасаддова̄ раккхан̣е. раккхан̣ан̃четтха упаттхамбханамева. авати джанетича̄ти оджа̄. ким̣ авати. аттано ниссайаваттхум̣. ким̣ча джанети. а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нарӯпам̣. удайа̄нантарам̣ рӯпам̣ джанетӣти оджа̄типи ваданти. ан̃н̃а̄падесарахитена каккхал̣атта̄дина̄ аттано бха̄вена сиддхам̣ рӯпам̣ сабха̄варӯпам̣. уппа̄да̄дина̄ аниччата̄дина̄ча сан̇кхахалаккхан̣ена сахитам̣ рӯпам̣ салаккхан̣арӯпам̣. уджукатова камма̄дӣхи паччайехи ниппха̄дитам̣ рӯпам̣ ниппханнарӯпам̣. руппаналаккхан̣асампаннам̣ ниппарийа̄йарӯпам̣ рӯпарӯпам̣. йатха̄ дуккхадуккхам̣ аджджхаттааджджхаттанти. сан̇кхаталаккхан̣айутта та̄йа аниччата̄дикам̣ лаккхан̣аттайам̣ а̄ропетва̄ саммасана̄рахам̣ рӯпам̣ саммасанарӯпам̣. те те даббасамбха̄ра̄ва̄ рӯпакала̄па̄ва̄ висум̣висум̣ бхусо ка̄санти пака̄санти етена̄ти а̄ка̄со. нисатта ниджӣват̣т̣хена дха̄ту. а̄ка̄сасан̇кха̄та̄ дха̄тӯти а̄ка̄садха̄ту. парито самантато чхиндати кала̄пантарабхӯта̄ни кала̄пантара бхӯтехи саддхим̣ асам̣миссам̣ екаттам̣ анупагаманам̣ каротӣти париччхедо. техива̄ париччхиндӣйати аттанова̄ паресам̣ва̄ акатва̄маджджхе висум̣ тхапӣйати. тесам̣ва̄ чхиддавивараматтабхӯто. на висум̣ еко уппа̄дасахито сабха̄вадхаммо. на̄пи кассачи рӯпакала̄пасса паккхабхӯтоти париччхедо. вика̄ралаккхан̣арӯпа̄ни хи асабха̄вадхаммабхӯта̄нипи там̣там̣ рӯпакала̄песу сандиссама̄ната̄ там̣там̣рӯпакала̄папаккхика̄ниева хонти. айам̣ пана техи рӯпа кала̄пехи саббасо вимуттабха̄вена бахибхӯтатта̄ кассачи рӯпа кала̄пасса паккхабхӯто на хотӣти. асабха̄вадхамматта̄ча пана кеначи рӯпена пхусана парийа̄йопи тасса саббасо наттхӣти катва̄ со асам̣пхут̣т̣хам̣ чатӯхи маха̄бхӯтехӣти па̄л̣ийам̣ вутто. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана гханапин̣д̣аваттхӯсу пат̣игхапхот̣т̣хаббасабха̄ва̄нам̣ на̄на̄ кала̄пагатабхӯта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃асам̣пхут̣т̣хата̄ аттхӣти катва̄ асам̣пхут̣т̣хам̣ чатӯхи маха̄бхӯтехӣти етехи асам̣пхут̣т̣хам̣ аджат̣а̄ка̄сам̣ кам̣тхитанти вуттам̣. т̣ӣка̄йам̣ пана айам̣ ниддесо аджат̣а̄ка̄саниддесо нахоти, париччхедарӯпаниддесойева. соча гханапин̣д̣а ваттхӯсуева ведитаббо. тесуча бхӯта̄нам̣ асам̣пхут̣т̣хата̄на̄ма наттхи. тасма̄ бхӯта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃аабйа̄пита̄ екаттам̣ анупагатата̄ева. таттха асам̣пхут̣т̣хата̄на̄ма йутта̄ сийа̄ти адхиппа̄йена абйа̄пиката̄ хи асам̣пхут̣т̣хата̄ти вуттам̣. аттхато пана на̄на̄кала̄пагата̄нам̣ бхӯта̄нам̣ парийантата̄ сан̇кха̄то антара̄л̣адхаммо. рӯпапариччхедалаккхан̣ам̣ париччхедарӯпам̣. йа̄ пана чалама̄нена ка̄йан̇гена атта̄нан̃ча аттасаман̇гино пуггаласса адхиппа̄йан̃ча паччаккхе т̣хите джане вин̃н̃а̄пети па̄кат̣ам̣ катва̄ дассети. сайан̃ча тена ка̄йан̇гена техи джанехи вин̃н̃а̄йати. са̄ ка̄йавин̃н̃аттина̄ма. йа̄ учча̄рӣйама̄нена ва̄чан̇гена саддена атта̄нан̃ча аттасаман̇гино пуггаласса адхиппа̄йан̃ча сотапатхе т̣хите джане вин̃н̃а̄пети. сайан̃ча тенава̄чан̇гена техи джанехи вин̃н̃а̄йати. са̄ вачӣвин̃н̃аттина̄ма. атхава̄, вин̃н̃а̄пенти джана̄ вин̃н̃а̄йантива̄ джанехи ан̃н̃аман̃н̃асса читта̄ни ета̄йа̄ти вин̃н̃атти. сасамбха̄ре ан̇гапаччан̇габхӯте ка̄йе паватта̄ вин̃н̃атти ка̄йавин̃н̃атти. чопана ка̄йасан̇кха̄то ка̄йо евава̄ вин̃н̃атти ка̄йавин̃н̃атти. читтаджасаддасан̇кха̄та̄йа ва̄ча̄йа паватта̄ вин̃н̃атти вачӣвин̃н̃атти. чопанава̄ча̄ сан̇кха̄та̄ ва̄ча̄ евава̄ вин̃н̃атти вачӣвин̃н̃атти. таттха читтавасена йам̣кин̃чи ка̄йан̇гавика̄рам̣ каронтасса там̣там̣ан̇гам̣ сантамбханта̄ сандха̄рента̄ ча̄лента̄ ан̇гаман̇га̄нуса̄рисан̇кха̄та̄ читтаджава̄такала̄па̄ там̣там̣ан̇гам̣ пӯретва̄ уппаджджанти. уппаджджанта̄ча йатха̄ва̄ татха̄ва̄ ануппаджджитва̄ йасса техи читтаджава̄такала̄пети сахаджа̄тасса чопанака̄йасса а̄нубха̄вена саббе те кала̄па̄ йатха̄дхиппетадиса̄бхимукха̄ева уппаджджанти. айам̣ чопанака̄йасан̇кха̄то а̄ка̄равика̄ро ка̄йавин̃н̃атти на̄ма. нийа̄макасадисӣ хи айам̣ ка̄йавин̃н̃атти. теча на̄ва̄сади са̄ти. йатха̄ хи нийа̄мако на̄ва̄йа мӯлабха̄ге т̣хатва̄ екам̣ маха̄пхийам̣ дал̣хам̣ гахетва̄ надисоте ча̄ретва̄ сакалам̣ маха̄на̄вам̣ иччхитадиса̄бхимукхам̣ нийоджети. на йам̣ва̄ там̣ва̄ дисам̣ гантум̣ дети. евам̣ сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. екачиттаккхан̣ика̄ хи вин̃н̃атти тесам̣ мӯлабха̄геева лаббхама̄на̄ те йатха̄дхиппетадиса̄бхимукхе евам̣ катва̄ нийоджетӣти са̄ нийа̄макасадисӣ хотӣти. еттхача йадетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣. екаджаванавӣтхийам̣ саттасу джаванесу патхама джаванасамут̣т̣хита̄ ва̄йодха̄ту аттана̄ сахаджа̄тарӯпака̄йам̣ сам̣тхамбхетум̣ сандха̄ретум̣ саккоти. апара̄парам̣ пана ча̄летум̣ насаккоти. дутӣйа̄дӣсупи есева найо. саттамачиттена пана самут̣т̣хита̄ ва̄йодха̄ту хет̣т̣ха̄ чхахичиттехи самут̣т̣хитам̣ ва̄йодха̄тум̣ упаттхамбханапаччайам̣ лабхитва̄аттана̄сахаджа̄там̣ рӯпака̄йам̣ сам̣тхамбхетум̣ сандха̄ретум̣ ча̄летум̣ абхиккама̄петум̣ саккотӣти вуттам̣. там̣ абхиккама̄мӣти ка̄йам̣ пагган̣ханта̄нам̣ анекасахассесу джавана ва̄ресу паваттама̄несу йасмим̣ва̄ре чаланасан̇кха̄там̣ десантарапа̄панам̣ джа̄йати, там̣ сандха̄йа вуттам̣. на хи катипайаджаванава̄рехи чаланам̣ джа̄йати. йади джа̄йеййа, иддхиманта̄нам̣ иддхийа̄гаманам̣ вийа саббесам̣пи сӣгхатарам̣ гаманам̣ пан̃н̃а̄йеййа. касма̄, екаччхараккхан̣епи анекакот̣исатасахассачиккапаваттийа̄ самбхавато. айан̃ча аттхо упари аккхаруппаттивича̄ран̣а̄йам̣ па̄кат̣о бхависсатӣти. тасма̄ тато пуримава̄ресу сам̣тхамбханасандха̄ран̣а̄ниева сампаджджантӣти ведитаббам̣. йа̄ четтха саттайугасакат̣опама̄ вутта̄, са̄пи на̄на̄джаванавӣтхӣсу самут̣т̣хита̄нам̣ ва̄йодха̄тӯнам̣ апара̄парам̣ упаттхамбханеча йуджджатийева. татха̄ хи чаланачиттаджарӯпасантатийам̣ паватта̄ни утуджарӯпасан̇гха̄т̣а̄нипи вин̃н̃аттисахита̄ни вийа тада̄ка̄раванта̄ни савега̄ни савиппха̄ра̄ниева паваттанти. тасма̄ пубба̄парапаватта̄нам̣ на̄на̄ джаванавӣтхӣнам̣ антарантара̄ бхаван̇гасамайесупи абхиккамана̄дикам̣ чаланам̣ сампаджджатийева. ека̄баддхапаватта̄нича чатусамут̣т̣ха̄никарӯпа̄нина̄ма екасса висайе итара̄ни екасамут̣т̣ха̄на̄ни вийа саббасо тадану париваттӣни хонтӣти читтадже чаланте итара̄нипи чаланти йева̄ти дат̣т̣хаббам̣. чаланан̃четтха паччхимапаччхима̄нам̣ рӯпакала̄пасан̇гха̄т̣а̄нам̣ пурима пурима̄нам̣ уппаннадесато десантаре йатха̄паваттасаннивеса̄ка̄рена апара̄парам̣ уппаджджама̄нам̣ ведитаббам̣. на хи рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ уппанна десе анируджджхитва̄ кесаггаматтам̣пи десантара сан̇каманам̣на̄ма аттхи. итаратха̄ кхан̣икадхаммата̄ абйа̄па̄радхаммата̄ авасаваттита̄ча тесам̣ насийа̄ти. йам̣кин̃чи вачӣбхедам̣ каронтасса кан̣т̣хат̣т̣ха̄на̄ди гатаупа̄диннака патхавӣдха̄тӯсу чалама̄накан̣т̣хападеса̄дигатачиттаджа патхавӣдха̄тӯнам̣ сан̇гхат̣т̣анасан̇кха̄тена т̣ха̄накаран̣асаннипа̄тена сахевайо вачӣгхосасан̇кха̄то читтаджасаддо джа̄йати. со йена аттана̄ саха джа̄тена а̄ка̄равика̄рена йатха̄дхиппа̄йам̣ там̣там̣ ван̣н̣ависесаттам̣ упагаччхати. йенача сун̣анта̄нам̣ там̣там̣аттхаджотако аккхарасаннипа̄табхӯто падабйан̃джанависесо упалаббхати. со чопанава̄ча̄сан̇кха̄то а̄ка̄равика̄ро вачӣвин̃н̃аттина̄ма. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана тасса̄ пана читтасамут̣т̣ха̄на̄йа патхавӣдха̄туйа̄ упа̄диннагхат̣т̣анасса паччайабхӯто еко а̄ка̄равика̄ро вачӣ вин̃н̃аттина̄ма̄ти вуттам̣. таттха упа̄диннагхат̣т̣анасса паччайабхӯтоти каммаджабхӯта̄йа чатуджабхӯта̄йаевава̄ упа̄диннапатхавӣдха̄туйа̄ сахагхат̣т̣анам̣ пат̣ичча саддависесапаваттийа̄ паччайабхӯтоти аттхо. гхат̣т̣анасса паччайо пана чалама̄накан̣т̣хападеса̄дивика̄рабхӯто ка̄йан̇гависесоева сийа̄. вика̄радвайан̃ча асам̣миссам̣ катва̄ ведитаббанти. еттхача упа̄диннакапатхавӣхи саха гхат̣т̣анам̣ читтаджапатхавӣнам̣ киччам̣. йам̣ пана та̄сам̣ йатха̄ва̄ татха̄ва̄ агхат̣т̣етва̄ йатха̄ иччхитаккхарам̣ сампаджджати. татха̄ гхат̣т̣анапака̄равидха̄нам̣. идам̣ ка̄йавин̃н̃аттийа̄ киччам̣. гхат̣т̣анена сахева уппаннасадда̄нам̣ там̣там̣ван̣н̣атта паттийа̄ видаханамева вачӣвин̃н̃аттийа̄ киччам̣. кумбхатхунаталам̣ вийача упа̄диннакапатхавӣ. пахаран̣ахаттхо вийа читтаджапатхавӣ. хаттхапари ваттана вика̄ро вийа ка̄йавин̃н̃атти. саддавика̄ро вийа вачӣвин̃н̃атти. кумбхатхунасса на̄на̄саддапабхедовийа на̄на̄ван̣н̣абхедоти. еттхача йадетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ идам̣ ваккха̄ми етам̣ ваккха̄мӣти уппаджджама̄нам̣ читтам̣ ат̣т̣харӯпа̄ни самут̣т̣ха̄пети. тесам̣ аббхантаре читта самут̣т̣ха̄на̄ патхавӣдха̄ту упа̄диннакам̣ гхат̣т̣айама̄на̄ва уппаджджати. тена дха̄тугхат̣т̣анена сахева саддо уппаджджатӣтича пуримачиттасамут̣т̣ха̄ на̄йа упаттхамбханакиччам̣пи наттхӣтича вуттам̣. там̣пи анекасатесу джаванава̄ресу паваттама̄несу йасмим̣ва̄ре парибйаттам̣ аккхарам̣ паваттати, там̣ сандха̄йа вуттанти гахетаббам̣. тенева хи мӯла т̣ӣка̄йам̣ упаттхамбханакиччам̣ наттхи ладдха̄севанена читтенева гхат̣т̣анасса балавабха̄ватоти вуттам̣. еттхача ладдха̄севанена̄ти етена пуббабха̄ге на̄на̄джаванавӣтхӣхи ладдха̄севанабха̄вам̣ дассети. патхама джаваначиттассапи ладдха̄севаната̄йа адхиппетатта̄. нача екаджавана ва̄раматтена парибйаттам̣ екаккхарам̣ сампаджджатӣти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. касма̄, тасса екадвиаччхараккхан̣аматтена ка̄лена ваттаббатта̄ екаччхараккхан̣еча анекасатасахасса̄нам̣ джаванавӣтхӣнам̣ паваттисамбхавато. вуттан̃ча –
екаматта̄ тайо расса̄, двиматта̄ дӣгхамуччаре;
тиматто ту гӣто н̃еййо, бйан̃джана̄ ад̣д̣хаматтика̄ти.
милиндапан̃хеча са̄дхике вӣхива̄хасате вӣхибӣджа̄ни екаччхараккхан̣е уппаннасса читтасса калам̣пи наупенти. калабха̄гам̣пи наупентӣти дӣпитам̣. екаккхарам̣ учча̄рентассача таттакам̣пи ка̄лам̣ учча̄ран̣ачиттабйа̄па̄ро сандиссатийева. нача параматтхато екамева саддам̣ учча̄ремӣтива̄ сун̣омӣтива̄ сакка̄ нийаметва̄ учча̄ретум̣ сотун̃ча. татха̄ нийаментассапи садда̄нам̣ пубба̄парато анекасатасахассассева учча̄ран̣а савана самбхавато. екамева̄ти абхима̄но пана самӯхагхана сантатигханехи пат̣иччханнатта̄ева хотӣти дат̣т̣хаббам̣. сесаметтха ка̄йавин̃н̃аттийам̣ вуттана йена йатха̄самбхавам̣ ведитаббанти. еттхача вин̃н̃аттисаддо ка̄йена вин̃н̃а̄пети ва̄ча̄йа вин̃н̃а̄петӣтиа̄дису бодханаттхо. судинна кан̣д̣е тиккхаттум̣ вин̃н̃а̄петӣтиа̄дӣсу паваттанаттхо. идха пана дувидхопи йуджджати. еван̃хи сати парам̣ бодхетука̄мата̄рахи тесу саббесу ка̄йан̇гава̄чан̇гачопанесупи паваттакавин̃н̃аттийа̄ лаббхама̄ната̄ ведитабба̄ хотӣти. мӯлат̣ӣка̄йам̣ пана парам̣ бодхетука̄мата̄йа вина̄пи абхиккамана̄дипаваттанена со читта сахабхӯвика̄ро адхиппа̄йам̣ вин̃н̃а̄пети. сайан̃ча вин̃н̃а̄йатӣти двидха̄пи вин̃н̃аттийева̄ти вуттам̣, таттха двӣсу бодханавин̃н̃аттӣсу пурима̄ ка̄йавин̃н̃атти ан̇гапаччан̇гасса чалама̄наван̣н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ чалама̄нан̇гапаччан̇гам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ гахетва̄ паччха̄ суддхена манодва̄рикаджаваненаева вин̃н̃а̄йати паччхима̄ча вачӣвин̃н̃атти учча̄рийама̄нам̣ саддам̣ сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ гахетва̄ паччха̄ суддхена манодва̄рикаджаваненаева вин̃н̃а̄йати, на пан̃чадва̄рикаджаванена. са̄ хи атта̄нам̣ джа̄нантеева парасатте аттана̄ саман̇гино пуггаласса читтам̣ вин̃н̃а̄пети, на аджа̄нанте. н̃а̄пака хету хи на̄ма атта̄нам̣ джа̄нантеева н̃а̄петаббам̣ н̃а̄пети, но аджа̄нанте. еван̃ча катва̄ ка̄йан̇га чопанам̣ дисва̄ва̄ пара̄маситва̄ва̄ саддам̣ сутва̄ва̄ парасса там̣там̣адхиппа̄йам̣ джа̄нанта̄нам̣ тираччха̄на гата̄нам̣пи патхадхам̣ вин̃н̃аттиджа̄нанам̣ сиддхам̣ бхавати. там̣джа̄нанена вина̄ адхиппа̄йаджа̄нанасса асамбхавато. вин̃н̃аттим̣ джа̄нанта̄нам̣ча пуримасиддхасан̇кета самбандха джа̄нанена вина̄ адхиппа̄йаджа̄нанам̣ на самбхаватӣти маджджхе висум̣ пуббасан̇кета самбандхагаханам̣пи иччханти, двӣсу пана паваттакавин̃н̃аттӣсу парам̣ абхиккамантам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ дисва̄ абхиккаманавин̃н̃аттин̃ча абхиккаманачиттан̃ча мановин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ джа̄нанти. есанайо пат̣иккамана̄дӣсу. татха̄ парасса катхам̣ сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ сутва̄ катханавин̃н̃аттин̃ча катханачиттан̃ча мановин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ джа̄нанти. парам̣ раттачиттена ка̄йан̇гам̣ ча̄лентам̣ дисва̄ чаланавин̃н̃аттин̃ча ра̄гачиттан̃ча джа̄нанти. раттасса катхам̣ сутва̄ катхана вин̃н̃аттин̃ча ра̄гачиттан̃ча джа̄нанти. есанайо сабба̄су ка̄йикава̄часикакрийа̄сӯти. лахуно бха̄во лахута̄. мудуно бха̄во мудута̄. каммани са̄дху камман̃н̃ам̣. каммайогйанти аттхо. камман̃н̃асса бха̄во камман̃н̃ата̄.
адандхата̄лаккхан̣а̄ рӯпасса лахута̄. атхаддхата̄ лаккхан̣а̄ рӯпасса мудута̄. сарӣракрийа̄нукӯлакамман̃н̃абха̄валаккхан̣а̄ рӯпасса камман̃н̃ата̄. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ авиджахантийопи ета̄ вируддхапаччайасаппа̄йа паччайа̄нам̣ васена асам̣миссато ведитабба̄. татха̄ хи аттано ка̄йавируддхам̣ утум̣ва̄ а̄ха̄рам̣ва̄ читтакрийам̣ва̄ севанта̄нам̣ сарӣрагата̄ дха̄туйо када̄чи сакаласарӣрам̣ва̄ сарӣрекадесам̣ва̄ кхобхетва̄ висесато пӯтимукха саппасан̇кха̄таа̄по парийут̣т̣ха̄нам̣ катва̄ ка̄йам̣ асайхабха̄рам̣ вийа гарум̣ бха̄рийам̣ каронти. ирийа̄ патхапариваттане ка̄йабха̄рийанимиттам̣ дуккхам̣ уппа̄денти. тада̄рӯпасса лахута̄ напаваттати. пуна аттано сарӣрасаппа̄йам̣ утум̣ва̄ а̄ха̄рам̣ва̄ читтакирийам̣ва̄ севанта̄нам̣ со дха̄туккхобхо вӯпасаммати. ка̄йо саллахуко хоти. ирийа̄патхапариваттане ка̄йа бха̄рийанимиттам̣ дуккхам̣на̄ма наттхи. тада̄ са̄ паваттати. есанайо сеса̄супи. висесанато панеттха мудубха̄йам̣ кат̣т̣хамукхасаппасан̇кха̄та патхавӣпарийут̣т̣ха̄нам̣ катва̄ суккхакат̣т̣хам̣вийа ка̄йам̣ тхаддхам̣ каккхал̣ам̣каронти. ирийа̄патхапариваттане ан̇гаман̇га̄нам̣чхиджджанабхиджджана̄ка̄рапаттам̣ тхаддхам̣ каккхал̣анимиттам̣ дуккхам̣ уппа̄дентӣти ваттаббам̣. камман̃н̃ата̄йам̣ саттхамукхасаппасан̇кха̄та ва̄йо парийут̣т̣ха̄нам̣ ва̄йовисамам̣ катва̄ да̄марикачорапарийут̣т̣хитам̣ паччантарат̣т̣хам̣ вийа ка̄йам̣ виват̣т̣ама̄нам̣ каронти, саббаирийа̄патхесу сукхам̣на̄ма наттхӣти ваттаббам̣. теджодха̄ту пана та̄сам̣ сабба̄сам̣пи мӯлабхӯта̄ хотӣти ведитабба̄.
има̄ пана арогино каллабха̄вовийа супаримаддитачаммасса мудубха̄вовийа судандхасуван̣н̣асса каммаккхамабха̄вовийа рӯпака̄йасса ирийа̄патхапариваттане саллахуката̄дивасена сандиссама̄на̄ висеса̄ка̄ра̄ хонтӣти катва̄ вика̄рарӯпам̣ на̄ма. чайанам̣ чайо. пин̣д̣авасена абхиниббаттӣти аттхо. а̄дито упариточа чайо упачайо. патхама̄бхиниббатти упарупаривад̣д̣хича̄ти аттхо. айан̃хи упасаддо упан̃н̃аттантиа̄дӣсу вийа патхаматтхо упаситтантиа̄дӣсу вийача упари аттхоти. вуттан̃ча мӯлат̣ӣка̄йам̣ упасаддо патхаматтхо упариаттхоча хотӣти. теневахи па̄л̣ийам̣ йо а̄йатана̄нам̣ а̄чайо, со рӯпасса упачайо. йорӯпасса упачайо, са̄ рӯпасса сантатӣти вуттам̣. тананам̣ виттха̄ран̣ам̣ тати. самбандха̄ тати пунаппунам̣ва̄ тати сантати. йатха̄ паватта̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ аддха̄напӯран̣авасена паваттӣти аттхо. таттха габбхасеййака̄нам̣ сатта̄нам̣ пат̣исандхиккхан̣е рӯпа̄нам̣ уппа̄до патхама̄ниббаттиаттхена упачайона̄ма. тато парам̣ йа̄ва саббапатхамам̣ уппанна̄нам̣ чаккху сота гха̄надживха̄нам̣ уппа̄до, еттхантаре рӯпа̄нам̣ уппа̄до упари вад̣д̣хиаттхена упачайона̄ма. тато парам̣ йа̄ваджӣвам̣ чатусантатирӯпа̄нам̣ уппа̄до сантатина̄ма. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ надӣтӣре никха̄такӯпасмим̣ удакуггаманака̄ловийа а̄чайо ниббатти. парипун̣н̣ака̄ловийа упачайо вад̣д̣хи. аджджхоттхаритва̄ гаманака̄ло вийа сантати паваттӣти.
вибха̄ванийам̣ пана
пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа йа̄вачаккха̄ди дасака̄нам̣ уппатти. еттхантаре рӯпуппа̄до упачайона̄ма. тато парам̣ сантати на̄ма̄ти вуттам̣. там̣пи тена парийа̄йена йуджджатийева.
сам̣седаджопава̄тика̄нам̣ пана пат̣исандхиккхан̣е рӯпа̄нам̣ уппа̄до патхама̄ бхиниббатти аттхена парипун̣н̣а вад̣д̣хи аттхенача упачайо на̄ма, тато парам̣ рӯпа̄нам̣ уппа̄до сантатина̄ма. апича, тисамут̣т̣ха̄ника рӯпа̄нам̣пи висум̣ висум̣ сантатипаччуппаннам̣на̄ма аттхи. тассача екекасса ниббатти вад̣д̣хи паватти васена тиссо тиссоаваттха̄ хонти. таттха екекасантатийам̣ а̄димхи сантатисӣсарӯпа̄нам̣ саббапатхамам̣ уппа̄до ниббаттина̄ма. тато вад̣д̣ханарӯпа̄нам̣ уппа̄до вад̣д̣хӣна̄ма. вад̣д̣хане саматте авад̣д̣хитва̄ пабандхат̣т̣хитивасена ваттанавасенауппа̄допаваттина̄ма. таттха ча ниббаттивад̣д̣хийо упачайона̄ма. паваттисантати на̄ма. сан̇кхепато пана локе сабба̄су индрийа̄ниндрийабаддхарӯпапаваттӣсу сандиссама̄не джа̄йана вад̣д̣хана паваттанасан̇кха̄те аваттха̄бхеде дисва̄ упачайасанта тийо ведитабба̄. татра̄йам̣ найо-руккхатин̣а̄дӣнива̄ са̄кха̄ паттапуппхапхала̄дӣнива̄ а̄димхи джа̄йанти. джа̄йитва̄ вад̣д̣ханти. вад̣д̣хане саматте авад̣д̣хитва̄ пабандхавасена паваттитва̄ бхиджджантӣти. джӣран̣ам̣ джара̄, джӣранти джин̣н̣абха̄вам̣ гаччханти ета̄йа̄ти джара̄. са̄йева джарата̄. уппа̄даджара̄бхан̇гехи ниччалати накампатӣти ниччо асан̇кхата дхаммо. на ниччо аниччо, сан̇кхатадхаммо. аниччасса бха̄во аниччата̄, бхан̇го.
[183] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘ниччадхувабха̄вена на иччам̣ анугантаббанти аничча’’нти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.
ниччасаддо хи са̄сане локеча па̄кат̣о. со ева идха нака̄райутто аниччоти вуттоти. лаккхӣйанти саллаккхӣйанти виниччхӣйанти дхамма̄ име сан̇кхата̄ти етена̄ти лаккхан̣ам̣. сан̇кхата бха̄ваджа̄нананимитанти аттхо. йатха̄ха- ан̇гуттаре тӣн̣и ма̄ни бхиккхаве сан̇кхатасса сан̇кхаталаккхан̣а̄ни. катама̄ни тӣн̣и, уппа̄до пан̃н̃а̄йати, вайо пан̃н̃а̄йати, т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йатӣти. нану па̄л̣ийам̣ джа̄тина̄ма а̄гата̄. тасма̄ са̄пи идха ваттабба̄ти вуттам̣ джа̄тирӯпамева̄тиа̄ди. еттха̄ти рӯпасамуддесе. джананам̣ па̄тубхаванам̣ джа̄ти. джа̄йантива̄ ета̄йа̄ти джа̄ти, упачайа сантати на̄менапавуччати тасса̄джа̄тийа̄татха̄ аваттха̄бхедайогатоти адхиппа̄йо. са̄ хи а̄дито пат̣исандхирӯпа̄ни па̄тубхаванта̄ни кароти. пуна апарипун̣н̣а̄нича а̄йатана̄ни пӯрети. пӯрита̄ни ча дӣгхам̣пи аддха̄нам̣ аббоччхиннам̣ катва̄ паваттети пабандхайатӣти. ека̄ дасавидхам̣пӣти маха̄бхӯта̄дибха̄вена екаттам̣ упанайанавасена ека̄ дасапабхедам̣пи. катхам̣ сарӯпавасена ат̣т̣хавӣсативидхам̣ хотӣти пуччхитва̄ бхӯтаппаса̄да висайа̄тиа̄дина̄ ека̄дасавидхассева сарӯпато дассанам̣ антогадхабхеда̄нам̣ пуббе вуттабха̄вена супа̄кат̣атта̄ти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха-ат̣т̣ха̄расавидханти.
чатта̄ри бхӯта̄ни пан̃чапаса̄да̄ агахитагахан̣ена чатта̄ро висайа̄ гочара̄. дувидхо бха̄во. екам̣ хадайам̣. ити идам̣ сол̣асавидхам̣ рӯпам̣ джӣвита̄ха̄рарӯпехи саха ат̣т̣ха̄расавидхам̣ хоти татха̄ еко париччхедо. дувидха̄ вин̃н̃атти. агахитагахан̣ена тивидхо вика̄ро. чатуббидхам̣ лаккхан̣анти даса аниппханна̄ча̄ти рӯпам̣ сарӯпато ат̣т̣хавӣсативидхам̣ бхавети йоджана̄. еттхача паччхима̄ни дасарӯпа̄ни сабха̄вато анупалаббхама̄натта̄ паччайехи ниппха̄дита̄ни рӯпа̄ни на хонтӣти аниппханна̄ни на̄ма. апи четтха абхидхамме висум̣ уддит̣т̣ха̄ни ниддит̣т̣ха̄нича ета̄ни сабха̄вато анупалаббхама̄на̄нӣти ва̄ параматтхато авиджджама̄на̄нӣтива̄ насакка̄ ваттум̣. воха̄расиддха маттабха̄вам̣ атиккамма та̄дисена суддхадхаммагатийа̄ сиддхена параматтха лаккхан̣ена упаладдхатта̄. итаратха̄ ниббаттилаккхан̣арахитам̣ асан̇кхата нибба̄нам̣пи сабха̄вато анупалаббхама̄нам̣ параматтхато авиджджама̄нан̃ча на̄ма сийа̄ти. тасма̄ ниббатти лаккхан̣арахитатта̄ева ета̄ни аниппханна̄нина̄ма. на сабха̄вато анупалаббхама̄натта̄ти йуттам̣ сийа̄ти. [рӯпасамуддесо]
157. рӯпавибха̄гесаббан̃ча пана етам̣ йатха̄самуддит̣т̣хам̣ ат̣т̣хавӣсати видхам̣ рӯпам̣ ахетукат̣т̣хена екавидхамева. на сахетука̄ хетука васена дувидхам̣. татха̄саппаччайат̣т̣хена екавидхамева. на саппаччайа̄паччайа васена дувидханти евам̣ паваттам̣ екавидханайам̣ та̄ва дассетум̣ саббан̃ча̄тиа̄дима̄раддхам̣.
[184] вибха̄ванийам̣ пана
екавидханайопи рӯпавибха̄гоева̄ти катва̄ ‘‘йатха̄ уддит̣т̣ха рӯпа̄нам̣ екавидха̄динайам̣ дассанаттхам̣ саббан̃ча панетантиа̄ди вутта’’нти вуттам̣. там̣ на самети.
ваккхати хи –
аджджхаттика̄дибхедена, вибхаджанти йатха̄раханти.
етена аджджхаттика̄дибхедо ева рӯпавибха̄гона̄ма̄ти вин̃н̃а̄йати.
таттха саббам̣пи рӯпам̣ хетусампайога̄ бха̄вато ахетука мева, на кин̃чи сахетукам̣. кин̃чи ахетуканти евам̣ вибха̄го аттхӣти адхиппа̄йо. саппаччайам̣ са̄савам̣ сан̇кхатам̣ локийанти па̄т̣хо. саппаччайам̣ сан̇кхатам̣ локийам̣ са̄саванти пана йутто. па̄л̣ийам̣пи татха̄ дит̣т̣хатта̄ сабха̄гайугал̣асамбхаваточа̄ти. итара̄ни пана па̄л̣икамена асамента̄нипи сабха̄га йугал̣атта̄ бха̄гато йутта̄ниева. таттха аттано джанакена паччайена сахева ваттатӣти сапаччайам̣. паччайехи сан̇гамма карӣйатӣти сан̇кхатам̣. пан̃чупа̄да̄ наккхандхасан̇кха̄те локеева парийа̄паннанти локийам̣. атта̄нам̣ а̄раббха паваттехи а̄савехи сахева ваттатӣти са̄савам̣. аканит̣т̣ха брахмасанта̄на бхӯтам̣пи рӯпам̣ ка̄матан̣ха̄ висайабха̄вена ка̄меева парийа̄паннатта̄ ка̄ма̄вачарам̣. наттхи аттана̄ гахитам̣ кин̃чи а̄рамман̣ам̣на̄ма асса̄ти ана̄рамман̣ам̣. йо дхаммо ан̃н̃ена пайогена пахӣнопи самудайапаха̄не асати апахӣнова хоти. пуна авассам̣ уппаджджама̄натта̄. аппахӣнопи тасмим̣ сати пахӣнова хоти. пуна ануппаджджама̄натта̄. та̄дисо дхаммо паха̄нава̄йа̄масса ат̣т̣ха̄натта̄ аппаха̄таббона̄ма. рӯпам̣пи едисамева хотӣти вуттам̣ аппаха̄табба мева̄ти. ат̣т̣ха̄натта̄ паха̄на ва̄йа̄мам̣ на арахатӣти аттхо. атхава̄, вина̄ самудайапаха̄нена паха̄тум̣ асаккун̣еййоти аттхо. йади евам̣ рӯпам̣ бхиккхаве на тумха̄кам̣. там̣ паджахатха. там̣ во пахӣнам̣ дӣгхараттам̣ аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа бхависсатӣти идам̣ катханти. там̣пи таббисайасса ра̄гасса паха̄нам̣ сандха̄йа вуттанти дат̣т̣хаббам̣. йатха̄ха –
рӯпе кхо ра̄дха йо чхандо, йо ра̄го, йа̄нандӣ, йа̄ тан̣ха̄, там̣ паджахатха. евам̣ там̣рӯпам̣ пахӣнам̣ бхависсати уччхиннамӯлам̣ та̄ла̄ваттхукатам̣ анабха̄вам̣катам̣ а̄йатим̣ ануппа̄дадхамманти.
айам̣ найо ан̃н̃есупи кусала̄дӣсу аппаха̄таббесу ведитабботи. евасаддо четтха пуримападесупи йоджетаббо. итисаддо а̄диаттхо, пака̄раттхова̄. тена па̄л̣ийам̣ а̄гатам̣ на хету хетувиппайуттантиа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. тасса тасса пуггаласса аттабха̄вапарийа̄панно дхаммасамӯхо аджджхаттам̣на̄ма. тасмим̣пича йаттха тан̣ха̄йа атирекатарам̣ дал̣хапариггахо хоти. со чаккха̄дико читтена саха чхаббидхо дхаммо аджджхаттико на̄ма. аджджхатте видито па̄кат̣оти катва̄. татха̄ хи со аджджхаттаджджхаттантипи вутто. итара̄ни пана рӯпа̄дини пхасса̄дӣнича тадупа̄да̄йа тан̣ха̄париггахасса мандатта̄ ба̄хира̄ни на̄ма. йатха̄ хи локе ман̣ива̄ суван̣н̣ам̣ва̄ раджатам̣ва̄ бахигехе нидахитва̄ тхапитам̣ хоти. паччхива̄ суппам̣ва̄ гхат̣ова̄ сара̄вова̄ анто гехе тхапито. таттха паччхима̄ни чхад̣д̣етва̄пи пурима̄ни раккханти. тасма̄ та̄нева тан̣ха̄париггахадал̣хата̄йа антопарибхога̄твева вуччанти. паччхима̄ни пана ба̄хира парибхога̄твева. евам̣ сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. идхапи хи йади саккун̣еййа. рӯпа̄дӣни пхасса̄динича сабба̄ни чхад̣д̣етва̄пи чаккха̄дикам̣ чхаббидхамева авассам̣ раккхиссантӣти. ити тан̣ха̄ париггахасса дал̣хамандата̄ васенева тесам̣ двиннам̣ аджджхаттика ба̄хирата̄ вутта̄. на паваттидесавасена̄ти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣.
[185] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘аджджхаттикарӯпам̣ аттхабха̄васан̇кха̄там̣ атта̄нам̣ адхикичча уддисса паваттатта̄. ка̄мам̣ ан̃н̃епи аджджхаттасамбхӯта̄ аттхи. рул̣хӣвасена пана чаккха̄дикамева аджджхаттиканти’’ вуттам̣. там̣ на сундарам̣.
[186] йан̃ча таттха
‘‘аттасан̇кха̄там̣па̄ читтам̣ адхикичча тасса два̄рабха̄вена паваттатӣтхи аджджхаттам̣. тадева аджджхаттиканти’’ вуттам̣. там̣пи на сундарам̣.
тасмим̣ аттхе хи сати читтасса аджджхаттата̄ на сампаджджати. аджджхаттадхамма аджджхаттикаммонан̃ча ависесо а̄паджджатӣти.
йам̣ пана таттха
атхава̄ йади майам̣ на хома, твам̣ кат̣т̣хакалин̇гарӯпамо бхависсатӣти ваданта̄ вийа аттабха̄васса са̄тисайам̣ упака̄ракатта̄ чаккха̄динева висесато аджджхаттика̄нӣти вуттам̣. там̣ йуттатарам̣.
татха̄ упака̄ра̄тисайатта̄ева хи тесу сатта̄нам̣ париггаха дал̣хата̄ хотӣти. саттавидхам̣пи два̄рарӯпам̣на̄ма. йатха̄ккамам̣ вӣтхи читта̄нам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дикамма̄нан̃ча паваттимукхатта̄. таттха пана пан̃ча видхам̣ паса̄дарӯпам̣ упапаттидва̄рам̣на̄ма. вин̃н̃аттидвайам̣ каммадва̄рам̣на̄ма̄ти ол̣а̄рикарӯпам̣ пакатийа̄ тхӯласабха̄ватта̄ гхат̣т̣анасан̇кха̄тассача аттано киччасса ол̣а̄рикатта̄. сантикерӯпам̣ дӯре паваттассапи сӣгхатарам̣ н̃а̄н̣ена гахан̣айогйатта̄. саппат̣игхарӯпан̃ча̄ти еттха пат̣ихананам̣ пат̣игхо. со дувидхо висайависайӣнам̣ пат̣игхат̣т̣анам̣ маха̄ бхӯта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апат̣игхат̣т̣ананти. таттха йена пат̣игхат̣т̣анена паса̄да два̄ра̄нам̣ бхаван̇гассача вика̄раппатти хоти. идам̣ висайависайӣнам̣ пат̣игхат̣т̣анам̣на̄ма. йена руппаналаккхан̣а̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ руппана куппана гхат̣т̣ана пӣл̣ана бхиджджана̄дайо паваттанти. идам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апат̣игхат̣т̣анам̣ на̄ма. пат̣игхена саха ваттатӣти саппат̣игхам̣.
[187] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘йо сайам̣ ниссайавасенача сампатта̄нам̣ асампатта̄нан̃ча пат̣имукхабха̄во ан̃н̃аман̃н̃апатанам̣. со пат̣игхо вийа̄ти пат̣игхо. йатха̄хи пат̣игха̄те сати дуббаласса чаланам̣ хоти. евам̣ ан̃н̃аман̃н̃апат̣имукхабха̄ве сати арӯпасабха̄ватта̄ дуббаласса бхаван̇гасса чаланам̣ хотӣти’’ евам̣ маха̄бхӯтагхат̣т̣анам̣ упама̄маттам̣ катва̄ висайависайигхат̣т̣анамева гахитам̣. там̣ анупапаннам̣.
еван̃хи сати йа̄ни локе аджджхаттабахиддха̄санта̄несу гхат̣т̣ана̄ни диссанти. йесам̣ васена рӯпадхаммесу ан̃н̃аман̃н̃ам̣ лаггана бандхана тхамбхана дха̄ран̣а чалана̄дӣнива̄ вад̣д̣хана ха̄йана чхедана бхедана вилӣна викиран̣а̄дӣнива̄ паваттанти. та̄ни идха асан̇гахита̄ни сийум̣. нача та̄ни ануггаха упагха̄та васена паваттибхӯта саннипа̄та сан̇кха̄там̣ гхат̣т̣анам̣вина̄ ан̃н̃апака̄ра̄ниева сакка̄ бхавитунти. итарам̣ сол̣асавидхам̣ вуттапат̣ипаккхавасена сукхумарӯпам̣ дӯрерӯпам̣ апат̣игхарӯпан̃ча. упа̄диннарӯпам̣ на̄ма каттхачи йам̣кин̃чи сарӣрат̣т̣хакарӯпам̣ вуччати. каттхачи каммасамут̣т̣ха̄на мева тадубхайам̣пи тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи тусам̣ а̄диннапара̄мат̣т̣хатта̄ упа̄диннам̣ на̄ма ниппарийа̄йато пана каммасамут̣т̣ха̄намева упа̄диннам̣на̄ма. касма̄ тассева саттасанта̄не ниччака̄лам̣ паваттивасена са̄тисайам̣ бхусам̣ а̄диннагахитапара̄мат̣т̣хата̄самбхаватоти вуттам̣ каммаджам̣упа̄диннарӯпанти. етам̣ мама̄тиа̄дина̄ тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи бхусам̣ а̄дийатӣти упа̄диннам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи упетена каммуна̄ аттано пхалабха̄вена а̄диннам̣ гахитанти имаматтхам̣ дассети. саха нидассанена санидассанам̣. нидассананти чаккхувин̃н̃а̄н̣ена дат̣т̣хаббабха̄во вуччати. со пана дхаммато анан̃н̃аттепи ан̃н̃е вийа катва̄ упачарӣйати. еван̃хи сати аттхависесабодхо хотӣти. нидассанантива̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣акиччам̣ вуччати. тена саха ваттатӣти санидассанантипи йуджджатийева. чаккха̄дидвайам̣ асампаттавасена гочарагга̄хикам̣. гха̄на̄диттайам̣ сампаттавасена гочарагга̄хиканти пан̃чавидхам̣пи гочарагга̄хикарӯпанти йоджана̄. таттха паса̄де аллӣйитва̄ лаггитва̄ уппаннам̣ а̄рамман̣ам̣ сампаттам̣на̄ма. кесаггаматтам̣пи мун̃читва̄ уппаннам̣ асампаттам̣на̄ма. касма̄ панеттха чаккха̄дидвайам̣ асампаттамева ган̣ха̄ти. гха̄на̄диттайам̣ сампаттамева̄ти, паччайависесато. а̄локо хи рӯпагахан̣е чаккхусса паччайо. а̄ка̄соча саддагахан̣е сотасса̄ти чаккхурӯпесуча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ лаггитва̄ уппаджджама̄несу а̄локапарива̄расса ока̄со наттхи. татха̄ сотасаддесуча а̄ка̄сапарива̄расса̄ти. ва̄йуа̄папатхавийо пана гха̄на̄диттайасса гандха̄дигахан̣е паччайа̄ хонти. таттха ва̄йуна̄ма гандха̄кад̣д̣ханако на̄сава̄тойева, соча сампаттассева паччайо. а̄пона̄ма дживха̄теманако а̄по, сопи сампаттассева паччайо. на хи расо суккхадживха̄йа пхаратӣти. патхавӣча гхат̣т̣анаттха̄йа паччайо. на хи дуббалапатхавӣсанниссайо а̄локова̄ раджова̄ка̄йе патама̄нопи паса̄де гхат̣т̣етӣти. ити паччайависесато тесам̣ сампатта̄сампаттавасена гахан̣а висесо хотӣти. таттха чаккхусса та̄ва асампаттагахан̣ам̣ па̄кат̣ам̣. тан̃хи самӣпе аккхиван̣н̣ам̣ва̄ бхамукамӯлам̣ва̄ напассати. дӯре пана махантам̣ чандаман̣д̣ала̄дикам̣ва̄ пхалика̄дитирохитам̣ва̄ ван̣н̣ам̣ пассати. диса̄десававаттха̄нан̃часса пан̃н̃а̄йатӣти. сотасса пана катханти, таттха хи дӯре саддо чирена суййама̄но диссати паччхимадиса̄бха̄ге уппаннопи саддо антара̄ маханте четийа̄дике антарите сати даккхин̣апассатова̄ суййати. уттарапассатова̄. асуййама̄нова̄ хотӣти. вуччате, уппанно саддасан̇гха̄т̣о а̄санне т̣хита̄нам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аваса̄на̄ камена па̄кат̣ӣбхӯто хоти. пат̣игхат̣т̣ана̄нигхам̣соча балава̄ хоти. ахам̣ сун̣омӣти паватта̄ саллаккхан̣авӣтхийо сӣгхатарам̣ нирантарам̣ вийа паваттанти. дӯре т̣хита̄нам̣ пана пат̣игхат̣т̣ана̄нигхам̣со мандатаро хоти. а̄дито апа̄кат̣о. маджджхева̄ аваса̄нева̄ пин̣д̣авасена па̄кат̣ӣбхӯто. саллаккхан̣авӣтхийо чирена парена паваттанти. тасма̄ тесам̣ лахум̣ суто. чирена сутоти атима̄но хотӣти. апича, саддона̄ма ниссайадха̄тупарам̣пара̄йа паваттитва̄ дӯрам̣пи десам̣ гаччхатийева. евам̣ гаччханточа гатагатат̣т̣ха̄неева т̣хатва̄ саванӯпача̄ре т̣хита̄нам̣ сотасахассам̣пи гхат̣т̣ети. маханте пана четийа̄дике антарите сати йато а̄ка̄со уджум̣ виват̣о хоти. тато даккхин̣апассатова̄ уттарапассатова̄ гатагатат̣ха̄натовасотам̣ гхат̣т̣ети. мандатаро пана саддоасуййа ма̄нопи хоти. евам̣ гаччханточа йа̄ва сотапаса̄де аллӣйитва̄ нуппаджджати. та̄ва асампаттойева хоти. йо пана аллӣ йитва̄ уппаджджати. со сампаттона̄ма хоти. на со суййатӣти. йади пана сотам̣ сампаттависайам̣ сийа̄. йатха̄ анто куччхигато гандхо бахи нагха̄йийати. татха̄ анто куччхигато саддопи бахи насуйеййа. гандхасса вийа диса̄десававаттха̄нам̣ виссана сийа̄ти.
[188] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘гантва̄ висайадесам̣ там̣, пхаритва̄ ган̣хатӣти че. адхит̣т̣ха̄на видха̄ непи, тасса со гочаро сийа̄.’’ типи вича̄ритам̣. там̣ на сундарам̣.
на хи чаккха̄дидвайасса бахиддха̄ висайадесагаманасан̇го аттхӣти. гочарам̣ ган̣ха̄тӣти гочарагга̄хикам̣. паса̄да ман̣д̣абхӯтатта̄ а̄па̄тама̄гатам̣ а̄рамман̣анимиттам̣ сампат̣иччхатӣти аттхо.
вибха̄ванийам̣ пана
вин̃н̃а̄н̣а̄дхит̣т̣хитам̣ хутва̄ там̣там̣ гочарагахан̣а сабха̄ватта̄ти вуттам̣.
ван̣н̣оти рӯпа̄рамман̣ассетам̣ на̄мам̣. оджа̄ти а̄ха̄ра рӯпа ма̄ха. винибхуджджатӣти виниббхого. т̣ха̄нато десато уппаттика̄ран̣ато висум̣висум̣ ваваттхапӣйатӣти аттхо. навиниббхо готи авиниббхого. со ева рӯпанти авиниббхогарӯпам̣. а̄чарийа̄нандаттхеренапанеттха гандхарасаоджа̄ каттхачи винӣбхутта̄ диссантӣти пан̃чавидхамева авиниббхогарӯпам̣ иччхитам̣. там̣ парато а̄гамиссатӣти. [рӯпавибха̄го].
158. камманти ека̄ четана̄ева. са̄йева хи пат̣т̣ха̄не на̄на̄ккхан̣ика каммапаччайабха̄вена вутта̄. йатха̄ха-на̄на̄ккхан̣ика̄ кусала̄кусала̄ четана̄ випа̄ка̄нам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ча рӯпа̄нам̣ каммапаччайена паччайоти. читтанти пана сасампайуттадхаммам̣ адхиппетам̣. пат̣т̣ха̄не четасикадхамма̄нам̣пи рӯпасамут̣т̣ха̄панабха̄вена вуттатта̄. йатха̄ха-хетӯ хетусампайуттака̄нам̣ дхамма̄нам̣ там̣ самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ хету паччайена паччайотиа̄ди. утӯти теджойева. со хи каппасан̣т̣ха̄панавасена сакалам̣ ока̄са локам̣пи на̄на̄сарӣрасан̣т̣ха̄панавасена сака лам̣ рӯпамайам̣ ка̄йам̣ сатталокам̣пи на̄на̄руккхатин̣а̄дӣнам̣ аббхапат̣аламегхавут̣т̣хиджалаагги ва̄та̄дӣнан̃ча сан̣т̣ха̄панавасена сакалам̣ сан̇кха̄ралокам̣пи удайати пасавати джанети вад̣д̣хети. тасма̄ утӯти вуччатӣти. арати гаччхати паваттатӣти утӯтипи ваданти. а̄ха̄роти оджа̄ева. рӯпавира̄габха̄вана̄бхӯтам̣ арӯпакусалам̣ каммаджарӯпам̣ наджанетӣти вуттам̣ пан̃чавӣсативидхам̣пӣти. атисан̇кхатанти атӣтака̄ле йатха̄ка̄ лантаре рӯпам̣ джанети, татха̄ висесетва̄ сут̣т̣хукатам̣. аджджхатти касанта̄нети вуттам̣, аджджхаттасанта̄нети пана ваттаббам̣. аджджхатта мева аджджхаттикантива̄ икасаддасса аттхо дат̣т̣хаббо. пат̣исандхимупа̄да̄йа̄ти пат̣исандхичиттасса уппа̄даккхан̣ам̣ упа̄да̄йа. кхан̣екхан̣ети екекасса читтасса тӣсу тӣсу кхан̣есу. а̄чарийа̄нандаттхеро пана саббесам̣пи чатусамут̣т̣ха̄никарӯпа̄нам̣ екекасса читтасса уппа̄даккхан̣еева уппа̄дам̣ бхан̇гаккхан̣еева ниродхан̃ча а̄ха. ахам̣ панасса̄ дхиппа̄йо-сабба̄нипи чатусамут̣т̣ха̄никарӯпа̄ни читтасса уппа̄даккхан̣еева уппаджджанти, на бхан̇гаккхан̣е. йатха̄ха –
йассава̄ пана самудайасаччам̣ нируджджхати, тасса дуккхасаччам̣ уппаджджатӣти. ноти.
татха̄ та̄ни читтасса бхан̇гаккхан̣еева нируджджханти. на уппа̄даккхан̣е. йатха̄ха –
йасса кусала̄ дхамма̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджанти, тасса абйа̄ката̄ дхамма̄ нируджджхантӣти. ноти.
арӯпабхавам̣ сандха̄йа етам̣ йамакадвайам̣ вуттам̣. рӯпа̄ни пана читтасса бхан̇гаккхан̣епи уппаджджанти. уппа̄даккхан̣епи нируджджхантӣти че. на. еван̃хи сати –
йассава̄ пана самудайасаччам̣ нируджджхати, тасса дуккхасаччам̣ уппаджджатӣти. арӯпе тан̣ха̄йа бхан̇гаккхан̣е тесам̣ самудайасаччам̣ нируджджхати. ноча тесам̣ дуккхасаччам̣ уппаджджати. пан̃чавока̄ре тан̣ха̄йа бхан̇гаккхан̣е тесам̣ самудайасаччан̃ча нируджджхати, дуккхасаччан̃ча уппаджджатӣтича.
итараттхача
арӯпе кусала̄нам̣ уппа̄даккхан̣е тесам̣ кусала̄ дхамма̄ уппаджджанти. ноча тесам̣ абйа̄ката̄ дхамма̄ нируджджханти. пан̃чавока̄ре кусала̄нам̣ уппа̄даккхан̣е тесам̣ кусала̄ дхамма̄ча уппаджджанти. абйа̄ката̄ дхамма̄ча нируджджхантӣтича.
евам̣ парипун̣н̣апан̃ха̄ева уддхат̣а̄ сийум̣. ноти пана пат̣иседхова уддхат̣о. тасма̄ найидам̣ арӯпабхавам̣ сандха̄йа вуттанти сакка̄ ваттунти. читтаджарӯпам̣ сандха̄йа вуттанти че. тампи на. каммаджарӯпасса вигахан̣е виродхасса йамакапа̄т̣хантарасса абха̄вато. ануломассевача бха̄вато. йатха̄ха –
йассава̄пана йаттха маниндрийам̣ на уппаджджати. тасса таттха джӣвитиндрийам̣ науппаджджатӣти. асан̃н̃асатта̄нам̣ тесам̣ таттха маниндрийам̣ на уппаджджати. ноча тесам̣ таттха джӣвитиндрийам̣ на уппаджджати.
саббесам̣ чаванта̄нам̣ паватте читтасса бхан̇гаккхан̣е тесам̣ таттха маниндрийан̃ча науппаджджати. джӣвитиндрийан̃ча науппаджджатӣти.
еттха хи асан̃н̃асатта̄нанти етена рӯпаджӣвитиндрийа мева вуттам̣. йадича там̣ читтасса бхан̇гаккхан̣епи уппаджджеййа, пуримакот̣т̣ха̄се паватте читтасса бхан̇гаккхан̣е асан̃н̃асатта̄нам̣ тесам̣.ла. джӣвитиндрийам̣ науппаджджатӣти вуттам̣ сийа̄, паччхимакот̣т̣ха̄сеча саббесам̣ чаванта̄нам̣ иччева вуттам̣ сийа̄ти. паччхимакот̣т̣ха̄се пана арӯпа джӣвитиндрийам̣ сандха̄йа вуттанти че. на. татха̄ гахан̣аттхам̣ йамака па̄т̣хантара̄бха̄вато саббан̃н̃увисайеча т̣ха̄не па̄л̣ийо сам̣сандитва̄ балаватийа̄ па̄л̣ийуттийа̄ева т̣ха̄таббатоти. йасма̄ча рӯпадхамма̄ на̄ма дандхапаваттино хонти. арӯпадхамма̄ лахупаваттино т̣хитиккхан̣оча тесам̣ висум̣ ган̣анӯпаго наттхи. тасма̄ ан̃н̃ойева рӯпа дхамма̄нам̣ кхан̣апабандхо. ан̃н̃о арӯпадхамма̄нам̣. таттха саббепи рӯпадхамма̄ екачиттаккхан̣апарима̄н̣ена аттано уппа̄даккхан̣ена йутта̄ кхан̣е кхан̣е нирантарамева уппаджджанти. пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа сахуппаннатта̄ча пана двиннам̣ тесам̣ уппа̄да̄дива̄ ниродхантова̄ йа̄ваджӣвам̣писахева хотӣтипи тасса адхиппа̄йоти. йамака па̄л̣ийо пана на̄на̄ттха̄, на̄на̄бйан̃джана̄, гамбхӣроча саттху адхиппа̄йо. тасма̄ сут̣т̣ху вича̄ретва̄ саллаккхетаббо. на пана дхаммата̄ еса̄ йамакасса. йадидам̣ йатха̄ла̄бхайоджана̄ти катва̄ аттано адхиппа̄йе т̣хатва̄ дит̣т̣хам̣ дит̣т̣хам̣ йамакапа̄т̣хам̣ йатха̄ла̄бхайо джана̄йаева сакка̄ йоджетунти. рӯпавира̄габха̄вана̄висесабхӯтам̣ арӯпакусалам̣ тасмим̣ локе рӯпасахитам̣ пат̣исандхим̣ наджанети. суддхаарӯпамева джанети. тасма̄ рӯпасантатисӣсасса саббасо абха̄ва̄ татруппанна̄ни сабба̄ни чхачатта̄лӣсачитта̄ни рӯпам̣ джанетум̣ на на сакконти. арӯпавипа̄ка̄ пана таттхева нийамуппанна̄ти арӯпапа̄кассева гахан̣ам̣ катам̣, тенева ат̣т̣хакатха̄йам̣, ан̃н̃а̄нипи бахӯни а̄руппе уппанна̄ни анока̄саттха̄ рӯпам̣ насамут̣т̣ха̄пентӣти вуттам̣ таттха анока̄сата̄на̄ма а̄дито пат̣т̣ха̄йа уппаннасса рӯпасантатисӣсасса абха̄во ева дат̣т̣хабботи.
[189] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘рӯпавира̄габха̄вана̄ниббаттатта̄ хетуно таббидхурата̄йа̄’’типи ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. там̣ ака̄ран̣ам̣.
рӯпа̄рӯпавира̄габха̄вана̄бхӯтамагганиббаттасса локуттаравипа̄касса рӯпока̄се сати рӯпаджанаката̄дассанатоти. джха̄нан̇гавирахена ан̇гадуббала̄нипи рӯпам̣ на джанентӣти двипан̃чавин̃н̃а̄н̣агахан̣ам̣ катам̣. итара̄ нипи пана паннарасака̄марӯпа пат̣исандхичитта̄ни кхӣн̣а̄сава̄нам̣ паринибба̄начути читтанти има̄ни читта̄ни рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄пентийева. евам̣сантепи та̄ни сабба̄нипи бхаван̇гака̄ле акхӣн̣а̄сава̄нан̃ча чутика̄ле самут̣т̣ха̄пентӣти тесам̣ идха агахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣.
[190] вибха̄ванийам̣ пана
пат̣исандхичиттам̣ пана чутичиттан̃ча екӯнавӣсати бхаван̇гассева антогадхатта̄ читтантарам̣ на хотӣти на тасса ваджджанам̣ ката’’нти вуттам̣. таттха екӯнавӣсати бхаван̇гассева̄ти на ваттаббам̣.
арӯпавипа̄касса сарӯпато ваджджитатта̄ти. касма̄ пана йатха̄ вутта̄ни паннараса пат̣исандхичитта̄ни пат̣исандхиккхан̣е рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄пентӣти, паридуббалатта̄. читтан̃хина̄ма уппа̄даккхан̣еева парипун̣н̣ам̣ паччайам̣ лабхитва̄ балавам̣ хоти. рӯпан̃ча т̣хитиккхан̣ева.
тасма̄ аттано балавантаккхан̣е уппаджджама̄набха̄вена дуббалам̣ ваттхум̣ нисса̄йа уппаннатта̄ сайам̣пи паридуббалам̣ хотӣти сабба̄нипи та̄ни тада̄ рӯпам̣ насамут̣т̣ха̄ пентӣти. еттхача кечи анантара̄севана̄дипаччайа̄ читтасса уппа̄даккхан̣еева пхаранти. рӯпасса пана упаттхамбхакабхӯта̄ утуа̄ха̄ра̄ паччха̄джа̄тапаччайадхамма̄ча т̣хитиккхан̣еевапхарантӣти тесам̣ йатха̄ккамам̣ уппа̄даккхан̣е т̣хитиккхан̣еча парипун̣н̣апаччайала̄бхо ведитаббо.
[191] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘паччха̄джа̄та паччайарахитам̣ пана а̄ха̄ра̄дӣхича анупаттхаддхам̣ дуббалаваттхум̣ нисса̄йа паваттатта̄ аттаноча а̄гантуката̄йа каммаджарӯпехича читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нам̣ т̣ха̄нам̣ гахетва̄ т̣хитатта̄’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. таттха паччха̄джа̄та паччайа рахитанти идам̣ вича̄ретаббам̣.
пат̣исандхичиттасса т̣хитиккхан̣е паччха̄джа̄та паччайа рахитасса пиутусса рӯпаджанакабха̄васса ваккхама̄натта̄. на хи аттана̄ авиджджама̄нам̣ паччхимачиттам̣ пуримачиттаккхан̣е т̣хитасса кассачи рӯпасса паччха̄джа̄та паччайо хоти. аттхи паччайекадесатта̄ тасса паччайасса̄ти. кхӣн̣а̄сава̄нам̣ чутичиттам̣ пана пакатийа̄ва вӯпасантават̣т̣амӯле санта̄не паваттатта̄ сантатарам̣ хоти. пуна а̄йусан̇кха̄ра̄нам̣ париккхайена дуббалатаре парийантагате ча ваттхумхи нисситатта̄ дуббалатаран̃ча хотӣти там̣ рӯпам̣ насамут̣т̣ха̄петӣти, а̄чарийа̄нандаттхеро пана саббасатта̄нам̣пи чутичиттам̣ рӯпам̣ насамут̣т̣ха̄петӣти иччхати. йатха̄ха-кхӣн̣а̄сава̄нам̣ чутичиттанти висесетва̄ вуттам̣.
ка̄ма̄вачара̄нам̣ паччхимачиттасса уппа̄даккхан̣е йасса читтасса анантара̄ ка̄ма̄вачара̄нам̣ паччхимачиттам̣ уппаджджиссати. рӯпа̄вачаре арӯпа̄вачаре паччхимабхавика̄нам̣ йеча рӯпа̄вачарам̣ арӯпа̄вачарам̣ упападжджитва̄ паринибба̄йиссанти, тесам̣, чаванта̄нам̣ тесам̣ вачӣ сан̇кха̄ро нируджджхиссати, ноча тесам̣ ка̄йасан̇кха̄ро нируджджхатӣти –
пана вачанато ан̃н̃есам̣пи чутичиттам̣ рӯпам̣ насамут̣т̣ха̄петӣти вин̃н̃а̄йати. на хи рӯпасамут̣т̣ха̄пака читтасса габбхагамана̄ди винибаддха̄бха̄ве ка̄йасан̇кха̄ра̄самут̣т̣ха̄панам̣ аттхи, на ча йуттам̣ чуточа читтасамут̣т̣ха̄нан̃часса паваттатӣти. на̄пи чутичиттам̣ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄петӣти па̄л̣и аттхӣти.
анут̣ӣка̄йам̣ пана
тасмим̣ па̄т̣хе тесам̣ чаванта̄нам̣ ноча ка̄йасан̇кха̄ро нируджджхатӣти вачанам̣ на кевалам̣ чутичиттассева рӯпасамут̣т̣ха̄пана̄бха̄вам̣ са̄дхети, атхакхо тато пурима̄нам̣ саббесам̣ маран̣а̄санна читта̄нам̣ рӯпасамут̣т̣ха̄пана̄бха̄вам̣пи са̄дхетийева̄ти дӣпети. чути читтасмим̣хи ка̄йасан̇кха̄расса ниродхе пат̣исиддхе тато пуббе йа̄ва саттарасамачитта̄ еттхантаре тасса уппа̄допи пат̣исиддхоева хотӣти. саббан̃четам̣ вича̄ретаббам̣.
ка̄йасан̇кха̄роти хи асса̄сапасса̄со вуччати. соча сут̣т̣ху ол̣а̄рико рӯпадхаммоти начутичитте танниродха̄бха̄ва вачанена итара̄ни сукхума̄нипи рӯпа̄ни чутичиттам̣ наджанетӣти сакка̄ ваттум̣.
[192] йан̃ча таттха
на хи рӯпасамут̣т̣ха̄пакачиттасса габбхагамана̄ди винибаддха̄бха̄ве ка̄йасан̇кха̄ра̄самут̣т̣ха̄панам̣ аттхӣти вуттам̣. там̣пи на йуджджати.
та̄ниева хи габбхагамана̄дӣни имассаттхасса са̄дхака̄ни бхавитум̣ араханти ол̣а̄рикасса ка̄йасан̇кха̄расса асамут̣т̣ха̄пакам̣пи читтам̣ итарам̣ сукхумарӯпам̣ пана самут̣т̣ха̄петийева̄ти.
[193] йам̣пи таттха
на ча йуттам̣ чуточа читтасамут̣т̣ха̄нан̃часса паваттатӣти вуттам̣. там̣пи ака̄ран̣ам̣.
на хи чутито парам̣ катипайакхан̣аматтам̣ читтаджарӯпапаваттийа̄ кочи виродхо аттхӣти.
йан̃ча таттха
на̄пи чутичиттам̣ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄петӣти па̄л̣и аттхӣти вуттам̣. таттхапи чутичиттам̣ рӯпам̣ насамут̣т̣ха̄петӣтипи наттхи, ан̃н̃атра ка̄йасан̇кха̄ра̄ти на на сакка̄ ваттунти.
евам̣ пана йуттам̣ сийа̄, йатха̄ рӯпадхамма̄ а̄дито пат̣исандхика̄ле екачиттаккхан̣аматте паччайапариттата̄йава̄ аттано дандхавутти та̄йава̄ дуббала̄ хонти, татха̄ парийоса̄непи маран̣ака̄ле париккхӣйама̄напаччайата̄йава̄ ниродха̄санната̄йава̄ паридуббала̄ева хонтӣти сакка̄ ваттум̣. тасма̄ ваттхусса а̄диантаниссита̄ни пат̣исандхичутичитта̄ни самадуббала̄ниева хонтӣти сакка̄ вин̃н̃а̄тунти.
вибха̄ванийам̣ пана
абхидхамматтхавика̄санийан̃ча па̄л̣ивиродхам̣ ман̃н̃ама̄но кин̃чиматтампи авича̄ретва̄ т̣ӣка̄су вуттанайамева сут̣т̣ху вика̄сайитва̄ гатоти.
патхамабхаван̇гамупа̄да̄йа̄ти патхама бхаван̇гачиттасса уппа̄даккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа. джа̄йантамева̄ти уппа̄даккхан̣е уппа̄даккхан̣е уппаджджа ма̄намева, на тит̣т̣хантам̣. нача бхиджджама̄нанти аттхо. ка̄ран̣ам̣ вуттамева. таттха̄ти тасмим̣ пан̃часаттативидхе читте. аппана̄джавананти абхин̃н̃а̄двайаваджджитам̣ чхаббӣсативидхам̣ аппана̄джаваначиттам̣. ирийа̄патханти гаманаваджджитам̣ тивидхам̣пи ирийа̄патхам̣.
[194] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘гамана̄дӣ’’ти вуттам̣. там̣ на йуджджати.
на хи ан̇гапаччан̇га̄нам̣ чаланапханданаматтам̣пи вин̃н̃аттийа̄ вина̄ сиджджхати. куто гаманам̣. нача йатха̄вуттам̣ аппана̄джаванам̣ вин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄петум̣ саккотӣти. пи саддена там̣ накевалам̣ рӯпасамут̣т̣ха̄пакаматтам̣ти дассети. санна̄метӣти сандха̄рети айамевава̄ па̄т̣хо сийа̄, ваккхама̄нехи читтехи абхисан̇кхатам̣ йатха̄паваттам̣ ирийа̄патхам̣ апатама̄нам̣ ачалама̄нам̣ дха̄рети упаттхамбхетӣти аттхо. упаттхамбханан̃четтха йатха̄паваттасса ирийа̄патхасса раккханаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. науккхипитва̄ вийа абхинӣхаран̣ам̣. итаратха̄ тхамбханавин̃н̃аттийа̄ пасан̇го сийа̄ти. еттхача йатха̄нисиннассава̄ т̣хитассава̄ бхаван̇га читте аббокин̣н̣е паваттама̄не ан̇га̄ни осӣданти патанти. на татха̄ имасмим̣ чхаббӣсативидхе джа̄гаран̣ачитте ваккхама̄несучадваттим̣са видхесу джа̄гаран̣ачиттесупаваттама̄несу. тесу пана паваттама̄несу ан̇га̄ни упаттхаддха̄ни хонти. на осӣданти на патанти. пуббе йатха̄ тхапита̄нева паваттантӣти ведитаббам̣.
[195] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘на ева метесу дваттим̣савидхесу ваккхама̄несу ча чхаббӣсати йа̄ джа̄гаран̣ачиттесу паваттама̄несӯ’’ти па̄т̣хо.
на еваметесу чхаббӣсатийа̄ джа̄гаран̣ачиттесу ваккхама̄не суча дваттим̣са видхесу паваттама̄несӯти пана па̄т̣хо йутто. вот̣т̣хаббананти манодва̄ре а̄ваджджанама̄ха. на хи пан̃чадва̄рика̄ни джавана читта̄нипи вин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄пенти. ирийа̄патхупаттхамбхана маттам̣ ва̄ писаддена гахитхам̣ сандха̄йа вот̣т̣хаббана̄дӣни пан̃чадва̄рика̄нипи гахита̄нити дат̣т̣хаббам̣. еттхача ирийа̄патхона̄ма гамана̄дина̄ тена тена аваттха̄висесена паватта̄ рӯпадхамма̄ева. евам̣ сантепи кин̃чичиттам̣ рӯпа са̄ман̃н̃амева джанети на татопарам̣. кин̃чи ан̃н̃ачиттасса васена йатха̄паваттам̣ ирийа̄патхам̣ раккхитум̣ева саккоти, на аппаваттам̣ ирийа̄патхам̣ паваттетум̣. кин̃чи вин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄петва̄ аппаваттан̃ча ирийа̄патхам̣ паваттетум̣ саккоти. ан̃н̃а̄нича ка̄йика ва̄часика вика̄ра̄ни джанетум̣ саккоти. йа̄нича читта̄ни уттаракиччам̣ джанетум̣ сакконти. та̄ни хет̣т̣химахет̣т̣химам̣ киччам̣ джанетум̣ сакконтийева̄ти дассанаттхам̣ айам̣ вибха̄го катоти ведитаббо.
[196] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘йам̣пана читтам̣ вин̃н̃аттиджанакам̣, там̣ екам̣сато ирийа̄патху паттхамбхакам̣. ирийа̄ патхасса вин̃н̃аттийа̄ саха авина̄бха̄вато’’ти вуттам̣. там̣ на йуджджати.
идха хи ирийа̄патхупаттхамбханам̣на̄ма вин̃н̃аттирахитамева̄ дхиппетам̣, на вин̃н̃аттисахитам̣. итаратха̄ аппана̄джавана̄нам̣пи вин̃н̃аттиджанаката̄ а̄паджджеййа̄ти. соманассаджавана̄ни тераса̄ти хаситуппа̄дена саддхим̣ лобхамӯлато маха̄ кусалато маха̄ крийато ча чатта̄ричатта̄рӣти тераса соманассаджавана̄ни. тесупана кусала̄ кусалато ат̣т̣хапутхуджджана̄нам̣. дит̣т̣хивиппайутта̄ кусалакусалато чхасеккха̄нам̣. крийато пан̃чакхӣн̣а̄сава̄нанти дат̣т̣хаббам̣. саббам̣ ка̄йавачӣманокаммам̣ н̃а̄н̣апуббан̇гамам̣ н̃а̄н̣а̄нупариваттанти вачанато вича̄ран̣акиччарахито хаситуппа̄до саббан̃н̃убуддха̄нам̣ насамбхаватӣти евам̣ паватто ва̄до ат̣т̣хакатха̄йам̣ пат̣иккхиттойева. тасмим̣ва̄де хи сати итаресам̣пи ахетукачитта̄нам̣ н̃а̄н̣авиппайуттамаха̄ крийаджавана̄нан̃ча буддха̄нам̣ асамбхаво а̄паджджати. тасма̄ тесам̣ хаситуппа̄дачиттена паваттасса ситакаммасса пубба̄парапаватта̄нам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ васена н̃а̄н̣апуббан̇гамата̄ н̃а̄н̣а̄нупариваттата̄ ча ведитабба̄ти. сӣтун̣хоту саман̃н̃а̄та̄ти идам̣ сӣтам̣ идам̣ ун̣ханти евам̣ сабба локийамаха̄джанехи сут̣т̣ху париччхиндитва̄ н̃а̄та̄. т̣хитиппатта̄ва̄ти аттано т̣хитибха̄вам̣ т̣хитиккхан̣ам̣ва̄ патта̄ева. на пана читтамива джа̄йанта матта̄ти аттхо. ка̄ран̣ам̣ вуттамева.
[197] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘паччха̄джа̄та̄дипаччайупаттхамбхала̄бхена т̣хитиккхан̣еева утуоджа̄нам̣ балавабха̄воти вуттам̣ теджодха̄ту т̣хитиппатта̄тиа̄ди’’. таттха паччха̄джа̄тапаччайавачанам̣ хет̣т̣ха̄ вича̄ритамева.
апича, йади утуно балавабха̄во рӯпуппа̄данан̃ча паччха̄джа̄тапаччайа̄йаттам̣ сийа̄. евам̣ сати со пат̣исандхичиттасса т̣хитиккхан̣е рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄пеййа, тада̄ паччха̄джа̄тапаччайассева абха̄вато. ваккхатича т̣хитика̄ламупа̄да̄йа утусамут̣т̣ха̄на̄ти. еттхача т̣хитика̄ланти пат̣исандхичиттасса т̣хӣтика̄ло вуттоти. тасма̄ паччха̄джа̄тапаччайавачанам̣ вича̄ретва̄ сампат̣иччхитаббанти. оджа̄сан̇кха̄то а̄ха̄роти каммасамут̣т̣ха̄на̄дивасена чатуббидхо аджджхаттасанта̄на гатоаситапӣтакха̄йитаса̄йитавасена чатуббидхо, бахиддхасанта̄ нагаточа оджа̄сан̇кха̄то дувидха̄ха̄ро. тадубхайа̄пича сам̣сагга васена ладдхупаттхамбха̄ еварӯпам̣ самут̣т̣ха̄пентӣти вуттам̣ аджджхохаран̣а ка̄лети. еттхача бахиддха̄самбхӯтена утуна̄ саха аджджхатта самбхӯта̄нам̣ чатусамут̣т̣ха̄на̄нам̣ утуоджа̄нам̣ вийа бахиддха̄самбхӯта̄йа оджа̄йапи аджджхаттам̣ рӯпасамут̣т̣ха̄нам̣ саббаат̣т̣хакатха̄су вуттам̣.
йатха̄ха-маджджхимат̣т̣хакатха̄йам̣
кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро та̄ва мукхе тхапитаматто ева ат̣т̣харӯпа̄ни самут̣т̣ха̄пети. дантавичун̣н̣итам̣ пана аджджхохарӣйама̄нам̣ екекам̣ ситтхам̣ ат̣т̣ха ат̣т̣ха рӯпа̄ни самут̣т̣ха̄петӣти.
а̄чарийадхаммапа̄латтхерена пана йади бахиддхасамбхӯта̄ оджа̄ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пеййа, евам̣ сати йатха̄ бахиддхасамбхӯто уту аджджхаттан̃ча бахиддха̄ча рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети. татха̄ са̄ бахиддха̄пи рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пеййа. на пана самут̣т̣ха̄пети. тасма̄ са̄ аджджхаттам̣ патва̄пи рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄ петийева. екантена пана аджджхаттаоджа̄ева самут̣т̣ха̄пети. са̄ пана тасса̄ упаттхамбханапаччайоева хотӣти адхиппа̄йена мукхе тхапитаматтоева. на сан̇кха̄дито. таттакенапи аббхантарасса паччайо хотийева, кена̄ха ат̣т̣ха ат̣т̣ха рӯпа̄ни самут̣т̣ха̄петӣти маджджхимат̣ӣка̄йам̣ вуттам̣. йасма̄ пана упа̄диннака̄ уту оджа̄на̄ма сут̣т̣ху пан̣ӣтарӯпа̄ хонти, тасма̄ бахиддха̄ оджа̄пи аджджхаттам̣ патва̄ тена утуна̄ сут̣т̣ху седийама̄на̄ та̄йача оджа̄йа сут̣т̣ху упаттхамбхӣйа ма̄на̄ сарӣре медасинехупачайавасена рӯпам̣ самут̣т̣ха̄петийева̄ти йуттам̣. аджджхохаран̣ака̄лети идан̃ча сут̣т̣ху балавабха̄ваппатта ка̄лам̣ сандха̄йа вуттам̣. висуддхимагге пана ма̄тара̄ парибхутта̄ха̄ропи да̄ракасса сарарам̣ пхаритва̄ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети. сарӣре маккхита̄ха̄ ропи рӯпам̣ самут̣т̣ха̄петӣти вуттам̣. мукхе тхапитаматтоева ат̣т̣харӯпа̄ни самут̣т̣ха̄петӣтича пуббе вуттанти. т̣ха̄на паттова̄ти аттано т̣хитиккхан̣ам̣ паттоева. еттхача чатӯсу самут̣т̣ха̄несу утуева маханто маха̄тха̄мо маха̄виппха̄роча хоти. со хи сакалассапи ока̄салокасса бахиддха̄ сан̇кха̄ралокассача самут̣т̣ха̄ пако вина̄сако ча хоти. сатталокассача соева маханто аджджхаттасамбха̄рабхӯто хоти. итара̄ни пана тӣн̣и тасса парива̄раматта̄ниева сампаджджантӣти.
хадайа индрийа рӯпа̄ни каммаджа̄нева, на читтаджа̄дини. йадиевам̣ виппасанна̄ни кхо те а̄вусо са̄рипутта индрийа̄ни. катарена твам̣ етарахи виха̄рена вихарасӣти касма̄ вуттанти. индрийасамбха̄ра̄нам̣ ван̣н̣а̄нам̣ сама̄патти читтасамут̣т̣хита̄нам̣ висадавиппасанната̄васена упачари татта̄ти. татха̄ хи ека̄баддхапаватта̄ни чатуджарӯпа̄ни екасмим̣ виппасанне сабба̄ни виппасанна̄нева хонти. мила̄теча мила̄та̄нева̄ти. утучитта̄ха̄ра̄ пана тесам̣ наваннам̣ упаттхамбханапаччайа̄ хонтӣти ведитаббам̣. еттха ча уппалападума̄ни вийа каммаджарӯпа̄ни дат̣т̣хабба̄ни. тесам̣ бӣджам̣ вийа каммам̣. каддамодака̄ни вийа утуа̄ха̄ра̄дӣни. вин̃н̃атти двайам̣ читтаджамева. татха̄ хи там̣ читтасахабхӯ читта̄нупариваттидхаммесу бхагавата̄ ниддит̣т̣ханти. саддочиттотуджоти касма̄ вуттам̣. нанунидхикан̣д̣асутте суван̣н̣ата̄ сусарата̄ сусан̣т̣ха̄нам̣ сурӯпата̄тиа̄дина̄ та̄дисена каммависесена саддасампаттина̄ма вутта̄ти. саччам̣, каммависесена пана йатха̄ сувисадо сумадхуро саддо паваттати, татха̄ т̣ха̄накаран̣агата̄нам̣ упа̄диннакасарӣра̄нам̣ сусан̣т̣хитата̄ ва̄та семха̄дӣхи апалибуддхата̄ча хоти. тасма̄ таммӯлика̄саддасампатти каммапхалесу паккхипитва̄ сусарата̄ти вутта̄. на екантена саддасса каммаджанитатта̄ти ведитабба̄.
лахута̄диттайам̣ утучитта̄ха̄рехи самбхотӣти касма̄ вуттам̣. нану аппа̄ба̄дхасам̣ваттаника̄ еса̄ ма̄н̣ава пат̣ипада̄, йадидам̣ авихим̣са̄ти вуттам̣. аппа̄ба̄дха паччайасамут̣т̣хитан̃ча етам̣ рӯпаттайам̣. татха̄ хи дандхатта̄ди кара дха̄туккхота пат̣ипаккхапаччайа самут̣т̣ха̄ната̄ етасса вутта̄ти. вуччате, каммаджарӯпа̄нина̄ма удаке паккхитта̄ни сатапа̄катела̄ни вийа пакатийа̄ва камма̄нурӯпам̣ лаху муду камман̃н̃а бхӯта̄ни хонти. тасма̄ тесам̣ висум̣ лахута̄ди вика̄рона̄ма наттхи. йато тесам̣ екасмим̣бхаве ека̄аддха̄ паччуппанната̄ва лаббхатӣти. еван̃ча катва̄ йамакесупи тесам̣ ка̄лабхедо пат̣исандхивутипариччхиннена аддха̄ паччуппанненева гахитоти. йасма̄ пана читтам̣на̄ма на̄на̄нӣваран̣абхедавасенава̄ сукха дуккха пӣти пассаддхи саддха̄ пан̃н̃а̄ди васенава̄ на̄на̄ кхан̣есу на̄на̄ аваттха̄ йуттам̣ хоти. татха̄ утуа̄ха̄ра̄ча саппа̄йа̄ саппа̄йабхедавасена. тасма̄ техи тӣхи самут̣т̣хита рӯпа̄ниева на̄на̄кхан̣есу гарукалахука̄ди васена на̄на̄вика̄райутта̄ни хонти. йато тесам̣ сантати самайа васена ка̄лабхедо лаббхати. еван̃ча катва̄ йамакесупи акаммаджа̄нам̣ паваттика̄ле кхан̣асантативасенапи ка̄лабхедо гахитоти. нану каммавипа̄каджа̄ а̄ба̄дха̄ти вуттам̣. сатича камма самут̣т̣ха̄не а̄ба̄дхарӯпе татовут̣т̣ха̄набхӯто каммаджо лахута̄ди гун̣опи висум̣ лаббхама̄но сийа̄ти. на. йесан̃хи васена имасмим̣ сарӣре каммавипа̄каджа̄на̄ма а̄ба̄дха̄ уппаджджанти. та̄ни упапӣл̣акупа гха̄такакамма̄нипи гатика̄лапайога випаттийо лабхама̄на̄ни ева сарӣрат̣т̣хака̄ патхава̄дайо ва̄тапитта̄дайоча утусамут̣т̣ха̄на̄ дха̄туйо кхобхетва̄ на̄на̄ба̄дхе уппа̄денти. утусамут̣т̣ха̄на̄су пана кхуббхита̄су итара̄ни таданугатика̄ни ева хонти. тенева хи сӣтенапи руппати, ун̣хенапи руппати, джигаччха̄йапи руппати, випа̄са̄йапи руппатӣтиа̄дина̄ утупадха̄нова рӯпадхамма̄нам̣ руппанапаччайо вуттоти. тасма̄ кевалам̣ каммасамут̣т̣ха̄но а̄ба̄дхона̄ма наттхи. йато йатха̄вутто каммаджо лахута̄дигун̣она̄ма висум̣ лаббхама̄но сийа̄ти.
йасма̄ пана авихим̣са̄ камманиббатта̄ сатта̄ тесам̣ упапӣл̣ака̄дӣнам̣ камма̄нам̣ сувидӯрата̄йачева сарӣракот̣т̣ха̄са̄нам̣ гханасиниддхасан̣т̣хитийа̄ дуккхобханийата̄йача ниббаттабхаве нира̄ба̄дха̄ хонти. тасма̄ тадаттхам̣ сандха̄йа аппа̄ба̄дхасам̣ваттаника̄ еса̄ ма̄н̣авапат̣ипада̄. йадидам̣ авихим̣са̄ти вуттам̣, на пана аппа̄ба̄дханимиттасса лахута̄диттайасса каммасамут̣т̣ха̄ната̄йа. еван̃ча катва̄ рӯпакан̣д̣ена каммассакат̣атта̄рӯпесу ева етам̣ рӯпаттайам̣ ниддит̣т̣ханти дат̣т̣хаббам̣. рӯпакала̄па̄на̄ма екасмим̣ парама̄н̣усмим̣пи бахувидха̄ хутва̄ паваттанти. тасма̄ чатуджарӯпа кала̄песу гханабха̄вена паваттама̄несу кала̄пантарабхӯта̄ а̄ка̄садха̄тупи диссама̄на̄ева хотӣти катва̄ чатуджесу тасса̄ гахан̣ам̣ катам̣. ка̄мам̣ сабба̄нипи аниппханнарӯпа̄ни кеначи паччайена аниппха̄дита̄ни хонти. тесу пана на татха̄ лаккхан̣арӯпа̄ни. йатха̄ итара̄ни читта̄ди паччайа висесена диссама̄на висеса̄ни хонтӣти вуттам̣ лаккхан̣арӯпа̄ни на куточи джа̄йантӣти. джа̄йама̄на̄ди рӯпа̄нанти джа̄йама̄на джиййама̄на миййама̄на̄нам̣ рӯпакала̄па̄нам̣. сабха̄ватта̄ти джа̄тиджара̄маран̣асан̇кха̄талаккхан̣асабха̄ваматтатта̄. еттхача рӯпакан̣д̣е утусамут̣т̣ха̄нанти ча а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нанти ча вуттам̣ наттхи. пат̣т̣ха̄не ева вуттам̣.
еттха сийа̄, джарата̄ аниччата̄ па̄л̣ийамева на куточи самут̣т̣ха̄на̄ти вутта̄. тасма̄ идхапи та̄сам̣ накуточи самут̣т̣ха̄несу гахан̣ам̣ йуттам̣. упачайасантатийо пана па̄л̣ийам̣пи куточи самут̣т̣ха̄несу вутта̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣пи та̄хи саддхим̣ висати каммаджарӯпа̄ни саттараса читтаджарӯпа̄ни чуддаса утуджарӯпа̄ни тераса а̄ха̄раджа рӯпа̄ни вутта̄ни. тасма̄ идха та̄сам̣ накуточисамут̣т̣ха̄ната̄ наваттабба̄ти. вуччате, рӯпаджанака̄нам̣ джананабйа̄па̄рона̄ма аттана̄ джанитарӯпа̄нам̣ уппа̄даккхан̣е ева пхарати. на-тато парам̣, тасма̄ тасмим̣ кхан̣е лаббхама̄на̄ упачайасантатийойева куточи джа̄тапарийа̄йам̣ араханти, на джарата̄ аниччата̄йоти катва̄ па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄ йам̣ча та̄сам̣ева куточи самут̣т̣ха̄несу гахан̣ам̣ катам̣. апича, пуббе аджа̄та̄ дхамма̄ паччайе сати джа̄йанти. асати на джа̄йантӣти аттхи. джа̄та̄ пана дхамма̄ паччайе сати джиййанти, миййанти. асати наджиййанти намиййантӣти наттхи, тасма̄ пурима̄нам̣ двиннам̣ паватти екантена паччайа̄йатта̄ хоти. паччхима̄нам̣ двиннам̣ паватти пана екантена паччайа нирапеккха̄ хотӣти имина̄ парийа̄йена та̄сам̣ тесу гахан̣ам̣ агахан̣ан̃ча ведитаббам̣. йам̣ пана суттападесу джара̄маран̣ам̣ бхиккхаве сан̇кхатам̣ пат̣ичча самуппаннанти вуттам̣. там̣ джа̄тийа̄ сатиева тадубхайам̣ пан̃н̃а̄йати. асати на пан̃н̃а̄йатӣти имина̄ парийа̄йена вуттанти ведитаббам̣. идха пана пуббе вуттанайена итара аниппханнарӯпа̄ни вийа чатта̄рипи ета̄ни читта̄дипаччайависесена диссама̄нависеса̄ни на хонтӣти чатуннам̣пи на куточи джа̄тата̄ вутта̄. евам̣сантепи са̄ратарам̣ па̄л̣инайам̣ атидха̄ванто вийа хотӣти упачайасанта тӣнам̣ куточи самут̣т̣ха̄несу сан̇гахоева сеййоти. [рӯпасамут̣т̣ха̄нанайо]
159. еко ева джа̄ти сан̇кха̄то уппа̄до етесанти екуппа̄да̄. екоева аниччата̄сан̇кха̄то ниродхо етесанти еканиродха̄. екасаддо четтха сан̇кха̄не паватто. тасма̄ тена йа̄ни рӯпа̄ни ека̄йаева джа̄тийа̄ джа̄йанти. ека̄йа ева аниччата̄йа нируджджханти. тесам̣ пин̣д̣и идха рӯпакала̄пона̄ма̄ти дассети. йе пана кала̄пагата рӯпаган̣ана̄йа екасмим̣ кала̄пепи анека̄ни джа̄тиа̄дӣни каппенти, тесам̣ мӯлат̣ӣка̄йа насамети. йуттича наттхи. вуттан̃хи таттха екекакала̄па парийа̄панна̄нам̣ рӯпа̄нам̣ сахева уппа̄да̄дипаваттито екекакала̄пасса уппа̄да̄дайо екека̄ва хонтӣти йатха̄ екекасса кала̄пасса джӣвитиндрийам̣ кала̄па̄ нупа̄лакам̣ упа̄да̄йа рӯпанти вуччати. евам̣ кала̄пуппа̄да̄ди сабха̄ва̄ джа̄тиа̄дайо упа̄да̄йарӯпа̄ниччева вуччанти. евам̣ вика̄рапариччхеда рӯпа̄нича йоджетабба̄нӣти. йадича йо а̄йатана̄нам̣ а̄чайо. со рӯпасса упачайотича йо рӯпасса упачайо. са̄рӯпасса сантатӣтича вуттатта̄ та̄ни джа̄тиа̄дӣни лаккхан̣арӯпа̄ни висум̣висум̣ рӯпа̄нам̣ева, накала̄пасса̄ти вуччеййум̣. чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа паса̄до рӯпӣнам̣ дхамма̄нам̣ а̄йӯтиа̄дина̄ вуттатта̄ чаккха̄ди джӣвита̄дӣнипи екасмим̣ кала̄пе анека̄ниева а̄паджджеййум̣. тасма̄ татха̄ каппанам̣ акатва̄ екасмим̣ кала̄пе ан̃н̃а̄ни упа̄да̄рӯпа̄ни вийа лаккхан̣арӯпа̄нипи екека̄ниева̄ти нит̣т̣хам̣ гантаббанти.
еко сама̄но маха̄бхӯтасан̇кха̄то ниссайо етесанти еканиссайа̄. еттха пана сама̄наттхе екасаддо йутто. чатуннам̣ бхӯта̄нам̣ ниссайата̄самбхавато. йа̄ничаекуппа̄дата̄дӣхитӣхилаккхан̣ехи йутта̄ни. та̄ни екантена сахавуттӣни на̄ма хонтӣти вуттам̣ сахавуттиноти. дасапарима̄н̣а̄ниасса̄тидасакам̣. дасаннам̣ самӯхо ва̄ дасакам̣. чаккхуна̄ упалаккхитам̣ дасаканти чаккхудасакам̣. чаккхупадха̄нам̣ва̄ дасакам̣ чаккхудасакам̣. есанайо сесесупи. йасма̄ пана читтаджо саддо вин̃н̃аттивика̄рена вина̄ напаваттати. вин̃н̃аттивика̄роча тена саддена вина̄ напаваттати. тасма̄ читтаджам̣ садданавакам̣ва̄ вачӣвин̃н̃аттинавакам̣ва̄ насамбхаватӣти адхиппа̄йена вачӣвин̃н̃атти садде хи ча сахавачӣвин̃н̃атти дасаканти вуттам̣. еттха пана вин̃н̃атти вика̄ро саддена вина̄ напаваттатӣти идам̣ та̄ва йуджджати. йа̄ та̄йа ва̄ча̄йа вин̃н̃атти вин̃н̃а̄пана̄ вин̃н̃а̄питаттам̣. идам̣ там̣рӯпам̣ вачӣвин̃н̃аттӣти хи вуттам̣. вин̃н̃аттивика̄рарахитам̣ пана читтаджам̣ садданавакам̣. ат̣т̣хакатха̄су а̄гатамева. йатха̄ха-пат̣иччасамуппа̄да ниддесесу пат̣исандхиккхан̣ато уддхам̣ паваттаутуточева читтаточа садданаваканти.
маха̄ат̣т̣хакатха̄ найена вин̃н̃атти рахито витакка виппха̄ра саддона̄ма асота вин̃н̃еййо читтаджо саддо лаббхати. со пана сан̇гахака̄рена пат̣исиддхо. йатха̄ха-пат̣т̣ха̄непи читтасамут̣т̣ха̄нам̣ садда̄йатанам̣ сотавин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣апаччайена паччайоти а̄ватам̣. тасма̄ вина̄ вин̃н̃аттигхат̣т̣ана̄йа уппаджджама̄но асота вин̃н̃еййо витаккавиппха̄расаддона̄ма наттхӣти. висуддхимагге асса̄са пасса̄се читтаджам̣ садданавакам̣ вуттам̣. йатха̄ха-читтадже асса̄са пасса̄са кот̣т̣ха̄сепи оджат̣т̣хамакан̃чева саддоча̄ти нава̄ти, садданавакеча а̄гате саддалахута̄ди два̄дасакам̣пи а̄гатамева хоти. тасма̄ суддхат̣т̣хакам̣, садданавакам̣, ка̄йавин̃н̃атти на̄кам̣, вачӣвин̃н̃атти дасакам̣, лахута̄дека̄ дасакам̣, саддалахута̄дидва̄дасакам̣, ка̄йавин̃н̃атти лахута̄ди два̄дасакам̣, вачӣвин̃н̃аттисаддалахута̄ди те расаканти ат̣т̣хачиттаджакала̄па̄ паччетабба̄ти. саччасан̇кхепе пана садда лахута̄ди два̄дасакам̣ висум̣ агахетва̄ читтаджа кала̄па̄ саттева вутта̄.
т̣ӣка̄су панасса пора̄н̣ат̣ӣка̄йам̣
маха̄т̣т̣хакатха̄найена вин̃н̃аттирахите асота вин̃н̃еййе витакка виппха̄расадде садданавакам̣ дассетва̄ пуна ва̄дантарам̣ дассентена. апича, маха̄джанасаннипа̄тасса дӯрато апан̃н̃а̄йама̄наккхарападабйан̃джанаттхо читтасамут̣т̣ха̄нанигхосасаддо авин̃н̃аттико ева̄ти ваданти. татха̄ мигапаккхӣнам̣ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бха̄сам̣ аджа̄нанта̄нам̣ андхадамил̣а̄динам̣ авин̃н̃аттико читтасамут̣т̣ха̄насаддо аттхӣти вуттам̣.
таттха вин̃н̃аттирахито асотавин̃н̃еййо витаккавиппха̄ра саддо ат̣т̣хаса̄линийам̣ пат̣иккхитто. маха̄джанасаннипа̄тасса читта самут̣т̣ха̄на нигхосасаддопи а̄санне т̣хита̄нам̣ пан̃н̃а̄йама̄наккхарапада бйан̃джанаттхо савин̃н̃аттикоева хоти. итаратха̄ саббепи читта джасадда̄ дӯратаре т̣хита̄нам̣ апан̃н̃а̄йама̄на падабйан̃джана̄ева хонтӣти саббепи вин̃н̃аттирахита̄ сийунти. нача мигапаккхиа̄дӣнам̣ читтаджо саддо вин̃н̃аттирахито хоти. сама̄наджа̄тийа̄нам̣ паресам̣ адхиппа̄йаттха вин̃н̃а̄панатоти.
паччхима т̣ӣка̄йам̣ панасса
садданавакам̣ панеттха аччхара̄ сан̇гха̄та па̄н̣иппаха̄ра̄ди садда сахитам̣ ат̣т̣хакамева̄ти вуттам̣. там̣пи на йуттам̣.
та̄дисо хи саддо читтапаччайо утусамут̣т̣ха̄ноева. тасма̄ висуддхимагге вуттанайена асса̄сапасса̄сева̄ авачӣгхосесу када̄чи читтасахитесу укка̄сита кхипита вамита чхад̣д̣итасадда̄дӣсу пива̄ етам̣ садданавакам̣ ведитаббанти. утуджакала̄песу паччхима̄ двепи касма̄ бахиддха̄ налаббханти. нану бахиддха̄пи рӯпа̄нам̣ лаху гару муду тхаддха камман̃н̃ата̄ диссантӣти. саччам̣, та̄ пана бхӯта̄нам̣ оматта̄дхиматта васена хонти, на пана лахута̄диттайавасена̄ти дат̣т̣хаббам̣. касма̄ пана а̄ка̄садха̄туча лаккхан̣арӯпа̄нича рӯпакала̄песу нагахита̄нӣти вуттам̣ кала̄па̄нантиа̄ди. а̄ка̄садха̄тукала̄па̄нам̣ париччхеда маттатта̄ кассачи рӯпакала̄пасса ан̇габхӯта̄ авайавабхӯта̄ на хоти, лаккхан̣арӯпа̄нича саббесам̣пи кала̄па̄нам̣ уппа̄да̄ди лаккхан̣а маттатта̄ вика̄рарӯпа̄ни вийа кала̄па̄нам̣ бхедакара̄ни ан̇габхӯта̄ни кала̄пависесапан̃н̃а̄панасса ка̄ран̣абхӯта̄ни на хонти. тасма̄ та̄ни тесу нагахита̄нӣти дассети. етена екуппа̄да̄тиа̄дина̄ пуббе вуттанийамо ниппханнарӯпа̄нан̃н̃ева, на аниппханнарӯпа̄нам̣. тесам̣ пана кала̄па бхеда каран̣а мева кала̄пан̇ганти ча дӣпети. еван̃ча катва̄ еканиродхан̇гарахитассапи вин̃н̃аттидвайасса кала̄пабхеда каратта̄ева тесу гахан̣ам̣ сут̣т̣ху упапаннам̣ хотӣти ведитаббанти. [кала̄пайоджана̄]
160. йатха̄раханти сабха̄вака̄ бха̄вака̄нам̣ парипун̣н̣а̄пари пун̣н̣индрийа̄нан̃ча араха̄нурӯпато. анӯна̄нӣти парипун̣н̣а̄ни. нан̃хи идам̣ на̄марӯпам̣ ка̄малоке паваттийам̣ на лаббхатӣти аттхӣти.
[198] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘йатха̄раханти сабха̄вакапарипун̣н̣а̄йатана̄нам̣ анурӯпато’’ти вуттам̣, там̣ на сундарам̣.
на хи анӯна̄нӣти идам̣ пуггалавасена висесанам̣ хотӣти. сам̣седаджа̄нан̃чеваопапа̄тика̄нан̃ча̄ти еттха маха̄сӣхана̄дасутте-
чатассо кхо има̄ са̄рипутта йонийо. катама̄ чатассо, ан̣д̣аджа̄ йони джала̄буджа̄ йони сам̣седаджа̄йони опапа̄тика̄ йонӣти. йе кхо те са̄рипутта сатта̄ ан̣д̣акосам̣ абхиниббхиджджа абхиниббхиджджа джа̄йанти, айам̣ вуччати са̄рипутта ан̣д̣аджа̄ йони. йе кхо те са̄рипутта сатта̄ ваттхикосам̣ абхиниббхиджджа абхиниббхиджджа джа̄йанти. айам̣ вуччати са̄рипутта джала̄буджа̄ йони. йе кхо теса̄ри путтасатта̄пӯтимаччхева̄ джа̄йанти. пӯтикун̣апева̄ пӯтикумма̄сева̄ чанданика̄йава̄ ол̣игаллева̄ джа̄йанти, айам̣ вуччати са̄рипутта сам̣седаджа̄ йони. дева̄ нерака̄ екачче ча манусса̄ екаччеча винипа̄тика̄ айам̣ вуччати са̄рипутта опапа̄тика̄ йонӣти вуттам̣.
ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ан̣д̣е джа̄та̄ ан̣д̣аджа̄. джала̄бумхи джа̄та̄ джала̄буджа̄. сам̣седе джа̄та̄ сам̣седаджа̄. вина̄ етехи ка̄ран̣ехи уппаттитва̄ вийа ниббатта̄ абхиниббатта̄ти опапа̄тика̄. абхиниббхиджджа джа̄йантӣти бхиндитва̄ никкхаманавасена джа̄йанти. пӯти кун̣апетиа̄дӣхи анит̣т̣хат̣т̣ха̄на̄нева дассита̄ни. ит̣т̣хесу саппи теламадхупха̄н̣ита̄дӣсу сатта̄ джа̄йантиева̄ти вуттам̣. еттхача пуримесу двӣсу па̄л̣инайена ан̣д̣ам̣ вуччати ан̣д̣акосо. джала̄бувуччати ваттхикосо, тато джа̄та̄ виджа̄та̄ никкханта̄ти ан̣д̣аджа̄ джала̄буджа̄тича вуччантӣти ведитабба̄. таттха джарам̣ джӣран̣ам̣ бхедам̣ йа̄ти упетӣти джала̄бӯти садданӣтийам̣ вуттам̣. джалам̣ вуччати калалам̣. там̣ а̄вуна̄ти пат̣иччха̄дети аватива̄ раккхатӣти джала̄бу, габбхапаливет̣хана̄сайо. сам̣сӣданти еттха̄ти сам̣седо. пӯтимаччха̄ дико саппитела̄дико падумагаббхавел̣угаббхаруккхасусирапуппхапхала̄ди коча аллакилиннападесо. упапаттиккхан̣еева парипун̣н̣аан̇гапаччан̇гатта̄ тато тато уппатитва̄ вийа джа̄йантӣти опапа̄тика̄.
вибха̄ванийам̣ пана
ан̣д̣аджа̄дайопи ан̣д̣акоса̄димхи оккаманта̄ уппатанта̄ ева на̄ма хонтӣти тесам̣пи опапа̄тикаттапасан̇гам̣ ман̃н̃ама̄но упапа̄то несам̣ аттхӣти опапа̄тика̄ти ватва̄ уккам̣сагати париччхедавасена четтха висит̣т̣хаопапа̄то гахито. йатха̄ абхирӯпасса кан̃н̃а̄ да̄табба̄ти вадати.
уккат̣т̣хавасена̄ти парипун̣н̣а̄йатанабха̄васан̇кха̄тена уккам̣сата̄вена, таттха опапа̄тика̄ ан̇гапаччан̇гехи саха саббасо парипун̣н̣ена аттабха̄вена джа̄йанти. пуна тесам̣ вад̣д̣ханакиччам̣ наттхи. сам̣седаджа̄нам̣ пана а̄йатана̄ни ева парипун̣н̣а̄ни хонти. ан̇гапаччан̇га̄ни пана пуна вад̣д̣хитва̄ева парипун̣н̣а̄ни джа̄та̄нӣти ведитаббам̣. омакавасена̄ти авакам̣савасена. чаккхусотагха̄набха̄васека̄никада̄чипи на лаббханти джа̄тибадхира джаччагха̄нака̄нам̣ абха̄вака̄нан̃ча самбхаватоти аппойо. таттха та̄ни сабба̄нипи сугати дуггати джа̄тийа̄нам̣ ахетукасам̣седаджа̄нам̣ када̄чи налаббханти. сугатийам̣ пана опапа̄тикабха̄вона̄ма сет̣т̣хо аттабха̄ва пат̣ила̄бхоти найена кеначи омакена каммена лаббхати. тасма̄ сугатиджа̄ти йа̄нам̣ опапа̄тика̄нам̣ апарипун̣н̣индрийата̄на̄ма наттхи ан̃н̃атра абха̄вакехи а̄дикаппикехити. дуггатиджа̄тийа̄нам̣пи пана тесам̣ када̄чи чаккху сота бха̄ва векаллата̄ева ваттабба̄. на гха̄навекаллата̄. ка̄мадха̄туйам̣ пана агха̄нако опапа̄тико наттхӣти хи ат̣т̣ха катха̄йам̣ вуттам̣. дживха̄векаллата̄на̄ма саббесам̣пи наттхи йева̄ти ведитаббам̣. татха̄ хи дхаммахадайавибхан̇ге –
ка̄мадха̄туйа̄ упапаттиккхан̣е кассачи ека̄даса̄ йатана̄ни па̄тубхаванти. кассачи даса. кассачиапара̄ни даса. кассачи нава. кассачи сатта̄йатана̄ни па̄тубхавантӣти вуттам̣.
таттха ка̄мадха̄туйанти ка̄малоке. упапаттиккхан̣ети пат̣исандхичиттасса уппа̄даккхан̣е. кассачи ека̄даса̄ йатана̄нӣтиа̄дису чатӯсу ва̄кйесу сам̣седаджопапа̄тика̄ вутта̄. кассачи сатта̄йатана̄нӣти еттха пана габбхасеййакова вутто. таттха йасма̄ сатта̄йатанам̣ на̄ма пат̣исандхиккхан̣е на лаббхати. паватти ка̄лейева лаббхати. тасма̄ ека̄дасайатана̄нӣти вуттам̣. кассачи даса̄ти чаккхувекаллавасена. кассачи апара̄ни даса̄ти сота векаллавасена. кассачи нава̄ти чаккхусота двайа векалла васена вуттам̣. йадича агха̄нако опапа̄тикона̄ма сийа̄. тада̄ суддхаджаччагха̄накена саддхим̣ тайо дасакава̄ра̄ вутта̄ сийум̣. татха̄ джаччандхагха̄нака джаччабадхирагха̄накехи саддхим̣ тайо навакава̄ра̄ екоча ат̣т̣хакава̄ро вутто сийа̄ тин̣н̣ам̣ випанна̄нам̣ васена. татха̄ авуттатта̄ пана наттхи агха̄нако опапа̄ти коти вин̃н̃а̄йатӣти. тасмим̣ пана вибхан̇ге индрийава̄ре напум̣сака̄нам̣ опапа̄тика̄нанти авуттатта̄ тхапетва̄ а̄дикаппике абха̄вакопи опапа̄тико наттхийева̄ти. па̄л̣ийам̣ авуттам̣пи пана сам̣седаджа̄нам̣ вуттапака̄рам̣ чаккха̄дивекаллам̣ ат̣т̣хакатха̄васена ведитаббам̣. йатха̄ха-саттати уккам̣сатова рӯпа̄ни сам̣седаджопапа̄та йонӣсу. атхава̄, авакам̣сато тим̣са̄ти. таттха тим̣са̄ти дживха̄ка̄йа ваттху дасака̄нам̣ васена тим̣сарӯпа̄нӣти ча вуттам̣. идан̃хи вачанам̣ сам̣седаджа̄нам̣ васена вуттанти маха̄т̣ӣка̄йам̣ вуттам̣. а̄чарийа̄ нандаттхерена пана йамаке гха̄надживха̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ авина̄бха̄ва вуттита̄ вутта̄ти дживха̄ векаллата̄ вийа гха̄навекаллата̄пи наттхӣти иччхитам̣. индрийа йамаке пана –
йассава̄ пана иттхиндрийам̣ уппаджджати, тасса гха̄ниндрийам̣ уппаджджатӣти. агха̄нака̄нам̣ иттхӣнам̣ упападжджантӣнам̣ та̄сам̣ иттхиндрийам̣ уппаджджати, ноча та̄сан̇гха̄ниндрийам̣ уппаджджатӣтича. йассава̄ пана пурисиндрийам̣ уппаджджати, тасса гха̄ниндрийам̣ уппаджджатӣти. агха̄нака̄нам̣ пуриса̄нам̣ упападжджанта̄нам̣ тесам̣ пурисиндрийам̣ уппаджджати, ноча тесам̣ гха̄ниндрийам̣ уппаджджатӣтича вуттам̣.
тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайена гха̄навекаллата̄пи аттхӣти йуттам̣.