паччайа сан̇гаха параматтхадӣпанӣ

166. евам̣ саттахи париччхедехи патхамасса на̄марӯпапариччхеда н̃а̄н̣асса видха̄нам̣ дассетва̄ ида̄ни дутӣйасса паччайапариггахан̃а̄н̣асса видха̄нам̣ дассенто йесам̣сан̇кхатадхамма̄нантиа̄ди ма̄ха. ида̄ни йесам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ сан̇кхата̄сан̇кхатабхӯта̄ йедхамма̄ йатха̄ йехи хета̄дӣхи паччайа̄ка̄рехи паччайа̄ упака̄рака̄ хонти. там̣ вибха̄гам̣ тесам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ паччайуппаннабхӯта̄нам̣ вибха̄ган̃ча тесам̣ паччайадхамма̄нам̣ вибха̄ган̃ча тесам̣паччайа̄ка̄ра̄нам̣ иха вибха̄ган̃ча имасмим̣ вуччама̄не паччайасан̇гахе йатха̄рахам̣ паваккха̄мӣти йоджана̄.

[224] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘паччайе дассету’’нти вуттам̣. там̣ там̣ вибха̄ганти имина̄ на самети.

[225] йан̃ча таттха

‘‘иха имасмим̣ самуччайа сан̇гаха̄нантаре т̣ха̄не’’ти иха саддасса аттхавибха̄ванам̣ вуттам̣. там̣пи на йуджджати.

етасмин̃хи аттхе сати ида̄ни саддо нираттхако хотӣти, пат̣ичча пхалам̣ самуппаджджати етасма̄ти пат̣иччасамуппа̄до. таттха пат̣ичча̄ти авина̄, амун̃читва̄ти аттхо. авиджджа̄дико паччайадхаммоти ван̣н̣енти. атхава̄, самуппаджджанам̣ самуппа̄до. сахаджа̄тадхаммехи сахева кала̄павасена абхиниббатти па̄тубха̄воти аттхо. йатха̄сакам̣ паччайам̣ пат̣ичча тена авина̄бха̄вӣхутва̄ самуппа̄до пат̣ичча самуппа̄до, аттхато пана саббесам̣ паччайапаччайуппаннабхӯта̄нам̣ сан̇кхата дхамма̄нам̣ паччайа̄йаттавуттита̄сан̇кха̄там̣ саббасан̇кхатаса̄дха̄ран̣ам̣ екам̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣. йам̣ идаппаччайата̄тича вуччати. таттхача идаппаччайа та̄ти айам̣ имасса паччайо айам̣ имасса паччайоти евам̣ ниддиситаббо айам̣ паччайо етесанти идаппаччайа̄. сан̇кхатадхамма̄. идаппаччайа̄нам̣ бха̄во идаппаччайата̄. йатха̄вутта са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣ ева̄ти аттхо ведитаббо, на пат̣ичча пхалам̣ самуппаджджати етасма̄ти пат̣иччасамуппа̄до. авиджджа̄дико паччайадхаммотича имесам̣ паччайа̄ идаппаччайа̄. идаппаччайа̄ева идаппаччайата̄тича. висуддхимагге пана самуппаджджанам̣ самуппа̄доти айаматтхо пат̣иккхитто. па̄л̣ийам̣ пана айамева адхиппето вийа диссати. йатха̄ха –

катамоча бхиккхаве пат̣иччасамуппа̄до. джа̄типаччайа̄ бхиккхаве джара̄маран̣ам̣, уппа̄да̄ва̄ татха̄гата̄нам̣ ануппа̄да̄ва̄ татха̄гата̄нам̣ т̣хита̄ва са̄ дха̄ту, дхаммат̣т̣хитата̄ дхамманийа̄мата̄ идаппаччайата̄ти.ла. авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ уппа̄да̄ва̄.ла. идаппаччайата̄. ити кхо бхиккхаве татра татхата̄ авитатхата̄ анан̃н̃атхата̄ идаппаччайата̄. айам̣ вуччати бхиккхаве пат̣иччасамуппа̄доти.

еттха хи т̣хита̄ва са̄ дха̄тӯтиа̄дина̄ татра татхата̄ авитатхата̄тиа̄дина̄ча йатха̄вуттам̣ идаппаччайата̄ сан̇кха̄там̣ са̄ман̃н̃а лаккхан̣амева пат̣иччасамуппа̄дона̄ма̄ти дассети. на четтха бха̄васа̄дхане кате сати пат̣иччасаддена саха самуппа̄дасаддасса асама̄накаттута̄сан̇кха̄то бйан̃джанайуттивиродхо аттхи. йо пат̣ичча крийа̄йа катта̄, тассева самуппа̄дакрийа̄йапи каттута̄ самбхавато. на хи крийа̄на̄ма каттурахита̄самбхаватӣти. сан̇кхатадхаммесуча гамбхӣресу сати аниччата̄дилаккхан̣ам̣ вийа идам̣пи сан̇кхаталаккхан̣ам̣ гамбхӣрамева хотӣти найидха гамбхӣравачанавиродхо самбхавати. атхакхо сан̇кхатадхаммато сан̇кхаталаккхан̣амева гамбхӣратарам̣ хотӣти. та̄дисена пана са̄ман̃н̃алаккхан̣ена сампанна̄ йатха̄вутта̄ авиджджа̄дайо сан̇кхатадхамма̄ пат̣иччасамуппанна̄на̄ма. йатха̄ха-катамеча бхиккхаве пат̣иччасамуппанна̄дхамма̄ джара̄маран̣ам̣ бхиккхаве пат̣иччасамуппаннам̣.ла. авиджджа̄ бхиккхаве пат̣иччасамуппанна̄ти. ити саббесам̣ паччайапаччайуппанна бхӯта̄нам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ паччайа̄ сатта вуттита̄сан̇кха̄то пат̣иччасамуппа̄доча со нӣйати н̃а̄йати пат̣ивиджджхӣйатӣти катва̄ найоча̄ти пат̣иччасамуппа̄данайо. пат̣хапети сан̇кхатадхамме на̄на̄пака̄рехи паччайабхедехи паваттети десети еттха̄ти пат̣т̣ха̄нам̣. маха̄пакаран̣ам̣. пат̣т̣ха̄не десито найо пат̣т̣ха̄нанайо.

тасмим̣ тасмим̣ паччайадхамме бха̄ве виджджама̄не сати те те бхаванти сӣлена̄ти таббха̄вабха̄вино. сан̇кхатадхамма̄. тесам̣ бха̄во таббха̄вабха̄вибха̄во, имасмим̣ сати идам̣ хоти. имасса уппа̄да̄ идам̣ уппаджджатӣти евам̣ паватто сан̇кхатадхамманийа̄мо. таббха̄вабха̄вибха̄воева а̄ка̄ро таббха̄вабха̄вибха̄ва̄ка̄ро. со ева таббха̄вабха̄вибха̄ва̄ка̄раматтам̣. маттасаддена хета̄дипаччайа саттинийамам̣ ниваттети. тена упалаккхито найо пат̣иччасамуппа̄да найо. а̄хаччапаччайат̣т̣хитим̣ а̄раббха̄ти еттха хету а̄рамман̣а̄ дивасена татха̄татха̄ упака̄раката̄сан̇кха̄то паччайасатти висесо а̄хаччапаччайат̣т̣хитина̄ма. со хи авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄тиа̄дӣсу вийа паччайадхаммуддха̄раматте ат̣т̣хатва̄ хетупаччайо а̄рамман̣апаччахотиа̄дина̄ паччайасатти висесуддха̄равасена а̄хачча маттхакам̣ па̄петва̄ деситатта̄ а̄хаччапаччайат̣т̣хитӣти вуччати. паччайадхамма̄ тит̣т̣ханти аттано паччайуппанна̄бхисан̇кхаран̣а киччам̣ патва̄ аносаккама̄на̄ хутва̄ паваттанти ета̄йа̄ти катва̄. а̄раббха̄ти пат̣ичча. вуччатӣти бхагавата̄ катхӣйати.

убхайам̣ пана вомисситва̄ папан̃ченти а̄чарийа̄ти идам̣ пат̣ичча самуппа̄дам̣ папан̃ченте сандха̄йа вуттам̣. техи там̣ папан̃чайанта̄ пат̣т̣ха̄на найам̣пи а̄харитва̄ папан̃чентӣти. йатха̄ сӯрийо удайанто андхака̄ре видхаметва̄ даббасамбха̄ре маха̄джанасса па̄кат̣е кароти. евамевам̣ уппаннам̣ чатусаччан̃а̄н̣ам̣ авиджджандхака̄рам̣ видхамитва̄ чатусачча дхаммам̣ видати па̄кат̣ам̣ каротӣти виджджа̄. таппат̣ипаккхатта̄ мохо авиджджа̄на̄ма. со хи уппаджджама̄но дхаммесу ан̃н̃а̄н̣аадассана сан̇кха̄там̣ андхака̄рам̣ джанетва̄ва уппаджджати. пат̣ичча пхалам̣ ети а̄гаччхати етасма̄ етена̄ти ва̄ паччайо. авиджджа̄ча са̄ паччайо ча̄ти авиджджа̄паччайо. тасма̄ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ самбхавантӣти самбандхо. сан̇кхатам̣ ка̄йавачӣманокаммам̣ абхисан̇кхаронти сатта̄ етехӣти сан̇кха̄ра̄. виджа̄на̄тӣти вин̃н̃а̄н̣ам̣. виджа̄нанти сатта̄ етена̄ти ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣. а̄рамман̣е наматӣти на̄мам̣. руппати вика̄рам̣ а̄паджджатӣти рӯпам̣. адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена а̄йатанам̣. дева̄нам̣ дева̄йатанамива. пхусатӣти пхассо. пхусанти сампайуттака̄ дхамма̄ етена̄ти ва̄ пхассо. ведайатӣти ведана̄. ведайанти паччанубхаванти сатта̄ ета̄йа̄тива̄ ведана̄. тассати паритассатӣти тан̣ха̄. ниччапипа̄савасена а̄рамман̣ахету ниччам̣ чан̃чалати паттхети ва̄ти аттхо. тассанти паритассанти чан̃чаланти сатта̄ ета̄йа̄ти ва̄ тан̣ха̄. упа̄дийатӣти упа̄да̄нам̣. амун̃чага̄хам̣ ган̣ха̄тӣти аттхо. упа̄дийанти сатта̄ етена̄ти ва̄ упа̄да̄нам̣.

бхавати вад̣д̣хатӣти бхаво. бхаванти джа̄йанти вад̣д̣ханти сукхадуккха̄ни етена̄ти ва̄ бхаво. джананам̣ джа̄ти. джа̄йанти па̄тубхаванти сан̇кхата дхамма̄ ета̄йа̄ти ва̄ джа̄ти. джӣран̣ам̣ джара̄. джӣранти джин̣н̣абха̄вам̣ гаччханти ета̄йа̄ти ва̄ джара̄. сочанам̣ соко. сочанти читтапарил̣а̄хам̣ гаччханти етена̄ти ва̄ соко. паридеванам̣ паридево. там̣ там̣ паваттим̣ парикиттетва̄ деванти канданти етена̄ти ва̄ паридево. кхамитум̣ сахитум̣ дуккаранти дуккхам̣. думманасса вирӯпачиттасса бха̄во доманассам̣. бхусо а̄йа̄санам̣ упа̄йа̄со. а̄йа̄сананти анасса̄санам̣. висӣдананти аттхо. еванти имина̄ йатха̄вуттена. авиджджа̄ди сан̇кха̄ра̄дипаччайапаччайуппанна парам̣паравидхина̄ самудайо хотӣти самбандхо. етассакевалассадуккхаккхандхасса̄ти авиджджа̄дикасса етасса сакаласса дуккхара̄сисса кеначи сукхена асам̣миссасса ва̄ дуккхара̄сисса абхиниббатти хотӣти аттхо. еттхача дувидхо пат̣иччасамуппа̄данайо суттантиканайо абхидхамманайоти. таттха суттантиканайена та̄ва авиджджа̄ чатуббидха̄ дуккхапат̣иччха̄дика̄ самудайапат̣иччха̄дика̄ ниродхапат̣иччха̄дика̄ маггапат̣иччха̄дика̄ча̄ти. абхидхамманайена пана пуббантапат̣иччха̄дика̄ апаранта пат̣иччха̄дика̄ пуббанта̄парантапат̣иччха̄дика̄ пат̣иччасамуппа̄дапат̣иччха̄дика̄ти чатӯхи саддхим̣ ат̣т̣ха видха̄ти ведитабба̄.

сан̇кха̄ра̄ суттантиканайена са̄сава̄ кусала̄кусалачетана̄ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро а̄нен̃джа̄ бхисан̇кха̄роти пана тивидха̄ хонти. таттха два̄даса акусалачетана̄ апун̃н̃а̄ти сан̇кха̄рона̄ма. ка̄марӯпа кусалачетана̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рона̄ма. арӯпакусалачетана̄ а̄нен̃джа̄тисан̇кха̄рона̄ма. абхидхамманайена пана сабба̄пи локийалокуттарабхӯта̄ кусала̄кусалачетана̄ сан̇кха̄ра̄на̄ма. кирийачетана̄ пана сабба̄пи вибхан̇ге нагахита̄. ат̣т̣хакатха̄йан̃ча кирийадхамма̄нам̣ пана йасма̄ нева авиджджа̄ на кусала̄ кусаламӯла̄ни упаниссайапаччайаттам̣ лабханти. тасма̄ кирийавасена паччайа̄ка̄ро навуттоти вуттам̣. авиджджа̄ча кусала̄кусаламӯла̄ нича кирийадхамма̄нам̣ упаниссайа паччайа̄ на хонти. тасма̄ кирийадхамма̄ пат̣иччасамуппа̄дадесана̄йам̣ нагахита̄ти вуттам̣ хоти. сам̣йуттепи йато кхо бхиккхаве бхиккхуно авиджджа̄ пахӣна̄ хоти. виджджа̄уппанна̄. со авиджджа̄ вира̄га̄ виджджуппа̄да̄ нева пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти. на апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣. на а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаротӣти вуттам̣. аттано анурӯпапаччайавасена пана тесам̣пи пат̣ичча самуппа̄до ава̄ритойева. нахи кочи пат̣иччасамуппа̄дарахито сан̇кхатадхаммона̄ма аттхӣти. еса найо вин̃н̃а̄н̣а̄дӣсупӣти. вин̃н̃а̄н̣анти ба̄ттим̣савидхам̣ локийавипа̄кавин̃н̃а̄н̣ам̣ суттантиканайена. абхидхамманайена пана кирийачиттаваджджитам̣ екӯнасаттативидхам̣ локийалокуттаравин̃н̃а̄н̣ам̣. на̄марӯпанти локийа вин̃н̃а̄н̣а сахаджа̄там̣ ведана̄дикхандхаттайам̣ пат̣исандхийам̣ каммаджарӯпам̣ паваттийам̣ читтаджа рӯпан̃ча суттантиканайена. абхидхамманайена пана саббам̣ кусала̄кусала випа̄касампайуттам̣ кхандхаттайам̣ вуттаппака̄рарӯпан̃ча. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ладдхапаччха̄джа̄тапаччайам̣ саббам̣пи чатусамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ гахитамева.

[226] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘тадубхайам̣пи идха пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асахагата’’нти вуттам̣. там̣ анупапаннам̣.

сал̣а̄йатананти чха аджджхаттика̄йатана̄ни ева саббаттха па̄л̣ийам̣ вибхатта̄ни. екачче пана а̄чарийа̄ ба̄хира̄йатана̄ни пхассасса паччайа̄ хонтӣти катва̄ та̄нипи идха ган̣ханти. там̣пи нида̄навагга па̄л̣ийа̄ саметийева. йатха̄ха –

катамоча бхиккхаве локасса самудайо. чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпеча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо. пхассапаччайа̄ ведана̄. ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄.ла. доманассупа̄йа̄са̄ самбхавантӣти айам̣ локасса самудайо. сотан̃ча.ла. манан̃ча пат̣ичча дхаммеча уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо.ла. локасса самудайоти.

пхассаведана̄дайопи найадвайе там̣ там̣ вин̃н̃а̄н̣асампайутта̄ ведитабба̄. тан̣хупа̄да̄на̄ни па̄кат̣а̄ни. бхаво дувидхо каммабхаво упапаттибхавоча. локийакусала̄кусалабхӯта̄ четана̄ча. четана̄сампайутта̄ абхиджджха̄дайо анабхиджджха̄дайоча каммабхаво. йатха̄ха-саббам̣пи бхавага̄микаммам̣ каммабхавоти. камманиббатта̄ пана саббепи локийавипа̄каккхандха̄ сабба̄нича каммаджарӯпа̄ни упапаттибхаво суттантиканайена. абхидхамманайена пана локуттара кхандха̄пи вибхан̇ге а̄гата̄ева. джа̄тиджара̄маран̣а̄ни саббесам̣ сан̇кхата дхамма̄нам̣ лаккхан̣апатта̄ни. сока̄дӣсу н̃а̄тибйасана̄дӣхи пхут̣т̣хасса сочана̄ка̄рена паватта̄ доманассаведана̄ сокона̄ма. родана̄ка̄рена паватто анит̣т̣хо читтаджасаддо паридевона̄ма. ка̄йика̄ дуккхаведана̄ дуккхам̣на̄ма. четасика̄ дуккхаведана̄ доманассам̣на̄ма. н̃а̄тибйасана̄динимиттам̣ сам̣сӣданависӣдана̄ка̄рапаватто досо упа̄йа̄сона̄ма. айаметтха вибха̄го. йесам̣ пана кхандхадуккхе авиджджа̄ аппахӣна̄ хоти. тесам̣ итарасаччесупи са̄ аппахӣна̄ева хотӣти те кхандхапаваттийам̣ева сукхасан̃н̃ам̣ лабханти. кхандханиродхе дуккхасан̃н̃ам̣. кхандхапаваттимаггеева сукхамаггасан̃н̃ам̣ лабханти. кхандханиродхамагге дуккхамаггасан̃н̃ам̣. тасма̄ кхандхапаваттипаччайабхӯта̄ пун̃н̃а̄ пун̃н̃а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄радхамма̄ева тесам̣ авиджджа̄нивут̣а̄нам̣ сукхака̄ма̄нам̣ дуккхапат̣икӯла̄нам̣ сатта̄нам̣ пат̣исаран̣а̄ хонтӣти вуттам̣ авиджджа̄пачча йа̄сан̇кха̄ра̄ти. еттхача висесато паччуппаннакхандхапат̣иччха̄дика̄йа авиджджа̄йа дуччаритабхӯта̄ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄ самбхаванти. ана̄гата кхандхапат̣иччха̄дика̄йа авиджджа̄йа сучаритабхӯта̄ пун̃н̃а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ра̄ самбхавантӣти ведитабба̄. сан̇кха̄ресу сати аппахӣнабхаватан̣ха̄нам̣ сатта̄нам̣ чутианантарам̣ пунабхава̄бхиниббаттийа̄ кочи вибандхо на̄ма наттхи. тасма̄ сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄марӯпам̣ сал̣а̄йатанам̣ пхассо ведана̄ти име аттабха̄васан̃н̃ита̄ пан̃чадхамма̄ бхавантаре па̄ту бхаванти. таттха пана вин̃н̃а̄н̣амева падха̄нам̣ джет̣т̣хакам̣ хотӣти вуттам̣. сан̇кха̄рапаччайа̄вин̃н̃а̄н̣анти вин̃н̃а̄н̣еча сати тасса удайабхӯта̄нам̣ на̄марӯпа̄нам̣ уппаттийа̄ вибандхона̄ма наттхӣти вуттам̣. вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄на̄ма рӯпанти. етта̄вата̄ са̄ман̃н̃ато парипун̣н̣она̄ма ка̄йо рӯпа ка̄йоча вутто хоти. евам̣сантепи тесу двӣсу ка̄йесу йедхамма̄ саттапан̃н̃аттийа̄ падха̄нан̇габхӯта̄ хонти. йехича пхасса̄ дӣни упари ан̇га̄ни а̄гата̄ни хонти. йесуча сатта̄ аттага̄хам̣ дал̣хатарам̣ ган̣ханти. те висум̣ нӣхаритва̄ дассетум̣ на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатананти вуттам̣. на̄марӯпе сати тесам̣пи уппаттийа̄ вибандхо наттхийева. сал̣а̄йатанасамут̣т̣хиточа пхассо сал̣а̄йатане сати екантена самбхаватӣти вуттам̣ сал̣а̄йатанапаччайа̄пхассоти. пхассасамут̣т̣хита̄ча ведана̄ пхассе сати екантена самбхаватийева̄ти вуттам̣ пхассапаччайа̄ведана̄ти. сукхаведана̄садисо тан̣ха̄йа авассайона̄ма наттхӣти вуттам̣ ведана̄паччайа̄тан̣ха̄ти. ка̄мупа̄да̄нан̃чана̄ма екасмим̣ а̄рамман̣е пунаппунам̣ самуда̄чаритва̄ дал̣хаттаппатта̄ тан̣ха̄ева, дит̣т̣хийоча аттанича аттано а̄рамман̣есуча асса̄дана кхамана рочана бхӯта̄йа тан̣ха̄йа васена дал̣хаттам̣ а̄паджджантӣти вуттам̣ тан̣ха̄паччайа̄упа̄да̄нанти. упа̄дийанта̄ча тасса тасса упа̄да̄нийасса аттхасса хитавуд̣д̣хисан̃н̃итам̣ там̣там̣ каммабхавам̣ а̄йӯхантийева̄ти вуттам̣ упа̄да̄напаччайа̄бхавоти. бхавасаддо хеттха вад̣д̣хипарийа̄йо. йатха̄ –

сувиджа̄но бхавам̣ хоти, дувиджа̄но пара̄бхавоти.

каммабхаве сати екантена пунабхавопи самбхаватӣти вуттам̣ бхавапаччайа̄джа̄тӣти. джа̄тийа̄ча сати екантена джара̄маран̣ам̣ хотийева̄ти вуттам̣ джа̄типаччайа̄джара̄маран̣анти. айаметтха таббха̄вабха̄вибха̄вавидхи. сока̄дивачанан̃четтха ӣдисена таббха̄ва бха̄вибха̄вена паваттасса сакаласса ват̣т̣адхаммасса а̄дӣнавара̄сидасса наттхам̣ вуттанти. еттха̄ти имасмим̣ паччайасан̇гахе. таттха̄ти тасмим̣ пат̣иччасамуппа̄данайе. аддха̄наванте дхамме бхусо дха̄ретӣти аддха̄. ка̄ло. со хи тека̄лике дхамме санта̄на̄нупабандхавасена каппапарам̣пара̄ васса уту ма̄са паккха ратти дива парам̣пара̄ча хутва̄ апатама̄не дха̄ренто вийа упат̣т̣ха̄тӣти. атхава̄, бхусо даханти тит̣т̣ханти паваттанти тека̄лика̄ дхамма̄ еттха̄ти аддха̄. ка̄лойева. со пана сайам̣ абхиннопи бхедаванте дхамме упа̄да̄йа бхинно вийа упачаритум̣ йуттоти вуттам̣ тайоаддха̄ти.

[227] йам̣ пана вибха̄ванийам̣

‘‘атати сататам̣ гаччхати паваттатӣти аддха̄ти вуттам̣’’. там̣ на сундарам̣.

еван̃хи сати аддха̄нанти насиджджхати. йатха̄ аддха̄намаггапат̣ипанноти. ан̇га̄нӣти авайавападха̄нан̇га̄ни. падха̄насамбха̄ра̄ти вуттам̣ хоти. а̄ка̄ра̄ти авайавакот̣т̣ха̄са̄. кот̣т̣ха̄саттхо хеттха а̄ка̄расаддо. йатха̄ дваттим̣са̄ка̄ра̄ти. а̄киранти таттха таттха пакиритва̄ тхапита̄ вийа хонтӣти а̄ка̄ра̄типи ваданти. сандхӣти двиннам̣ двиннам̣ сан̇кхепа̄нам̣ сан̇гхат̣анат̣т̣ха̄нам̣. сан̇кхепа̄ти падха̄надхаммасан̇гаха̄. ват̣т̣анти пунаппунам̣ а̄ват̣т̣антӣти ват̣т̣а̄ни. мӯлайанти саббепи ват̣т̣адхамма̄ еттха тит̣т̣ханти тада̄йаттавуттита̄йа̄ти мӯла̄ни. патит̣т̣ха̄. пабхава̄ти аттхо. йасма̄ еко пурисо ека̄йа ан̇гулийа̄ самуддо дакам̣ гахетва̄ маха̄джанасса мукхе паккхипитва̄ чатӯсу маха̄самуддесу удакасса лон̣абха̄вам̣ сан̃н̃а̄пенто вийа бхагава̄пи авиджджа̄ паччайа̄ сан̇кха̄ра̄тиа̄дина̄ екамева паччуппаннабхавам̣ парипун̣н̣ам̣ десетва̄ анаматаггасса сакаласса сам̣са̄рават̣т̣асса паваттим̣ н̃а̄песи. парипун̣н̣ам̣ десентенача на̄ма тасса екасса бхавасса хетуча десетаббо хоти. пхалан̃ча десетаббам̣ хоти. таттха хетӯ на̄ма пуримабхаве сиддха̄ авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄. пхалам̣на̄ма ана̄гатабхаве джа̄ти. ити екабхавависайа̄пи айам̣ десана̄ екадесена атӣта̄на̄гата са̄дха̄ран̣а̄ча хотӣти вуттам̣ авиджджа̄сан̇кха̄ра̄атӣтоаддха̄тиа̄ди. еттхача аддхуно аддха̄ванта̄нан̃ча абхедам̣ вийа катва̄ вачанам̣ дхаммато висум̣ аддха̄сан̇кха̄тасса ка̄ласса абха̄вам̣ дассети. ка̄лойева локам̣ паваттети ниваттетӣти паваттам̣ миччха̄ва̄дан̃ча нӣва̄рети. на хи сайам̣ абха̄вабхӯто ка̄ло кассачи паваттако ниваттакоча бхавитум̣ йуттоти. касма̄ панеттха екамекасса паччуппаннасса аттабха̄васса паваттим̣ дассенто бхагава̄ атӣтабхаве хетун̃ча ана̄гатабхаве пхалан̃ча дассетӣти. ахетувисамахетудит̣т̣хӣнам̣ нӣва̄ран̣аттхам̣ атӣтахету дассанам̣. уччхедадит̣т̣хи нӣва̄ран̣аттхам̣ ана̄гатапхаладассанам̣. сассата дит̣т̣хинӣва̄ран̣аттхам̣ убхайадассананти дат̣т̣хаббам̣. таттха ахету апаччайа̄ сатта̄ паваттанти ниваттанти сам̣килиссанти висуджджхантӣти паватта̄ дит̣т̣хи ахетудит̣т̣хина̄ма. брахма̄ паджа̄пати иссаранимма̄на̄дивасена абхӯта хетудассанам̣ висамахетудит̣т̣хина̄ма. сатта̄ маран̣е уччхиджджанти, ана̄гате джа̄тина̄ма наттхӣти паватта̄ дит̣т̣хи уччхедадит̣т̣хина̄ма. атта̄ниччо дхуво, сова бхавато бхавам̣ сандха̄вати сам̣саратӣти паватта̄ дит̣т̣хи сассатадит̣т̣хина̄ма. евам̣ ниччо хутва̄ сандха̄вантопана авиджджа̄дӣхи са̄дхетаббо нахоти. тасма̄ авиджджа̄сан̇кха̄рехи бхавантаре пуна вин̃н̃а̄н̣уппаттим̣ вадантена сассатадит̣т̣хи нӣва̄рита̄ хотӣти.

касма̄ панеттха сока̄дайо ан̇гесу нагахита̄ти. джа̄тийа̄ сати сока̄дайо екантена самбхавантӣти евам̣ таббха̄ва бха̄вибха̄ва лаккхан̣асса абха̄вато. сатипи хи джа̄тийа̄ рӯпа локе арӯпалокеча те на самбхаванти. ка̄малокепи кесан̃чи на самбхавантийева̄ти. йадиевам̣ киматтхам̣ тесам̣ вачананти. джа̄тийа̄ва̄ авиджджа̄дикассава̄ вуттаппака̄расса сакаласса ват̣т̣апаваттасса маха̄а̄дӣнавара̄сидассанаттханти дассетум̣ сока̄дивачанам̣ панеттха ниссанда пхаланидассананти вуттам̣. таттха ниссандапхаланидассананти джа̄тийа̄ маха̄а̄дӣнава ра̄сисан̇кха̄тасса удайапхаласса нидассананти аттхо. касма̄ пана имасса паччуппанна бхавасса атӣтапаччайа̄ две авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄ ева па̄л̣ийам̣ вутта̄. ким̣ пана те ева две имасса паччайа̄ хонтӣти. ан̃н̃епи хонтийева. атха касма̄ те па̄л̣ийам̣ на вутта̄ти. авутта̄нам̣пи тесам̣ аттхато ладдхатта̄ти. катхан̃ча те авутта̄пи ладдха̄ти. таббха̄ва бха̄вибха̄валаккхан̣ена тадавина̄бха̄вибха̄валаккхан̣енача ладдха̄ти дассенто авиджджа̄сан̇кха̄раггахан̣ена̄тиа̄ди ма̄ха. еса найо параттхапи. таттха авиджджа̄ сан̇кха̄раггахан̣ена̄ти па̄л̣ийам̣ а̄дито вуттена авиджджа̄сан̇кха̄ра вачанена. тан̣хупа̄да̄набхава̄пи гахита̄ бхавантӣти авиджджа̄бха̄ве бха̄вато, абха̄веча абха̄вато авиджджа̄гахан̣ена тан̣хупа̄да̄на̄нипи гахита̄ни бхаванти. сан̇кха̄рабха̄веча бха̄вато, абха̄веча абха̄вато сан̇кха̄раггахан̣ена каммабхавопи гахито бхаватӣти аттхо.

вибха̄ванийам̣ пана

килесабха̄васа̄ман̃н̃ато авиджджа̄гахан̣ена тан̣хупа̄да̄на̄ни. каммабха̄ва са̄ман̃н̃ато сан̇кха̄раггахан̣ена каммабхаво гахитоти вуттам̣. там̣пи йуджджати.

татха̄ авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄ гахита̄ бхавантӣти самбандхо. тадавина̄ бха̄вибха̄вена тан̣хупа̄да̄навачанена авиджджа̄ча бхававачанена сан̇кха̄ра̄ча гахита̄ти аттхо. лаккхан̣адхамма̄нам̣ лаккхитаббадхаммехи авина̄бха̄вибха̄вато тадавина̄бха̄вибха̄вена джа̄тиджара̄.ла. гахитанти вуттам̣. итикатва̄ти имина̄ ка̄ран̣ена. вӣсата̄ка̄ра̄ бхавантӣти самбандхо. патхамам̣ хетупан̃чакам̣ еко сан̇кхепо. дутӣйам̣ пхалапан̃чакам̣ еко. татӣйам̣ хетупан̃чакам̣ еко. чатуттхам̣ пхалапан̃чакам̣ еко сан̇кхепоти чатусан̇кхепа̄ хонти. чатта̄ро сан̇гаха̄ хонтӣти аттхо. чатӯсу пана сан̇кхепесу сиддхесу патхамена дутӣйасса дутӣйена татӣйасса татӣйена чатуттхасса̄ти евам̣ тиссо сандхийопи сиджджхантийева̄ти вуттам̣ тисандхи чатусан̇кхепа̄ча бхавантӣти. еттхача хетупан̃чакам̣ пхалапан̃чаканти етам̣ локасса па̄кат̣авоха̄равасена вуттам̣. хетупхала садда̄ пана паччайапаччайуппаннапарийа̄йа̄ ева хонтӣти дутӣйапан̃чакасса патхамам̣ упа̄да̄йа пхалапан̃чаката̄ татӣйам̣ упа̄да̄йа хетупан̃чаката̄ча на на самбхавати. татха̄ татӣйассапи чатуттхам̣ упа̄да̄йа хетупан̃чаката̄ дутӣйам̣ упа̄да̄йа пхалапан̃чаката̄ча̄ти. еван̃хи сати хетуто пхаламева сийа̄. на пхалато хетӯти чодана̄ анока̄са̄ева хотӣти. двӣсу пана хетупан̃чакесу сан̇кха̄ракаммабхава̄нам̣ висесо ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттойева. йатха̄ха-да̄нам̣ дасса̄мӣти читтам̣ уппа̄детва̄ ма̄сам̣пи сам̣ваччхарам̣пи да̄нупакаран̣а̄ни саджджантасса уппанна̄ пуримачетана̄йо а̄йӯханасан̇кха̄ра̄на̄ма. пат̣игга̄хака̄нам̣ пана хаттхе даккхин̣ам̣ патит̣т̣ха̄пайато уппанна̄ четана̄ бхавоти вуччати. ека̄ваджджанесува̄ чхасу джаванесу четана̄ а̄йӯхана сан̇кха̄ра̄на̄ма. саттамаджаваначетана̄ бхаво. йа̄ка̄чива̄ пана четана̄ бхаво. там̣сампайутта̄ а̄йӯхана сан̇кха̄ра̄на̄ма̄ти. каммабхаво упапаттибхавоти две бхава̄ два̄дасасу ан̇гесу екассева бхава ан̇гасса авайава̄на̄ма хонтӣти вуттам̣ каммабхавасан̇кха̄тобхаве кадесотиа̄ди. еттхача сан̇кха̄ракаммабхава̄нам̣ висесо вутта найенева ведитаббо.

[228] йам̣ пана вибха̄ванийам̣

‘‘каммабхавасан̇кха̄то бхавекадесоти еттха а̄йатим̣ пат̣исандхийа̄ паччайачетана̄ сан̇кха̄ра̄ти ведитабба̄’’ти вуттам̣. там̣ идха на йуджджати.

тесам̣ двиннам̣пи двӣсу хетупан̃чакесу сан̇гахитатта̄ти. йатха̄ рутапа̄л̣инайенава̄ етам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. авасеса̄ча̄ти идам̣ джа̄тиджара̄маран̣ехи саддхим̣ вин̃н̃а̄н̣а̄дипхалапан̃чакам̣ сандха̄йа вуттам̣. еттхача йадетам̣ пуббе джа̄тиджара̄маран̣аггахан̣ена вин̃н̃а̄н̣а̄ди пхала пан̃чакам̣ гахитам̣. там̣ аттхато упапаттибхавоева. нахи пхалапан̃чакато ан̃н̃о упапаттибхавона̄ма аттхӣти. евам̣ сантепи дхаммавибха̄га раккхан̣аттхам̣ упапаттибхавасаддена чатуттхапан̃чакам̣ гахитанти йуттам̣. два̄дасасу ан̇гесу авиджджа̄на̄ма мохо. соча акусаламӯлам̣. тан̣ха̄на̄ма лобхо. соча акусала мӯланти вуттам̣ авиджджа̄ тан̣ха̄васена две мӯла̄нӣти. атхава̄, мӯланти сӣсам̣. две ват̣т̣асӣса̄нӣти аттхо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана пуримам̣ пан̃чакадвайам̣ екам̣ бхавачаккам̣ паччхимам̣ пан̃чакадвайам̣ екам̣ бхавачакканти катва̄ пуримам̣ авиджджа̄мӯлам̣. тан̃ча дит̣т̣хичарита̄нам̣ва̄ апа̄йага̄мӣнам̣ва̄ чаккам̣. паччхимам̣ тан̣ха̄мӯлам̣. тан̃ча ра̄гачарита̄нам̣ва̄ сугатига̄мӣнам̣ва̄ чакканти дасситам̣. чакканти пана йато пат̣т̣ха̄йа ват̣т̣асанта̄насса а̄раббхо хоти. тасмим̣ пуна а̄гатеева чаккам̣на̄ма сийа̄. тасма̄ идха дутӣйена хетупхала йугал̣ена саддхим̣ саббам̣ екамева чакканти йуттам̣.

касма̄ панеттха а̄гаманасамбха̄ресу авиджджа̄ева сӣсам̣ катва̄ вутта̄. гаманасамбха̄ресуча тан̣ха̄ева. нану убхайаттха убхайам̣пи сӣсам̣ катва̄ ваттаббанти. вуччате, сукхаведана̄садисо хи тан̣ха̄йа а̄ха̄рона̄ма наттхи. тасма̄ веданан̇гато парам̣ ват̣т̣ан̇гам̣ гхат̣ентена ведана̄ нурӯпа̄тан̣ха̄ева ваттабба̄. на авиджджа̄ти гаманасамбха̄ресу та̄ва авиджджа̄йа ока̄со наттхи. саббапатхамам̣ а̄раббхат̣т̣ха̄неча саббападха̄на̄ авиджджа̄ева ваттабба̄ хоти. са̄ча сан̇кха̄руппа̄дане авираджджханакан̇габхӯта̄ти на тесам̣ антаре екасса ан̇гасса аттха̄йа кин̃чи ваттаббам̣ аттхӣти а̄гаманасамбха̄ресу тан̣ха̄йа ока̄со наттхӣти. айан̃хи пат̣иччасамуппа̄дадесана̄на̄ма падха̄нан̇гапариггаха васена паватта̄. на лаббхама̄на саббадхамма париггаха васена̄ти.

йам̣ пана вибха̄ванийам̣

пуббантасса авиджджа̄мӯлам̣. апарантасса тан̣ха̄мӯланти вуттам̣.

таттха пуббантасса̄ти пуббасса хетупхалакот̣т̣ха̄сасса. апарантасса̄ти паччхимасса хетупхала кот̣т̣ха̄сасса̄ти аттхоти. касма̄ панета̄ни двемӯла̄нина̄ма хонтӣти а̄ха –

тесамевача мӯла̄нам̣, ниродхена нируджджхатӣти.

тесам̣ самудайена сакалават̣т̣ам̣ самудети. ниродхенача нируджджхати. тасма̄ та̄ни двемӯла̄нина̄ма̄ти вуттам̣ хоти. кечи пана пат̣илома пат̣иччасамуппа̄да дассанаметанти ваданти. пат̣илома пат̣ичча самуппа̄дона̄ма авиджджа̄ниродха̄ сан̇кха̄раниродхо сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхотиа̄дико ниродхава̄ро. ида̄ни сока̄ди вачанам̣ на кевалам̣ ниссандапхала нидассанаттхамева хоти. атхакхо джара̄маран̣ена саддхим̣ екам̣ ан̇гам̣ хутва̄ упари ват̣т̣амӯладхаммапат̣ипа̄дака̄нам̣ дуккхадхамма̄нам̣ нидассанаттхам̣пи хотӣти дассенто джара̄маран̣а муччха̄йа̄тиа̄ди ма̄ха. таттха муччха̄саддена сока̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. тепи хи сайам̣ а̄савасамбхӯта̄ хутва̄ пуна а̄савуппа̄да̄йа паччайа̄ хонтӣти етена тесам̣ джара̄маран̣ан̇ге гахан̣ам̣ сиддхам̣ бхавати. джара̄маран̣амуччха̄йа абхин̣хасо пӣл̣ита̄нам̣ ба̄ла̄нам̣ а̄сава̄ абхин̣хасо самуппаджджанти. а̄сава̄нам̣самуппа̄да̄авиджджа̄ча павад̣д̣хати. а̄савасамудайа̄ авиджджа̄самудайоти хи вуттам̣. еван̃ча сати авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти пуна а̄бандхамева ват̣т̣анти аттхо. еттхача –

на̄на̄ бйасанапхут̣т̣хасса, сока̄дӣнам̣ паваттито;

авиджджа̄ тан̣ха̄ вад̣д̣ханти, йато ват̣т̣ам̣ паваттатӣ типи.

ваттаббам̣. йатха̄ха-катамоча бхиккхаве дуккхасса випа̄ко. саммохавепаккам̣ ва̄хам̣ бхиккхаве дуккхам̣ вада̄ми. парийет̣т̣хивепаккам̣ва̄ти таттха саммохо авиджджа̄. парийет̣т̣хи тан̣ха̄. тадубхайам̣ випа̄кам̣ етасса̄ти катва̄джара̄маран̣асока̄дикам̣ дуккхам̣ саммохавепаккам̣ парийет̣т̣хивепаккантича вуччатӣти. таттха саммохона̄ма н̃а̄тибйасана̄ дина̄ пхут̣т̣хосочати паридевати урата̄л̣и кандати, саммохам̣ а̄паджджатӣти евам̣ а̄гато саммохо. парийит̣т̣хина̄ма йатха̄ джигаччха̄ти пӣл̣ито. бходжанам̣ паттхети парийесати пипа̄са̄бхипӣл̣ито. па̄н̣ийам̣ паттхети парийесати, евам̣ кеначи дуккхена пхут̣т̣хо сукхам̣ паттхети парийесатӣти евам̣ паватта̄ парийит̣т̣хитан̣ха̄. еттха пана йасма̄ джара̄маран̣асадисам̣ махантам̣ висат̣ам̣ нийатан̃ча имасса локасса дуккхат̣т̣ха̄нам̣на̄ма наттхи. дуккханиссаран̣аттхан̃ча саттхуса̄санам̣. тасма̄ айам̣ пат̣иччасамуппа̄дадесана̄ джара̄маран̣анида̄на̄ хоти. йатха̄ха-киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно джа̄йатича джиййатича миййатича чаватича упападжджатича. атхача панимассам̣ дуккхасса ниссаран̣ам̣ наппаджа̄на̄ти джара̄маран̣асса̄тиа̄ди. йесу пана ан̇гесу а̄дито пат̣т̣ха̄йа н̃а̄тесу джара̄маран̣ам̣ самӯлам̣ кханитва̄ тато атта̄нам̣ мочетум̣ саккоти. та̄ни дассетум̣ джа̄тиа̄дӣни пурима̄ни ан̇га̄ни десита̄ни. апича. екасмим̣ бхаве т̣хатва̄ а̄гаманасамбха̄рехича гаманасамбха̄рехича а̄гатийа̄ча гатийа̄ча саддхим̣ аттабха̄ваниббаттийа̄ дассита̄йа атӣте ана̄гатеча сакаласам̣са̄ре тасмим̣ тасмим̣ бхаве тасса тасса аттабха̄васса ниббатти дассита̄ева хоти. сабба̄нича дит̣т̣хигата̄ни ниваттита̄ни. бхавачаккан̃ча ана̄димантам̣ хутва̄ а̄бандхатийева. тасма̄ джара̄маран̣авачаненава̄ сока̄дивачаненава̄ авиджджам̣ ачинтетва̄ ват̣т̣апаваттасса маха̄а̄дӣнавара̄сидассанамева паччетаббанти. иччевантиа̄ди нигаманам̣. иччевам̣ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄тиа̄дина̄ найена пат̣хапесӣти самбандхо. иччевам̣ а̄бандхам̣ ана̄дикам̣ тебхӯмакам̣ ват̣т̣антипи йодженти.

таттха иччевам̣ а̄бандханти джара̄маран̣амуччха̄йа̄тиа̄дина̄ вутта найена пунаппунам̣ а̄бандхам̣. ана̄диканти касма̄ вуттам̣. нану авиджджа̄ а̄димхи вутта̄ти. вуччате, ват̣т̣асса а̄дибхӯтатта̄ са̄ а̄димхи вутта̄ на хоти. ват̣т̣акатха̄йа сӣса бхӯтатта̄ева са̄ а̄димхи вутта̄. евам̣ вутта̄йа пана та̄йа ват̣т̣асса ана̄дикабха̄вопи дассито. авиджджа̄ хи на̄ма бахиддха̄ на лаббхати. саттасанта̄не ева лаббхатӣти паччаккхатова сиддхаметам̣. тасма̄ идха атӣтабхаве авиджджа̄йа сиддха̄йа тасса̄адхит̣т̣ха̄набхӯто аттабха̄вопи тасмим̣ бхаве сиджджхатийева. сиджджханто ча имассам̣ дасанойам̣ вутта найена ан̃н̃а̄йа авиджджа̄йа ева сиджджхати, на ан̃н̃атха̄. еван̃ча сабхи пуна тассапи адхит̣т̣ха̄набхӯто аттабха̄во сиджджхатийева̄ти авиджджа̄ аттабха̄воча̄ти убхайам̣ петам̣ анават̣т̣хитам̣ ана̄дикамева хотӣти. ват̣т̣асса пана тивидхассапи падха̄напаччайабхӯтатта̄ са̄ ват̣т̣акатха̄йа сӣсабхӯта̄ хоти. йади са̄ ват̣т̣асса а̄дибхӯта̄ на хоти. атха тасса̄пи паччайо ваттабботи. саччам̣. тасса̄ пана паччайе вуттепи тасса паччайассапи паччайо ваттабботи а̄гаччхатийева. еван̃ча сати тасса тасса̄ти нит̣т̣ха̄намева напан̃н̃а̄ йеййа̄ти. ан̃н̃аттха пана вуттойева. йатха̄ха-а̄савасамудайа̄ авиджджа̄самудайоти. йатха̄ча̄ха-авиджджам̣ па̄хам̣ бхиккхаве са̄ха̄рам̣ санида̄нам̣ вада̄ми. кочасса̄ а̄ха̄ро. пан̃чанӣваран̣а̄ тисса вачанӣйанти. йатха̄ча̄ха-авиджджа̄ паччайо, сан̇кха̄ра̄ паччайуппанна̄. убхайаметам̣ пат̣ичча самуппаннанти. пат̣хапесӣти пан̃н̃а̄песи десесӣти аттхо. [пат̣иччасамуппа̄данайо.]

167. ида̄ни пат̣т̣ха̄нанайам̣ дассетум̣ хетупаччайотиа̄ди а̄раддхам̣. таттхахетуча со паччайоча̄ти хетупаччайо, хету хутва̄ паччайо хетубха̄вена паччайоти вуттам̣ хоти. таттха кенат̣т̣хена хетӯти мӯлат̣т̣хена, коча мӯлат̣т̣хоти. руккха̄нам̣ руккхамӯласса вийа бхӯмийам̣ сахаджа̄тадхамма̄нам̣ а̄рамман̣есу суппатит̣т̣хи табха̄васа̄дханат̣т̣хо мӯлат̣т̣хона̄ма. сахаджа̄тадхамма̄нам̣ кусала̄ди бха̄васа̄дханат̣т̣хо мӯлат̣т̣хона̄ма̄типи ваданти. йам̣ панеттха ваттаббам̣. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. саддаттхато пана хинонти вуддхивирул̣хивепуллапаттивасена сут̣т̣ху патит̣т̣хаханти сахаджа̄тадхамма̄ еттха етенава̄ а̄рамман̣е дал̣ханипа̄тина̄ тха̄мабаласампаннена̄ти хету. паччайа саддо пана упака̄ракат̣т̣хо. упака̄ракотича сайам̣ йа̄дисена сабха̄вена упалаббхама̄не ануппанна̄ва̄ дхамма̄ уппаджджанти. уппанна̄ва̄ тит̣т̣ханти т̣хита̄ва̄ упарупаривуддхивирул̣хийа̄ паччайаттам̣ упагаччханти. та̄ди сенасабха̄вена упаладдхийева. нахи сабха̄вадхаммесу ӣха̄ва̄ бйа̄па̄рова̄ упалаббхати. йена катта̄ва̄ ка̄рета̄ва̄ упалаббхеййа̄ти. татха̄ упаладдхийам̣ пана сати анурӯпа̄нам̣ паччайуппаннадхамма̄нам̣ ануппанна̄нам̣ва̄ уппаджджанато уппанна̄нам̣ва̄ т̣хитибха̄вапаттито т̣хита̄нам̣ ва̄ упарупаривуддхивирул̣хийа̄ паччайаттупагаманато сут̣т̣ху кара̄нто вийа са̄дхенто вийа хотӣти катва̄ упака̄рако твева вуччатӣти. ити а̄рамман̣е тхирабха̄вавуддхи вирул̣хибха̄васа̄дхана сан̇кха̄тена мӯлабха̄вена упака̄рака̄ чхахетудхамма̄ хетупаччайо на̄ма.

а̄раманти читтачетасика̄ дхамма̄ сут̣т̣ху ратим̣ анубхаванта̄ вийа аджджхоламбама̄на̄ паваттанти еттха̄ти а̄рамман̣ам̣. а̄рамман̣абха̄нева упака̄рака̄ чхал̣а̄рамман̣адхамма̄ а̄рамман̣апаччайо. адхипати саддаттхо хет̣т̣ха̄ вуттойева. адхипати бха̄вена упака̄рако дхаммо адхипатипаччайо. со дувидхо а̄рамман̣а̄дхипати саха̄джа̄та̄дхипативасена. а̄рамман̣адхамма̄пи хи кечи гаруката̄ аттано а̄рамман̣икадхамме са̄мино вийа да̄се аттано васеваттайама̄на̄ аттани ниччам̣ ниннапон̣апаббха̄реева каронтӣти. наттхи антарам̣ етасса̄ти анантаро, анантарабха̄вена упака̄рако дхаммо анантарапаччайо. сут̣т̣ху анантарабха̄вена упака̄рако дхаммо саманантарапаччайо. имесам̣ двиннам̣ паччайа̄нам̣ дхаммато висесо наттхи. аттхато пана пуримачитте нируддхепи паччха̄ санта̄нам̣ уччхиджджитум̣ адатва̄ санта̄на̄нубандхавасена са̄рамман̣адхамма бха̄вена аттасадисасса дхаммантарасса уппа̄данам̣ анантарапаччайата̄. дхаммантаре уппа̄дийама̄непи йам̣кин̃чи дхаммам̣ ануппа̄детва̄ пат̣исандха̄дӣнам̣ киччат̣т̣ха̄на̄нам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ читтанийа̄мам̣ на̄ма са̄дхетва̄ анурӯпассева дхаммантарасса уппа̄данам̣ саманантарапаччайата̄ти. еван̃хи сати ниродха̄ вут̣т̣хахантасса асан̃н̃асатта̄ чавантассача пуримапаччхимабха̄гапаватта̄нам̣ читтуппа̄да̄нам̣пи анантарата̄ саманантарата̄ча упапанна̄ хотӣти. нахи абха̄ва бхӯто антаре ка̄ло тесам̣ антарам̣ каротина̄ма. нача ан̃н̃асанта̄набхӯто антаре рӯпадхаммо. ан̃н̃ан̃хи рӯпасанта̄нам̣, ан̃н̃ам̣ арӯпасанта̄нам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ка̄ла̄нантарата̄ саманантарапаччайоти ва̄дам̣ пат̣иккхипитва̄ сан̣т̣ха̄на̄бха̄вато сут̣т̣ху анантара̄ти саманантара̄ти вуттам̣. етена йатха̄сан̣т̣ха̄наванта̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ анантарата̄на̄ма маджджхе париччхедасахита̄йева хоти. на татха̄ сан̣т̣ха̄нарахита̄нам̣ арӯпадхамма̄нам̣. тасма̄ пуримапаччхима̄нам̣ тесам̣ екӣбхӯта̄нам̣ вийа паваттисаманантарата̄на̄ма. татха̄ паваттана саматтхата̄ саманантарапаччайата̄ти дассети.

йе пана дхамма̄ аттани джа̄те ева джа̄йанти, но аджа̄те. аттана̄ сахевача джа̄йанти, но пуре паччха̄ча, тесам̣ джа̄таттха̄йа вийа сайам̣ техи саха джа̄табха̄вена упака̄рако дхаммо сахаджа̄тапаччайо. пака̄сасса падӣпо вийа. падӣпаджа̄лан̃хи уппаджджама̄нам̣ пака̄сасан̇кха̄тена а̄локена сахева уппаджджатӣти. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упаттхамбхантам̣ тидан̣д̣ам̣ вийа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упаттхамбханавасена упака̄рако дхаммо ан̃н̃аман̃н̃апаччайо. еван̃ча сати имасса паччайасса пуримена саха висесо па̄кат̣о хоти. нахи саха джа̄тасаддо еварӯпам̣ ан̃н̃аман̃н̃опаттхамбханам̣ бодхетӣти. ниссайанти еттха̄ти ниссайо. ниссайабха̄вена упака̄рако дхаммо ниссайапаччайо. со пана сахаджа̄таниссайо ваттхупуреджа̄та ниссайоти дувидхо хоти. таттха сахаджа̄това сама̄но пат̣акот̣т̣хако вийа читтакамма̄нам̣ патит̣т̣ха̄бха̄вена упака̄рако дхаммо сахаджа̄таниссайо. патхавӣ вийа тин̣аруккха̄дӣнам̣ пуре джа̄то хутва̄ адхит̣т̣ха̄набха̄вена упака̄рако ваттхупуреджа̄та ниссайо. балаватаро пана ниссайо упаниссайо. йатха̄ хи са̄либхаттасса уппаттийа̄ сӯдова̄ уккхалива̄кат̣т̣хам̣ва̄ аггива̄ниссайо ева хоти, на упаниссайо. са̄ликхеттавут̣т̣хидха̄ра̄ ева пана упаниссайо, на хи та̄суасати бхаттуппаттийа̄ сӯда̄дӣнам̣пи тха̄мона̄ма аттхӣти. татха̄ йахим̣ паччайе асати ниссайадхамма̄пи наттхи. куто нисситадхамма̄. со паччайо ниссайатопи балаватарат̣т̣хена упаниссайоти вуччатӣти.

со пана а̄рамман̣ӯпаниссайо анантарӯпаниссайо пакатӯпаниссайоти тивидхо хоти. таттха гаруката̄ а̄рамман̣а дхамма̄ гарукататта̄ева адхипатибхӯта̄ балава ниссайабхӯта̄ча хонти. анантарапаччайадхамма̄ча техи вина̄ читтасанта̄напаваттийа̄ ева абха̄вато балаваниссайа̄ева хонти. пакатӯпаниссайоти еттха пана пакато упаниссайоти пакатӯпаниссайо. пакатотича йатха̄ кате сати анурӯпе ка̄ле тасмим̣санта̄не екантена паччайуппаннадхамма̄ па̄тубхаванти, татха̄ сут̣т̣ху катоти аттхо. каран̣ан̃четтха саддха̄ сӣлам̣ сутам̣ ча̄го пан̃н̃а̄тича ра̄го досо мохо ма̄но дит̣т̣хи паттхана̄тича вутта̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттано санта̄не пуббабха̄ге вуттаппака̄рена сут̣т̣ху уппа̄данам̣. ка̄йикам̣ сукхам̣ ка̄йикам̣ дуккхам̣ пуггало уту бходжанам̣ сена̄сананти евам̣ вутта̄нам̣ дхамма̄нам̣ сут̣т̣ху упасеванан̃ча ведитаббам̣.

пуретарам̣ уппаджджитва̄ ваттама̄набха̄вена упака̄рако дхаммо пуреджа̄тапаччайо. со дувидхо а̄рамман̣апуреджа̄та ниссайа пуреджа̄та васена. ниссайа̄рамман̣адхамма̄ ева хи кечи пуреджа̄та та̄маттависит̣т̣ха̄ пуреджа̄тапаччайоти вутта̄ти. а̄чарийа̄нандаттхерена пана ниссайа̄рамман̣а̄ка̄ра̄дӣхи висит̣т̣ха̄ пуреджа̄та̄ка̄рена упака̄раката̄ пуреджа̄тапаччайата̄ти вуттам̣. евам̣ сантепи пуре джа̄тата̄висит̣т̣хехи ниссайа̄рамман̣асаттивисесехи ан̃н̃о висум̣ пуреджа̄тасаттивисесона̄ма надиссатийева. пуре ропетва̄ джа̄та̄нам̣ руккхапотака̄нам̣ вийа паччха̄ а̄син̃чийама̄нам̣ удакам̣ пуре джа̄та̄нам̣ чатусамут̣т̣ха̄никарӯпадхамма̄нам̣ вуддхавирул̣хабха̄ван̃ча паччха̄пи аттана̄ садисасса рӯпасанта̄насса паваттийа̄ паччайабха̄ван̃ча па̄петва̄ упаттхамбханавасена упака̄рако паччха̄джа̄то арӯпадхаммо паччха̄ джа̄тапаччайо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана гиджджхапотакасарӣра̄нам̣ а̄ха̄ра̄са̄ четана̄вийа̄ти вуттам̣. мӯлат̣ӣка̄йан̃ча етена маносан̃че тана̄ха̄равасена паваттама̄нехи арӯпадхаммехи рӯпака̄йасса упаттхамбхита бха̄вам̣ дассети, тенева а̄ха̄ра̄са̄ вийа̄ти аватва̄ четана̄гахан̣ам̣ каротӣти вуттам̣. са̄ пана паччха̄джа̄та̄ сасампайутта̄ а̄ха̄ра̄са̄ четана̄ пуреджа̄та̄нам̣ тесам̣ гиджджхасарӣрарӯпа̄нам̣ чирака̄лам̣ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рена вина̄пи амила̄та бха̄вам̣ упарӯпарича вуддхавирул̣харӯпасанта̄нуппаттийа̄ паччайабха̄вам̣ па̄петва̄ упаттхамбхатийева. йасма̄ супа̄кат̣ена паччха̄джа̄тапаччайека десена сакаласса паччха̄джа̄тапаччайасса са̄дханаттха̄йа айам̣ упама̄ идха вутта̄ вийа диссати. четана̄ гахан̣ан̃ча паччха̄джа̄та паччайам̣ патва̄пи четана̄ева падха̄на̄ джа̄та̄ти дассанаттхам̣ гахитанти на на сакка̄ ваттум̣. еван̃хи сати паччха̄джа̄тасса аттхасса паччха̄ джа̄та̄йа ева упама̄йа са̄дханам̣ упапаннам̣ хотӣти. йатха̄вутта т̣ӣка̄па̄т̣хепи айаматтхо лаббхатийева.

а̄севанти там̣ сут̣т̣ху бхаджанти апара̄парам̣ уппаджджама̄на̄ дхамма̄ сут̣т̣ху севама̄на̄ вийа бхаджама̄на̄ вийа тасса пуримасса саббапа̄рипӯрам̣ а̄ка̄рам̣ гахетва̄ ева пунаппунам̣ паваттантӣти а̄севанам̣. а̄севетива̄ те дхамме аттано парива̄сам̣ сут̣т̣ху га̄ха̄пети. вад̣д̣хетӣтива̄ а̄севанам̣. апича кусала̄дибха̄вена аттана̄ садисасса пайогена каран̣ӣйасса анантарадхаммасса пунаппунам̣ каран̣ам̣ паваттанам̣ аттасадисассава̄ аттасадисабха̄ва̄па̄данам̣ ва̄санам̣ а̄севанат̣т̣хоти мӯлат̣ӣка̄йам̣ вуттам̣. таттха пайогена каран̣ӣйасса̄ти етена а̄ваджджанадвайан̃ча саббавипа̄кадхаммеча ниваттети. нахи а̄ваджджана двайасса дваттиккхаттум̣ паваттама̄нассапи вад̣д̣хетум̣ва̄ ха̄петум̣ва̄ пайогена каран̣ӣйата̄на̄ма аттхи паридуббалатта̄. випа̄кесуча арийапхала̄ни парикаммапайогена каран̣ӣйа̄нипи маггачетана̄нубха̄вена вина̄ кевалена тена пайогенева са̄дхетабба̄ни на хонти. кевалам̣ каммавегена санта̄не па̄титесу локийавипа̄кесу ваттаббамева наттхӣти. пунаппунам̣ каран̣ам̣ паваттананти упарупари пагун̣а балавабха̄ва̄па̄данена саха паваттанам̣ сандха̄йа вуттам̣. еван̃хи сати парийаттидхамма виджджа̄сиппуггахан̣есу пурима̄бхийого вийа а̄севанат̣т̣хена анантаре паватта̄нам̣ саджа̄тийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ пагун̣абалавабха̄ва̄йа упака̄рако дхаммо а̄севанапаччайо на̄ма̄ти сиддхам̣ хотӣти.

ка̄йан̇гава̄чан̇гачиттан̇га̄бхисан̇кхаран̣абхӯтена читтаппайогасан̇кха̄те на кирийа̄бха̄вена упака̄рако дхаммо каммапаччайо. со дувидхо сахаджа̄тана̄на̄ккхан̣икавасена. таттха джет̣т̣хасисса маха̄ вад̣д̣хакиа̄дайо вийа сакиччапаракиччаса̄дханавасена паватта̄ сабба̄пи сахаджа̄тачетана̄ сахаджа̄тапаччайо. йатха̄ пана иттхипуриса̄нам̣ саким̣ саннипа̄таппайого ка̄масукха̄нубхаванакиччан̃ча ка̄лантаре путтапа̄тубха̄ваттха̄йаваттхумхи бӣджанидха̄на киччан̃ча сампа̄дети. евамевам̣ йатха̄вутта̄бхисан̇кхаран̣акиччан̃ча тадабхисан̇кхаран̣авегаджанитам̣ ка̄лантаре випа̄какат̣атта̄рӯпа̄нам̣ па̄тубха̄ваттха̄йа санта̄не кирийа̄ висесанидха̄на киччан̃ча сампа̄детва̄ нируддха̄ кусала̄кусала четана̄ на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайона̄ма. випаччанаматтабха̄вена упака̄рако дхаммо випа̄капаччайо. випаччана бха̄воча на̄ма локе саббесам̣ пуппхапхала̄дӣнам̣ сут̣т̣ху випаккабха̄вам̣ паттака̄ле сабба̄ка̄рена мандабха̄во хоти. евам̣ нирусса̄хасанта бха̄васан̇кха̄кена мандаманда̄ка̄рена санта̄не па̄тубха̄во. татойевача випа̄ка̄нам̣ паватти авибхӯта̄ хоти. саббараттим̣ нидда̄йантасса пуримабхавасиддхе камма̄ди а̄рамман̣е паватта̄нипи та̄ни вут̣т̣хитака̄ле кин̃чиджа̄наначитта паваттийа̄ паччайа̄ нахонтӣти. пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄дӣни пана паччха̄джа̄наначитта паваттийа̄ паччайа̄ хонта̄нипи ваттха̄рамман̣а гхат̣т̣ана̄нубха̄ва балена сахева хонти. на тесам̣ усса̄хабйа̄па̄раматта васена̄ти дат̣т̣хаббам̣.

арӯпино тайо а̄ха̄ра̄ сахаджа̄тадхамма̄нам̣ джананат̣т̣хена упаттхамбханат̣т̣хенача, кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро пана имасса чатусамут̣т̣ха̄ни касса ка̄йасса упаттхамбханат̣т̣хенева упака̄раката̄ а̄ха̄рапаччайо. апича, а̄ха̄рат̣т̣хона̄ма упаттхамбханаппадха̄но хоти. тенева хи па̄л̣ийам̣ кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро а̄ха̄расамут̣т̣ха̄насса рӯпасса а̄ха̄рапаччайена паччайоти аватва̄ имасса ка̄йасса а̄ха̄рапаччайена паччайотвева вуттам̣. тасма̄ арӯпа̄ха̄ра̄нам̣пи а̄ха̄рат̣т̣хо упаттхамбханавасенева ведитаббо. джанайанта̄пи хи а̄ха̄ра̄ аттана̄ джанита̄нан̃ча тадан̃н̃есан̃часанта̄нат̣т̣хитийа̄ паччайабха̄ваттха̄йа упаттхамбханена сахева джанентӣти.

иссарийат̣т̣хена упака̄рако дхаммо индрийапаччайо. со тивидхо сахаджа̄та̄дивасена. таттха сахаджа̄тадхамма̄нам̣ аттано аттано киччесу иссарабхӯта̄ арӯпиндрийадхамма̄ сахаджа̄тиндрийапаччайо. паччха̄ джа̄та̄нам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣а дхамма̄нам̣ дассана̄ди киччесу иссарабхӯта̄ пуре джа̄та̄ пан̃чапаса̄диндрийадхамма̄ пуре джа̄тиндрийапаччайо. сахаджа̄та̄нам̣ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ чиратарапаваттийам̣ иссарабхӯтам̣ рӯпаджӣвитам̣ рӯпаджӣвитиндрийапаччайо. касма̄ панеттха бха̄виндрийадвайам̣ идха на гахитанти. вуччате, йасса джанакаттам̣ва̄ упаттхамбхакаттам̣ва̄ анупа̄лакаттам̣ва̄ аттхи. со паччайадхаммона̄ма. бха̄вадвайасса пана сахаджа̄та дхамма̄нам̣ аттха̄йа етам̣ тайам̣пи наттхи. кевалам̣ пана там̣сахите санта̄не камма̄дӣхи аттано аттано паччайехи паваттама̄на̄нам̣ чатусамут̣т̣ха̄никадхамма̄нам̣ иттха̄ка̄ра̄дивасенева йо паваттинийамо аттхи, со бха̄варӯпа̄ нубха̄вена сиддхо. тасма̄ тесам̣ дхамма̄нам̣ та̄дисе нийа̄макичче иссаратта̄йева двайам̣ индрийам̣на̄ма хоти. на индрийапаччайатте на̄ти там̣ идха нагахитанти дат̣т̣хаббам̣. а̄рамман̣ам̣ упагантва̄ тасмим̣ бхусам̣ дал̣хам̣ нипатитва̄ вийа джха̄йанат̣т̣хена олоканат̣т̣хена упака̄рако дхаммо джха̄напаччайо. дуггати сугати нибба̄на сампа̄пакат̣т̣хена упака̄рако дхаммо маггапаччайо. еттхача йенайена самма̄дассана̄дина̄ лаккхан̣ависесена сампаннатта̄ кусалабхӯта̄ самма̄дит̣т̣ха̄дайо сугати нибба̄на сампа̄пакат̣т̣хена маггапаччайа̄на̄ма хонти. абйа̄катабхӯта̄нам̣пи тесам̣ со со лаккхан̣ависесо аттхийева̄ти тесампи теневат̣т̣хена маггапаччайата̄ вутта̄ти дат̣т̣хабба̄. сатипи магган̇га̄нам̣ там̣там̣ сампа̄пакат̣т̣хенача упака̄ракатте там̣самут̣т̣хита̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ со аттхо на па̄пун̣а̄ти. тесам̣ пана маггапаччайадхаммехи самут̣т̣хитатта̄йева маггапаччайуппанната̄ паччетабба̄. есанайо хетукамминдрийаджха̄на паччайесупӣти.

екуппа̄дата̄дӣхи пака̄рехи самам̣ екӣбхӯто вийа хутва̄ ан̃н̃аман̃н̃айуттабха̄вена упака̄рако дхаммо сампайуттапаччайо. сама̄непи сахаджа̄табха̄вена ниссайа ниссита бха̄венача йуттабха̄ве екуппа̄дата̄дикасса сампайогалаккхан̣асса вирахато виппайуттабха̄вена упака̄рако дхаммо виппайуттапаччайо. йаттха сампайутта̄ сан̇ка̄ самбхавати, таттхева тада̄сан̇ка̄ вигаманаттхам̣ айам̣ виппайуттапаччайона̄ма вуттоти тада̄сан̇кха̄ рахитесу а̄рамман̣а̄нантара̄дӣсу виппайуттапаччайапасан̇го наттхӣти ведитаббо. хет̣т̣ха̄вуттаппака̄ресу ева паччайадхаммесу йо йо аттхита̄ сан̇кха̄тена кхан̣апаччуппанна саман̇гибха̄вена та̄дисассева кхан̣апаччуппанна саман̇гино дхаммасса сахаджа̄та̄дивасена упака̄рако со со аттхипаччайо. йасмим̣ виджджа̄ма̄не сати ан̃н̃о уппаджджитум̣ ока̄сам̣ налабхати. со тасса ан̃н̃асса ока̄сада̄на сан̇кха̄тена сайам̣ антарахитабха̄вена упака̄рако дхаммо наттхипаччайо. айам̣пи висум̣ саттивисесо на хоти. тенева читтена гаччхати нисӣдати тит̣т̣хатӣтиа̄дина̄ паччхимачитте т̣хита̄нам̣пи пуримачиттам̣ ваттатийева̄ти локасса абхима̄но хоти. тасма̄ йаттха аттхита̄сан̇ка̄ самбхавати. таттха тада̄сан̇ка̄ ниваттанаттхам̣ айам̣ паччайо вуттоти ведитаббо.

вина̄сам̣ гато вигато. йасмим̣ авигате ан̃н̃о уппаджджитум̣ ока̄сам̣ налабхати, со тасса ока̄сада̄насан̇кха̄тена сайам̣ вигатабха̄вена упака̄рако дхаммо вигатапаччайо. ваттама̄ната̄ сан̇кха̄тена авигатабха̄вена та̄дисассева дхаммасса упака̄рако дхаммо авигатапаччайо. пуримапаччайа дукамева четтха на̄наттха пасан̇ганиваттанаттхам̣ н̃а̄н̣ависадаттхан̃ча парийа̄йантарена вигатадукам̣на̄ма катва̄ деситанти ведитаббам̣. татха̄ хи аттхӣти кхо качча̄на айамеко анто. наттхӣти айам̣ дутӣйо антотиа̄дина̄ на̄на̄аттхадӣпака̄ аттхи наттхи садда̄ са̄сане локеча диссанти. пуббе вуттассева ча аттхасса пуна парийа̄йантарена вачанам̣ сотӯнам̣ н̃а̄н̣ависадаттха̄йа хотӣти. т̣ӣка̄ка̄ра̄ пана бахум̣ тесам̣ паччайа дука̄нам̣ на̄наттхасамбхавам̣ ван̣н̣ентийева̄ти. [паччайуддесо]

168. ида̄ни йатха̄ уддит̣т̣хе чатувӣсатипаччайе патхамам̣ чхахи ра̄сӣхи сан̇гахетва̄ пуна ра̄сӣнам̣ ануккамена тесам̣ паччайа̄нам̣ ниддесам̣ дассенто чхадха̄на̄мантуна̄масса̄ти га̄тха̄двайа ма̄ха. на̄мам̣ на̄масса чхадха̄ чхаббидхехи паччайехи паччайо хоти. на̄мам̣ на̄марӯпӣнам̣ пан̃чадха̄. пуна на̄мам̣ рӯпасса екадха̄, рӯпам̣ на̄масса екадха̄ева. пан̃н̃аттина̄марӯпа̄ни на̄масса дувидха̄, двайам̣ на̄марӯпам̣ двайассева на̄марӯпасса навадха̄ти евам̣ чхаккапан̃чака̄дивасена паччайа̄ чхаббидха̄ хонти. катхам̣ хонтӣти йоджана̄.

[229] йам̣пана вибха̄ванийам̣

‘‘пан̃н̃аттина̄марӯпа̄ни на̄масса двидха̄ двипака̄ра̄ паччайа̄ хонтӣти вуттам̣’’. там̣ на сундарам̣.

паччайакатха̄ хи на̄ма паччайато паччайуппаннато паччайасаттитоти тӣхи пака̄рехи вутта̄йева сувутта̄ хотӣти. йасма̄ пана анантара̄дипаччайа̄на̄ма читтасанта̄насса авиччхеда̄йа киччат̣т̣ха̄на̄нуккамапат̣ипа̄дана̄йа ева ча хонти. тасма̄ кусала̄дӣсу арӯпадхаммесу йокочи дхаммо йасса кассачи авируддхасса дхаммасса паччайо на на хотӣти вуттам̣ анантаранируддха̄читтачетасика̄дхамма̄тиа̄ди. таттха авируддхасса̄тиетена ан̃н̃аман̃н̃авируддха̄нам̣ кусала̄кусала̄нам̣ соманассадоманасса̄нан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анантара паччайапат̣иккхепо ведитаббо. пат̣уппанна̄нанти пунуппанна̄нам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ уппанна̄нам̣ва̄. пунаппунам̣ санта̄напарибха̄вана̄васена паватто а̄севанапаччайона̄ма, кевалам̣ пайогаса̄дханӣйесу джававега сахитесу читтуппа̄десу ева лаббхатӣти вуттам̣ пурима̄ни джавана̄нӣтиа̄ди. таттха джавана̄нӣти маггапхаладжаванаваджджа̄ни локийа кусала̄ кусалакрийаджавана̄ни паччхима̄нам̣джавана̄нанти пхаладжаванаваджджа̄нам̣ кусала̄кусалакрийаджавана̄нам̣. бхиннаджа̄тика̄ хи дхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сабба̄ка̄рапа̄рипӯрам̣ парива̄сам̣на̄ма гахетум̣ва̄ га̄ха̄петум̣па̄ на сакконти. йади саккун̣еййум̣, джа̄тиматтенапи дхамма̄ пубба̄парам̣ абхинна̄ева сийунти. тасма̄ бхиннаджа̄тикам̣ пхаладжаванам̣ маггато парива̄сам̣ гахетум̣ на саккоти. маггопи аттано парива̄сам̣ пхаласса да̄тум̣ на саккоти. пхалачитта̄нича парикаммапайогабалена джавана кичча̄ни хонти, на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ парива̄сада̄на гахан̣а балена̄ти. йасма̄ ка̄ма̄вачарабха̄вато махаггата̄ нуттара бха̄ваппаттина̄ма а̄севанабалена хоти, тасма̄ готрабху джха̄на магга̄нам̣ бхӯми бхедо идха аппама̄н̣анти дат̣т̣хаббам̣.

хету.ла. на̄марӯпа̄нанти еттха хетумагган̇га̄ни ахетукаваджджита̄нам̣, джха̄нан̇га̄ни пан̃чавин̃н̃а̄н̣аваджджита̄нам̣ сахаджа̄та̄нам̣ на̄марӯпа̄нам̣. сахаджа̄тарӯпалаккхан̣ам̣ пана сайамева ваккхати. четана̄на̄ма паваттама̄на̄ две кичча̄ни са̄дхети сахаджа̄та̄нам̣ сам̣видха̄нан̃ча а̄йатим̣ випа̄капа̄ту бха̄ваттха̄йа тасмим̣ санта̄не аттано паватта̄ ка̄расан̇кха̄та бӣджанидха̄нан̃ча̄ти. таттха сам̣видха̄накиччам̣ саббачетана̄ са̄дха̄ран̣ам̣ хоти. бӣджанидха̄накиччам̣ пана кусала̄кусалабха̄ваппатта̄йаева четана̄йа хотӣти вуттам̣ сахаджа̄та̄четана̄тиа̄ди. таттха сахаджа̄та̄четана̄ти антамасо пан̃чавин̃н̃а̄н̣а сахаджа̄та̄пи четана̄. са̄пи хи сахаджа̄та̄нам̣ сам̣видаханасан̇кха̄тена каммабха̄вена паваттатта̄ каммам̣евана̄ма хотӣти. йасма̄ аттано паватта̄ка̄расан̇кха̄тасса випа̄кабӣджасса нидаханам̣на̄ма, на та̄вадева бӣджакиччам̣ сампа̄дети. амбабӣджа̄дӣни вийа парин̣атабха̄вам̣ патва̄ кхан̣антареева сампа̄детӣти вуттам̣ на̄на̄ккхан̣ика̄ четана̄тиа̄ди. таттха на̄на̄ккхан̣ика̄четана̄ти аттано паччайуппаннадхамма паваттиккхан̣ато висум̣ бхӯте атӣтака̄ле сиддха̄ кусала̄ кусалачетана̄. кусала̄кусалачетана̄тива̄ па̄т̣хо сийа̄.

випа̄каккхандха̄ан̃н̃аман̃н̃ам̣сахаджа̄та̄нам̣рӯпа̄нанти еттха ан̃н̃аман̃н̃ассача сахаджа̄тарӯпа̄нан̃ча̄ти аттхо. йатха̄на̄ма пуре джа̄та̄ са̄ларуккхапотака̄ паччха̄ анувассам̣ вассанта̄нам̣ вут̣т̣хидха̄ра̄нам̣ васена вуддхим̣ вирул̣хим̣ вепуллам̣ патва̄ тасмим̣ т̣ха̄не йа̄вакаппа̄васа̄на̄пи махантасса са̄лаванасан̣д̣асса паваттийа̄ паччайа̄ хонти. евам̣ пат̣исандхиккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа пуримачиттаккхан̣есу уппанна̄ сакаласарӣре каммаджака̄йо читтаджака̄йо утуджака̄йо а̄ха̄раджа ка̄йоти саббе сакаласарӣрат̣т̣хака̄ чатусамут̣т̣ха̄ника рӯпадхамма̄ паччха̄джа̄та̄нам̣ патхамабхаван̇га̄дӣнам̣ читтачетасика̄нам̣ васена вуддхим̣ вирул̣хим̣ вепуллам̣ патва̄ упарупари чатусамут̣т̣ха̄ника рӯпапарам̣пара̄паваттийа̄ паччайаттам̣ упагаччхантӣти вуттам̣ паччха̄джа̄та̄ читтачетасика̄ дхамма̄тиа̄ди. таттха пуреджа̄тасса̄ти а̄тӣта̄нантарачитте джа̄тасса̄ти ваданти. йа̄ва ат̣т̣хамачитта̄ва̄ пуреджа̄тасса. еттако хи ка̄ло рӯпадхамма̄нам̣ вад̣д̣ханака̄лона̄ма. татопарам̣ ха̄йанака̄ле паччха̄джа̄тена пайоджанам̣ наттхӣти. йа̄ва сол̣асамачитта̄ ева ва̄ пуреджа̄тасса. йадаггена хи маран̣а̄саннака̄ле ваттхурӯпам̣ чутичиттасса пуреджа̄тапаччайатам̣ упагаччхати. тадаггена чутичиттам̣пи тасса ваттхурӯпасса паччха̄джа̄тапаччайо на хотӣти наваттаббо. татха̄ сесарӯпа̄нан̃ча. йатха̄ хи упаттхамбханто а̄ха̄ро вад̣д̣ханапаккхе т̣хитамева упаттхамбхати. ха̄йанапаккхе т̣хитам̣ нупаттхамбхатӣти наттхи. тада̄пи таданурӯпасса упаттхамбханасса иччхитаббатта̄. евамайам̣пӣти.

арӯпадхамма̄нам̣ а̄нубха̄вона̄ма маха̄виппха̄ро хоти. тасма̄ те ка̄йекадесе ваттхумхи уппанна̄пи сакалам̣ имам̣ чатуджака̄йам̣ упаттхамбхетум̣ сакконтийева̄ти вуттам̣ имассака̄йасса̄ти. чаккха̄дӣни паса̄даваттхӯни рӯпа̄дӣхи сахаладдхагхат̣т̣ана̄ниева вин̃н̃а̄н̣асса а̄дха̄рабха̄вам̣ гаччханти. гхат̣т̣анан̃ча т̣хитипаттака̄леева̄ти тесам̣ ниччака̄лам̣пи аттано вин̃н̃а̄н̣асса пуреджа̄тапаччайата̄ сиддхи хоти. вин̃н̃а̄н̣ан̃чана̄ма пан̃чавока̄рабхаве ваттхуниссайена вина̄ уппаджджитум̣ насаккотӣти, йада̄ пуреджа̄там̣ва̄ вад̣д̣ханапаккхе т̣хитам̣ва̄ ваттхум̣ на лабхати, тада̄ пат̣исандхика̄лева̄ маран̣а̄саннака̄лева̄ йам̣ йам̣ лабхати, там̣ там̣ нисса̄йа уппаджджатийева. йада̄ пана пуре джа̄там̣ сут̣т̣ху балавантан̃ча ваттхум̣ лабхати, тада̄ тадева нисса̄йа паваттати. тан̃ча нийамато паваттика̄леева лаббхати, но пат̣исандхика̄ле. нахи тада̄ вин̃н̃а̄н̣апаччайена уппаннам̣ ваттхупуреджа̄там̣ бхавитум̣ саккотӣти вуттам̣ чхаваттхӯни паваттийанти.

пан̃ча̄ламбан̣а̄нича пан̃чавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ти идам̣ нийамасиддхигахан̣а васена вуттам̣. сабба̄ни пана паччуппаннабхӯта̄ни ниппханнарӯпа̄ни мановин̃н̃а̄н̣а вӣтхийа̄ пуреджа̄тапаччайа̄ хонтийева. еван̃ча катва̄ пат̣т̣ха̄не паччуппанно дхаммо паччуппаннасса дхаммасса пуреджа̄тапаччайена паччайо. а̄рамман̣апуреджа̄там̣ чаккхум̣ аниччато дуккхато анаттато випассати. сотам̣, гха̄нам̣, дживхам̣, ка̄йам̣, рӯпе, садде, гандхе, расе, пхот̣т̣хаббе, ваттхум̣, паччуппанне кхандхе аниччато дуккхато анаттато випассати, паччуппаннам̣ чаккхум̣ асса̄дети абхинандатӣтиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йан̃ча уппа̄даккхан̣ам̣ атиккамитва̄ т̣хитипаттам̣ ат̣т̣ха̄расавидхам̣ рӯпамева пуреджа̄тапаччайоти вуттанти. еттхача кин̃ча̄пи пат̣т̣ха̄не паччуппанна̄рамман̣ам̣ пат̣исандхичиттам̣ паччуппанна̄рамман̣асса бхаван̇гассаанантарапаччайена паччайоти евам̣ пат̣исандхибхаван̇га̄нам̣пи паччуппанна̄рамман̣ата̄йа вуттатта̄ паччуппаннабхӯта̄ни камманимитта гатинимитта̄ни а̄раббха паватти ка̄ле пат̣исандхичитта̄нам̣пи а̄рамман̣апуреджа̄там̣ лаббхама̄нам̣ вийа диссати. евам̣сантепи пуреджа̄тапаччайасса паччанийе пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄ бйа̄като еко кхандхотиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ева там̣ пат̣иккхиттанти. еттхача а̄руппе вийа пат̣исандхиккхан̣епи ваттхупуре джа̄тасса абха̄ва̄ апарибйаттатта̄ва̄ тасса а̄рамман̣асса а̄рамман̣аматтабха̄веева т̣хитатта̄ пат̣иккхиттанти ка̄ран̣ам̣ ваданти. а̄рамман̣амевагарукатанти паччавеккханавасена асса̄дана̄дивасенача гарукатам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣а ма̄ха. тан̃ча кхо тассатасса пуггаласса иччха̄васена ведитаббам̣. гӯтхакун̣апа̄дӣнипи хи тадабхинанданта̄нам̣ кимимаккхика сунакха гиджджха ка̄ка̄дӣнам̣ гаруката̄ниева а̄рамман̣а̄ни хонтӣти.

[230] йам̣ пана вибха̄ванийам̣

‘‘гарукатанти гарум̣ катва̄ паччавеккхита’’нтиа̄ди вуттам̣. там̣ анупапаннам̣.

чаккхум̣ гарум̣ катва̄ асса̄дети абхинандатӣтиа̄дина̄ асса̄ дана̄дивасенапи асса ниддесасса паваттатта̄ти. ра̄га̄дайо пана дхамма̄ти етена ра̄го досо мохо ма̄но дит̣т̣хи паттхана̄ти евам̣ вуттехи дхаммехи саха даса акусалакаммапатха̄ пан̃чаанантарийа камма̄нича гахита̄ни хонти. таттха анантарийаваджджа̄ни та̄ни саматиккамамукхена йатха̄рахам̣ аджджхаттам̣ саббесам̣ чатубхӯмака кусала̄нам̣ анантарийакамма̄ни пана ка̄ма̄вачаракусала̄намева уппаттийа̄ балаваниссайа̄ хонти. та̄нийевача сабба̄ни йатха̄рахам̣ аджджхаттан̃ча бахиддха̄ча ра̄га̄дӣнам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнан̃ча саббесам̣ акусала̄нам̣ ка̄йикасукхадуккха̄дӣнан̃ча абйа̄катадхамма̄нам̣ уппаттийа̄ балава ниссайа̄ хонти. саддха̄дайоти етена саддха̄ сӣлам̣ сутам̣ ча̄го пан̃н̃а̄ти евам̣ вуттехи дхаммехи саха саббе да̄насӣла̄дайо чатубхӯмакаку сала̄нам̣ ра̄га̄ди акусала̄нам̣ сукхадуккха̄дичатубхӯмака абйа̄ката̄ нан̃ча уппаттийа̄ балаваниссайа̄ хонтӣти. сукхам̣ дуккхам̣ пуггало бходжанам̣ утусена̄сананти етена нибба̄наваджджа̄ саббе чатубхӯмака̄ бйа̄ката̄ гахита̄, тепи хи йатха̄рахам̣ аджджхаттан̃ча бахиддха̄ча кусала̄кусала̄ бйа̄катадхамма̄нам̣ уппаттийа̄ балаваниссайа̄ хонтӣти. каммам̣випа̄ка̄нанти еттха сут̣т̣ху балавам̣ каммам̣ адхиппетам̣, на дуббаланти. касма̄ панеттха рӯпадхамма̄ паччайуппаннесу на гахита̄. нану тесам̣пи бахиддха̄ руккхатин̣а̄дӣнам̣ вуддхивирул̣хи вепуллаттха̄йа аджджхаттан̃ча а̄рогйа̄диаттха̄йа патхавираса а̄пораса вассодака биджамӯлабхесаджджа̄дайо балаваниссайа̄ хонтӣти. айам̣ панаттхо мӯлат̣ӣка̄йам̣ катхитойева. вуттан̃хи таттха –

нахи рӯпа̄бйа̄катам̣ пакатӯпаниссайам̣ лабхати. ачетанена рӯпасанта̄нена пакатассева абха̄вато. йатха̄ хи арӯпасанта̄нена каттубхӯтена саддха̄дайо ниппха̄дита̄ утубходжана̄дайоча упасевита̄. на евам̣ рӯпасанта̄нена. йасмин̃ча утубӣджа̄дике камма̄дикеча сати рӯпам̣ паваттати. на там̣ тена рӯпена пакатам̣ хоти. сачетанассева хи уппа̄данупасеванапайогавасена четанам̣ пакаппанам̣ пакаран̣ам̣. рӯпан̃ча ачетананти.

идам̣ вуттам̣ хоти, дувидхам̣ санта̄нам̣ рӯпасанта̄нам̣ арӯпасанта̄нанти. таттха йена санта̄нена пуббе кин̃чи сут̣т̣хууппа̄дитам̣ва̄ хоти упасевитам̣ва̄, тассева пуббе аттана̄ уппа̄дитупасевита̄ дхамма̄ ка̄лантаре аттано упаниссайапаччайа̄ хонти. пакаран̣асан̇кха̄тан̃ча татха̄ уппа̄данупасеванам̣на̄ма сачетане арӯпасанта̄неева лаббхати, на ачетане рӯпасанта̄нети. тасма̄ рӯпадхамма̄ упаниссайам̣на̄ма налаббхантӣти. имасмим̣ сати идам̣ хоти, асати на хотӣти евам̣ вуттена суттантикапарийа̄йена пана упаниссайо на̄ма рӯпадхамма̄нам̣ маджджхепи ваттаббойева̄ти.

[231] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘йатха̄рахам̣ аджджхаттан̃ча бахиддха̄ча ра̄га̄дайо.ла. сена̄санан̃ча̄ти’’ вийоджетва̄ ‘‘ра̄га̄дайо хи аджджхаттам̣ ниппха̄дика̄. пуггала̄дайо бахиддха̄ севита̄ти’’ вуттам̣. там̣ насундарам̣.

на хи аттано парассача уппанна̄ ра̄га̄дайо парасса аттано ча санта̄не ра̄га̄дӣнам̣ балаваниссайа̄ на хонти. сама̄наччханда̄нам̣ иттхи пуриса̄дӣнам̣ манопадосика дева̄дӣнан̃четтха ра̄га̄дайо нидассанам̣.

[232] йа̄ча таттха

‘‘йатха̄т̣хитавасена йоджанам̣’’ катва̄ ‘‘аттанохи ра̄га̄дайо’’тиа̄дина̄ аттхавибха̄вана̄ ката̄. са̄пи анупапанна̄йева.

та̄йа хи аттано ра̄га̄дайо саддха̄дайоча аджджхаттам̣ кусала̄дӣнам̣ аттано саддха̄йо пана бахиддха̄ кусаласса̄ти евам̣ апарипун̣н̣асса аттхасса вибха̄витатта̄ти.

[233] йан̃ча

‘таттха̄’тиа̄дина̄ аттанора̄га̄дайонисса̄йааджджхаттам̣ кусала̄кусала̄намева уппаттивидха̄нам̣ вуттам̣. там̣пи анупапаннамева.

найадассанаматтабхӯтам̣пи хи сам̣ван̣н̣ана̄ва̄кйам̣на̄ма найамукхам̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ ваттаббам̣ хотӣти. гарукатам̣а̄рамман̣анти еттха саббам̣ локийакусалам̣ хет̣т̣химамаггапхаланибба̄на̄ни ча ка̄ма̄вачара кусаласса арахаттамаггапхаланибба̄на̄ни чатуннам̣ н̃а̄н̣асампайутта маха̄крийаджавана̄нам̣. нибба̄нам̣ ат̣т̣хавидхалокуттарасса тхапетва̄ пат̣игхадвайа момӯха двайа дуккхасахагата ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни авасесам̣ саббам̣ локийа кусала̄кусала̄бйа̄катадхаммаджа̄там̣ лобхасахагатачиттасса̄ти евам̣ паччайа паччайуппанна вибха̄го ведитаббо.

[234] йам̣ пана вибха̄ванийам̣

‘‘гарука там̣а̄ламбан̣анти паччавеккханаасса̄да̄дина̄ гарукатам̣ а̄рамман̣а’’нти ватва̄ там̣ вибха̄вентена ‘‘тан̃хи джха̄намагга пхалавипассана̄ нибба̄на̄дибхедам̣ паччавеккхана асса̄да̄димаггапхала̄дидхамме атта̄дхӣне каротӣти а̄рамман̣а̄дхипатина̄ма̄’’ти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

да̄на сӣла упосатхакамма пуббе сучин̣н̣аготрабху вода̄на маггапхала нибба̄на̄ничева ра̄гадит̣т̣хичаккхусота̄дӣнича̄ти пана ваттаббам̣. випассана̄тича идам̣ готрабхувода̄на̄нийева сандха̄йа вуттам̣ сийа̄. нача та̄ни нибба̄на̄рамман̣а̄ни випассана̄на̄ма хонтӣти. сахаджа̄та̄нам̣на̄марӯпа̄нанти двихетука тихетука джаванасаха джа̄та̄нанти адхиппа̄йо. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сахаджа̄та рӯпа̄нан̃ча̄ти ан̃н̃аман̃н̃ассача пат̣исандхиккхан̣е каммасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нам̣ паваттийам̣ читта самут̣т̣ха̄нарӯпа̄нан̃ча. еса найо параттхапи. пан̃чавока̄рабхаве пат̣исандхиккхан̣е вин̃н̃а̄н̣ам̣ ваттхуна̄ вина̄ патит̣т̣хам̣ налабхати. ваттхучатена вина̄ патит̣т̣хам̣ налабхатӣти вуттам̣ пат̣исандхиккхан̣е ваттхувипа̄ка̄ ан̃н̃аман̃н̃анти. ан̃н̃аман̃н̃апаччайе йо аттано упаттхамбхакам̣ паччупаттхамбхати. соева паччайуппаннабха̄вам̣ гаччхати. читтасамут̣т̣ха̄на рӯпа̄нича читтам̣ кин̃чи упаттхамбхетум̣ насакконти. татха̄ упа̄да̄рӯпа̄нича маха̄бхӯтети вуттам̣ читтачетасика̄дхамма̄ан̃н̃аман̃н̃антиа̄ди.

[235] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘йасма̄ пана ан̃н̃аман̃н̃уваттхамбханавасенева ан̃н̃аман̃н̃апаччайата̄. на сахаджа̄таматтатоти паваттийам̣ рӯпам̣ на̄ма̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайо на хоти. тасма̄ вуттам̣ читтачетасика̄ дхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃анти’’ вуттам̣. таттха на сахаджа̄таматтатоти етена йади сахаджа̄таматтато ан̃н̃аман̃н̃апаччайата̄сийа̄. евам̣сати паваттийам̣ рӯпам̣ на̄ма̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайо сийа̄ти анун̃н̃а̄там̣ хоти. сахаджа̄тапаччайепи пана паваттийам̣ рӯпам̣ на̄ма̄нам̣ паччайо нахотийева. тасма̄ на сундараметанти.

чхаваттхӯни саттаннам̣ вин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнанти еттха ваттхусахаджа̄та ниссайо ваттхупуреджа̄таниссайо ваттха̄рамман̣апуреджа̄таниссайоти тивидхо ваттхуниссайо. таттха пат̣исандхиккхан̣е ваттху випа̄ка̄нам̣ кхандха̄нам̣ ваттхусахаджа̄таниссайо. йам̣ пана паваттийам̣ пуреджа̄там̣, ваттхум̣ нисса̄йа читтам̣ уппаджджати, там̣ тасса читтасса ваттхупуреджа̄таниссайона̄ма. йам̣ пана пуреджа̄там̣ ваттху йасса читтасса ниссайочева хоти а̄рамман̣ан̃ча, там̣ тасса ваттха̄рамман̣а пуреджа̄таниссайона̄ма. вуттан̃хетам̣ пат̣т̣ха̄не а̄рамман̣а ниссайа пуреджа̄тавиппайутта аттхиавигатанти тӣн̣ӣти. катхан̃ча там̣ читтасса ниссайоча а̄рамман̣ан̃ча хотӣти. паччуппаннам̣ ваттхум̣ а̄раббха саммасанавасенава̄ асса̄дана̄дивасенава̄ иддхивидхакичча̄дхит̣т̣ха̄навасенава̄ читтам̣ уппаджджати, евам̣ там̣ читтасса ниссайоча а̄рамман̣ан̃ча хотӣти. вуттан̃хетам̣ пат̣т̣ха̄не-аджджхаттам̣ ваттхум̣ аниччато дуккхато випассати, асса̄дети. абхинандати. там̣ а̄раббха ра̄го уппаджджати, дит̣т̣хи уппаджджати, вичикиччха̄ уппаджджати, уддхаччам̣ уппаджджати. доманассам̣ уппаджджатӣти.

еттха пана а̄чарийа̄ имам̣ ваттха̄рамман̣апуреджа̄таниссайам̣на̄ма маран̣а̄саннака̄леева ва̄чана̄маггам̣ а̄ропайим̣су. айам̣панеттха тесам̣ адхиппа̄йо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ та̄ва анит̣т̣хе т̣ха̄не а̄ваджджанена вина̄ вӣтхичитта̄нам̣ паватти пат̣исиддха̄ хоти. татха̄ ека̄ваджджанавӣтхи йан̃ча читта̄нам̣ а̄рамман̣ам̣на̄ма дхамматоча ка̄латоча абхиннамева иччханти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄. пакатика̄леча читта̄нина̄ма паччека ваттхуниссайа̄ни хонти. тасма̄ йада̄ паччуппаннам̣ аджджхаттам̣ ваттхум̣ а̄раббхааничча̄дивасена саммасанти, етам̣ мама̄тива̄ асса̄денти, тада̄йам̣ ваттху а̄ваджджитам̣ хоти. джавана̄нипи тадева ган̣ханти. на аттано аттано ниссайаваттхӯни. йади хи та̄нива̄ ан̃н̃ам̣ва̄ а̄рамман̣ам̣ ган̣хеййум̣. нира̄ваджджана̄нина̄ма джавана̄ни хонти. касма̄, а̄ваджджанена а̄ваджджитам̣ агахетва̄ ан̃н̃ам̣ гахетва̄ паваттанатоти. бхинна̄ рамман̣а̄ничана̄ма хонти. паччха̄ уппанна̄ни паччекаваттхӯнива̄ ан̃н̃ам̣ва̄ гахетва̄ паваттанатоти. нача татха̄ сакка̄ бхавитум̣ ат̣т̣хакатха̄ виродхато. тасма̄ со ваттха̄рамман̣а пуреджа̄тапаччайо пакати ка̄ле на сакка̄ ладдхунти. маран̣а̄саннака̄ле пана сабба̄ни а̄ваджджана̄дӣни читта̄ни екамева ваттхум̣ нисса̄йа паваттантӣти там̣ а̄раббха паватта̄нам̣ а̄ваджджана̄дӣнам̣ тесам̣ тадева ваттхуча а̄рамман̣ан̃ча хоти. еван̃хи сати тесам̣ нира̄ваджджаната̄ва̄ бхинна̄рамман̣ата̄ва̄ наттхӣти айам̣ тесам̣ адхиппа̄йоти.

таттха пана йади а̄ваджджанена а̄ваджджитам̣ ваттхум̣ агахетва̄ аттано аттано ниссайаваттхӯни ган̣хеййум̣. нира̄ваджджана̄нина̄ма джавана̄ни бхавеййунти идам̣ та̄ва на йуджджати. а̄ваджджанена а̄ваджджи таппака̄рассева гахан̣ато. йатха̄ хи а̄ваджджанам̣пи ваттхунтвева а̄ваджджати. татха̄ джавана̄нича ваттхунтвева джаванти. но ан̃н̃атха̄ти наттхи джавана̄нам̣ нира̄ваджджаната̄ти. йатха̄ ча нира̄ваджджаната̄ наттхи, татха̄ бхинна̄рамман̣ата̄пи тесам̣ наттхийева. касма̄, вибха̄гасса асамбхавато. нахи сантатигханавасена екӣбхӯтамива пубба̄парам̣ паватта ма̄несу бахӯсу ваттхусу екамекам̣ ваттхум̣ идамева̄ти висум̣ катва̄ а̄ваджджанам̣ва̄джавана̄нива̄ гахетум̣ сакконти. нача татха̄ асаккун̣еййесу т̣ха̄несу екантена дхамматова̄ ка̄латова̄ бхинна̄ рамман̣ата̄на̄ма сакка̄ ладдхунти ити бхинна̄рамман̣ата̄пи тесам̣ наттхи йева̄ти. етта̄вата̄ имасса ваттха̄рамман̣апуреджа̄таниссайа видха̄насса пакатика̄лепи лаббхама̄ната̄ са̄дхита̄ хотӣти.

апича, саббам̣ паччуппаннам̣ аттано рӯпака̄йам̣ а̄раббха рӯпам̣ ме аниччантива̄ етам̣ мама̄тива̄ саманупассанта̄нам̣ аджджхаттарӯпесу идам̣ на̄марӯпам̣ тассачиттасса а̄рамман̣ам̣ нахотӣти наваттаббам̣. а̄рамман̣а бхӯтесу пана тесу кин̃чи а̄рамман̣аматтам̣ кин̃чи а̄рамман̣апуреджа̄там̣ кин̃чи ваттха̄рамман̣апуреджа̄там̣ хотӣти сакка̄ ваттунти. кабал̣ӣ ка̄ро а̄ха̄роти ка̄ма̄вачарасатта̄нам̣ пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа уппанно чатусамут̣т̣ха̄ника рӯпа̄ха̄рочева бахиддха̄ха̄роча. габбхасеййака̄нан̃хи йа̄ва ма̄туйа̄ а̄ха̄рапхаран̣ам̣ налаббхати, та̄ва калала̄дика̄лесу тисамут̣т̣ха̄нико аджджхатта̄ха̄ройева упаттхамбханакиччам̣ са̄дхети. вуттан̃хетам̣ пат̣т̣ха̄не-пат̣исандхиккхан̣е кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро имасса ка̄йасса а̄ха̄рапаччайена паччайоти, оджат̣т̣хамакарӯпасамут̣т̣ха̄панам̣ панасса бахиддха̄ха̄рупаттхамбханам̣ ладдхака̄лейева̄ти дат̣т̣хаббам̣. йадиевам̣ –

йан̃часса бхун̃джати ма̄та̄, аннам̣ па̄нан̃ча бходжанам̣. тена со таттха йа̄пети, ма̄тукуччхигато тироти

касма̄ вуттанти. па̄кат̣а̄ха̄рена тасса йаккхасса бодханаттханти. имассака̄йасса̄ти габбхасеййака̄нам̣ та̄ва пат̣исандхичиттасса уппа̄даккхан̣е екасамут̣т̣ха̄никасса т̣хитибхан̇гаккхан̣есу двисамут̣т̣ха̄ни касса татопарам̣ тисамут̣т̣ха̄никасса оджа̄пхаран̣ака̄ле чатусамут̣т̣ха̄никассача ка̄йасса. итаресам̣пи йатха̄самбхавам̣ ваттаббам̣. рӯпалоке пана вина̄пи дувидхена оджа̄ха̄ракиччена аппана̄патта каммависесена сиддхасса сучирам̣пи аддха̄нам̣ пхаритум̣ саматтхасса рӯпа джӣвитиндрийасса татха̄рӯпа̄нан̃ча бхаван̇гапарийа̄панна̄нам̣ арӯпа̄ха̄ра̄нам̣ васена анекакаппа̄нипи аттабха̄васса паватти ведитабба̄. етенупа̄йена каммаджака̄йабахутаресу девесу петанирайесуча сучирам̣пи ка̄лам̣ бахиддха̄ха̄рена вина̄ аттабха̄васса паватти ваттабба̄. тесу пана аджджхатта̄ха̄ропи лаббхатийева̄ти кин̃ча̄пи оккантиккхан̣е випа̄каккхандха̄пи ваттхусса виппайуттапаччайа̄ хонти. те пана читтачетасика̄дхамма̄ сахаджа̄тарӯпа̄нанти еттха сан̇гайхиссантӣти катва̄ оккантиккхан̣еваттхувипа̄ка̄нанти вуттам̣.

саббатха̄ти саббапака̄рам̣ сахаджа̄тантиа̄дина̄ йоджетаббам̣. пака̄роча тивидхо хоти сахаджа̄тапаччайотиа̄дивасена ведитаббо. рӯпаджӣвитамиччайанти евам̣ пора̄н̣ехи вутто айам̣ аттхипаччайо авигатапаччайоча̄ти йоджетаббам̣. нану кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро рӯпаджӣвитиндрийан̃ча сахаджа̄те сан̇гахетаббам̣. еван̃хи сати тивидхова аттхипаччайо сийа̄ти.на. сахаджананасан̇кха̄тасса сахуппа̄даналаккхан̣асса абха̄ва̄. сахуппа̄даналаккхан̣о хи сахаджа̄тапаччайо. кабал̣ӣка̄ра̄ха̄роча оджат̣т̣хамакарӯпа̄ни уппа̄дентопи аттано т̣хитиккхан̣еева уппа̄дети, но уппа̄даккхан̣е. йатха̄ча маха̄бхӯта̄ сахаджа̄тарӯпа̄ни упаттхамбханта̄ аттана̄ саха уппа̄данапуббака̄ева упаттхамбханти, на татха̄ со а̄ха̄ро. со пана вина̄ва сахуппа̄данакиччена сахаджа̄та̄нипи асахаджа̄та̄нипи упаттхамбхатӣти рӯпаджӣвитам̣пи саха уппа̄данакиччена вина̄ва саха джа̄тарӯпа̄ни анупа̄лети. ити име двепи дхамма̄ сахаджа̄та лаккхан̣а̄бха̄ва̄ева сахаджа̄тапаччайе асан̇гахита̄. ида̄ни саббепи чатувӣсатипаччайа̄ сан̇гайхама̄на̄ чатта̄ропаччайа̄ хонтӣти дассетум̣ а̄рамман̣ӯпаниссайа.ла. самодха̄нам̣ гаччхантӣти вуттам̣. татра̄йам̣ самодха̄навидхи, чатувӣсатийа̄ паччайесу адхипати паччайо та̄ва дувидхо а̄рамман̣асахаджа̄тавасена. таттха а̄рамман̣а̄дхипати тӣсу каммаваджджесу самодха̄нам̣ гаччхати. а̄рамман̣а маттам̣пи хи каммена саха самодха̄нам̣ нагаччхати. куто адхипати бхӯтанти.

еттха сийа̄, касма̄ а̄рамман̣аматтам̣пи.ла. на гаччхатӣти вуттам̣. нану камма̄рамман̣а̄пи пат̣исандхибхаван̇гачутийо хонтӣти. саччам̣. еттха пана мӯлат̣ӣка̄йам̣ каммам̣ пана тасмим̣ кате паваттама̄на̄нам̣ катӯпачита бха̄вена каммапаччайо хоти. на а̄рамман̣а̄ка̄рена. висайа маттата̄васенача а̄рамман̣апаччайо хоти. на санта̄нависесанам̣ катва̄ пхалуппа̄данасан̇кха̄тена каммапаччайа̄ка̄рена. тасма̄ те паччайа̄ка̄рависабха̄гатта̄ саха гхат̣анам̣ нагаччхантӣти висаджджитанти. сахаджа̄та̄дхипати пана аттхипаччайе. ниссайапаччайо тивидхо сахаджа̄то ваттхупуреджа̄то ваттха̄рамман̣апуреджа̄тоти. таттха пурима̄ две аттхипаччайе, паччхимо пана двӣсу а̄рамман̣аттхи паччайесу. со че гарукато хоти упаниссайепӣти. пуреджа̄тапаччайо тивидхо а̄рамман̣апуреджа̄то ваттхупуре джа̄то ваттха̄рамман̣апуреджа̄тоти. таттха ваттхупуреджа̄то аттхипаччайе. итаре две двӣсу а̄рамман̣аттхипаччайесу. тече гаруката̄ хонти. упаниссайепӣти. каммапаччайо дувидхо сахаджа̄то на̄на̄ккхан̣икоти. таттха сахаджа̄то аттхипаччайе. на̄на̄ккхан̣ико пана дувидхо балава̄ дуббалоча. таттхача балава̄ дувидхо ака̄лико ка̄ликоча, тадубхайа̄пи упаниссайе. дуббало пана висум̣ каммапаччайойева. саббо а̄ха̄рапаччайо саббоча индрийапаччайо аттхипаччайе.

виппайуттапаччайо чатуббидхо сахаджа̄то ваттхупуреджа̄то ваттха̄рамман̣апуреджа̄то паччха̄джа̄тоти. таттха пурима̄ две паччхимоча аттхипаччайе. татӣйо пана двӣсу а̄рамман̣аттхи паччайесу. со че гарукато хоти, упаниссайепӣти. сесесу пана саттарасапаччайесу хету, сахаджа̄та, ан̃н̃аман̃н̃а, випа̄ка, джха̄на, магга, сампайутта, авигатавасена ат̣т̣хапаччайа̄ паччха̄ джа̄точа аттхипаччайе. анантара саманантара а̄севана наттхи вигата васена пан̃чапаччайа̄ упаниссайети. ити саббепи чатувӣсатипаччайа̄ сабха̄гасан̇гахавасена сам̣кхиппама̄на̄ а̄рамман̣а̄дӣсу чатӯсу паччайесу самодха̄нам̣ гаччхантӣти.

[236] вибха̄ванийам̣ пана

тесу чатӯсу екекасмим̣пи саббе чатувӣсатипаччайа̄ самодха̄нам̣ гаччхантӣти имина̄ адхиппа̄йена йам̣ вуттам̣ ‘‘нахи со кочипаччайоти’’а̄ди. там̣ саббам̣пи а̄чарийасса матиматтамева.

[237] йан̃хи таттха

‘‘нахи со кочипаччайо аттхи. йо читтачетаси ка̄нам̣ а̄рамман̣абха̄вам̣ нагаччхеййа̄ти’’ вуттам̣, там̣ та̄ва на йуджджати. нахи идха дхаммасарӯпаматтена самодха̄нам̣ адхиппетам̣. паччайат̣т̣хена сахева адхиппетам̣. нача хета̄дипаччайат̣т̣хо а̄рамман̣а̄дипаччайат̣т̣хо хотӣти. есанайо ‘‘сака сакапаччайуппаннассача упаниссайабха̄вам̣ нагаччхатӣти’’ еттха̄пи.

еттха пана йо сакасакапаччайуппаннасса упаниссайабха̄вам̣ нагаччхати. нахи со кочи паччайо аттхӣти йоджана̄.

[238] йан̃ча таттха

‘‘каммахетукатта̄ча локаппаваттийа̄ пхалахетӯпача̄ра васена саббепи каммасабха̄вам̣ на̄тиваттантӣти’’ вуттам̣.

[239] йан̃ча

‘‘теча параматтхато локасаммутивасенача виджджама̄на̄ йева̄ти’’ вуттам̣. тадубхайам̣ пана саббасо са̄санайутти йа̄пи вируддхамева̄ти.

еттха̄ти етасмим̣ пат̣т̣ха̄нанайе. саббаттха̄пӣти саббесу саха джа̄тасабха̄гесу паччайесу. йасма̄ пана пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣на̄ма на̄марӯпа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апат̣ибаддхаока̄се чутипариччхиннасса сакаласса тасса тасса бхавасса сӣсабхӯтам̣ бӣджабхӯтан̃ча хоти. йато сакалака̄йабхӯтасса на̄на̄рӯпа̄рӯпасанта̄насса ниббатти хоти. бӣджато вийа маха̄руккхасса. йатха̄ха –

вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хи а̄нанда ма̄тукуччхисмим̣ на оккамиссатха. апинукхо на̄марӯпам̣ ма̄тукуччхисмим̣ самуччиссатха̄ти. но хетам̣ бханте. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хи а̄нанда ма̄тукуччхисмим̣ оккамитва̄ воккамиссатха. апинукхо на̄марӯпам̣ иттхатта̄йа абхиниббаттиссатха̄ти. нохетам̣ бханте. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хи а̄нанда дахарассева сато воччхиджджиссатха кума̄рассава̄ кума̄рика̄йава̄. апинукхо на̄марӯпам̣ вуддхим̣ вирул̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджиссатха̄ти. нохетам̣ бханте. тасма̄ хи а̄нанда есева хету еса нида̄нам̣ еса самудайо еса паччайо на̄марӯпасса. йадидам̣ вин̃н̃а̄н̣анти.

таттха самуччиссатха̄ти вад̣д̣хиссатха. на̄марӯпан̃хи вин̃н̃а̄н̣асса вад̣д̣хийева̄ти. воккамиссатха̄ти бхиджджиссатха. иттхаттха̄йа̄ти ӣдисасса аттабха̄васса аттха̄йа̄ти аттхо. вуддхим̣ вирул̣хим̣ вепулланти патхамавайавасена вуддхим̣. маджджхимавайавасена вирул̣хим̣. паччхимавайавасена вепулланти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. тасма̄ пат̣исандхиккхан̣е рӯпуппаттийа̄ екантена вин̃н̃а̄н̣апаччайата̄ ведитабба̄. евам̣ уппаннан̃ча панетам̣ пат̣исандхирӯпам̣ пуна сайам̣ тасмим̣ бхаве йа̄ва чутийа̄ паваттама̄на̄нам̣ сабба̄сам̣ чатусамут̣т̣ха̄никарӯпасантатӣнам̣ сита бхӯтам̣ бӣджабхӯтан̃ча хоти. атибалавантам̣пи хи читтам̣ пуримуппанна̄йа рӯпапавен̣ийа̄ асати рӯпам̣ джанетум̣ насаккоти. евам̣ уту а̄ха̄ра̄пӣти. татойева хи арӯпабхаве ка̄ма̄вачара̄дӣни рӯпаджанакачитта̄нипи таттха рӯпам̣ наджанентӣти. асан̃н̃асаттепи уту самут̣т̣ха̄нарӯпасантатийо патхамуппанна̄йа каммаджарӯпасантатийа̄ виджджа ма̄натта̄ева уппаджджантӣти. вуттан̃хи вибхан̇гат̣ӣка̄йам̣ арӯпам̣ пана рӯпасса ока̄со на хотӣти йасмим̣ рӯпе сати читтам̣ ан̃н̃ам̣ рӯпам̣ уппа̄деййа. тадева таттха наттхӣти аттхо. пуримарӯпасса̄пи хи паччайабха̄во аттхи путтасса питисадисата̄дассанатоти. еттхача путтасса питисадисата̄дассанатоти етена имаматтхам̣ дассети. йатха̄ тин̣аруккха̄нам̣ бӣджабха̄васан̇кха̄там̣ нийа̄марӯпам̣на̄ма аттхи. йасса а̄нубха̄вена танниббатта̄тин̣аруккха̄ вад̣д̣ханта̄ йатха̄ва̄ татха̄ва̄ авад̣д̣хитва̄аттана̄ сама̄набӣджехиева тин̣аруккхехи саббасо садиса̄ ка̄рам̣ гахетва̄ вад̣д̣ханти. евамевам̣ габбхасеййака̄нам̣ сатта̄нам̣ йони бха̄васан̇кха̄там̣ нийа̄ма рӯпам̣на̄ма аттхи. йасса̄нубха̄вена те сама̄на джа̄тикехиева кулехи висесато ма̄та̄питӯхи ева саббасо садисарӯпасан̣т̣ха̄на̄ хонти. ити бӣджанийа̄мо вийа йонинийа̄мопи хоти. соча пат̣исандхирӯпассева а̄нубха̄воти ведитаббо.

апича, айам̣ йонинийа̄мона̄ма калалака̄ла̄дӣсу путта̄нам̣ сарӣресу ма̄та̄питӯхи самуда̄гатам̣ утуджарӯпасанта̄нам̣ева. йасса а̄нубха̄вена там̣санта̄нам̣ сама̄наджа̄тикасаттасан̣т̣ха̄насадисам̣ аттано н̃а̄тикуласадисан̃ча хоти. йатха̄хииттхибха̄ва̄дирӯпам̣ сатта̄нам̣ иттхилин̇га̄дӣни бӣджарӯпан̃ча тин̣аруккха̄нам̣ там̣там̣ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄ дӣни нийа̄мети. евам̣ йонирӯпам̣ на̄на̄джа̄тивасена сатта̄нам̣ нийа̄макам̣ ваваттха̄пакам̣ хотӣти. етта̄вата̄ паваттийам̣ тхапетва̄ читтаджарӯпам̣ саббесам̣ тисамут̣т̣ха̄никарӯпа̄нам̣ уппаттийа̄ читтанирапеккхата̄ пуримуппанна рӯпапавен̣и пат̣ибаддхата̄ча са̄дхита̄ хоти. теневача тесам̣ читтасса т̣хитибхан̇гаккхан̣есупи читтарахите ниродхасама̄патти ка̄лепи уппатти хотӣти. тена вуттам̣ сахаджа̄тарӯпанти панеттха̄тиа̄ди. итӣтиа̄ди нигаманам̣. таттха самбхавам̣ти йатха̄ самбхавам̣. самбхава̄тива̄ самбхӯта̄. аджджхаттан̃ча̄ти аджджхаттабхӯта̄ча. бахиддха̄ча̄ти бахиддха̄бхӯта̄ча. сан̇кхата̄ти сан̇кхатабхӯта̄. асан̇кхата̄ти асан̇кхатабхӯта̄. евам̣ тека̄лика̄ча ка̄ламутта̄ча аджджхаттабахиддха̄ самбхӯта̄ча. татха̄ сан̇кхата̄сан̇кхатабхӯта̄ча пан̃н̃атти на̄марӯпа̄нам̣ васена тивидха̄ т̣хита̄ дхамма̄ пат̣т̣ха̄не саббатха̄ чатувӣсати паччайа̄на̄ма хонтӣти йоджана̄. еттхача тивидха̄ т̣хита̄нам̣ дхамма̄нам̣ тека̄лика̄дибха̄ве сати чатувӣсатипаччайа̄нам̣пи йатха̄самбхавам̣ тека̄лика̄дибхедо сиддхо хоти. таттха а̄рамман̣аадхипати упаниссайапаччайа̄ тека̄лика̄ ка̄ламутта̄ча хонти.

[240] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘а̄рамман̣аадхипатиупаниссайапаччайа̄нам̣ тика̄лика̄нанти’’ вуттам̣. там̣ на йуджджати.

пан̃н̃аттинибба̄на̄нам̣пи ка̄ламутта̄нам̣ тесу павит̣т̣хатта̄ти. таттха имасмим̣ бхаве абхинава̄нам̣ дханадхан̃н̃абхога̄нам̣ва̄ виджджа̄сиппасутапари йаттӣнам̣ва̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄нам̣ва̄ бхавантаре бхавасампаттибхога сампатти маггапхаласампаттӣнам̣ва̄ пат̣ила̄бхаттха̄йа пуббайогам̣ каронтасса ана̄гата̄нам̣ та̄сам̣ упаниссайапаччайата̄ ведитабба̄. пат̣т̣ха̄не пана ана̄гатам̣ чаккхусампадам̣ паттхайама̄но сота, гха̄на, дживха̄, ка̄йасампадам̣, ван̣н̣асампадам̣, садда, гандха, раса, пхот̣т̣хаббасампадам̣ паттхайама̄но ана̄гате кхандхе паттхайама̄но да̄нам̣ дети сӣлам̣ сама̄дийатӣтиа̄дина̄ бхавантарапарийа̄панна̄ева сампаттийо вутта̄. та̄ пана да̄на̄дӣнам̣ камма̄нам̣ анурӯпавасена вутта̄ти дат̣т̣хабба̄. каммапаччайо пана паччуппанна̄тӣтавасена двика̄лико. анантара саманантара а̄севана наттхи вигата паччайа̄ атӣтака̄лика̄. сеса̄ паннараса паччайа̄ паччуппаннака̄лика̄ти. аджджхаттабахиддха̄дуке а̄рамман̣а̄ дхипати сахаджа̄та ан̃н̃аман̃н̃а ниссайа упаниссайа пуреджа̄та а̄ха̄ра аттхи авигата̄ аджджхаттабахиддха̄ хонти. сеса̄ чуддаса паччайа̄ аджджхатта̄ва. а̄рамман̣а адхипати упаниссайа̄ сан̇кхата̄ асан̇кхата̄ча хонти. сеса̄ сан̇кхата̄ва̄ти. пан̃чавидхам̣пиарӯпанти павуччати. касма̄, када̄чипи рӯпасан̇кха̄там̣ сан̣т̣ха̄наттхам̣ анупагаманато на̄мантича павуччати. касма̄, адхивачанасан̇кха̄тана̄ма̄бхидха̄навасенева сун̣антехи гахетаббабха̄вупагаманатоти.

169. пан̃н̃апӣйатӣти пан̃н̃атти. айам̣пи еко вачанаттхоти локийамаха̄джанехи тхапӣйати. вохарӣйати чева сампат̣иччхӣ йатича̄ти аттхо. йокочи саммутисаччабхӯто бйан̃джанаттхо. татха̄ пан̃н̃а̄петабба̄ аттха̄ пан̃н̃апӣйанти ета̄йа̄ти пан̃н̃атти. бйан̃джанаттхаджотако пан̃н̃аттисаддоти евам̣ дувидха̄ пан̃н̃аттӣти вуттам̣ татоавасеса̄.ла. дувидха̄хотӣти. таттха пан̃н̃а̄пӣйатта̄ пан̃н̃аттӣти аттха пан̃н̃аттима̄ха. пан̃н̃а̄панатопан̃н̃аттӣти саддапан̃н̃аттим̣. там̣там̣бхӯтавипарин̣а̄ма̄ка̄ранти патхавийа̄дӣнам̣ тесам̣ тесам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ адхиматтабха̄ваппака̄расан̇кха̄там̣ татха̄ татха̄ парин̣а̄ ма̄ка̄рам̣. паваттивисеса̄ка̄ранти аттхо. упа̄да̄йа̄ти пат̣ичча. нисса̄йа. патхамам̣ читтена гахетва̄ти аттхо. татха̄татха̄ пан̃н̃атта̄ти айам̣ патхавӣна̄ма айам̣ паббатона̄ма̄ти евама̄ди найена маха̄джанена пан̃н̃атта̄, катхита̄, вохарита̄ти аттхо. патхавипаббата̄дика̄тиа̄дисаддена нади самудда̄дика̄йо сан̇ган̣хати. айам̣ самӯхапан̃н̃аттина̄ма.

[241] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘сан̣т̣ха̄напан̃н̃аттӣти’’ вутта̄. са̄ йутта̄ вийа надиссати.

нахи идха сан̣т̣ха̄нам̣ падха̄нам̣ хотӣти. самбха̄расаннивеса̄ка̄ранти кат̣т̣ха̄дӣнам̣ самбха̄ра̄нам̣ татха̄ татха̄ саннивеса̄ка̄рам̣. еттха̄пи а̄дисаддена на̄ва̄дайо сан̇ган̣хати. айам̣ сан̣т̣ха̄на пан̃н̃атти. кат̣т̣ха̄дайо ева хи геха̄ка̄рена сан̣т̣хита̄ геханти ратха̄ка̄рена сан̣т̣хита̄ ратхоти вуччантӣти.

[242] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘самӯхапан̃н̃аттӣти’’ вуттам̣. там̣ на йуджджати.

нахи идха самӯхо падха̄нанти. пурисапуггала̄дика̄ саттапан̃н̃атти упа̄да̄пан̃н̃аттӣтипи вуччати. чанда̄ват̣т̣ана̄диканти чандасӯрийа̄дӣнам̣ синерум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ а̄ват̣т̣ана̄дикам̣. йато чандимасӯрийа̄ уденти, са̄ пуббадиса̄на̄ма. пуббатарам̣ ладдхаппака̄сатта̄. йаттха пана аттхам̣ гаччханти, са̄ паччхимадиса̄на̄ма. паччха̄ладдхапака̄сатта̄. та̄сам̣ даккхин̣апасса̄ диса̄ вуд̣д̣хиаттхена даккхин̣адиса̄на̄ма. итара̄ пана уччатарат̣т̣хена уттара̄диса̄ти вуччати. йада̄ сӯрийо удети, тада̄ сакаласса ахасса пуббабха̄гатта̄ пуббанхоти вуччатӣти. евама̄дика̄ диса̄ пан̃н̃атти ка̄лапан̃н̃аттийона̄ма. а̄дисаддена тхаланинна̄дика̄ десапан̃н̃атти сан̇гахита̄ти. асампхут̣т̣ха̄ка̄ранти маха̄бхӯта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асампхусана̄ка̄рам̣. айам̣ а̄ка̄сапан̃н̃аттина̄ма. там̣ там̣ бхӯтанимиттанти патхавӣкасин̣а̄дикам̣ уддхума̄така̄дикан̃ча бхӯтанимиттам̣. нӣлакасин̣а̄дикам̣ ван̣н̣анимиттан̃ча еттхева сан̇гайхати. бха̄вана̄ висесанти парикамма̄дикам̣ бха̄вана̄висесам̣ча. етена парикамманимитта уггаханимитта пат̣ибха̄ганимитта̄нам̣ сиддхака̄ран̣ам̣ вадати. айам̣ нимиттапан̃н̃аттина̄ма.

евама̄дибхеда̄ти еттха а̄дисаддена ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гата̄ упа̄да̄пан̃н̃атти упанидха̄пан̃н̃аттиа̄дайо сан̇гахита̄. параматтхато авиджджама̄на̄пӣти етена саммутито ладдхабха̄вам̣ дассети. тенева хи та̄сам̣ виджджама̄набха̄вам̣ гахетва̄ татха̄ татха̄ вохаранта̄нам̣ муса̄ва̄дона̄ма нахотӣти. аттхаччха̄йа̄ка̄рена̄ти там̣ там̣ бхӯта̄дӣнам̣ параматтха̄нам̣ самӯхасан̣т̣ха̄на̄дичха̄йа̄ка̄рена. аттхаччха̄ йа̄ка̄рена̄тива̄ садда̄бхидхеййасан̇кха̄тена даббапат̣ибимба̄ка̄рена савиггаха̄ка̄рена̄ти аттхо, там̣там̣упа̄да̄йа̄ти параматтхадхамма̄нам̣ там̣там̣паваттивисесам̣ упа̄да̄йа. упанидха̄йа̄ти олумбийа. парикаппийама̄на̄ти парикаппабуддхийа̄ парикаппетва̄ гайхама̄на̄. еттха пана евама̄дипабхеда̄ а̄ламбан̣абхӯта̄ парикаппийама̄на̄ сабба̄ пан̃н̃атти пан̃н̃а̄пӣйатӣти аттхена пан̃н̃аттӣти йоджана̄. сан̇кха̄йатӣти ган̣ӣйати. ган̣анупагам̣ катва̄ тхапӣйатӣти аттхо. саман̃н̃а̄йатӣти самманнӣйати. на̄мам̣, на̄макаммам̣, на̄мадхеййам̣, нирутти, бйан̃джанам̣, абхила̄поти име чха на̄ма на̄макамма̄. таттха аттхе наматӣти на̄мам̣. аттхависайам̣ ева хутва̄ паваттатӣти аттхо. аттанича аттхам̣ на̄метӣти на̄мам̣. пит̣акаттайасан̇кха̄те хи на̄ме сати тадугган̣ханта̄нам̣ саббе тадаттха̄ падепаде ва̄кйева̄кйе а̄гаччханти йева̄ти.

апича сун̣анта̄нам̣ н̃а̄н̣ам̣ там̣там̣аттха̄бхимукхам̣ на̄метӣти на̄мам̣ на̄магахан̣авасена каттаббатта̄ на̄мамева камманти на̄макаммам̣. дхӣйати дха̄рӣйатӣти дхеййам̣. на̄мамева дхеййанти на̄мадхеййам̣. авидитапаккхе т̣хито аттхо ета̄йа тато нӣхаритва̄ вуччати катхӣйатӣти нирутти. аттхасса бйан̃джанато па̄кат̣акаран̣ато бйан̃джанам̣. абхибйаттам̣ катва̄ лапӣйати катхӣйати аттхо етена̄ти абхила̄по. еттхача ван̣н̣апан̃н̃атти, аккхарапан̃н̃атти, сарапан̃н̃атти, дӣгхапан̃н̃атти, расса пан̃н̃атти. бйан̃джанаваггагхоса̄гхосапан̃н̃атти, лин̇гапан̃н̃атти. падапан̃н̃атти, ва̄кйапан̃н̃аттийопи етассева пабхеда̄ти дат̣т̣хабба̄. параматтхато виджджама̄несу аттхесу паватта̄ пан̃н̃атти виджджама̄напан̃н̃атти на̄ма. авиджджа ма̄несу бхӯмипаббата̄дӣсу паватта̄ пан̃н̃атти авиджджама̄напан̃н̃атти на̄ма. ета̄ ева сама̄сат̣т̣ха̄нам̣ патва̄ двипадасам̣йогавасена итара̄ чатассопи хонтӣти дассетум̣ таттха̄тиа̄ди вуттам̣. ета̄йа пан̃н̃а̄пентӣти етена виджджама̄нам̣ аттхам̣ пан̃н̃апенти ета̄йа̄ти виджджама̄напан̃н̃аттӣти имаматтхам̣ вадати. есанайо параттхапи. чха абхин̃н̃а̄ асса̄ти чхал̣абхин̃н̃оти катва̄ висесанабхӯта̄нам̣ чханнам̣ абхин̃н̃а̄нам̣ виджджама̄натта̄ висеситаббабхӯтасса пуггаласса авиджджама̄натта̄ чхал̣а бхин̃н̃оти виджджама̄ненаавиджджама̄напан̃н̃атти на̄ма. иттхӣ авиджджама̄на̄ саддо виджджама̄ноти иттхийа̄саддо иттхисаддоти авиджджама̄нена виджджама̄на пан̃н̃атти на̄ма. чаккхуча чаккхувин̃н̃а̄н̣ан̃ча убхайам̣пи виджджа̄ма̄нанти чаккхусмим̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣анти виджджама̄ненавиджджама̄напан̃н̃атти на̄ма. ра̄джа̄ча путточа двепи авиджджама̄на̄ева̄ти ран̃н̃о путто ра̄джапуттоти авиджджама̄ненаавиджджама̄напан̃н̃аттина̄ма̄ти имаматтхам̣ дассенто убхиннантиа̄дима̄ха.

еттха пана вачанато ча вачанаттхаточа винимутта̄ саддасабха̄ва̄ на̄мапан̃н̃аттина̄ма висум̣ наттхӣти ваданти. там̣ на йуджджати. аттхаджотака бха̄вена висум̣ сиддхатта̄. саддо хи на̄ма аккхарападабйан̃джанабха̄вам̣ упагатойева аттхаджотане саматтхо хоти. параматтха саддоча кхан̣ико чун̣н̣авичун̣н̣абхӯто таббха̄вам̣ упагато нахотӣти. тасма̄ саддасабха̄ва̄на̄ма пан̃н̃аттина̄ма висум̣ аттхийева. аттхибха̄вочасса̄ вачанасаддам̣ сутва̄ анантаре аккхара пада бйан̃джанагочарачиттасса таданантареча тадаттхавиджа̄наначиттасса паваттийа̄ па̄кат̣оти дассенто га̄тха̄двайам̣ а̄ха. таттха вачӣгхоса̄ нуса̄рена̄ти учча̄рийама̄насаддасан̇кха̄тасса вачӣгхосасса а̄рамман̣акаран̣асан̇кха̄тена ануса̄рена уппанна̄йа сотавин̃н̃а̄н̣а вӣтхийа̄ паваттийа̄ анантаре уппаннасса манодва̄расса гочара бхӯта̄ са̄йам̣ пан̃н̃аттӣти самбандхо. кӣдисӣ пана са̄йам̣ пан̃н̃аттӣти а̄ха аттха̄йасса̄.ла. татопаранти. таттха татопаранти тато на̄мапан̃н̃атта̄рамман̣асса манодва̄расса уппаттито парам̣ аттха̄ вин̃н̃а̄йантӣти самбандхо. йасса̄ на̄мапан̃н̃аттийа̄ ануса̄рена параматтхапан̃н̃аттибхӯта̄ аттха̄ вин̃н̃а̄йанти. са̄ айам̣ пан̃н̃атти локасан̇кетаниммита̄ти вин̃н̃еййа̄ти йоджана̄.

еттхача сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ти еттха атӣтасаддаматта̄ рамман̣а̄ тадануваттика̄на̄ма мановин̃н̃а̄н̣авӣтхипи сан̇гахита̄ти дат̣т̣хабба̄. вуттан̃хи са̄раттхадӣпанийам̣-тена вуттавачане йаттака̄ни аккхара̄ни хонти. тесу екамекам̣ паччуппаннам̣ атӣтан̃ча гахетва̄ сота вин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ мановин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ча уппаджджитва̄ нируддха̄йа аваса̄не та̄ни аккхара̄ни сампин̣д̣етва̄ аккхарасамӯхам̣ гахетва̄ ека̄ мановин̃н̃а̄н̣авӣтхи уппаджджитва̄ нируджджхати. таданантарам̣ айам̣ аккхарасамӯхо етасса на̄манти на̄мапан̃н̃аттигахан̣авасена апара̄йа мановин̃н̃а̄н̣а вӣтхийа̄ уппаджджитва̄ нируддха̄йа таданантарам̣ уппанна̄йа мановин̃н̃а̄н̣а вӣтхийа̄ айаметасса аттхоти пакатийа̄ тадаттхавиджа̄нанам̣ самбхаватӣти. ман̣иса̄раман̃джӯса̄йам̣ пана тадануваттикавӣтхито парам̣ екам̣ виниччхайавӣтхим̣ вин̃н̃аттигахан̣авӣтхин̃ча вадати. тато парам̣ екаккхаре садде екаттхаджотика̄йа на̄мапан̃н̃аттийа̄ гахан̣ам̣ хоти. йа̄ вадантасса пуббабха̄ге манаса̄ ваваттха̄пито пан̃н̃аттисаддона̄ма вуччати. татопарам̣ тадаттхагахан̣анти. ӣдисесу пана т̣ха̄несу таттха таттха джаванавӣтхива̄ра̄нам̣ пат̣ипа̄т̣икатханам̣на̄ма падха̄напа̄кат̣агахан̣авасенева̄ти дат̣т̣хаббам̣. екаччхараккхан̣е анека кот̣исатасахасса̄ни читта̄ни уппаджджантӣти хи вуттам̣. татха̄ –

екаматто бхаве рассо, двиматто дӣгхамуччате;

тиматтотуплуто н̃еййо, бйан̃джанам̣ аддхаматтикантичам̣.

на ча параматтхасаддасан̇гха̄т̣а̄нам̣ сатасахассам̣пи екаккхарам̣на̄ма бхавитум̣ пахоти. тасма̄ идха бахум̣ вича̄ран̣а̄ амхехи наката̄ти.

ити параматтхадӣпанийа̄на̄ма абхидхамматтхасан̇гахасса

чатуттхаван̣н̣ана̄йа ат̣т̣хамасса паччайасан̇гахасса

параматтхадӣпана̄ нит̣т̣хита̄.