самуччайа сан̇гаха параматтхадӣпанӣ
162. евам̣ чхахи париччхедехи чатта̄ро параматтхе дассетва̄ ида̄ни тесам̣ там̣там̣ра̄сисан̇кха̄там̣ самуччайам̣ дассенто а̄дига̄тха ма̄ха. йе салаккхан̣а̄ два̄саттативидха̄ ваттхудхамма̄ майа̄ вутта̄. ида̄ни тесам̣ самуччайам̣ йатха̄йогам̣ паваккха̄мӣти йоджана̄. таттха салаккхан̣а̄ваттхудхамма̄ти падехи дасавидха̄ни аниппханнарӯпа̄ни пат̣иккхипати. на хи та̄ни аттано а̄веникабхӯтена сабха̄ва лаккхан̣ена аниччата̄ди са̄ман̃н̃алаккхан̣енача салаккхан̣а̄ни хонти. екантапараматтхата̄йа абха̄вато. татойевача ваттхудхамма̄ча нахонти. сарӯпато анупалаббхама̄натта̄. даббава̄чако хи идха ваттхусаддо. даббан̃чана̄ма идха сарӯпато лаббхама̄но сабха̄во ева. етена нибба̄нассапи маггапхала паччавеккханан̃а̄н̣есу сарӯпато лаббхама̄на сабха̄вата̄ вутта̄ хоти. аниппханнарӯпа̄нам̣ вийа ча ваттхудхамма санниссайена диссама̄надхаммаматтабха̄вам̣ ва̄ пан̃н̃аттидхамма̄нам̣ вийа парикаппита̄ка̄раматтабха̄вам̣ва̄ сасависа̄н̣а каччхапалома̄дӣнам̣ вийа саббасо абхӯта парикаппита маттабха̄вам̣ва̄ нива̄ретӣти ведитаббам̣. еттхача два̄саттативидха̄салаккхан̣а̄ваттхудхамма̄ти вачане пайоджанам̣ надиссати. тесу хи два̄саттативидхесу екачче ева дхамма̄ пуримесу тӣсу сан̇гахесу а̄гата̄. паччхимеча саббасан̇гахе аниппханнарӯпа̄нипи адхиппета̄ниева̄ти. еттхача ваттхудхамма̄салаккхан̣а̄ти падехи аниппханнарӯпа̄нам̣ салаккхан̣ата̄ пат̣иккхипане йам̣ ваттаббам̣. там̣ рӯпасамуддеса дӣпанийам̣ вуттамева̄ти. еканта̄кусаладжа̄тийа̄нам̣ а̄сава чатукка̄дӣнам̣ сан̇гахо акусаласан̇гахо, на акусала сампайуттатта̄йева акусалабхӯта̄нам̣ читтапхасса̄дӣнанти. кусала̄ кусала̄бйа̄катамиссака̄нам̣ сан̇гахо миссакасан̇гахо.
бодхи вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣, буджджханти ета̄йа̄ти катва̄. бодхийа̄ паккха̄ бодхипаккха̄. бодхисамбха̄ра̄ти аттхо. бодхи паккхесу бхава̄ антогадха̄ти бодхипаккхийа̄. тесам̣ сан̇гахоти бодхипаккхийасан̇гахо. саббесам̣ анавасеса̄нам̣ параматтхадхамма̄нам̣ сан̇гахо саббасан̇гахо. чирапа̄рива̄сийат̣т̣хена маданийат̣т̣хенача а̄сава садисатта̄ а̄сава̄. йадича тадубхайат̣т̣хена а̄сава̄на̄ма сийум̣. име лобха̄дайо ева а̄сава̄на̄ма сийум̣. пуппха̄сава̄дайо хи локе чха пан̃ча раттиматтам̣ ва̄ саттат̣т̣хараттиматтам̣ ва̄ сайам̣пи кумбхесу парива̄сам̣ ган̣ханти. кумбхеча парива̄сам̣ га̄ха̄пенти. име пана анаматагге сам̣са̄ре сайам̣пи саттасанта̄не парива̄сам̣ ган̣ханти. саттасанта̄нан̃ча парива̄сам̣ га̄ха̄пенти. сакалам̣ саттасанта̄нам̣ сада̄ а̄савапӯритамева хоти. йатха̄ха-чаккхум̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати. еттха нивӣсама̄на̄ нивӣсатӣтиа̄ди. таттха еса̄ тан̣ха̄ парийут̣т̣ха̄навасена уппаджджама̄на̄ еттхева уппаджджати. уппаджджитва̄ча пуна анусайабха̄вена парива̄сам̣ катва̄ нивӣсама̄на̄ еттхева нивӣсатӣти аттхо. йа̄вача арийамаггадхованам̣ налаббхати. та̄ва санта̄нам̣ гӯтхапӯритакӯпам̣ вийа дуббисодхам̣ катва̄ паваттати. пуппха̄сава̄дайоча мадам̣ джанента̄ мухуттамева джаненти. име пана йа̄ва арийамаггам̣ налабхати. та̄ва ниччамадам̣ джаненти. тасма̄ екантена имейева чирапа̄рива̄сийат̣т̣хена мадани йат̣т̣хенача а̄сава̄на̄ма бхавитум̣ арахантӣти.
висанданат̣т̣хенава̄ а̄савасадисатта̄ а̄сава̄, йатха̄ хи кудхита кут̣т̣хино маха̄ван̣амукхехи йӯсасан̇кха̄то а̄саво висандитва̄ пилотикакхан̣д̣а̄ни дӯсети, евам̣ имепи чхахидва̄рехи висандитва̄ чхал̣а̄рамман̣а̄нидӯсентӣти. а̄йатам̣ва̄ сам̣са̄радуккхам̣ савантипасаванти вад̣д̣хентӣти а̄сава̄. атхава̄, бхавато а̄бхавагга̄ дхаммато а̄готратумха̄ саванти а̄рамман̣акаран̣авасена паваттантӣти а̄сава̄. а̄саддасса авадхиаттхаджотакатта̄. авадхича дувидхо марийа̄дависайо абхивидхивисайоча̄ти таттха йасса самбандхинӣкрийа̄ авадхибхӯтам̣ атта̄нам̣ бахикатва̄ паваттати. со марийа̄дависайо на̄ма. йатха̄ а̄па̄талипутта̄ дево вут̣т̣хоти. йасса самбандхинӣкрийа̄ авадхибхӯтам̣ атта̄нам̣ бйа̄петва̄ анто катва̄ паваттати, со абхивидхивисайона̄ма. йатха̄ а̄брахмалока̄ бхагавато киттисаддо аббхуггатоти. идха пана абхивидхивисайо дат̣т̣хаббо. тасма̄ бхавагган̃ча готрабхун̃ча бйа̄петва̄ анто катва̄ савантӣти аттхо ведитаббо.
[204] вибха̄ванийам̣ пана
авадхича марийа̄даабхивидхивасена дувидхоти ватва̄ пуна там̣ вибха̄венто ‘‘таттха а̄па̄талипутта̄ дево вут̣т̣хотиа̄дӣсувийа крийам̣ бахикатва̄ паватто марийа̄до. а̄бхавагга̄саддо аббхуггатотиа̄дӣсувийа крийам̣ бйа̄петва̄ паватто абхивидхӣ’’ти вадати. там̣ на йуджджати.
на хи ававидхивисайабхӯто бхавагго локаттайабйа̄пакам̣ саддасса аббхуггаманакрийам̣ бйа̄петва̄ паваттати. нача авадхибхӯто аттхо крийам̣ бахива̄ антова̄ катва̄ паваттатӣти йутто. крийа̄ева пана там̣ бахива̄ антова̄ катва̄ паваттатӣти йутто. еван̃ча катва̄ мӯлат̣ӣка̄йам̣-дувидхохи авадхи абхивидхивисайо анабхивидхивисайоча. абхивидхивисайам̣ крийа̄бйа̄петва̄ паваттати, а̄бхавагга̄ бхагавато йасо гатоти. итарам̣ бахикатва̄, а̄па̄талипутта̄ вут̣т̣хо девоти. ка̄мети иччхатӣти ка̄мо. соева а̄савоти ка̄ма̄саво. ка̄мӣйатива̄ ол̣а̄рикена ка̄мена иччхӣйатӣти ка̄мо. пан̃чака̄магун̣амукхена десито саббо ка̄ма̄вачарадхаммо. идха пана там̣ на̄мена тада̄рамман̣а̄ тан̣ха̄ева адхиппета̄, ка̄моева а̄савоти ка̄ма̄саво. ка̄ма̄вачарадхаммесу асса̄дана̄бхинандана васена паватто ка̄мара̄го. тхерена пана айаматтхова иччхито. ваккхати хи ка̄мабхава на̄мена таббаттхука̄ тан̣ха̄ адхиппета̄ти.
[205] вибха̄ванийам̣ пана
пуриматтхова вутто. со анупапанно, тхерамата̄нугатасса идха̄дхиппетасса аттхасса авуттатта̄.
бхава̄савоти еттха дувидхо бхаво каммабхаво упапаттибхаво ча. таттха махаггатакусаладхамма̄ каммабхаво. там̣ниббатта̄ випа̄ка дхамма̄ упапаттибхаво. идхапи бхавасаддена тада̄рамман̣а̄ тан̣ха̄ева адхиппета̄. бхавоева а̄савоти бхава̄саво. тасмим̣ дувидхе бхаве никантивасена паватто рӯпа̄рӯпара̄го.
[206] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘сассата дит̣т̣хисахагаточа ра̄го еттхева сан̇гайхатӣ’’ти вуттам̣. там̣ на йуттам̣.
бхава̄саво чатӯсу дит̣т̣хигата виппайутта лобхасахагатесу читтуппа̄десу уппаджджатӣти хи ат̣т̣хакатха̄кан̣д̣е вуттам̣. йаттха пана ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄ти а̄гатам̣. таттхева сассатадит̣т̣хи сахагато ра̄го йа̄ка̄чи кусала̄кусала каммабхаваниканти йа̄ка̄чи упапаттибхавапаттхана̄. сабба̄ бхаватан̣ха̄йам̣ сан̇гахита̄ти йутта̄. идха пана йатха̄вуттам̣ бхава̄савам̣ тхапетва̄ саббо лобхо ка̄ма̄саве ева сан̇гахитоти йуттоти.
[207] етенева йан̃ча таттха вуттам̣.
‘‘татийо бха̄дит̣т̣хисахагато’’ти. там̣пи пат̣иккхиттам̣ хоти.
йа̄ка̄чи дит̣т̣хи дит̣т̣ха̄саво. йокочи мохо авиджджа̄саво. еттха сийа̄, касма̄ име ева а̄сава̄ти вутта̄. нану ан̃н̃епи ма̄на̄дайо чирапа̄рива̄сийат̣т̣ха̄дийутта̄ ева хонтӣти. саччам̣. имесу пана ка̄ма̄саве паривут̣т̣хе сати саббека̄мависайа̄ ма̄на̄дайо паривут̣т̣ха̄ева хонти. тасмим̣ вимутте вимутта̄ева, татха̄ бхава̄саве паривут̣т̣хе сати бхавависайа̄. дит̣т̣ха̄савеча паривут̣т̣хе сати дит̣т̣хивисайа̄ти. авиджджа̄пана тесам̣ тин̣н̣ам̣пи мӯлабхӯта̄ти. ити име ева па̄рива̄сийат̣т̣ха̄дӣсу падха̄набхӯта̄ хонти. итаре пана таданубандхаматта̄ева сампаджджантӣти на те а̄сава̄ти висум̣ ваттум̣ арахантӣти. аттани патитам̣ джанам̣ анасса̄сикам̣ катва̄ аджджхоттха ранто ханати ма̄ретӣти огхо. пакатимахогхо. татха̄ авахананат̣т̣хена дуттарат̣т̣хенача огхасадиса̄ти огха̄. йадича авахан̃н̃анат̣т̣хеча дуттарат̣т̣хенача огха̄на̄ма сийунтиа̄дико пасан̇го ма̄на̄дӣнан̃ча огхабха̄ва париха̄ро вутта найена ведитаббо.
ват̣т̣асмим̣ва̄ бхавайантакева̄ сатте йоджентӣти йога̄. бхавантарачутийа̄ саха бхавантарапат̣исандхим̣ гантенти гхат̣ентӣти гантха̄. абхиджджха̄ти саббасса ра̄гассетам̣ на̄мам̣. тасма̄ рӯпа̄рӯпа ра̄га̄пи еттха сан̇гахита̄ти дат̣т̣хабба̄. бйа̄па̄дотипи саббо досо ева. идам̣ сачча̄ти нивесоти идамева саччам̣, могхаман̃н̃анти паватто миччха̄бхинивесо. ват̣т̣адуккхато вимуттийа̄ амаггабхӯтам̣йева госӣлаговата̄дикам̣ парато а̄масанам̣ татха̄ татха̄ каппетва̄ гахан̣ам̣ сӣлаббатапара̄ма̄со. еттхача паратоти бхӯтасабха̄вапаччаникатоти аттхо. ка̄йасаддо пана саббаттха рӯпака̄йе на̄мака̄йеча паваттоти атитака̄йена паччуппанна ка̄йам̣ паччуппаннака̄йенача ана̄гатака̄йам̣ гантхети гхат̣етӣти ка̄йагантхо. атхава̄, ка̄йе ган̣т̣хоти ка̄йаган̣т̣хо. аджджхатта ган̣т̣хоти аттхо. ниган̣т̣хона̄т̣апуттотиа̄дӣсувийа ган̣т̣хасаддо ган̣т̣хийам̣ паватто. бхусам̣ а̄дийанти амун̃чанага̄хам̣ ган̣хантӣти упа̄да̄на̄ни. килесабхӯто ка̄моева упа̄да̄нам̣ ка̄му па̄да̄нам̣. ваттхубхӯтам̣ва̄ ка̄мам̣ упа̄дийатӣти ка̄мупа̄да̄нам̣.
два̄сат̣т̣хидит̣т̣хийо тивидха маха̄дит̣т̣хийо ан̃н̃а̄пива̄ са̄сане локеча сандиссама̄на̄ випарӣтага̄хабхӯта̄ дит̣т̣хийо дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. йатха̄гахитам̣ва̄ пуримадит̣т̣хим̣ идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти упа̄дийатӣти дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. гон̣акуккура̄дӣнам̣ там̣там̣пакатича̄риттам̣ сӣлам̣ на̄ма. тамева сут̣т̣хум̣ сама̄диннам̣ ватам̣на̄ма. тадубхайам̣ сам̣са̄рамуттийа̄ магготи дал̣хагахан̣ам̣ сӣлаббату па̄да̄нам̣ на̄ма. аттава̄дупа̄да̄нанти еттха атта̄ вуччати парикаппабуддхийа̄ гахито екекасмим̣ сатта санта̄не падха̄ниссаро. йам̣ локийамаха̄джана̄ саттотива̄ пуггалотива̄ джӣвотива̄ татха̄гатотива̄ локотива̄ сан̃джа̄нанти. йан̃ча на̄на̄титтхийа̄ иссараниммитам̣ва̄ адхиччасамуппаннам̣ва̄ аччантасассатам̣ва̄ екаччасассатам̣ва̄ уччхедам̣ва̄ пан̃н̃апентӣти. там̣ атта̄нам̣ абхивадантичева упа̄дийантича сатта̄ етена̄ти аттава̄ дупа̄да̄нам̣. вӣсативидха̄ сакка̄йадит̣т̣хи. таттха абхивадантӣти висит̣т̣хам̣ падха̄нам̣ катва̄ ваданти. упа̄дийантӣти дал̣хам̣ а̄дийанти. йатха̄ха –
таттха катама̄ сакка̄йадит̣т̣хи. идха ассутава̄ путхуджджано рӯпам̣ аттато саманупассати. рӯпавантам̣ва̄ атта̄нам̣. аттани ва̄ рӯпам̣. рӯпасмим̣ва̄ атта̄нам̣. веданам̣ аттато саманупассати. ведана̄вантам̣ва̄ атта̄нам̣. аттанива̄ веданам̣. ведана̄пава̄ атта̄нам̣. сан̃н̃ам̣. сан̇кха̄ре. вин̃н̃а̄н̣анти.
таттха рӯпам̣ аттато саманупассатӣти рӯпамева атта̄ти ган̣ха̄ти. рӯпавантам̣ва̄ атта̄нанти атта̄ ме рӯпава̄ти ган̣ха̄ти. аттани ва̄ рӯпанти атта̄нам̣ пат̣ичча рӯпам̣ тит̣т̣хатӣти ган̣ха̄ти. рӯпасмим̣ва̄ атта̄нанти рӯпам̣ пат̣ичча атта̄ тит̣т̣хатӣти ган̣ха̄ти. катхам̣ рӯпака̄йам̣ уддисса аджджа ахам̣ тхаддхомхӣти ва̄ аджджа ахам̣ мудукомхӣтива̄ ваданто патхави сан̇кха̄там̣ рӯпам̣ аттато саманупассатина̄ма. аджджа мама ка̄йо тхаддхотива̄ мудӯтива̄ ваданто сесадхаммева̄ дхаммамуттакам̣ва̄ атта̄нам̣ гахетва̄ там̣ атта̄нам̣ патхавӣвантам̣ саманупассатина̄ма. аджджа тхаддхабха̄вова̄ мудубха̄вова̄ майи джа̄тоти ваданто аттани патхавим̣са манупассатина̄ма. аджджа̄хам̣ тхаддхабха̄ве т̣хитомхи мудубха̄ве т̣хито мхӣти вадантопатхавимхи атта̄нам̣ самануссатина̄ма. айам̣ патхавимхи чатура̄ваттхика̄йа сам̣кка̄йадит̣т̣хийа̄ паватта̄ка̄ро. сесесу саттавӣсатирӯпесу йатха̄самбхавам̣ ваттаббо. ахам̣ мара̄ми марисса̄мӣтиа̄дина̄ хи аниччата̄йам̣пи са̄дит̣т̣хи паваттатийева. сесарӯпесу ваттаббам̣ наттхи. идам̣ на̄ма ахам̣ пуббе сам̣бхун̃джим̣. аджджа сам̣бхун̃джа̄ми. парато сам̣бхун̃джисса̄мӣтива̄ сукхитомхи дуккхитомхӣтива̄ веданам̣ аттато саманупассати. аджджа мама ка̄йо сукхито дуккхитотива̄ мамачиттам̣ сукхитам̣ дуккхитантива̄ атта̄нам̣ ведана̄вантам̣ саманупассати. аджджасукхам̣ва̄ дуккхам̣ва̄ майиджа̄танти аттани веданам̣ саманупассати. аджджа̄хам̣ сукхита бха̄ве т̣хитомхи дуккхитабха̄ве т̣хитомхӣти ведана̄йа атта̄нам̣ саманупассатӣти.
сан̃н̃а̄йа саббесуча пан̃н̃а̄саматтесу сан̇кха̄ресу висум̣ висум̣ виттха̄ретва̄ ваттаббо. ахам̣ пасса̄мӣти чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассати. дассанам̣ мети атта̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣авантам̣ саманупассати. майидассанам̣на̄ма аттхӣти аттани вин̃н̃а̄н̣ам̣ саманупассати, ахам̣ дассане саматтхомхӣти вин̃н̃а̄н̣асмим̣ атта̄нам̣ саманупассати. есе ванайо сесесу пан̃часу вин̃н̃а̄н̣есӯти. аха масми ахам̣ еко сатто екопуггало еко джӣво еко локо еко наро мануссо девосакко брахма̄тива̄ ахам̣гаччха̄ми ахам̣ тит̣т̣ха̄ми ахам̣ нисӣда̄ми ахам̣ ниппаджджа̄ми ахам̣ самин̃джеми паса̄ремӣтиа̄дина̄ ва̄ кхандхапан̃чакам̣ва̄ екамекам̣ва̄ кхандхам̣ самӯхато гахетва̄ паваттипи ваттабба̄. апарин̃н̃а̄таваттхука̄нан̃хи екамухутта маттепи йам̣кин̃чи аттанова̄ парассава̄ аттапат̣исам̣йуттавачанам̣ катхента̄нам̣ читтам̣ва̄ вачанам̣ва̄ йатха̄вутте рӯпа̄рӯпадхамме када̄чи аттато упа̄дийитва̄ паваттати. када̄чи аттапарива̄ра бха̄вена. када̄чи аттанисситабха̄вена. када̄чи аттаниссайабха̄вена. када̄чи екекадхаммавасена. када̄чи самӯхадхаммавасена̄ти.
йасма̄ пана аттанимиттам̣на̄ма васаваттана̄ка̄рам̣ пат̣ичча упат̣т̣ха̄ти. васаваттана̄ ка̄роча рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ паччайа̄йатта вуттикаттам̣ кхан̣и каттан̃ча сут̣т̣ху пассанта̄нам̣ наттхи. тасма̄ парин̃н̃а̄таваттука̄нам̣ атта пат̣исам̣йуттавачанам̣ катхента̄нам̣пи читтам̣ падуминипатте удакабинду вийа тесу дхаммесу алаггитва̄ева паваттатӣти ведитаббам̣. сатта̄нам̣ читтасанта̄не кусале дхамме ануппаннева̄ уппа̄детум̣ уппаннева̄ ва̄ сетум̣ адатва̄ нӣва̄рентӣти нӣваран̣а̄ни. ка̄манат̣т̣хена ка̄мо, чханданат̣т̣хеначхандоти ка̄маччхандо. балавара̄го. соеванӣваран̣анти ка̄маччханданӣваран̣ам̣. пат̣т̣ха̄неа̄руппека̄маччхандам̣ нӣваран̣ам̣ пат̣иччауддхаччанӣваран̣анти вуттатта̄ пана тхапетва̄ рӯпа̄рӯпара̄ге авасесо сабболобхо ка̄маччханде асан̇гахитона̄ма наттхи. джха̄напат̣ипаккхабха̄вопана пан̃чака̄магун̣икара̄гассева хотӣти ведитаббо. бйа̄паджджанам̣ бйа̄па̄до. читтасса пӯтибха̄воти аттхо. йокочидосо. касма̄ панеттха тхинамиддха нӣваран̣анти ча уддхачча куккучча нӣваран̣анти ча две две дхамма̄ екам̣ нӣваран̣ам̣ катва̄ вутта̄ти. киччато паччайато пат̣ипаккхаточа садисатта̄. татха̄ хи киччато та̄ва тхинамиддхадвайам̣ читтуппа̄да̄нам̣ лӣнабха̄ва̄ па̄данакиччам̣. уддхаччакуккуччадвайам̣ авӯпасантабха̄ва̄па̄данакиччам̣. паччайато пуримадвайам̣ тандивиджамбхи тата̄паччайам̣. паччхимадвайам̣ н̃а̄тибйасана̄дивитаккапаччайам̣. пат̣ипаккхато пуримадвайам̣ вӣрийапат̣ипаккхам̣. паччхимадвайам̣ саматхапат̣ипаккханти.
анусентӣти анусайа̄. анурӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ лабхитва̄ уппаджджантӣти аттхо. ануану сентӣтива̄ анусайа̄. йа̄ва маггам̣ напат̣илабхати. та̄ва антара̄ апариккхиййама̄на̄ хутва̄ ка̄ран̣ала̄бхе сати пунаппунам̣ уппаджджантӣти аттхо. уппаджджанан̃четтха аппахӣнат̣т̣хена уппаджджана̄ рахабха̄во ведитаббо. на пана сарӯпато уппатти, катхам̣ вин̃н̃а̄ йатӣти че. йасса ка̄мара̄га̄нусайо уппаджджати, тассева пат̣игха̄нусайо уппаджджатӣти вуттатта̄. еван̃ча катва̄ па̄л̣ийам̣ путхуджджанасса саттапи анусайа̄ анусайава̄ре саха анусентӣти уппаджджанава̄ре саха уппаджджантӣти вутта̄. йатха̄ха путхуджджанасса авиджджа̄нусайоча анусети. ка̄мара̄га. пат̣игха. ма̄на. дит̣т̣хи. вичикиччха̄. бхавара̄ганусайоча анусетӣти. татха̄ уппаджджанава̄репӣти.
апича, сарӯпато парийут̣т̣ха̄нам̣ апатва̄ санта̄не паваттама̄нехи кусала̄кусала̄ бйа̄катачиттуппа̄дехи саха анурӯпа̄ авируддха̄ хутва̄ сенти. висум̣ сампайуттадхаммабха̄вена авут̣т̣хита̄ хутва̄ сайита̄ хонтӣти анусайа̄. ану ану сентӣтива̄ анусайа̄. пакатийа̄ йатха̄нусайитесуева ка̄мара̄га̄дӣсу пунаппунам̣ уппаджджитва̄ дигун̣а тигун̣а̄ди васена пунаппунам̣ сенти. сайана̄ка̄рена упарупари паливет̣хентӣти аттхо.
тӣсу ра̄га̄дӣнам̣ аваттха̄су патхама̄ваттха̄йа т̣хита̄нам̣ ка̄мара̄га̄ дӣнаметам̣ адхивачанам̣. тиссо хи аваттха̄ анусайа̄ваттха̄ парийут̣т̣ха̄на̄ваттха̄ вӣтиккама̄ваттха̄ти. таттха йе ка̄мара̄га̄дайо уппаджджитва̄ ка̄йан̇гава̄чан̇гам̣ ча̄ленти, тесам̣ татха̄паватта̄ аваттха̄ вӣтиккама̄ваттха̄на̄ма. йе манасмим̣ ева джаваначиттасахаджа̄та̄ хутва̄ паваттанти, тесам̣ татха̄паватта̄ аваттха̄ парийут̣т̣ха̄на̄ваттха̄на̄ма. йе пана джаванасахаджа̄табха̄вам̣пи апатва̄ ва̄сана̄дха̄туйо вийа чиккасанта̄на̄ нусайита̄ хутва̄ парийут̣т̣ха̄наппаттийа̄ бӣджабха̄вена тит̣т̣ханти, субханимитта̄дикеча а̄рамман̣е а̄па̄тама̄гате йесам̣ васена а̄ваджджанам̣ ра̄га̄дипа̄тубха̄ваттха̄йа айонисо бхаван̇гам̣ а̄ват̣т̣ети, абха̄витан̃ча читтам̣ йесам̣ васена даматхам̣ наупети, тесам̣ татха̄ паватта̄ аваттха̄ анусайа̄ваттха̄на̄ма. тадаваттхика̄ ка̄мара̄га̄дайо анусайа̄на̄ма. те пана апараматтхабхӯта̄пи на хонти. екантапараматтхаджа̄тикатта̄. нача кусала̄бйа̄катабхӯта̄ еканта̄кусаладжа̄тикатта̄. на̄пи кусала̄бйа̄катавируддха̄, висум̣ сампайуттадхаммабха̄вена анупаладдхатта̄. на̄пи ка̄латтайавинимутта̄, тека̄ликадхаммасанниссайена паваттанато. йада̄ пана те самут̣т̣ха хитва̄ парийут̣т̣ха̄набха̄вам̣ гаччханти, тада̄ висум̣ сампайуттадхамма бха̄ван̃ча гаччханти. са̄рамман̣а̄дибха̄воча тесам̣ парибйатто хоти. етадаттхам̣ сандха̄йа катха̄ваттхумхи тесам̣ са̄рамман̣адхаммабха̄во сан̇кха̄раккхандхабха̄воча патит̣т̣ха̄пито хотӣти.
йатха̄ пана пхаладха̄римхи руккхамхи висакан̣т̣аке динне руккха̄нусайито пхалуппаттийа̄ паччайабхӯто синехо париккхайам̣ гаччхати. самайе уппаджджиссама̄на̄ни пхала̄ни нуппаджджанти. евам̣ са̄нусайе читта санта̄не йасмим̣ кхан̣е магго па̄тубхавати, тасмим̣ сахамаггуппа̄да̄ со со анусайо париккхайам̣ гаччхати. париккхӣн̣асса пана пуна парийут̣т̣ха̄нам̣на̄ма наттхи, куто вӣтиккамоти имаматтхам̣ сандха̄йа магго ана̄гатаса̄ман̃н̃ам̣ килесаджа̄там̣ паджахатӣти таттха таттха вутто. таттха ана̄гатаса̄ман̃н̃анти ана̄гатасамматам̣, на еканта ана̄гатам̣. тенева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ магго йекилесе паджахати, те атӣта̄кива̄ ана̄гата̄тива̄ паччуппанна̄тива̄ наваттабба̄ти вуттам̣. етенача магго килесамукхена йа̄ни кусала̄кусалакамма̄нича упа̄диннакакхандхапан̃чакеча паджахати, те атӣта̄тива̄ана̄гата̄тива̄ паччуппанна̄тива̄ наваттабба̄ти дӣпети. йади евам̣ маггена пахӣна̄ саббе тебхӯмакадхамма̄ ка̄лавимутта̄на̄ма атан̇кхата̄ на̄ма апаччайа̄на̄ма сийунти.на. тека̄ликаджа̄тикатта̄ сан̇кхата сапаччайаджа̄тикатта̄ ча. те хи магге ануппанне име на̄мадхамма̄ уппаджджиссанти нируджджхиссантӣти евам̣ сан̇кхаталаккхан̣ам̣ а̄хачча н̃а̄н̣ена гахитатта̄ лаккхан̣авасена тебхӯмака̄дибха̄вам̣ бхаджантӣти. еван̃ча катва̄ висум̣ сампайуттадхаммабха̄вам̣ апатта̄нам̣ анусайа̄ваттха̄йа ва̄ ва̄сана̄ваттха̄йава̄ каммасаман̇гӣта̄ваттха̄йава̄ а̄сайаджджха̄сайа̄ дхимуттичаритаваттха̄сува̄ т̣хита̄нам̣ сабха̄ва̄нам̣ джа̄тивасена параматтха дхаммата̄ акусала̄дита̄ча паччетабба̄ хотӣти.
[208] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘аппахӣна̄ хи килеса̄ ка̄ран̣ала̄бхе сати уппаджджана̄ раха̄ санта̄не ануанусайита̄ вийа хонтӣти тадаваттха̄ анусайа̄ти вуччанти. те пана ниппарийа̄йато ана̄гата килеса̄. атӣтапаччуппанна̄пи там̣сабха̄ватта̄ татха̄ вуччантӣ’’ти вуттам̣. таттха анусайа̄на̄ма санта̄не када̄чипи ануппанна пубба̄ ана̄гата килеса̄ ева̄ти катва̄ санта̄не ану анусайита̄ вийа хонтӣти вуттам̣. там̣ на йуджджати.
на хи те ануанусайита̄ вийа хонти. екантена анусайита̄ева хонтӣти.
[209] йан̃ча таттха
‘‘те пана ниппарийа̄йато ана̄гатакилеса̄’’ти вуттам̣. там̣пи на йуттам̣.
на хи маггена аппахӣна̄ анусайа̄ ана̄гата̄на̄ма хонти. пахӣна̄пича ниппарийа̄йато ана̄гата̄ти насакка̄ ваттум̣. ана̄гата са̄ман̃н̃асса адхиппетатта̄ти. етена атӣтапаччуппанна̄пи там̣сабха̄ватта̄татха̄ вуччантӣти идам̣випат̣иккхиттам̣ хоти. апича, уппа̄дат̣т̣хитибхан̇га патта̄нам̣ева екантена тека̄ликата̄ хотӣти тадапатта̄нам̣ анусайа̄нам̣ паччуппанната̄ парийа̄йова ваттум̣ йутто. еван̃ча катва̄ па̄л̣ийам̣ йасса ка̄мара̄ганусайо уппаджджати, тасса пат̣игха̄нусайо уппаджджатӣтиа̄дина̄ паччуппаннака̄лико уппа̄дава̄ро ева вутто, на ниродхава̄ро, нача атӣта̄на̄гата ва̄ра̄ти. йам̣ пана пат̣исамбхида̄магге хан̃чи паччуппанне килесе паджахати. тена хи ратто ра̄гам̣ паджахати, дут̣т̣хо досам̣, мул̣хо моханти вуттам̣. там̣ парийут̣т̣ха̄напатта̄нам̣ екантапаччуппаннаккхан̣ам̣ сандха̄йа вуттанти дат̣т̣хаббам̣. тенева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ваттама̄нуппаннам̣ бхутва̄ вигатуппаннам̣ ока̄сакатуппаннам̣ самуда̄ча̄руппаннанти чатуббидхам̣ уппаннам̣ на маггаваджджхам̣. бхӯмиладдхуппаннам̣ а̄рамман̣а̄ дхиггахи туппаннам̣ авиккхамбхитуппаннам̣ асамуггха̄т̣итуппаннанти чатуббидхам̣ маггаваджджханти вуттам̣. таттха ваттама̄нуппаннам̣ самуда̄ ча̄руппаннанти идам̣ двайам̣ кхан̣апаччуппаннамева. бхутва̄вигатуппаннам̣ атӣтамева. ока̄са катуппаннам̣ ана̄гатамева. тадубхайам̣ пана паччуппаннасамӣпатта̄ уппаннанти вуттам̣. самӣпапаччуппаннанти вуттам̣ хоти.
бхӯмиладдхуппаннам̣на̄ма аттано кхандхесу анусайита̄нам̣ маггена аппахӣна̄нам̣ анусайа̄нам̣ева на̄мам̣. а̄рамман̣а̄дхиггахитуппаннам̣ на̄ма субханимитта̄дике а̄рамман̣е саким̣ джавитва̄ йа̄ва таммӯлако парийут̣т̣ха̄навего на вӯпасаммати, та̄ва адхиматтатха̄магата бха̄вена т̣хита̄нам̣ тесан̃н̃ева на̄мам̣. анусайа̄ хи на̄ма анаматагге сам̣са̄ре пунаппунам̣ парийут̣т̣ха̄напатта̄нам̣ килеса̄нам̣ васена упарупари тхира тара дал̣хатара паттийа̄ пакатийа̄пи тха̄магата̄евана̄ма хонти. на йенава̄ тенава̄ ва̄йа̄мена паджахитум̣ саккун̣еййа̄. евам̣ сантепи йада̄ йо йо анусайо паччайала̄бхена парийут̣т̣ха̄на бахуло хоти, тада̄ со со висесена адхиматтатха̄ма гатабха̄вам̣ патва̄ т̣хито хоти. йада̄ йо йо пат̣ипаккхадхамма сама̄да̄нена ниггахапатто хоти, тада̄ со со мандатха̄ма гатабха̄вам̣ патва̄ т̣хито хотӣти. авиккхамбхитуппаннам̣на̄ма саматха випассана̄хи сут̣т̣хуаниггахита̄нам̣ тесан̃н̃ева на̄мам̣. асамуггха̄т̣и туппаннам̣на̄ма маггена аппахӣна̄нам̣ бхӯмиладдха̄нам̣ тесам̣ева на̄манти. йасма̄ пана локуттарадхамма̄на̄ма килеса̄нам̣ аччантапат̣ипаккха̄ хонтӣти хет̣т̣хима̄ маггат̣т̣хапхалат̣т̣ха̄ секкха̄ аттано маггапхалаккхан̣есу упари магга̄джджхехипи анусайехи са̄нусайа̄тива̄ нира̄нусайа̄тива̄ тха̄мавата̄тива̄ атха̄магата̄тива̄ наваттабба̄. тасма̄ анусайа̄нам̣ та̄дисе паччуппанна бха̄ве сатипи хан̃чи паччуппанне килесе паджахати. тенахи тха̄магато анусайам̣ паджахатӣти вутта досо наттхӣти ведитабботи. ка̄мара̄гоева анусайо ка̄мара̄га̄нусайо.
сам̣йодженти бандхантӣти сам̣йоджана̄ни, та̄ни пана сакка̄йадит̣т̣хи вичикиччха̄ сӣлаббатапара̄ма̄со ка̄маччхандо бйа̄па̄доти пан̃ча орамбха̄гийа̄ни. рӯпара̄го арӯпара̄го ма̄но уддхаччам̣ авиджджа̄ти пан̃ча уддхам̣бха̄гийа̄нӣти суттанте абхидхаммеча дасасам̣йоджана̄ни а̄гата̄ни. итара̄ни пана абхидхаммеева а̄гата̄нӣти тато висесакаран̣аттхам̣ суттантети вуттам̣. камо пана двиннам̣пи па̄л̣ийа̄ насамети. сабха̄га дхаммасан̇гахавасена пана идха ан̃н̃атха̄ камо вутто сийа̄ти. читтам̣ килиссанти виба̄дхенти упата̄пентича̄ти килеса̄. килиссантива̄ малӣнабха̄вам̣ нихӣнабха̄ван̃ча гаччханти сатта̄ етехӣти килеса̄. ка̄мабхавана̄мена̄ти ваттхука̄мадӣпакена ка̄мана̄мена рӯпа̄рӯпабхавадӣпакена ча бхавана̄мена. та̄дисам̣ ка̄ма бхавасан̇кха̄там̣ а̄рамман̣абхӯтам̣ ваттху етисса̄ти таббаттхука̄. татха̄ паваттанти сӣлаббата̄ни парато а̄масана̄ка̄рена идам̣ ме саччам̣ могхаман̃н̃анти абхинивисана̄ка̄рена кхандхесу атта̄бхинивеса̄ка̄ренача паваттам̣. ваттхутоти сабха̄вадхаммато. айам̣ па̄пасан̇гахо акусалан̇гахо навадха̄ вуттоти йоджана̄. [акусаласан̇гахо]
163. миссака сан̇гахе па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни па̄пакамма̄ни каронта̄нам̣пи читтасса а̄рамман̣е уджукаран̣ам̣на̄ма джха̄нена вина̄ на сиджджхатӣти вуттам̣ саттаджха̄нан̇га̄нӣти. калйа̄н̣ева̄ па̄пакева̄ а̄рамман̣е уджукам̣ читтапат̣ипа̄данасан̇кха̄тасса упаниджджха̄йана киччасса ан̇га̄нӣти аттхо. таттха доманассам̣ акусаладжджха̄нан̇гам̣. сеса̄ни кусала̄кусала̄бйа̄ката̄нӣти. калйа̄н̣акамма па̄пакаммасан̇кха̄та̄су сугати дуггати виват̣т̣асан̇кха̄та̄суча на̄на̄диса̄су там̣там̣диса̄ти мукхаппаваттисан̇кха̄та̄ читтасса гатина̄ма самма̄ва̄ миччха̄ва̄ паваттехи дассана̄дӣхи ева сиджджхатӣти вуттам̣ два̄дасамагган̇га̄нӣти. читтасса уджугатийа̄ва̄ ван̇кагатийа̄ва̄ гаманасса патхан̇га̄ни упа̄йан̇га̄нӣти аттхо. таттха миччха̄дит̣т̣хи миччха̄сан̇каппа миччха̄ва̄йа̄ма миччха̄сама̄дхайо па̄пакамма дуггатибхава сан̇кха̄та̄су ахитадиса̄су читтасса ван̇кагатийа̄ гаманасса упа̄йан̇га̄ни, итара̄ни калйа̄н̣акамма сугатибхава виват̣т̣адхаммасан̇кха̄та̄су хитадиса̄су уджугатийа̄ти дат̣т̣хаббам̣. таттха па̄н̣а̄типа̄такамме витакка вича̄ра доманассекаггата̄ сан̇кха̄там̣ чатуран̇гикаджджха̄нам̣ миччха̄сан̇каппа миччха̄ва̄йа̄ма миччха̄сама̄дхи сан̇кха̄то тийан̇гӣкамаггоча ведитаббо. евам̣ сесесу сучаритадуччаритакаммесу джха̄намагга̄ уддхаритабба̄. вибхан̇ге пана суттантесуча миччха̄ва̄ча̄ миччха̄камманто миччха̄а̄джӣво миччха̄сатӣти имепи чатта̄ро а̄гата̄. име пана висум̣ четасикадхамма̄ нахонти. татха̄ татха̄ паватта̄нам̣ чатуннам̣ кхандха̄нам̣ адхивачананти катва̄ идха нагахита̄.
[210] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘сугати дуггатӣнам̣ нибба̄насса ча абхимукхам̣ па̄панато магга̄; тесам̣ патхабхӯта̄ни ан̇га̄ни ман̇га̄нӣ’’ти вуттам̣; там̣ на сундарам̣;
на хи ан̇га̄ни магга̄нам̣ патхабхӯта̄нина̄ма хонти; маггасаддойева патхапарийа̄йо ат̣т̣хакатха̄су вутто на ан̇гасаддоти;
[211] йан̃ча таттха
‘‘маггассава̄ ат̣т̣хан̇гикасса ан̇га̄ни магган̇га̄нӣ’’ти вуттам̣. там̣пи анупапаннам̣.
идха хи каттхачи читте тийан̇гико каттхачи чатуран̇гикотиа̄дина̄ на̄на̄маггова адхиппетоти. а̄дхипаччат̣т̣хена индрийа̄ни. кин̃ча а̄дхипаччам̣. атта̄дхӣнавуттике дхамме аттано гатийам̣ саббасо ваттетум̣ саматтхабха̄во. ити тесу тесу киччесу аттано а̄дхипаччасан̇кха̄там̣ индат̣т̣хам̣ каронти са̄дхентӣти индрийа̄ни. индат̣т̣хам̣ ка̄рентӣтипи индрийа̄ни. иссара̄ адхипатиноти вуттам̣ хоти. таттха пан̃чачаккха̄дӣни дассана̄дикиччесу чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ иссара̄хонти. балавадуббаламанда тиккха̄дӣсу атта̄ка̄ра̄нуватта̄панато. бха̄вадвайам̣ иттха̄ка̄ра̄дивасена паваттийам̣ чатусамут̣т̣ха̄ника рӯпа̄нам̣ сакалакхандхапан̃чакассева ва̄ иссаро хоти. ан̃н̃атха̄ аппаваттито. татха̄ хи йасмим̣ санта̄не пат̣исандхийам̣ иттхибха̄во паваттати. тасмим̣ саббе камма̄дипаччайа̄ чатусамут̣т̣ха̄нарӯпасантатим̣ самут̣т̣ха̄пента̄ иттха̄ка̄расахитамева самут̣т̣ха̄пенти, но ан̃н̃атха̄. чхандачитта̄дхиппа̄йа̄пи тасмим̣ манда̄ка̄расахита̄ва паваттанти. таббипарӣтена пурисасанта̄нам̣ ведитаббам̣. джӣвитадвайам̣ рӯпа̄ рӯпасантатӣнам̣ ратти дива ма̄са сам̣ваччхара̄нуккамена аддха̄напхаран̣е сахаджа̄тадхамма̄нам̣ иссаро хоти. тесам̣ тада̄йаттавутти катта̄. мано виджа̄нанакичче. ведана̄пан̃чакам̣ татха̄ татха̄ а̄рамман̣араса̄нубхаване. саддха̄ а̄рамман̣а̄вӣмуччане. вӣрийам̣ каммани алӣна вуттибха̄ве. сати а̄рамман̣упат̣т̣ха̄не. сама̄дхи а̄рамман̣е ниччалат̣т̣хи тийам̣. пан̃н̃а̄ асаммохакичче сампайуттадхамма̄нам̣ иссаро хоти. анан̃н̃а̄бхибхаванӣйабха̄вена паваттанато. йатха̄ хи сила̄йам̣ патхавӣ сахаджа̄техи анабхибхаванӣйа̄ хоти. аттана̄вате абхибхавитва̄ висум̣ авиджджама̄невийа катва̄ паваттати. йатха̄ ча удаке а̄по аггимхи теджо ва̄те ва̄йо. евам̣ сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.
ан̃н̃а̄йиттха пат̣ивиджджхиттха̄ти ан̃н̃а̄там̣. на ан̃н̃а̄там̣ анан̃н̃а̄там̣. чатусаччадхаммо. аматам̣ва̄ падам̣. анан̃н̃а̄там̣ н̃асса̄ми джа̄нисса̄мӣти анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄ми. а̄кхйа̄тикам̣пи хи падам̣ сан̃н̃а̄саддабха̄ве т̣хитам̣ на̄микат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. йатха̄ маккхалигоса̄ло ехипасси коти. еван̃хи сати тасса падантарена саха сама̄сабха̄во навируджджхатӣти. анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣти евам̣ пат̣ипаннасса индрийам̣ анан̃н̃а̄ тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣. а̄диманасика̄рато пат̣т̣ха̄йа та̄дисена усса̄хена саха випассанам̣ а̄рабхантасса тасмим̣ усса̄хе апат̣ипассаддхейева сота̄маттимаггам̣ пат̣илабхантасса индрийанти вуттам̣ хоти. а̄джа̄на̄тӣти ан̃н̃ам̣. тамева индрийанти ан̃н̃индрийам̣, патхамамаггена анан̃н̃а̄там̣ н̃атва̄пи килесаппаха̄накиччасса апаринит̣т̣хитатта̄ тасса джа̄нанакиччасса виппакатабха̄вена йатха̄ дит̣т̣хе тасмим̣ чатусаччадхамме аматападеева ва̄ пунаппунам̣ джа̄нанакичча йутта̄нам̣ индрийанти вуттам̣ хоти. ан̃н̃а̄та̄виндрийанти ан̃н̃а̄ та̄вино паринит̣т̣хита а̄джа̄нана киччасса кхӣн̣а̄савасса индрийанти ан̃н̃а̄та̄виндрийам̣. тивидхам̣ петам̣ татха̄рӯпе джа̄нане сампайутта дхамма̄нам̣ иссаро хотӣти ведитаббам̣.
таттха имесам̣ сатта̄нам̣ па̄кат̣е рӯпака̄йе аттага̄хадал̣хаттам̣ таббимуттича имесам̣ апарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄йача хотӣти дӣпетум̣ а̄дито пан̃ча паса̄диндрийа̄ни вутта̄ни. тасса аттасса иттхипума та̄бхедо имесам̣ васена хоти. тасмим̣ ва̄ иттхипуриса га̄хо таббимуттича имесам̣ апарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄йача хотӣти дӣпетум̣ каданантарам̣ бха̄виндрийадвайам̣ вуттам̣. соча атта̄ имасса васена джӣвасан̃н̃ам̣ лабхати. тасмим̣ва̄ джӣвага̄хо таббимуттича имасса апарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄йача хотӣти дӣпетум̣ таданантарам̣ джӣвитиндрийам̣ вуттам̣. идам̣ пана бха̄виндрийато пуре ваттаббам̣пи рӯпа̄рӯпа миссакатта̄ идха вуттанти дат̣т̣хаббам̣. на̄мака̄йе аттага̄хадал̣хаттам̣ таббимуттича имасса апарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄йача хотӣти дӣпетум̣ на̄миндрийесу маниндрийам̣ а̄дито вуттам̣. соча арӯпӣ атта̄ имесам̣ васена сам̣килит̣т̣хо виппхандиточа хоти. тасмим̣ва̄ сукхитадуккхитага̄хо таббимуттича имесам̣ апарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄йача хотӣти дӣпетум̣ таданантарам̣ педаниндрийапан̃чакам̣ вуттам̣. тасса сам̣килит̣т̣хасса вода̄наппаттийа̄ там̣там̣га̄хавимуттийа̄ва̄ пат̣ипаттидассанаттхам̣ таданантарам̣ саддха̄дипан̃чиндрийам̣ вуттам̣. та̄йа пат̣ипаттийа̄ вода̄наппатти йа̄ а̄ди маджджха парийоса̄на дассанаттхам̣ анте тӣн̣и локуттариндрийа̄ни вутта̄нӣти.
[212] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘етта̄вата̄ адхиппетаттхасиддхӣти ан̃н̃есам̣ агахан̣анти’’ вуттам̣. там̣ на йуджджати.
нахи сантесупи ан̃н̃есу индрийабха̄ва̄рахесу дхаммесу етта̄вата̄ адхиппетаттхасиддхийа̄ тесам̣ ан̃н̃есам̣ бхагавато тхерассача агахан̣анти йуттам̣ ваттум̣. индрийабха̄ва̄рахасса ан̃н̃асса асамбхавато. йади хи самбхавеййа, сатам̣пи сахассам̣пи ган̣хиссатийева̄ти. балийанти уппаннуппанне пат̣ипаккхадхамме саханти маддантӣти бала̄ни. йатха̄ абала̄нам̣ балийанти. маддантенам̣ париссайа̄ти. еттхача абала̄ти дуббала̄. нанти хӣнавӣрийам̣ джанам̣. балийантӣти баласа̄ каронти аджджхоттхаранти. париссайа̄ти абала̄ ра̄га̄ди париссайа̄ти аттхо. апича, пат̣ипаккхадхаммехи акампийат̣т̣хена аккхо бхан̣ийат̣т̣хена бала̄нина̄ма. тасма̄ ассаддхийасан̇кха̄тена пат̣ипаккхадхаммена кампетум̣ асаккун̣еййата̄ саддха̄балам̣на̄ма. косаджджасан̇кха̄тена кампетум̣ асаккун̣еййата̄ вӣрийабалам̣на̄ма. мут̣т̣хасаччена кампетум̣ асаккун̣еййата̄сатибалам̣на̄ма. уддхаччена кампетум̣ асаккун̣еййата̄сама̄дхибалам̣на̄ма. авиджджа̄йакампетум̣ асаккун̣еййата̄ пан̃н̃а̄балам̣ на̄ма. сесадукадвайам̣ пана ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣ипаккхенайоджетаббам̣.
[213] вибха̄ванийам̣ пана
па̄пабаладукам̣ пат̣ипаккхена йоджетум̣ налаббхатӣти катва̄ ‘‘ахирика̄ноттаппадвайам̣ пана сампайуттадхаммесу тхирабха̄ве нева̄ти’’ вуттам̣. там̣ на сундарам̣.
сампайуттадхаммесу тхирабха̄вотича пат̣ипаккхехи акампийата̄ тича аттхато на̄натта̄бха̄ватоти. вӣрийасама̄дхибала̄ни кусала̄кусала̄бйа̄ката̄ни. ахирика̄ноттаппа̄ни акусалабала̄ни. сеса̄ни кусала̄бйа̄ката̄нӣти. адхипатӣти еттха патӣти са̄ми иссаро. со пана падеса иссаро сакалиссароти дувидхо. таттха индрийа̄ни паресам̣ висайе сайам̣ паравасе ваттитва̄ аттано висайеева парехи аттано васе ватта̄пентӣти падесиссара̄ на̄ма. пубба̄ти сан̇кха̄равасена пубба̄гаманавасена ва̄ висесетва̄ паваттам̣ адхипатит̣т̣ха̄нам̣ патва̄ пана ан̃н̃о дутийо иссарона̄ма наттхи. тасма̄ адхико патӣти адхипати. атта̄ дхӣнавуттӣнам̣ патӣти адхипатӣтича ваданти.
чхандоева адхипатӣти чханда̄дхипати. чхандавато ким̣на̄ма каммам̣ насиджджхатӣти евам̣ пубба̄бхисан̇кха̄равасенава̄ пуббе атӣтабхавесу сут̣т̣ху а̄севитачханда̄гаманавасенава̄ тесу тесу калйа̄н̣а па̄пакаммесу сампайуттадхамме махогховийа тин̣апан̣н̣акасат̣е аттапара̄дхӣне ниччам̣ паггахитадхуре катва̄ паватто каттукамйата̄ чхандо. еса найо сесесупи. нану четтха паччхима̄ тайо дхамма̄ адхипатибха̄вам̣ ган̣ханта̄ индрийабха̄вам̣ авиджахитва̄ва ган̣хантӣти адхипатибхӯта̄ва сама̄на̄ индрийакиччавасена паравасепи ваттантӣти. саччам̣, ан̃н̃ам̣ пана адхипатикиччам̣, ан̃н̃ам̣ индрийакиччанти наттхеттха досоти. йатха̄ хи ра̄джа̄ чаккаваттӣ екасса аттано пурохитасса сантике екам̣ диббавиджджам̣ ган̣ха̄ти. на етта̄вата̄ ра̄джа̄ чаккаваттина̄ма нахоти. нача виджджа̄хету ан̃н̃асса васена ваттати. ан̃н̃ан̃хи чаккаватти раджджакиччам̣, ан̃н̃ам̣ виджджа̄гахан̣а киччанти. евам̣ сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. таттха адхипатикиччам̣на̄ма там̣там̣кичча висесам̣ анапеккхитва̄ атулйабалена абхибхавитва̄ сахаджа̄та дхамме аттано аттано киччесу аниваттама̄не катва̄ дхура ва̄хита̄. индрийакиччам̣ пана виджа̄нана̄дикиччам̣ а̄раббха павуччатӣти.
а̄харанти сахаджа̄та̄дипаччайаса̄ман̃н̃ато атирекена аса̄дха̄ран̣апаччайасаттивисесена харанти паваттентӣти а̄ха̄ра̄. а̄харантива̄ аджджхаттасамбхӯта̄ те те паччайадхамма̄ паччайуппаннадхамма̄ча атта̄нан̃чева аттано аттано паччайакиччам̣ паччайуппаннакиччан̃ча сут̣т̣ху харанти ваханти етехӣти а̄ха̄ра̄. йатха̄хасаббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти. еттхача саббе сатта̄ти етена саббе аджджхаттасамбхӯта̄ паччайапаччайуппаннадхамма̄ вутта̄. а̄ха̄рат̣т̣хитика̄ти паччайат̣т̣хитика̄. йатха̄рахам̣ чатувӣсатипаччайехи т̣хитисабха̄ва̄ти аттхо. нанучеттха паччайа̄ха̄рова вутто. на а̄ха̄рапаччайо. идха пана чатуббидхо а̄ха̄рапаччайадхаммова вуттоти. саччам̣, паччайат̣т̣хена пана а̄ха̄рана̄мака̄нам̣ саббесам̣ чатувӣсатипаччайадхамма̄нам̣ маджджхе йедхамма̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄ти висесетва̄ вутта̄. те тесам̣ паччайа̄ха̄ра̄нам̣пи а̄ха̄рабхӯта̄ти сиддха̄ хонтӣти. имасмим̣ аттхе чатуннам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ маханта бха̄во па̄кат̣о хотӣти.
таттха йатха̄ йавабӣджа̄нам̣ва̄ са̄либӣджа̄нам̣ва̄ а̄нубха̄во на̄ма кал̣иран̇кура̄нам̣ уппа̄да̄на падха̄нам̣ хоти. татопарам̣ пана сассабха̄вам̣ патва̄ чха пан̃ча ма̄се вад̣д̣хийа̄ва̄ т̣хитийа̄ва̄ патхави расаа̄пораса̄нам̣ а̄нубха̄во падха̄нам̣ хоти. евамевам̣ кабал̣ӣ ка̄ра̄ха̄рӯпаджӣвӣнам̣ ка̄масатта̄нам̣ каммасса а̄нубха̄вона̄ма пат̣исандхирӯпуппа̄дане падха̄нам̣ хоти. татопарам̣ пана йа̄вата̄йукам̣ вад̣д̣хӣйа̄ва̄т̣хитийа̄ва̄ утуа̄ха̄ра̄нам̣ а̄нубха̄во падха̄нам̣ хоти. каммаджарӯпа̄ни хи йа̄ва а̄саннамаран̣а̄ паваттама̄на̄нипи утуа̄ха̄рехи ануггахита̄ниева паваттанти. утуча а̄ха̄ру паттхамбхитойева аттано киччам̣ кароти. тасма̄ тесам̣ сатта̄нам̣ чатусантатирӯпам̣ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рена анупаттхамбхӣйама̄нам̣ чирам̣ напаваттати. упаттхамбхӣйама̄нам̣ева йа̄вата̄йукам̣ паваттати. йатха̄ча сакун̣а̄ва̄ д̣ам̣самакаса̄ дайова̄ тун̣д̣ена а̄ха̄рам̣ гахетва̄ аттабха̄вам̣ посенти. тун̣д̣е асанте а̄ха̄рам̣ алабханта̄ маранти. евамева име сатта̄ пхассена а̄рамман̣есу расам̣ гахетва̄ ведана̄сан̇кха̄там̣ упабхогапарибхогам̣ сампа̄детва̄ тан̣ха̄вепуллам̣ патва̄ тивидхам̣ ват̣т̣ам̣ пӯретва̄ йа̄ваджджатана̄пи ват̣т̣е анукан̣т̣хама̄на̄ паваттанти.
йади хи пхассона̄ма на сийа̄, а̄рамман̣арасам̣ алабхитва̄ ведана̄ парибхогарахитена тан̣хуппаттийа̄ ока̄со наттхӣти тивидхават̣т̣амева насийа̄ти. йатха̄ча те сакун̣а̄дайо паккхе вийӯхитва̄ антара̄ апатама̄на̄ руккхато руккхам̣ ванато ванам̣ вичаритва̄ атта̄нам̣ йа̄пенти. паккхесу асантесу гаманам̣ асампа̄дента̄ патитва̄ маранти. евамевам̣ име сатта̄ а̄йӯханалаккхан̣а̄йа четана̄йа четайитва̄ каммасаман̇гитам̣ сампа̄детва̄ бхавато бхавам̣ вичаритва̄ йа̄ваджджатана̄ ват̣т̣е сам̣саранти. йади хи четана̄на̄ма на сийа̄, каммават̣т̣асса абха̄во. тадабха̄веча випа̄кават̣т̣асса абха̄во. тадабха̄веча таданусайитасса килесават̣т̣асса абха̄воти ват̣т̣ам̣на̄ма на сийа̄ти. йатха̄ча те сакун̣а̄дайо чаккхуна̄ гочарат̣т̣ха̄нам̣ва̄ там̣там̣диса̄бха̄гам̣ва̄ вибха̄ветва̄ йа̄ваджӣвам̣ атта̄нам̣ йа̄пенти. чаккхусмим̣ асанте кин̃чигахетаббаваттхум̣ва̄ гантаббат̣т̣ха̄нам̣ва̄ алабхитва̄ таттхева маранти. евамевам̣ сампайутта̄ дхамма̄ а̄рамман̣авиджа̄налаккхан̣ена вин̃н̃а̄н̣ена там̣там̣а̄рамман̣ам̣ лабхитва̄ тасмим̣ тасмим̣ пхасса̄дайо уппа̄детва̄ тивидхам̣ ват̣т̣ам̣ ват̣т̣енти. йади хи вин̃н̃а̄н̣ам̣на̄ма на сийа̄, пхасса̄дӣнам̣ а̄рамман̣ала̄бхойева наттхӣти ват̣т̣амева на сийа̄ти. тена̄ха чатта̄ро а̄ха̄ра̄.ла. вин̃н̃а̄н̣ам̣ чатуттханти. сам̣йуттакеча –
чатта̄роме бхиккхаве а̄ха̄ра̄ бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ самбхавесӣнам̣ва̄ сатта̄нам̣ ануггаха̄йа кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро ол̣а̄рикова̄ сукхумова̄, пхассо дутӣйо, маносан̃четана̄ татӣйа̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ чатуттханти вуттам̣.
таттха бхӯта̄нанти вуддхиппатта̄нам̣. самбхавесӣнанти калала̄ди ка̄ле т̣хита̄нам̣. чатуннам̣пана а̄ха̄ра̄нам̣ йатха̄самбхавам̣ анаматагге сам̣са̄рават̣т̣ева̄ тасмим̣ тасмим̣ бхавева̄ т̣хитийа̄ва̄ ануггаха̄йава̄ паватти а̄ка̄ро вуттанайена ведитаббо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана копанеттха а̄ха̄ро. ким̣ а̄ха̄ретӣти. кабал̣ӣка̄ра̄ ха̄ро оджат̣т̣хамакарӯпа̄ни а̄ха̄рети. пхасса̄ха̄ро тиссо ведана̄. маносан̃четана̄ха̄ро тайо бхаве. вин̃н̃а̄н̣а̄ ха̄ро пат̣исандхина̄марӯпанти вуттам̣. там̣ па̄кат̣апхалавасена вуттанти дат̣т̣хаббам̣. оджат̣т̣хамакарӯпуппа̄данам̣ пана кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса махантам̣ киччам̣ нахоти. чатусантатирӯпупаттхамбханамева махантам̣. тенева хи па̄л̣ийам̣ т̣хитийа̄тича ануггаха̄йа̄тича вуттам̣.
апича йатха̄ упаниссайа̄севанапаччайа̄ суттанти капарийа̄йа̄ абхидхаммапарийа̄йа̄тича дувидха̄ хонти. татха̄ а̄ха̄рапаччайопи дувидхо. таттха йам̣ вуттам̣ маносан̃четана̄ха̄ро тайобхавети. там̣ суттантикапарийа̄йам̣ сандха̄йа вуттам̣. нахи пат̣т̣ха̄не арӯпа̄ ха̄ра̄ асахаджа̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄ха̄рат̣т̣хена паччайа̄на̄ма хонтӣти. пан̃чавин̃н̃а̄н̣есу джха̄нан̇га̄ни налаббханти. та̄ни хи дуббалакиччат̣т̣ха̄наваттхукатта̄ рӯпа̄дӣсу абхинипа̄таматта̄ни хонтӣти на тесу виджджама̄на̄ ведана̄ екаггата̄ джха̄накиччам̣ са̄дхентӣти. витаккапаччхимакам̣ джха̄нантича вуттам̣. джха̄нан̇га̄нам̣ на̄йакабхӯточа витакко тесу наттхӣти таттха та̄ведана̄ екаггата̄йо там̣ на са̄дхентӣти. вӣрийупаттхамбхарахита̄ дхамма̄ сампайуттадхаммесу тхирабха̄ваппатта̄ нахонтӣти авӣрийесу сол̣аса̄хетукачиттесу сама̄дхибалакиччам̣ на са̄дхети. вӣрийапаччхимакам̣ баланти хи вуттанти а̄ха авӣрийесу бала̄ни налаббхантӣти. хетурахита̄ ча дхамма̄ ват̣т̣асса виват̣т̣ассача паттийа̄ патхабха̄вам̣ нагаччханти. хетупаччхимако магготи хи вуттанти а̄ха ахетукесу магган̇га̄ни на лаббхантӣти. вичикиччха̄сампайуттечитте екаггата̄ адхимоккхарахи татта̄ екантена сам̣саппанасабха̄ва̄йа вичикиччха̄йа абхибхӯтатта̄ ча маггиндрийабалабха̄ва̄йа балаватӣ нахотӣти вуттам̣ вичикиччха̄ читте екаггата̄ маггиндрийабалабха̄вам̣ на гаччхатӣти. двихетука тихетука джаванесвева̄ти еттха двихетука тихетукасаддена момӯхадвайахасанаджавана̄ни ниваттети. джаванасаддена тибхӯмака̄ни двихетукатихетукавипа̄ка̄ни ниваттети.
[214] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘двихетукатихетукагахан̣ена екахетукесу адхипатӣнам̣ абха̄вам̣ дассетӣ’’ти вуттам̣, джаванабха̄васа̄ман̃н̃атта̄ пана хасаначиттепи тесам̣ абха̄во дассетаббойева хотӣти.
йатха̄самбхаванти ладдхапубба̄ти сан̇кха̄расса ладдхапубба̄гамасса ча екекасса адхипатино самбхава̄нурӯпам̣ екова лаббхати. на дутийо. итаратха̄ адхипатиева насийа̄ти. еван̃ча катва̄ пат̣т̣ха̄не йатха̄ индрийапаччайавибхан̇ге арӯпиноиндрийа̄ сампайуттака̄нам̣дхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ индрийапаччайена паччайоти вуттам̣. на татха̄ адхипатипаччайавибхан̇ге. таттха пана чханда̄дхипати чхандасампайуттака̄нантиа̄дина̄ екека̄дхипати вибха̄гавасенева вуттанти. еван̃хи сати адхипати индрийа̄нам̣ висесо па̄кат̣о хотӣти. наверита̄ти нава ӣрита̄ катхита̄. кусала̄ кусала̄ бйа̄катехи сама̄кин̣н̣о кусала̄ди сама̄кин̣н̣о. [миссакасан̇гахо]
164. чатта̄ри сачча̄ни буджджхатӣти бодхи. буджджхантива̄ та̄ни там̣ саман̇гино ета̄йа̄ти бодхи. чатумагган̃а̄н̣ам̣. вуттан̃хетам̣ маха̄ ниддесе бодхи вуччати чатӯсу маггесу-н̃а̄н̣анти. паккхоти кот̣т̣ха̄со самбха̄ро. бодхийа̄ паккхе бхава̄ти бодхипаккхийа̄. адхисӣла̄ дхичитта̄ дхипан̃н̃а̄ сан̇кха̄та̄су тӣсу сиккха̄су парийа̄панна̄нам̣ саттхуса̄санадхамма̄нам̣ етам̣на̄мам̣. те пана кот̣т̣ха̄сато сатта видха̄ хонтӣти а̄ха чатта̄росатипат̣т̣ха̄на̄тиа̄ди. сампайутта дхаммесу памукха̄ падха̄на̄ хутва̄ ка̄йа̄дӣсу а̄рамман̣есу тит̣т̣ханти на̄на̄рамман̣есу читтагаманам̣ ниваттетва̄ тесвева ка̄йа̄дӣсу читта нибандханавасена паваттантӣти пат̣т̣ха̄на̄ни. сатиева пат̣т̣ха̄на̄нӣти сати пат̣т̣ха̄на̄ни. чатта̄рисатипат̣т̣ха̄на̄нӣти ваттаббе дхаммабха̄вам̣ апеккхитва̄ чатта̄росатипат̣т̣ха̄на̄ тивуттанти дат̣т̣хаббам̣. ка̄йеанупассана̄ ка̄йа̄ нупассана̄. рӯпака̄йе рӯпасамӯхе асса̄сапасса̄са̄дикасса авайавака̄йасса там̣там̣ка̄йабха̄венава̄ аничча̄дибха̄венава̄ йа̄ва тасмим̣ тасмим̣ ка̄йе саммохо пахиййати. та̄ва пунаппунам̣ нирантарам̣ саманупассана̄ти аттхо. наваппабхеда̄су ведана̄су сукхаведана̄ди ка̄йаавайававедана̄йа там̣там̣ ведана̄бха̄вена удайаббайавасена ча анупассана̄ ведана̄нупассана̄. сол̣аса пабхедесу сара̄га̄ дӣсу читтесу сара̄га̄дикасса авайавачиттасса там̣там̣ читтабха̄вена удайаббайавасенача анупассана̄ читта̄нупассана̄. пан̃чапабхедесу нӣваран̣а̄дӣсу дхаммесу ка̄маччханда̄дикасса авайавадхаммасса там̣ там̣ дхаммабха̄вена удайаббайавасенача анупассана̄ дхамма̄нупассана̄.
[215] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘куччхита̄нам̣ кеса̄дӣнам̣ а̄йоти ка̄йо. асса̄са пасса̄са̄нам̣ва̄ самӯхо ка̄йо’’ти вуттам̣. там̣ на сундара мева.
[216] йан̃ча таттха
‘‘ка̄йасса анупассана̄ ка̄йа̄нупассана̄’’ти вуттам̣. там̣пи на сундарам̣.
ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣти хи вуттам̣. етена хи ка̄йе анупассана̄ ка̄йа̄нупассана̄ти айаматтхова падха̄нато дасситоти.
[217] йан̃ча таттха
‘‘ведана̄нам̣ васена анупассана̄’’ти вуттам̣. там̣пи на сундарам̣. ведана̄су ведана̄нупассӣти хи вуттам̣. татха̄ читта̄нупассана̄ падепи.
[218] йам̣пи таттха
‘‘сан̃н̃а̄сан̇кха̄ра̄нам̣ дхамма̄нам̣ бхинналаккхан̣а̄намева анупассана̄ дхамма̄нупассана̄’’ти вуттам̣. там̣пи на сундарамева.
на хи каттхачи па̄л̣ийам̣ сан̃н̃а̄сан̇кха̄ра̄ва висесетва̄ дхамма̄ти вутта̄ аттхӣти. па̄л̣ийан̃хи чханӣваран̣а̄ патхамам̣ дхамма̄ти вутта̄. тато пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. тато два̄даса̄йатана̄ни. тато саттабоджджхан̇га̄. тато чатта̄ри сачча̄нӣти. йадиевам̣ ека̄йа дхамма̄нупассана̄йа вутта̄йа итара̄пи сиддха̄ти сатипат̣т̣ха̄нам̣ екамева ваттаббам̣, на чатта̄роти.на. йо хи дхамма̄нупассана̄йам̣ рӯпаккхандхо вутто. со руппаналаккхан̣а̄нупассанавасена вутто. руппаналаккхан̣ан̃хи ниббаттитапара маттхадхаммо. соча татха̄ анупассантасса висесато сукхумасса аттавипалла̄сасса паха̄на̄йа хотӣти. ка̄йоти пана там̣там̣ самӯхабхӯтарӯпадхаммавасена ведитаббо. наруппаналаккхан̣авасена. нача там̣там̣ ка̄йабха̄вена гахито там̣там̣ рӯпадхаммасамӯхо ниббаттита параматтхадхаммона̄ма хоти. пан̃н̃аттимиссакатта̄. соча татха̄ анупассантасса висесато ол̣а̄рикасса субха̄ди випалла̄сасса паха̄на̄йа хотӣти. татха̄ ведана̄читтесупи ол̣а̄рикавипалла̄со сукхумавипалла̄соти две две випалла̄са̄ хонти. таттха аттупанибандха̄ ниччасукха випалла̄са̄ ол̣а̄рика̄. аттавипалла̄со сукхумо. таттха ведана̄ читта̄ нупассана̄ ол̣а̄рикавипалла̄са̄нам̣ паха̄на̄йа висум̣ вутта̄. дхаммесу ведана̄ккхандхавин̃н̃а̄н̣аккхандха̄ сукхума випалла̄са паха̄на̄йа̄ти. тасма̄ чатта̄рова сатипат̣т̣ха̄на̄ ваттабба̄ти. самма̄ падаханти етехӣти саммаппадха̄на̄ни. ка̄мам̣ тачоча нха̄руча, ат̣т̣хича авасиссату. упассуссату ме сарӣре мам̣салохитам̣. йантам̣ пурисатха̄мена пурисапараккамена паттаббам̣. на там̣ апатва̄ вӣрийасса сан̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣти евам̣ аниваттанавутти васена паваттасса самма̄ва̄йа̄масса етам̣ на̄мам̣. со пана татха̄ паватто екопи сама̄но киччасиддхивасена чатудха̄ хотӣти. вуттам̣ уппанна̄нантиа̄ди.
таттха уппанна̄нам̣па̄пака̄нанти асукасмим̣ ка̄ле десе т̣ха̄не ва̄ ахам̣ идан̃чидан̃ча на̄ма па̄пам̣ ака̄сим̣, идан̃чидан̃чана̄ма майхам̣ уппаннанти евам̣ аттано санта̄не уппаннабха̄вена видита̄нам̣ акусала̄нам̣. паха̄на̄йа̄ти тесам̣ аттано санта̄не аджджатагге йа̄вапаринибба̄на̄пуна ануппа̄дадхаммата̄па̄данакаран̣аттхам̣. ва̄йа̄моти сӣла пӯран̣а саматха випассана̄бха̄вана̄каммесу дал̣хам̣ ва̄йа̄мо. ануппанна̄нанти аттано санта̄не уппаннапуббанти авидита̄нам̣ парасанта̄несува̄ суттантесува̄ дисва̄ва̄ сутва̄ва̄ видита̄нам̣. ануппа̄да̄йа̄ти йесам̣ акусала мӯла̄нам̣ аттхита̄йа имесам̣ сатта̄нам̣ ӣдиса̄ни килесаджа̄та̄ни ва̄ па̄пакамма̄нива̄ уппаджджанти. та̄ни майи виджджантиева. ахам̣пи техи килесехива̄ каммехива̄ апаримуттойева. ахам̣пи свева̄ парасувева̄ бхавантаресува̄ та̄ни аттано санта̄не уппа̄десса̄ мийева̄ти евам̣ паччавеккхитва̄ тесам̣ акусаламӯла̄нам̣ аттано санта̄не уппаттийа̄ паччайасамуччхинданаттхам̣. ануппанна̄нам̣кусала̄нанти чатубхӯмакесу кусаладхаммесу саттависуддхипабхедесу имена̄ма висуддхидхамма̄ майа̄ аппатта̄ анадхигата̄ева хонтӣти евам̣ н̃атва̄ самайе анатиккантеева аппатта̄нам̣ анадхигата̄нам̣ упари висуддхидхамма̄нам̣ адхигаманаттха̄йа.
уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ бхиййо бха̄ва̄йа̄ти йа̄ни сӣла̄дӣни кусала̄ни майи уппанна̄ни. та̄ни йа̄ва нийа̄мам̣ наоккаманти, та̄ва майхам̣ ета̄нӣти ваттум̣ на̄раханти. свева̄ парасувева̄ бхавантарам̣ патва̄ва̄ бхиджджиссанти йева̄ти евам̣ паччавеккхитва̄ аттано санта̄не уппанна̄нам̣ тесам̣ саббасо акуппадхаммата̄па̄данавасена сут̣т̣хутарам̣ вад̣д̣ханаттха̄йа. етесу пана чатӯсу мукхесу йена кеначи екена мукхена уппанно ва̄йа̄мо чатукиччаса̄дхакоева хотӣти ведитаббо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана маггаккхан̣е ева екасса тасса чатукиччаса̄дхаката̄ вутта̄ти.
иджджханам̣ иддхи, тасса тасса йогакаммасса сиддхи самиддхи ниббаттӣти аттхо. са̄ пана сан̇кхепато абхин̃н̃еййа̄нам̣ дхамма̄нам̣ абхин̃н̃а̄сиддхи, парин̃н̃еййа̄нам̣ парин̃н̃а̄сиддхи, паха̄табба̄нам̣ паха̄насиддхи, саччхика̄ табба̄нам̣ саччхикаран̣асиддхи, бха̄ветабба̄нам̣ бха̄вана̄сиддхӣти пан̃чавидха̄ хоти. иджджхатӣтива̄ иддхи саттхуса̄сане йогакаммена иджджханта̄нам̣ саббесам̣ махаггата локуттарадхамма̄нам̣ на̄мам̣. паджджати етена̄ти па̄до. иддхийа̄ па̄доти иддхипа̄до. иддхипаттийа̄ балавупа̄йо падха̄нака̄ран̣анти вуттам̣ хоти. со пана чатуннам̣ адхипатидхамма̄нам̣ васена чатудха̄ хотӣти вуттам̣ чатта̄ро иддхипа̄да̄тиа̄ди. адхипатибхӯто чхандова иддхипа̄доти чхандиддхипа̄до. есанайо сесесупӣти. еттхача саббе махаггата̄нуттарабхӯта̄ уттариманусса дхамма̄на̄ма напа̄катикена чханденава̄ вӣрийенава̄ читтенава̄ пан̃н̃а̄йа ва̄ адхигантабба̄ хонти. йена кеначи палибодхена пат̣иба̄хитум̣ асаккун̣еййена адхипатибха̄вапаттена чханда̄дина̄ева адхигантабба̄. тасма̄ име чатта̄ро дхамма̄ адхипатибхӯта̄ва идха адхиппета̄ти дат̣т̣хабба̄ти.
[219] йам̣пана вибха̄ванийам̣
‘‘иджджхати адхит̣т̣ха̄на̄дикам̣ ета̄йа̄ти иддхи, иддхивидхан̃н̃а̄н̣ам̣. иддхийа̄ па̄до иддхипа̄до’’ти вуттам̣. там̣ сам̣йуттаке катама̄ча бхиккхаве иддхи. идха бхиккхаве бхиккху анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхоти. екопи хутва̄ бахудха̄ хоти.ла. йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттети. айам̣ вуччати бхиккхаве иддхӣти има̄йа па̄л̣ийа̄ самети. евам̣сантепи идха абхидхаммапарийа̄йова адхиппетоти там̣ на йуджджатийева.
вибхан̇ге пана патхамава̄ре локийа локуттарамиссака̄ читта четасикара̄сӣева иддхипа̄да̄ти вутта̄. ат̣т̣хакатха̄йан̃ча-патхамаджджха̄на парикаммам̣хи иддхипа̄дона̄ма. патхамаджджха̄нам̣ иддхина̄ма.ла. невасан̃н̃а̄ на̄сан̃н̃а̄йатанаджджха̄напарикаммам̣ иддхипа̄дона̄ма. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄ йатанаджджха̄нам̣ иддхина̄ма. сота̄паттимаггасса випассана̄ иддхипа̄до на̄ма. сота̄паттимагго иддхина̄ма.ла. арахаттамаггасса випассана̄ иддхипа̄дона̄ма. арахаттамагго иддхина̄ма̄тича. патхамаджджха̄нам̣ иддхипа̄дона̄ма. дутийаджджха̄нам̣ иддхина̄ма. ла. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанаджджха̄нам̣ иддхи па̄дона̄ма. невасан̃н̃а̄ на̄сан̃н̃а̄ йатанаджджха̄нам̣ иддхина̄ма. сота̄ паттимагго иддхипа̄дона̄ма. сакада̄га̄мимагго иддхина̄ма.ла. арахаттамагго иддхина̄ма̄ти ча вуттам̣. там̣там̣ па̄дакаджджха̄нам̣ иддхипа̄дона̄ма. тато тато вут̣т̣хахитва̄ уппа̄дитамагго иддхина̄ма̄типи ваттум̣ ват̣т̣атийева. идха пана уттарачӯл̣абха̄джанийе а̄гатанайена чатта̄ро адхипатидхамма̄ева иддхипа̄да̄ти вутта̄.
таттха пана локуттарабхӯта̄ева адхиппета̄. идха локийа локуттара миссакабхӯта̄ти. индрийабала̄ни аттхато хет̣т̣ха̄ вутта̄нева. па̄кат̣ат̣т̣ха̄нато пана чатӯсу сота̄паттийан̇гесу саддха̄йа тха̄мо ведитаббо. йатха̄ха-каттха бхиккхаве саддхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. чатӯсу сота̄паттийан̇гесу еттха саддхиндрийам̣ дат̣т̣хаббанти. чатӯсу саммаппадха̄несу вӣрийасса. йатха̄ха-каттха бхиккхаве вӣрийиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. чатӯсу саммаппадха̄несу еттха вӣрийиндрийам̣ дат̣т̣хаббанти. чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу сатийа̄. йатха̄ха-каттха бхиккхавесатиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несуеттха сатиндрийам̣ дат̣т̣хаббанти. чатӯсу джха̄несу сама̄дхисса. йатха̄ха-каттха бхиккхаве сама̄дхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. чатӯсу джха̄несу еттха сама̄дхиндрийам̣ дат̣т̣хаббанти. чатӯсу арийасаччесу пан̃н̃а̄йа тха̄мо ведитаббо. йатха̄ха-каттха бхиккхаве пан̃н̃индрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. чатӯсу арийасаччесу еттха пан̃н̃индрийам̣ дат̣т̣хаббанти. самбодхи вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣, самантато буджджхати пат̣ивиджджхати буджджханти ва̄ ета̄йа̄ти катва̄. са̄ хи чатусаччадхаммам̣ буджджхама̄на̄ екаккхан̣е сол̣асахи аттхехи саддхим̣ самантато буджджхати, на екадеса тоти тасса̄ самбодхийа̄ самут̣т̣ха̄панат̣т̣хена самбодхийа̄ ан̇го сахака̄рӣбалавапаччайоти самбоджджхан̇го. сатиева самбоджджхан̇го сатисамбоджджхан̇го. са̄ хи ка̄йа̄дӣсу чатӯсу аттано гочаресу бха̄вана̄васена сут̣т̣хусам̣вад̣д̣хама̄на̄ анупуббена саббапама̄да паккхам̣ видхаметва̄ саббам̣ аппама̄дапаккхан̃ча пӯретва̄ чатумагган̃н̃а̄н̣а сан̇кха̄там̣ самбодхим̣ самут̣т̣ха̄петӣти. випассана̄йа бхӯмибхӯте аджджхатта бахиддха̄дхамме вичина̄ти каккхал̣аттапхусана̄дӣхи аниччата̄дӣхича вивидха̄ ка̄рехи чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ курума̄новийа тесу дат̣т̣хабба̄ка̄рам̣ асесам̣ упадха̄ретӣти дхаммавичайо. соева самбоджджхан̇готи дхаммавичайа самбоджджхан̇го. сопи хи аттано гочарабхӯтесу тесу дхаммесу бха̄вана̄васена сут̣т̣хусам̣вад̣д̣хама̄но анупуббена саббам̣саммоха паккхам̣ видхаметва̄ саббам̣ асаммохапаккхам̣ пӯретва̄ сайам̣ чатумагган̃а̄н̣а самбодхи хутва̄ самут̣т̣хахатӣти. саммаппадха̄навӣрийамева самбоджджхан̇готи вӣрийасамбоджджхан̇го. тампи хи чатуббидхесу аттано гочаресу бха̄вана̄васена сут̣т̣ху сам̣вад̣д̣хама̄нам̣ анупуббена саббам̣ кусалесу дхаммесу лӣнасан̇коча косаджджапаккхам̣ килесаджа̄там̣ видхаметва̄ саббам̣ дхурасам̣паггахапаккхам̣ пӯретва̄ вуттаппака̄рам̣ самбодхим̣ самут̣т̣ха̄ петӣти.
пӣтийева самбоджджхан̇го пӣти самбоджджхан̇го. са̄пи хи вуттаппака̄ресу гочаресу сут̣т̣ху сам̣вад̣д̣хама̄на̄ кусалесу дхаммесу саббам̣ читтасса аратиуккан̣т̣хапаккхам̣ видхаметва̄ саббам̣ дхаммарати дхамманандидхамма̄ра̄ма паккхам̣ пӯретва̄ вуттаппака̄рам̣ самбодхим̣ самут̣т̣ха̄пети. пассаддхиева самбоджджхан̇го пассаддхи самбоджджхан̇го. са̄пи хи вуттапака̄ресу гочаресу бха̄вана̄васена сут̣т̣ху сам̣вад̣д̣хама̄на̄ саббам̣ читтасса са̄рамбха даратхапаккхам̣ видхаметва̄ саббам̣ вӯпасантасӣталапаккхам̣ пӯретва̄ вуттаппака̄рам̣ самбодхим̣ самут̣т̣ха̄пети. сама̄дхиева самбоджджхан̇готи сама̄дхи самбоджджхан̇го. тасса самбодхисамут̣т̣ха̄паната̄ па̄кат̣а̄. татрамаджджхаттата̄ сан̇кха̄та̄ упеккха̄ева самбоджджхан̇готи упеккха̄ самбоджджхан̇го. са̄пихи вуттаппака̄ресу сатиа̄дӣнам̣ гочаресу бха̄вана̄васена сут̣т̣ху сам̣вад̣д̣хама̄на̄ саббам̣ читтасса лӣнуддхаччапаккхам̣ видхаметва̄ самава̄хитапаккхам̣ пӯретва̄ вуттаппака̄рам̣ самбодхим̣ самут̣т̣ха̄петӣти. самма̄ авипарӣтато дассанам̣ самма̄дит̣т̣хи. са̄ пана дуккхе н̃а̄н̣ам̣, дуккхасамудайе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиродхе н̃а̄н̣ам̣, дуккханиро дхага̄минипат̣ипада̄йа н̃а̄н̣анти чатуббидха̄ хоти. самма̄ авипарӣтато сам̣каппанам̣ самма̄сан̇каппо. йатха̄ самма̄дит̣т̣хи дат̣т̣хаббасабха̄весу пхарама̄на̄ паваттати татха̄ тасса̄ сам̣видха̄нанти аттхо. тенева хи со пан̃н̃а̄ккхандхе сан̇гахитоти. йатха̄ха-йа̄ча̄вусо виса̄кха самма̄дит̣т̣хи, йоча самма̄сан̇каппо, име дхамма̄ пан̃н̃а̄ккхандхе сан̇гахита̄ти. самма̄ва̄ча̄ дайо пуббе вуттаттха̄йева. самма̄ ва̄йаманти екена̄ти самма̄ва̄йа̄мо. чатукиччаса̄дхакам̣ саммаппадха̄на вӣрийам̣. пассаддхидвайам̣ пассаддхиса̄ман̃н̃ена екам̣ катва̄ чуддасете сабха̄ватоти вуттам̣. саттадха̄ти вуттаппака̄ра̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄начатукка саммаппадха̄начатукка̄дӣнам̣ васена саттадха̄. ида̄ни тесам̣ чуддасаннам̣ кичча̄нам̣ т̣ха̄набхедам̣ дассетум̣ сан̇каппапассаддхича̄тиа̄дима̄ха.
[220] йам̣пана вибха̄ванийам̣
‘‘саттадха̄ таттха сан̇гахоти ватва̄ пуна там̣ дассетум̣ сан̇каппапассаддхича̄тиа̄дима̄ха̄’’ти вуттам̣. там̣ на йуджджати.
на хи таттха сатта сарӯпам̣ лаббхатӣти. сан̇каппо виратиттайан̃ча екам̣ магган̇гат̣т̣ха̄нам̣ па̄пун̣а̄ти. пассаддхича пӣтича упеккха̄ча екам̣ боджджхан̇гат̣т̣ха̄нам̣. чхандоча читтан̃ча екам̣ иддхипа̄дат̣т̣ха̄нанти евам̣ навадхамма̄ екат̣т̣ха̄ника̄ хонти. екам̣ вӣрийам̣ чатусаммаппадха̄на иддхи па̄диндрийа балабоджджхан̇га магган̇га васена нават̣т̣ха̄никам̣. ека̄ сати чатусатипат̣т̣ха̄на индрийа бала боджджхан̇га магган̇га васена ат̣т̣хат̣т̣ха̄ника̄. еко сама̄дхи индрийа бала боджджхан̇га магган̇га васена чатут̣т̣ха̄нико. ека̄пан̃н̃а̄ иддхипа̄диндрийа бала боджджхан̇га магган̇га васена пан̃чат̣т̣ха̄ника̄. ека̄ саддха̄ индрийа бала васена дут̣т̣ха̄ника̄ти. те пана саттатим̣са пабхеда̄ дхамма̄ пуббабха̄ге на̄на̄рамман̣а̄ на̄на̄кхан̣ика̄ча хонти. маггапхалесу пана нават̣т̣ха̄никам̣ вӣрийам̣ екамева нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣катва̄ навасут̣ха̄несу атта пат̣ипаккха̄нам̣ па̄па дхамма̄нам̣ паччайа йамуггха̄тавасена нава кичча̄ни са̄дхайама̄нам̣ екамева паваттати. еса найо ат̣т̣хат̣т̣ха̄ника̄дӣсу. тасма̄ те екаккхан̣е екачитте саббе екато упалаббхантӣти вуттам̣ саббе локуттаре хонтӣти. нава̄сан̇каппа пӣтийоти еттха ва̄саддо квачи саддаттхо. сан̇каппо квачи дутӣйаджджха̄ника̄ дикепӣтича квачи чатуттхаджджха̄ника̄дике локуттаре нахонтӣти аттхо.
локийепӣти сӣлависодхана̄дивасена паватте ка̄ма̄ вачаракусала̄дике локийакусала крийачиттуппа̄депи. йатха̄ йоганти сӣлависодханакамма саматхакаммана̄марӯпапариггаха̄дикаммесу йуджджитабба̄нам̣ виратиттайа̄дӣнам̣ анурӯпам̣. чхаббисуддхипаваттийанти сӣла висуддха̄дӣнам̣ чханнам̣ висуддхӣнам̣ ануккамена паваттика̄ле. етена дит̣т̣хева дхамме маггапхалапатит̣т̣ха̄бха̄ваттха̄йа пӯрите чатупа̄рисуддхи сӣлепи саддха̄сатиа̄дайо бодхипаккхийесу сан̇гахита̄ ева хонти. татха̄ маггапа̄дакаттха̄йа уппа̄дитесу махаггатаджджха̄несу мӣти дассети. татха̄ хи боджджхан̇гасам̣йуттаке –
евам̣ бха̄вито кхо кун̣д̣алийа индрийасам̣варо тӣн̣и сучарита̄ни парипӯрети. евам̣ бха̄вита̄ни тӣн̣и сучарита̄ни чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не парипӯренти. евам̣ бха̄вита̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ сатта боджджхан̇ге парипӯренти. евам̣ бха̄вита̄ сатта боджджхан̇ге виджджа̄вимуттийо парипӯрентӣти вуттам̣.
ат̣т̣хакатха̄йам̣пи накевалам̣ балававипассана̄ маггапхалесуева боджджхан̇ге уддхаранти. випассана̄па̄дака касин̣аджджха̄на а̄на̄па̄н̣а̄ сука брахмавиха̄раджджха̄несупи уддхарантӣти вуттам̣. [бодхипаккхийасан̇гахо]
165. саббасан̇гахе пан̃чаккхандха̄ти пан̃ча ра̄сайо. атӣта̄ди бхеда бхинна̄нам̣ рӯпа̄нам̣ кхандхо ра̄сӣти рӯпаккхандхо. екасмим̣ руппана лаккхан̣е ра̄сим̣ катва̄ н̃а̄н̣ена париггахита̄ рӯпадхамма̄ева. татха̄ екасмим̣ ведайиталаккхан̣е сан̃джа̄нана лаккхан̣е ра̄сим̣ катва̄ париггахита̄ атӣта̄дибхедабхинна̄ ведана̄сан̃н̃а̄йо ведана̄ккхандхо сан̃н̃а̄ккхандхо чана̄ма. сан̇кхаронтӣти сан̇кха̄ра̄. пхасса четана̄ дайо. техи чхасува̄ упапаттидва̄ресу тӣсува̄ каммадва̄ресу екато сан̇гамма сама̄гамма пхусаначетайита̄дӣхи аттано аттано киччехи дассанасавана̄дӣни са̄дха̄ран̣акичча̄нива̄ ка̄йика ва̄часикама̄насика̄нива̄ сайана нисаджджат̣т̣ха̄на гамана катхана чинтана̄дӣни сабба̄ни кичча̄ни каронти видахантӣти. вуттан̃хетам̣ сам̣йуттаке –
кин̃ча бхиккхаве сан̇кха̄ре вадетха. сан̇кхатам̣ абхисан̇кхаронтӣти кхо бхиккхаве тасма̄ сан̇кха̄ра̄ти вуччанти. кин̃ча сан̇кхатам̣ абхи сан̇кхаронти, рӯпам̣ рӯпаттха̄йа сан̇кхатам̣ абхисан̇кхаронти. веданам̣ веданаттха̄йа сан̇кхатам̣ абхисан̇кхаронти. сан̃н̃ам̣ сан̃н̃аттха̄йа сан̇кхата абхисан̇кхаронти. сан̇кха̄ре сан̇кха̄раттха̄йа сан̇кхата мабхисан̇кхаронти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣аттха̄йа сан̇кхата мабхи сан̇кхаронтӣти. сан̇кхата мабхисан̇кхаронтӣти кхо бхиккхаве тасма̄ сан̇кха̄ра̄ти вуччантӣти.
таттха рӯпам̣ рӯпаттха̄йа сан̇кхатамабхисан̇кхаронтӣти йасмим̣ йасмим̣ ка̄ле сайана нисаджджа̄дивасена паватта̄ йа̄ йа̄ рӯпавикати иччхӣйати, тасмим̣тасмим̣ ка̄ле тасса̄ тасса̄ рӯпавикатийа̄ джа̄таттха̄йа ирийа̄патха париваттана̄ди васена там̣ там̣ рӯпавикатим̣ сан̇кхатам̣ абхисан̇кхаронтӣти аттхо. кхаджджабходжджа̄дикам̣ ваттха̄лан̇ка̄ра̄дикам̣ ман̃ча пӣт̣ха геха ратха̄дикам̣ саббам̣ упабхога парибхогабхӯтам̣ ба̄хира рӯпам̣пи гахетва̄ йоджетум̣ ват̣т̣атийева. ведананти дит̣т̣хадхаммикам̣ сампара̄йикан̃ча саббам̣пи веданам̣. таттха дит̣т̣хадхаммикам̣ веданам̣ сан̇кхатам̣ абхисан̇кхаронта̄ читтакамманаччагӣта̄дӣни там̣ там̣ веданупакаран̣а̄ни сампа̄дана васена сампара̄йикан̃ча абхисан̇кхаронта̄ ма̄нусакам̣ва̄ диббам̣ва̄ там̣там̣ веданам̣ паттхетва̄ да̄на сӣла̄ди сампа̄дана васена абхисан̇кхаронти. есанайо сесесупи. сан̇кха̄ресу пана пхассам̣ пхассаттха̄йа четанам̣ четанаттха̄йа̄тиа̄дина̄ да̄нам̣ да̄наттха̄йа сӣлам̣ сӣлаттха̄йа па̄н̣а̄типа̄там̣ па̄н̣а̄типа̄таттха̄йа̄тиа̄дина̄ ва̄ саббам̣ локапаваттим̣ н̃атва̄ виттха̄ретабба̄ти. еттха сийа̄, касма̄ сан̇кха̄ресу па̄кат̣а̄ четана̄дайо витакка̄дайо лобха̄дайо саддха̄сатипан̃н̃а̄дайоча дхамме висум̣ висум̣ кхандхабха̄вена аватва̄ ведана̄сан̃н̃а̄ва вутта̄ти. вуччате.
йатха̄ хи чхеко маха̄бхисакко бхесаджджамӯла̄ни гахетва̄ чун̣н̣ам̣ каронто тесу мӯлесу има̄ни тхӯла̄нипи мудӯни хонти. има̄ни кхуддака̄нипи каккхал̣а̄ни хонтӣти н̃атва̄ тато патхаматарам̣ каккхал̣а̄ни висум̣ уддхаритва̄ сут̣т̣ху кот̣т̣етва̄ чун̣н̣ам̣ кароти. сеса̄ни пана сабба̄ни мудӯни екато катва̄ кот̣т̣етва̄ чун̣н̣ам̣ кароти. тато убхайа̄ни миссетва̄ сила̄йам̣ писетва̄ бхесаджджакамме упанети. евам̣ каронто накиламати. евамевам̣ бхагава̄пи на̄марӯпадхаммесу тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ ниччасукхаатта випалла̄са̄нам̣ паха̄наттха̄йа ануйун̃джанта̄ деваманусса̄ вибха̄ге акате тӣсу дхаммесу киламиссантӣти н̃атва̄ на̄мадхаммесу ведана̄сан̃н̃а̄читтасан̇кха̄те тайо дхамме висум̣ уддхаритва̄ екамекам̣ кхандхам̣ на̄ма катва̄ десеси. татха̄ хи йатха̄ маччха̄на̄ма удаке сати уккан̣т̣хита̄ на̄ма наттхи. асати пана екантена уккан̣т̣хита̄йева хонти. йатха̄ва̄ мадхукара̄ва̄ бхамара̄ва̄ йасмим̣ ване пуппхараса пхаларасе лабханти, таттха уккан̣т̣хита̄на̄ма наттхи. алабхама̄на̄ пана екантена уккан̣т̣хита̄ева хонти. евамева имесам̣ сатта̄нам̣ сукха сан̃н̃итесу патисаран̣есу ведана̄садисам̣ патисаран̣ам̣на̄ма наттхи. мануссадевабрахмасампаттийо асса̄дента̄пи сукхаведанаттха̄йаева асса̄денти. йадича та̄хи вина̄ йатхиччхитам̣ сукхаведанам̣ лабхеййум̣. кона̄ма та̄ са̄дийиссати. татха̄ пхассачетана̄дӣхи витаккавича̄равӣрийа̄дӣхи лобхадоса̄дӣхи саддха̄сатипан̃н̃а̄дӣхи ча сан̇кха̄раккхандхадхаммехи дит̣т̣хадхаммикам̣ сампара̄йикан̃ча йам̣кин̃чи сан̇кхатам̣ абхисан̇кхаронта̄пи сукхаведанаттха̄йаева абхисан̇кхаронти. йадича та̄дисена абхисан̇кхаран̣ена вина̄пи йатхиччхитам̣ сукхам̣ лабхеййум̣, техи дхаммехи аттхо наттхӣти кона̄ма те дхамме абхисан̇кхариссатӣти.
ити сукхасан̃н̃итесу дхаммесу ведана̄на̄ма имесам̣ сатта̄нам̣ парамуккам̣сагатам̣ сукхасан̃н̃итат̣т̣ха̄нам̣ хоти. тасма̄ бхагава̄ там̣ висум̣ екам̣ кхандхам̣ катва̄ кхандхадесанам̣ десетӣти. татха̄ имесам̣ сатта̄нам̣ аттасан̃н̃итесу патисаран̣есу сан̃н̃а̄садисам̣ патисаран̣ам̣ на̄ма наттхи. татха̄ хи тасмим̣ тасмим̣ саттаника̄йе уппанна̄ те те сатта̄ атта̄но аттано висайесу саббам̣ джа̄нитаббам̣ сан̃н̃а̄йа сан̃джа̄нитва̄ вин̃н̃уттам̣ а̄паджджанти. татха̄ вин̃н̃уттам̣ а̄паджджанта̄ йаттакам̣ паре джа̄нанти. таттакам̣ майам̣пи джа̄на̄ма. ко амха̄кам̣ уттаритароти евам̣ локе н̃а̄н̣асаммабхам̣ сан̃н̃ам̣ парамам̣ атта̄нам̣ катва̄ вичаранти. ити аттасан̃н̃итесу дхаммесу сан̃н̃а̄на̄ма имесам̣ сатта̄нам̣ парамуккам̣ сагатам̣ аттасан̃н̃итат̣т̣ха̄нам̣ хоти. тасма̄ бхагава̄там̣пи висум̣ екам̣ кхандхам̣ катва̄ кхандхадесанам̣ десетӣти. татха̄ имесам̣ сатта̄нам̣ ниччасан̃н̃итесу патисаран̣есу читтасадисам̣ патисам̣ран̣ам̣ на̄ма наттхи. татха̄ хи сатта̄ сукхам̣ дуккхам̣на̄ма аниччам̣ сукхапатта̄нам̣ дуккхам̣ наттхи. дуккха патта̄нам̣ сукхам̣ наттхӣтива̄. сан̃н̃а̄на̄ма аничча̄, када̄чи памуссати када̄чи напамуссатӣтива̄. вӣрийам̣на̄ма аниччам̣. када̄чи а̄рабхати, када̄чи на а̄рабхатӣтива̄. лобхона̄ма аниччо. када̄чи уппаджджати, када̄чи науппаджджатӣтива̄. досона̄ма аниччо. када̄чи уппаджджати, када̄чи на уппаджджатӣтива̄. саддха̄на̄ма аничча̄. када̄чи пасанначитто хоти, када̄чи аппасанначитто хотӣтива̄. пан̃н̃а̄на̄ма аничча̄. джа̄нитаббам̣пи када̄чи джа̄на̄ти, када̄чи на джа̄на̄тӣтива̄ евам̣ четасикадхамма̄нам̣ аничча бха̄вона̄ма кесан̃чи локийаджана̄нам̣пи па̄кат̣о хоти. на пана читтасса. на хи сатта̄ читтам̣на̄ма аниччам̣. када̄чи уппаджджати, када̄чи на уппаджджатӣти ган̣ханти. там̣ пана сайам̣ ниччам̣ паваттама̄нам̣ хутва̄ када̄чи сукхена йуттам̣ хоти, када̄чи дуккхена̄тиа̄дина̄ тасмим̣ ниччасан̃н̃амева уппа̄дентӣти. ити читтам̣на̄ма ниччасан̃н̃итесу дхаммесу парамуккам̣ сагатам̣ ниччасан̃н̃итат̣т̣ха̄нам̣ хоти. тасма̄ бхагава̄ там̣пи висум̣ екам̣ кхандхам̣ катва̄ кхандхадесанам̣ десетӣти.
[221] йам̣пана вибха̄ванийам̣
‘‘бха̄джана бходжана бйан̃джана бхаттака̄рака бхун̃джака викаппавасена пан̃чева вутта̄’’ти ватва̄ там̣ вибха̄вантена ‘‘рӯпан̃хи ведана̄ ниссайатта̄ бха̄джанат̣т̣ха̄нийам̣. ведана̄ бхун̃джитаббатта̄ бходжанат̣т̣ха̄нийа̄. сан̃н̃а̄ веданасса̄да ла̄бха хетутта̄ бйан̃джанат̣т̣ха̄нийа̄. сан̇кха̄ра̄ абхисан̇кхаран̣ато бхаттака̄ракат̣т̣ха̄нийа̄. вин̃н̃а̄н̣ам̣ упабхун̃джакатта̄ бхун̃джакат̣т̣ха̄нийам̣. етта̄вата̄ча адхиппе таттхасиддхӣти пан̃чева вутта̄’’ти вуттам̣. там̣ са̄рато надат̣т̣хаббам̣.
на хи там̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ етаппарамавиниччхайе а̄гатам̣. упама̄дӣпанеева а̄гатам̣. на ча бхагавата̄ бха̄джана̄дивикаппасиддхиматтам̣ уддисса пан̃чева кхандха̄ вутта̄ти сакка̄ ваттум̣. татха̄сиддхасса аттхасса пайоджана̄бха̄ватоти.
[222] йан̃ча таттха
‘‘десана̄ккамепи идамева ка̄ран̣ам̣. йаттха бхун̃джати, йан̃ча бхун̃джати, йенача бхун̃джати, йоча бходжако, йоча бхун̃джита̄. тесам̣ ануккамена дассетука̄матта̄’’ти вуттам̣. там̣пи аса̄рам̣.
чатуннам̣ упа̄да̄на̄нам̣ висайабхӯта̄ кхандха̄ упа̄да̄наккхандха̄. сабба сабха̄гадхамма парийа̄да̄навасена са̄сава̄ ана̄сава̄ча дхамма̄ пан̃чаккхандха̄ти вутта̄, випассана̄ бхӯмипариггахавасена са̄сава̄ева пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ти вутта̄. а̄йатанти аттано пхалуппаттийа̄ бхусам̣ уссаханта̄ вийа хонтӣти а̄йатана̄ни. а̄йатанасаддо пана чхасу аджджхаттикесу два̄радхаммесу паваттама̄но сан̃джа̄тидесат̣т̣хена нива̄сат̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄карат̣т̣хена, чхасу ба̄хиресу а̄рамман̣адхаммесу паваттама̄но самосаран̣ат̣т̣хена, убхайаттхапи ка̄ран̣ат̣т̣хена паваттати. таттха читта четасика̄ дхамма̄ екасмим̣ва̄ бхаве анаматаггева̄ сам̣са̄ре пунаппунам̣ саха джа̄йама̄на̄ чаккха̄дӣсу чхасу два̄рападесесуева джа̄йанти, на ан̃н̃аттха. санта̄на̄нубандхавасена нивасанта̄пи тесвева нивасанти, на ан̃н̃аттха. а̄киритва̄ тхапита̄ вийа паваттама̄на̄пи тесвева паваттанти, на ан̃н̃аттха. тасма̄ чаккха̄дӣни чхасан̃джа̄тидесат̣т̣хена нива̄сат̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄карат̣т̣хенача а̄йатана̄нина̄ма. дева̄йатанам̣ вийа адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена̄типи ваттум̣ ват̣т̣атийева.
йатха̄ча сампаннапуппхапхалесу кхемесу руккхесу тато тато паккхино нилинаттха̄йа а̄ха̄раттха̄йача ниччам̣ самосаранти. евам̣ рӯпа̄дӣсу чхасут̣ха̄несу тато тато читтачетасика̄ дхамма̄ а̄рамман̣акаран̣аттха̄йа ниччам̣ самосаранти. тасма̄ рӯпа̄дӣни чха самосаран̣ат̣т̣хена а̄йатана̄нина̄ма. тадубхайа̄ни пана тесам̣ читта четасика̄нам̣ ка̄ран̣ат̣т̣хена а̄йатана̄нина̄ма. чаккхуча там̣ а̄йатанан̃ча̄ти чаккха̄йатанам̣. евам̣ сеса̄ни. таттха чаккхусота̄ни сатта̄нам̣ хитакрийа̄су бахупака̄ратта̄ ка̄марӯпа бйа̄питатта̄ ча па̄кат̣а̄нӣтиа̄димхи вутта̄ни. техи а̄саннатта̄ таданантарам̣ гха̄нам̣. тато дживха̄ти има̄ни чатта̄ри падеса̄йатана̄нина̄ма. тато сакалака̄йабйа̄пако ка̄йо. тато тесам̣ саббесам̣ гочарависайагга̄хакам̣ маноти. сеса̄ни пана тесам̣ висайатта̄ тадануккаменева вутта̄нӣти.
кассачи пана пуггалассава̄ саттассава̄ мануссассава̄ девассава̄ брахмунова̄ васе аваттитва̄ аттаноева сабха̄вам̣ дха̄рентӣти дха̄туйо. висум̣ висум̣ ваваттхитасабха̄ватта̄ва̄ йатха̄сабха̄вам̣ дха̄рӣйанти саллаккхӣйанти ваваттхапӣйантӣти дха̄туйо. апича, ниссатта ниджджӣват̣т̣хена дха̄туйо. таттха ниссаттат̣т̣хена̄ти сатта̄ка̄ра̄ бха̄ват̣т̣хена саттакичча̄бха̄ват̣т̣хена. ко панеттха сатта̄ка̄ро ким̣ саттакиччанти. джӣвайого сатта̄ка̄ро. ӣха̄ча бйа̄па̄ро ча саттакиччам̣. ниджджӣват̣т̣хена̄ти екасмим̣ бхаве йа̄ва намарати. бхавапарам̣пара̄йава̄ йа̄ва сам̣са̄ро на ниваттати. та̄ва абхиджджама̄но аччхиджджама̄но екова ваттатӣти евам̣ гахитасса джӣвасса абха̄ват̣т̣хена. чаккха̄дайоча дхамма̄ саббасо сатта̄ка̄рарахита̄ сатта киччарахита̄ча хонти. нача сайам̣ джӣва̄на̄ма хонти. на̄пи джӣвайога̄ти. ити ниссаттат̣т̣хена ниджджӣват̣т̣хеначатедха̄туйона̄ма̄ти. тесам̣ пана дат̣т̣хабба̄ка̄ро ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто. йатха̄ха-бхериталам̣ вийа чаккхудха̄ту дат̣т̣хабба̄. дан̣д̣о вийа рӯпадха̄ту. саддовийа чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту. татха̄ а̄да̄саталам̣ вийа чаккхудха̄ту. мукхам̣ вийа рӯпадха̄ту. мукханимиттам̣ вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту. атхава̄, уччхуйанта килайантам̣ вийа чаккхудха̄ту. йантачаккайат̣т̣хи вийа рӯпадха̄ту. уччхураса тела̄ни вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту. татха̄ адхара̄ран̣и вийа чаккхудха̄ту. уттара̄ран̣и вийа рӯпадха̄ту. агги вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту. есанайо сотавин̃н̃а̄н̣адха̄туа̄дӣсу. манодха̄ту пана йатха̄самбхавато чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туа̄дӣнам̣ пуречара̄нучара̄ вийа дат̣т̣хабба̄.
дхаммадха̄туйа̄ ведана̄ккхандхо салламива сӯламивача дат̣т̣хаббо. сан̃н̃а̄ сан̇кха̄раккхандха̄ ведана̄салла сӯлайога̄ а̄тура̄ вийа дат̣т̣хабба̄. путхуджджана̄нам̣ва̄ сан̃н̃а̄ а̄са̄ дуккхаджананато риттамут̣т̣хи вийа айатха̄бхуччанимиттага̄хато ванамиговийа. сан̇кха̄ра̄ пат̣исандхийам̣ паккхипанато ан̇га̄рака̄суйам̣ кхипанапуриса̄ вийа. джа̄тидуккха̄нубандхато ра̄джапуриса̄нубандхачоро вийа. сабба̄наттха̄вахасса кхандхасанта̄насса хетуто висаруккхабӣджа̄ни вийа. рӯпам̣ на̄на̄видхупаддаванимиттато кхура чаккам̣вийа дат̣т̣хаббам̣. асан̇кхата̄пидха̄ту аматато сантато кхемато ча дат̣т̣хабба̄. касма̄, сабба̄наттхапат̣ипаккхабхӯтатта̄. мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту гахита̄рамман̣ам̣ мун̃читва̄пи ан̃н̃ам̣ гахетва̄ паваттанато ванамаккат̣о вийа, дуддаманато ассакхалун̇го вийа, йаттха ка̄манипа̄тито веха̄сам̣ кхиттадан̣д̣о вийа, лобхадоса̄ди на̄на̄ппака̄ра килесайогато ран̇ганат̣о вийа дат̣т̣хабба̄ти. арийасачча̄нӣти еттха сантасса дхаммасса бха̄во саччам̣. сантасса̄ти бхӯтасса татхасса авипарӣтасса. апича, кенат̣т̣хена саччанти. татхат̣т̣хена авитатхат̣т̣хена анан̃н̃атхат̣т̣хена. йан̃хи чаккхусса дуккхаттам̣, там̣ татхам̣ хоти авитатхам̣ анан̃н̃атхам̣. дуккхадуккха сан̇кха̄радуккха випарин̣а̄мадуккха сан̇кха̄техи тӣхи дуккхехи там̣ саман̇гипуггаласса абхин̣хапӣл̣анато. таттха сан̇кха̄радуккхам̣ на̄ма каммаджа̄нам̣ уппаттийа̄ пагева там̣там̣камма̄ бхисан̇кхаран̣адуккхам̣. татха̄ утуджа̄дӣнам̣ уппаттийа̄ пагева там̣там̣ утучитта̄ха̄ра̄нам̣ абхисан̇кхаран̣адуккхам̣.
чаккху хи на̄ма рӯпибрахма̄нам̣пи пуримабхаве джха̄набха̄вана̄ сан̇кха̄там̣ махантам̣ камма̄бхисан̇кхаран̣а дуккхам̣ анубхаванта̄нам̣йева уппаджджати. но ан̃н̃атха̄. ка̄масатта̄нам̣ пана пуримабхаве каммасан̇кха̄радуккхам̣ анубхавитва̄ уппаннам̣пи йа̄ваджӣвам̣ паваттийа̄ а̄ха̄ра̄дисан̇кха̄радуккхан̃ча пат̣иджаггана дуккхан̃ча анубхаванта̄нан̃н̃ева паваттати, но ан̃н̃атха̄. паваттама̄нан̃ча паччайавекаллева̄ джа̄те антара̄йева̄ а̄гате йада̄када̄чи бхиджджати. маран̣ака̄лам̣ патва̄ пана екантена бхиджджатийева. тасма̄ там̣ асса̄детва̄ тадаттха̄йа каммам̣ва̄ а̄ха̄ра̄дипаччайам̣ва̄ пат̣иджагганам̣ ва̄ сан̇кхаронта̄нам̣ анаматагге сам̣са̄ре сан̇кха̄радуккхасса парийантона̄ма наттхи. ити саббам̣ чаккху апарийантена сан̇кха̄радуккхена пуггалам̣ абхин̣хам̣ пӣл̣етийева. идамасса сан̇кха̄радуккхам̣. идам̣ чаккху на̄ма паччайавекаллева̄ джа̄те антара̄йева̄ а̄гате йада̄ када̄чи бхиджджанаджа̄тикам̣. тасма̄ тасса бхиджджанабхайена пагева паччайа сампа̄данадуккхам̣ раккха̄варан̣агуттисам̣видха̄надуккхам̣ бхиджджананимитта̄ни дисва̄ ва̄ бхиджджама̄нева̄ бхиннева̄ сочанапаридевана̄дидуккхан̃ча випарин̣а̄ма дуккхам̣на̄ма. ити саббам̣ чаккху апарийантена випарин̣а̄мадуккхена пуггалам̣ абхин̣хам̣ пӣл̣етийева. идамасса випарин̣а̄мадуккхам̣. дуккхадуккхам̣ пана тадубхайена дуккхена сахева сиджджхати. евам̣ чаккху дуккхадуккха сан̇кха̄ра дуккха випарин̣а̄ма дуккхасан̇кха̄техи тӣхи дуккхехи там̣ саман̇гипуггалам̣ абхин̣хам̣ пӣл̣етийева. йан̃ча тасса татха̄пӣл̣анам̣, там̣ татхам̣ хоти, авитатхам̣, анан̃н̃атхам̣. тасма̄ чаккху дуккхасаччам̣на̄ма. еса найо сота̄дӣсу тебхӯмакадхаммесу.
сесасаччесупи йам̣ лобхассева дуккхасамудайаттам̣. йам̣ нибба̄нассева дуккханиродхаттам̣. йам̣ ат̣т̣хан̇гикамаггассева дуккханиродхамаггаттам̣ там̣ катхам̣ хотӣтиа̄дина̄ ваттаббам̣. йа̄вача лобхо на пахиййати. та̄ва чаккха̄дӣни асса̄детийева. йа̄вача та̄ни асса̄дети. та̄ва тесам̣ паваттийа̄ камма̄дӣни сан̇кхаронтийева. йа̄вача камма̄дӣни сан̇кхаронти. та̄ва чаккха̄дӣни паваттантийева. йа̄вачата̄ни паваттанти. та̄ва тесам̣ вуттаппака̄рехи сан̇кха̄ра дуккха̄дӣхи намуччатийева. тасма̄ лобхасса дуккхасамудайаттам̣ татхам̣ хоти. чаккха̄дӣсуча паваттама̄несу вуттаппака̄рам̣ саббам̣ дуккхам̣ а̄гаччхатийева. апаваттама̄несу на̄гаччхати. тасма̄ тесам̣ паваттиниродхабхӯтасса нибба̄нассева дуккханиродхаттам̣ татхам̣ хоти. татха̄ лобхапаха̄нато ан̃н̃о дуккхамуттимаггона̄ма наттхи. ат̣т̣хан̇гикамаггоча уппаджджа ма̄но екантена там̣ паджахати. тасма̄ ат̣т̣хан̇гикамаггассева дуккханиродхамаггаттам̣ татхам̣ хоти, авитатхам̣, анан̃н̃атханти.
евам̣сантепи саччасаддо парийа̄йа саччесупи ваттатӣти вуттам̣ чатта̄риарийасачча̄нӣти. таттха дуккхасачче та̄ва сакка̄йапарийа̄ панна̄ аджджхаттадхамма̄ева арийасаччам̣на̄ма. тейева хи асмима̄насса адхит̣т̣ха̄набхӯта̄ хутва̄ йа̄ватам̣ ма̄нам̣ на самӯханати. та̄ва дуккхакиччам̣ каронти. дуккхапарин̃н̃а̄чана̄ма йа̄вадева асмима̄насамуггха̄та̄йа хоти. асмима̄ноча тесвева аджджхаттадхаммесу нивисатӣти тесу парин̃н̃а̄тесу парин̃н̃а̄киччам̣ сиддхамева хотӣти. таббипарӣ тена пана аниндрийа баддхадхамма̄ маггапхаладхамма̄ча ат̣т̣хан̇гикаваджджа̄ удайаббайа пӣл̣анато сан̇кха̄радуккхавипарин̣а̄мадуккхехича апаримуттатта̄ дуккхасаччам̣ на̄ма. самудайасачче еко лобхойева арийасаччам̣на̄ма. сохи аттасаман̇гино сатте аттанича а̄рамман̣адхаммесуча асса̄дам̣ джанайитва̄ ниччам̣ ват̣т̣адуккхато ануккан̣т̣хама̄не каротӣти тесам̣ лобхасадисо ан̃н̃о н̃а̄тива̄ миттова̄ саха̄йова̄ атта̄ва̄ аттанийам̣ва̄ наттхивийа кха̄йати. тасма̄ там̣садисо ан̃н̃о кочи ват̣т̣адуккхасам̣видха̄йакона̄ма наттхи. тан̃ча паджахитум̣ сакконтасса ан̃н̃о дуджджахона̄ма наттхи. авасеса̄пана саббепи са̄сава̄ кусала̄кусаладхамма̄ самудайасаччам̣на̄ма.
еттха сийа̄, нану авиджджа̄пи саббасса ват̣т̣адуккхасса мӯлабха̄вена вутта̄ти са̄пи самудайе арийасаччеева ваттабба̄ти. вуччате, йатха̄хи еко чхеко уййа̄напа̄ло сампаттийуттам̣ бхӯми бха̄гам̣ лабхитва̄ аттано н̃а̄н̣абалена бхӯмибха̄ган̃ча на̄на̄бӣджа̄нича абхисан̇кхаритва̄ нанданасадисам̣ уййа̄нам̣ ма̄песи. таттха бхӯми уййа̄на па̄ласса бӣджа̄нам̣ руккха̄нан̃ча патит̣т̣ха̄накиччам̣ са̄дхети. бӣджа̄нича ан̇куруппа̄данакиччам̣ са̄дхенти, уййа̄напа̄лойева пана саббакичча̄ни са̄дхети. со хи бхӯмийам̣ бӣджесу руккхесуча йам̣йам̣ каттаббам̣ хоти. там̣ саббам̣ кароти. маметанти паригган̣ха̄ти раккхати. тато уппанне бхоге бхун̃джати. тасма̄ ко идам̣ ма̄песи, касседам̣ уййа̄нанти вутте уййа̄напа̄лойева ма̄песи. тасседам̣ уййа̄нам̣ иччева вуччати. на бхӯмим̣ ма̄песи. бӣджа̄ни ма̄пенти. тесам̣ идам̣ уййа̄нанти вуччати. ка̄ пана уййа̄насампаттийа̄ паччайапарам̣пара̄ти вутте пана бхӯмиева а̄дито ваттабба̄. на уййа̄напа̄ло. нача бӣджа̄нӣти. евам̣ сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. пат̣иччасамуппа̄да найан̃хи патва̄ паччайапарам̣ паравасена дуккха дхамма̄нам̣ паватти ниваттивидха̄не авиджджа̄ева а̄ди пабхавападха̄набхӯта̄ хоти, на тан̣ха̄. саччадесана̄йам̣ пана тесам̣ ниббаттакадхаммавидха̄не тан̣ха̄ева са̄миджет̣т̣хака падха̄набхӯта̄ хоти. на авиджджа̄ти наттхи самудайа̄рийасаччабха̄ве авиджджа̄йа ока̄соти дат̣т̣хаббо. килеса̄нам̣ тадан̇ганиродхавиккхамбхана ниродха̄ ниродхасаччам̣на̄ма. нибба̄нам̣ ниродха̄рийасаччам̣на̄ма. чхасу локийависуддхӣсу магган̇га̄ни маггасаччам̣ на̄ма. ат̣т̣хан̇гико локуттарамаггоева маггаарийасаччам̣на̄ма̄ти.
арийасаддо четтха каттхачи када̄чи кесан̃чи куточи катхан̃чи авитатхабха̄вена уттаматтхава̄чакоти. вибха̄ванийам̣ пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайена саччасаддасса аттхо вибха̄вито дуккхам̣арийа саччанти еттха пӣл̣анат̣т̣хо, сан̇кхатат̣т̣хо, санта̄пат̣т̣хо, випарин̣а̄мат̣т̣хоти имехи чатӯхи аттхехи чаккха̄дикасса екекасса тебхӯмакадхаммасса дуккхасаччата̄ ведитабба̄. таттха сан̇кхатат̣т̣ха випарин̣а̄мат̣т̣ха̄ пуббе сан̇кха̄ра дуккхавипарин̣а̄мадуккхесу вуттанайа̄ева. падаттхатопана паччайехи сан̇кхарӣйатӣти сан̇кхато. пагева камма̄дипаччайа̄бхисан̇кхаран̣адуккхена вина̄ на уппаджджати, напаваттатӣти вуттам̣ хоти. вирӯпо хутва̄ парин̣а̄мо випарин̣а̄мо. париха̄ничева парибхедоча. пӣл̣анат̣т̣хоти еттха пӣл̣итаббанти пӣл̣анам̣. пӣл̣етӣти пӣл̣анам̣. пӣл̣ӣйате пӣл̣анам̣. аттхоти сабха̄во. пӣл̣анам̣ аттхо йасса̄ти виггахо. таттха йатха̄ екисса̄ дуггатиттхийа̄ куччхимхи путто уппаджджати. соча на̄на̄рогехи сайам̣ ниччам̣ пӣл̣ито хутва̄ пат̣иджагганадуккхехи ма̄таран̃ча ниччам̣ пӣл̣етийева. йан̃ча тасса̄ куччхимхи та̄дисасса путтасса уппаджджанам̣, тан̃ча тасса̄ иттхийа̄ пӣл̣анакиччамева хоти. евамевам̣ йе чаккха̄дайо дхамма̄ джара̄маран̣ехи ниччам̣ пӣл̣ӣйанти, те пат̣иджагганадуккхехи там̣ саман̇гӣнам̣ пуггалам̣ ниччам̣ пӣл̣ентийева. йан̃ча тасса санта̄не тесам̣ уппаджджанам̣, тан̃ча тасса пӣл̣анакиччамева̄ти. йатха̄хайо бхиккхаве чаккхусса уппа̄до т̣хити абхиниббатти па̄тубха̄во. дуккхассесо уппа̄до. рога̄нам̣ т̣хити джара̄маран̣асса па̄тубха̄во. йо бхиккхаве сотасса гха̄насса дживха̄йа ка̄йасса манасса уппа̄дотиа̄ди.
санта̄пат̣т̣хоти ра̄гаггиа̄дӣхи ека̄дасахи аггӣхи бхусам̣ паридайханат̣т̣хо. йатха̄ха –
чаккхум̣ а̄диттам̣. кена а̄диттам̣. ра̄гаггина̄ а̄диттам̣. досаггина̄. мохаггина̄. джа̄тийа̄. джара̄йа. маран̣ена. сокена. паридевена. дуккхена. доманассена. упа̄йа̄сена а̄диттанти вада̄ми. сотам̣ а̄диттам̣. гха̄нам̣ а̄диттам̣. дживха̄ а̄дитта̄. ка̄йо а̄дитто. мано а̄диттоти.
а̄дипанам̣ санта̄панам̣ паридайхананти идха аттхато еканти. еттха сийа̄, арийамаггопи чирака̄лам̣ па̄рамита̄бхисан̇кхаран̣адуккхена антимабхавеча сӣла̄дивисуддхибха̄вана̄бхисан̇кхаран̣адуккхена пуггалам̣ сусам̣ пӣл̣етийева. татха̄ випарин̣а̄мадхаммоча. тасма̄ сопи пил̣ана̄диаттхена дуккхасаччасан̇гахо сийа̄ти.на. саббадуккхасанти вам̣хатта̄. со хи вуттаппака̄рам̣ абхисан̇кхаран̣адуккхам̣ парипун̣н̣ам̣ анубхӯтасса пуггаласса саким̣ уппаджджама̄но саббам̣ килесаджа̄там̣ кхепенто уппаджджати. нируджджхама̄ноча саббам̣ а̄йатим̣ анаматагге сам̣са̄ре ват̣т̣адуккхам̣ вӯпасаменто нируджджхати. вӯпасантам̣ча ана̄гата дуккхам̣ упа̄да̄йа вуттаппака̄рам̣ абхисан̇кхаран̣адуккхам̣ ган̣анупагам̣ нахоти. бхиджджанточа ануттарам̣ вимуттисукхам̣ датва̄ва бхиджджати. тасма̄ тасса випарин̣а̄мапаччайа̄пи пуггаласса ка̄чи ха̄нина̄ма наттхӣти на со дуккхасаччасан̇гахоти. локийадхамма̄ пана уппаджджама̄на̄ паватта ма̄на̄ча пуббе вуттапака̄рехи сан̇кха̄радуккхехи бхусам̣ пӣл̣етва̄ ева уппаджджанти паваттантича. нируджджхама̄на̄ махантам̣ парил̣а̄хадуккхам̣ джанетва̄ апарийанте кхурачаккасадисе ват̣т̣адуккхайанте пуггалам̣ йоджента̄ва нируджджханти. тасма̄ теева пӣл̣ана̄диаттхехи екантадуккха̄ хонтӣти. етена нибба̄нассапи сампа̄пакапаччайа̄бхисан̇кхаран̣алесам̣ гахетва̄ дуккхасаччаттапасан̇го ниваттито хотӣти.
дуккхасамудайо арийасаччанти еттха бхава̄бхавасан̇кха̄там̣ дуккхаккхандхам̣ самудети. пунаппунам̣ аббоччхиннам̣ катва̄ удайати ут̣т̣ха̄пети вад̣д̣хетива̄ти дуккхасамудайо, а̄йӯханат̣т̣хо, нида̄нат̣т̣хо, сам̣йогат̣т̣хо, палибодхат̣т̣хоти чатӯхи аттхехи лобхасса дуккхасамудайата̄ ведитабба̄. таттха а̄йӯханат̣т̣хоти бхава̄бхава сан̇кха̄тасса екекасмим̣ бхавепи ваттхука̄мапат̣исам̣йуттасса дуккхаккхандхасса бхиййо парибйӯханат̣т̣хо ра̄сикаран̣ат̣т̣хо нида̄нат̣т̣хоти тадева нирантарам̣ катва̄ ануппада̄нат̣т̣хо ниййа̄танат̣т̣хоти вуттам̣ хоти. сам̣йогат̣т̣хоти дуккхаккхандхасмим̣ева дал̣хам̣ бандханат̣т̣хо. палибодхат̣т̣хоти тато тасса тасса муччанупа̄йасса нӣва̄ран̣а васена палибундханат̣т̣хо упарундханат̣т̣хоти аттхо. дуккханиродхо арийасаччанти еттха ват̣т̣адуккхасса нируджджханам̣ ануппа̄да дхаммата̄патти васена кхиййа̄нам̣ дуккханиродхо. дуккхам̣ ва̄ нируджджхати напаваттати етасминти дуккханиродхо. ниссаран̣ат̣т̣хо вивекат̣т̣хо, асан̇кхатат̣т̣хо, аматат̣т̣хоти чатӯхи аттхехи нибба̄насса дуккханиродхата̄ ведитабба̄. таттха ниссаран̣ат̣т̣хоти ниссаран̣а вимуттийа̄ вимуччанат̣т̣хо. вивекат̣т̣хоти ват̣т̣адуккхапалибодхато вивиччанат̣т̣хо. асан̇кхатат̣т̣хоти сан̇кха̄радуккхасса абха̄ват̣т̣хо. аматат̣т̣хоти маран̣адуккхасса абха̄ват̣т̣хоти.
дуккханиродхага̄минипат̣ипада̄ти еттха дуккханиродхам̣ гамети сампа̄петӣти дуккханиродхага̄минӣ. аттано санта̄не пат̣ила̄бхакаран̣а васена пат̣ипаджджитабба̄ти пат̣ипада̄. дуккханиродхага̄минӣча са̄ пат̣ипада̄ ча̄ти виггахо. ниййа̄нат̣т̣хо, хетват̣т̣хо, дассанат̣т̣хо, адхипатеййат̣т̣хоти чатӯхи аттхехи ат̣т̣хан̇гикамаггасса дуккханиродхамаггата̄ ведитабба̄. таттха ниййа̄нат̣т̣хоти авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄тиа̄дикам̣ ват̣т̣асотам̣ пат̣иниваттетва̄ авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхотиа̄дикам̣ ват̣т̣апат̣исотам̣ абхимукхам̣ ниггаманат̣т̣хо. хетват̣т̣хоти саббесам̣ арийагун̣а̄нам̣ суппатит̣т̣хитабха̄ва са̄дханат̣т̣хо. дассанат̣т̣хоти ан̃н̃а̄н̣аадассанасан̇кха̄тасса саммохасса паха̄на васена чатусаччадхаммасса пат̣ивиджджханат̣т̣хо. адхипатеййат̣т̣хоти тан̣ха̄ да̄сабйавимуттийа̄ бхӯджиссабха̄вапаттивасена сайамева аттано адхипати хутва̄ вирочанат̣т̣хо. локийамагга̄ хи тан̣ха̄йа а̄рамман̣абха̄ве т̣хита̄ тан̣ха̄да̄сабйам̣ на̄тиваттантӣти. еттхача име сатта̄на̄ма екантена дуккхапат̣икӯла̄ хонти дуккхабхӣрука̄. йеча аттани дуккхам̣ джаненти. тесу верисан̃н̃ам̣ уппа̄денти. аттано пана екантадуккхам̣ва̄ екантадуккхаджанакам̣ва̄ те наджа̄нанти. тасма̄ те аттано дуккхамуттийа̄ йам̣ йам̣ каммам̣ а̄йӯханти. там̣ там̣ аттано дуккхавад̣д̣хийа̄ева сампаджджати. ким̣ пана екантадуккхам̣, ким̣ча еканта дуккхаджанаканти. атӣта̄на̄гатапаччуппаннабхӯта̄ аттано аттано аттаха̄вапарийа̄панна̄ тебхӯмакадхамма̄ева аттано аттано екантадуккха̄на̄ма. касма̄, техи муттеева саббадуккхехи муччанато, амуттеча амуччанатоти. аттано тан̣ха̄ева аттано екантадуккхаджанакам̣на̄ма. касма̄, та̄йа пахӣна̄йаева еканта дуккхехи муччанато, апахӣна̄йача амуччанатоти.
татха̄ име сатта̄ екантена сукхака̄ма̄ хонти сукха̄бхинандино. йеча аттани сукхам̣ джаненти. тесу пийамиттасан̃н̃ам̣ уппа̄денти. аттанопана екантасукхам̣ва̄ екантасукхамаггам̣ва̄те наджа̄нанти. тасма̄ те аттано сукхавад̣д̣хийа̄ йам̣ йам̣ каммам̣ а̄йӯханти. там̣ там̣ аттано дуккхавад̣д̣хийа̄ева сампаджджати. ким̣ пана екантасукхам̣ коча еканта сукхамагготи. екантадуккхадхаммасса абха̄воева аттано еканта сукхам̣на̄ма. екантадуккхаджанакасса паха̄намаггоева аттано еканта сукхамаггона̄ма̄ти имаматтхам̣ дассенто има̄ни чатусаччапада̄ни катхесӣти ведитаббам̣.
[223] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘дуккхасса ануппа̄даниродхо еттха етена̄тива̄ дуккханиродхо’’ти вуттам̣. таттха етена̄ти идам̣ найуджджати.
на хи нибба̄нам̣ дуккхасса ануппа̄даниродха крийа̄са̄дхане дуккхена сахака̄рӣ ка̄ран̣ам̣ хотӣти. сесачетасика̄ти ведана̄ сан̃н̃а̄хи сеса̄ пан̃н̃а̄са четасика̄. атӣта̄дивасена тивидха бхинна̄нам̣ аджджхатта̄ди ол̣а̄рика̄ди хӣна̄ди дӯра̄дивасена дувидхабхинна̄нан̃ча дхамма̄нам̣ ра̄сат̣т̣хена кхандхавоха̄ро хоти. нибба̄насса пана та̄ди со бхедо наттхӣти вуттам̣ бхеда̄бха̄вена̄тиа̄ди. тан̃хи атӣта̄дике тивидхабхеде екам̣пи на хоти. касма̄. аниддиситабба дхамматта̄. тан̃хи тека̄ликадхамма̄нам̣ кхайавира̄ганиродхабхӯто анимитта дхаммойева хоти. тасма̄ идам̣ атӣте асукабуддхака̄ле нибба̄нам̣. идам̣ ана̄гате. идам̣ етарахӣти евам̣ ка̄лабхедена ниддиситаббам̣ нахоти. татха̄ диса̄ десат̣ха̄набхедена париниббутапуггалабхедена ча. кевалам̣ пана анаматагге сам̣са̄рават̣т̣е йаттака̄ни анаттха пада̄ни диссанти. таппат̣ипаккхасиддхехи гун̣ападехиева там̣ катхе таббанти. дукесу пана аджджхаттадукам̣ патва̄ там̣ бахиддха̄ева хоти. на аджджхаттам̣. ол̣а̄рикадукам̣ патва̄ сукхумамева хоти, на ол̣а̄рикам̣. хӣнадукам̣ патва̄ пан̣ӣтамева хоти, на хӣнам̣. дӯре дукам̣ патва̄ дӯреева хоти, на сантикети. кхандхасан̇гаханиссат̣анти кхандхасан̇гахато вимуттам̣.
два̄ра̄ламбан̣абхедена̄ти два̄рачхакка а̄рамман̣ачхакка̄нам̣ бхедена. а̄йатана̄ни два̄даса бхавантӣти йоджана̄. еттхача два̄рачхаккам̣ дхамма̄рамман̣ам̣ева̄ти сесадхамма̄ламбан̣ам̣ сандха̄йа а̄рамман̣ачхаккам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. два̄ра̄.ла. парийа̄йена̄ти чханнам̣ два̄ра̄нам̣ чханнам̣ а̄ламбан̣а̄нам̣ тесу два̄ра̄ламбан̣есу уппанна̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нан̃ча камена дха̄туйо ат̣т̣ха̄раса бхавантӣти йоджана̄. еттхапи два̄рачхакке манодва̄рам̣ вин̃н̃а̄н̣екадесамева хоти. два̄рачхаккам̣ вин̃н̃а̄н̣асаттакан̃ча дхамма̄ ламбан̣екадесамева̄ти. магго локуттаро маггона̄ма матоти йоджана̄. маггайутта̄ екӯнатим̣садхамма̄ пхалабхӯта̄ча саттатим̣са дхамма̄ чатусачча виниссат̣а̄ чатӯхи арийасаччехи виниссат̣а̄ вимутта̄. йаметтха ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева̄ти.
ити параматтхадӣпанийа̄на̄ма абхидхамматтхасан̇гахасса
чатуттхаван̣н̣ана̄йа самуччайа сан̇гахасса
параматтхадӣпана̄ нит̣т̣хита̄.