намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса

параматтхадӣпанӣ

сан̇гаха маха̄т̣ӣка̄ па̄т̣ха

гантха̄раббхакатха̄

[ка]

удайа̄ йасса екасса, саддхаммарам̣си джа̄лино;

пабуджджхим̣су джанамбуджа̄, джа̄тиккхетте маха̄саре.

[кха]

ванда̄ми там̣ маха̄сӯрам̣, маха̄моха тамонудам̣;

сан̃джа̄там̣ со хадайе майхам̣, тамокхандхам̣ панӯдатам̣.

[га]

пора̄н̣акехи вин̃н̃ӯхи, ван̣н̣ита̄ ван̣н̣ана̄ бахӯ;

диссанти идха локамхи, абхидхамматтхасан̇гахе.

[гха]

на та̄хи тут̣т̣хим̣ винданти, йе са̄раттха̄ бхима̄нино;

те мам̣ сан̇гамма йа̄чанти, параматтхасса дӣпанам̣.

[н̇а]

махан̣н̣аве ратана̄ни, уддхаритва̄ дипава̄синам̣;

йатхиччхакам̣пи даджджеййум̣, на ваттабба̄ва ӯната̄.

[ча]

татхеветтха випулаттха̄, ан̣н̣аве ратанӯпама̄;

сатаккхаттум̣пи ван̣н̣еййум̣, парийа̄динна̄ на хессаре.

[чха]

тасма̄ та̄су ван̣н̣ана̄су, са̄рама̄да̄йа ван̣н̣анам̣;

на̄на̄са̄раттха сампун̣н̣ам̣, утта̄на падабйан̃джанам̣.

[джа]

на̄тисан̇кхепа виттха̄рам̣, мандабуддхиппабодханам̣;

кариссам̣ там̣ параматтхесу, сун̣анту па̄т̣аваттхиноти.

патхамага̄тха̄-параматтхадӣпанӣ

1. абхидхамматтхасан̇гахам̣ каттука̄мо ануруддхаттхеро сан̇гаха̄раббхе та̄ва саппайоджане пан̃чапин̣д̣аттхе дассенто а̄дига̄тха ма̄ха. пан̃чапин̣д̣аттха̄на̄ма ратанаттайавандана̄, гантха̄бхидхеййо, гантхаппака̄ро, гантха̄бхидха̄нам̣, гантхаппайоджанам̣. таттха тӣсу ратанесу ниппаччака̄ракаран̣ам̣ ратанаттайавандана̄на̄ма. са̄ самма̄самбуддхаматулам̣ сасаддхаммаган̣уттамам̣ абхива̄дийа̄ти етехи падехи дассита̄. сакалена гантхена абхихита̄ падха̄наттхабхӯта̄ чатта̄ро абхидхамматтха̄ гантха̄бхидхеййо. со абхидхамматтхасан̇гахантипаде абхидхамматтха саддена дассито.

[1] вибха̄ванийам̣ пана

сан̇гахитабха̄вопи абхидхеййойева̄ти катва̄ абхидхеййо абхидхамматтхасан̇гахападена дасситотивуттам̣. там̣ на сундарам̣.

на хи со аппадха̄наттхабхӯто сан̇гахитабха̄во имасмим̣ пин̣д̣аттхадассане абхидхеййо на̄ма бхавитум̣ йуттоти. ито пат̣т̣ха̄йача т̣ӣка̄йанти вутте имасса сан̇гахасса двӣсу сӣхал̣ат̣ӣка̄су патхама̄т̣ӣка̄ дат̣т̣хабба̄. вибха̄ванийанти вутте етарахи па̄кат̣а̄ дутӣйа̄. т̣ӣка̄сӯти вутте двепи. маха̄т̣ӣка̄йанти вутте висуддхимагге маха̄т̣ӣка̄ дат̣т̣хабба̄. йан̃ча вачанам̣ вибха̄ванийам̣пи а̄гатам̣, ан̃н̃аттха̄пи а̄гатам̣, там̣пи идха вибха̄ванийам̣твева вуччати а̄саннатта̄ти. сабха̄гадхаммасан̇гахавасена гантхавидха̄на̄ка̄ро гантхаппака̄ро. со пана сан̇гаха саддена дассито.

[2] вибха̄ванийам̣ пана

абхидхамматтхасан̇гахападена̄ти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

на хи абхидхамматтхасаддо гантхавидха̄на̄ка̄рам̣ дӣпетӣти. аттха̄ нугата̄ гантхасаман̃н̃а̄ вантха̄бхидха̄нам̣. там̣ абхидхамматтха сан̇гахападена дасситам̣. сан̇гахагантхе кате сати тадуггахапарипуччха̄дивасена ана̄йа̄сато ладдхаббам̣ дхамма̄нам̣ сарӯпа̄вабодха̄дикам̣ анупа̄да̄паринибба̄нантам̣ гантхасса пхала̄нупхалам̣ гантхаппайоджанам̣ там̣пи абхидхамматтхасан̇гахападенева са̄маттхийато дасситам̣.

[3] вибха̄ванийам̣ пана

сан̇гахасаддена̄ти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

на хи абхидхамматтхасаддена вина̄ ана̄йа̄сато сам̣сиддхиматтадӣпакена сан̇гахасаддаматтена та̄дисо анупа̄да̄паринибба̄нанто пайо джанависесо сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣, асаддхамма сан̇гаха̄нам̣пи локе сандиссанатоти.

2. таттха ратанаттайавандана̄ та̄ва асан̇кхеййааппамеййаппайоджана̄ хоти. йатха̄ха –

те та̄дисе пӯджайато, ниббуте акуто бхайе;

на сакка̄ пун̃н̃ам̣ сан̇кха̄тум̣, йаметтха мапи кеначӣти.

йа меттхамапӣтиеттха йенакеначи апи мануссенава̄ девенава̄ брахмуна̄ва̄ сан̇кха̄тум̣ на сакка̄ти йоджана̄. т̣ӣка̄ка̄ра̄пи там̣ пайоджанам̣ таттха таттха бахудха̄ папан̃ченти. сан̇гахака̄ра̄ пана антара̄йанӣва̄ран̣амева висесато пачча̄сӣсанти. сан̇гахака̄ра̄ тича буддхагхосаттхера̄дайо ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ вуччанти.

ниппаччака̄рассетасса,

катасса ратанаттайе;

а̄нубха̄вена сосетва̄,

антара̄йе асесатоти хи вуттам̣.

3. катхан̃ча ратанаттайавандана̄йа антара̄йанӣва̄ран̣ам̣ хотӣти. вуччате-ратанаттайавандана̄ хи на̄ма вандана̄кирийа̄бхиниппха̄дако саттаккхаттум̣ саттаккхаттум̣ анекакот̣исатасахассава̄ре паваттама̄но маханто пун̃н̃а̄бхисандо пун̃н̃аппава̄хо. со ча ануттаресу буддха̄дӣсу пун̃н̃аккхеттесу сам̣вад̣д̣хитатта̄ тхерасса ча ул̣а̄раччхандасаддха̄буддхигун̣ехи парибха̄витатта̄ маха̄джутико махаппхало маха̄нисам̣со ча пун̃н̃а̄тисайо хоти. со сайам̣ пайогасампаттибха̄ве т̣хатва̄ бахиддха̄ випаттипаччайе апанетва̄ сампаттипаччайе упанетва̄ атипан̣ӣтаутучитта̄ха̄ра самут̣т̣хита̄нам̣ сарӣрат̣т̣хакадха̄тӯнам̣ упабрӯханам̣ катва̄ пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа ладдхо ка̄сасса джанакакаммасса анубалам̣ дети. аладдхока̄сасса ча пун̃н̃антарасса ока̄сала̄бхам̣ кароти. атха ладдха̄нубалена ладдхо ка̄сена ча тадубхайена пун̃н̃ена ниббатта̄ рӯпа̄рӯпасантатийо тхерасанта̄не йамакамаха̄надийо вийа балавабалаванти йо хутва̄ паваттанти. тада̄ тасмим̣ ит̣т̣хапхалагханапарипӯрите тхерасанта̄не анит̣т̣хапхалабхӯта̄нам̣ рога̄ди антара̄йа̄нам̣ уппаттийа̄ ока̄со на̄ма наттхӣти ит̣т̣хапхаласанта̄навиба̄дхака̄ни анит̣т̣хапхаласанта̄наджанака̄ни ча апун̃н̃акамма̄ни дӯрато апанӣта̄нева хонти. на хи камма̄нина̄ма пун̃н̃а̄ни апун̃н̃а̄ни ча аттано випа̄куппаттийа̄ ока̄се асати випаччантӣти. тато тасмим̣ санта̄не а̄йуван̣н̣а̄ дайо ит̣т̣хапхаладхамма̄ йа̄ва гантханит̣т̣ха̄на̄ йа̄ва а̄йукаппапарийо са̄на̄пи ва̄ вад̣д̣ханапаккхе т̣хатва̄ паваттанти. йатха̄ха –

абхи ва̄данасӣлисса, ниччам̣ вуд̣д̣ха̄пача̄йино;

чатта̄ро дхамма̄ вад̣д̣ханти, а̄йуван̣н̣о сукхам̣ баланти.

евам̣ та̄йа вандана̄йа антара̄йанӣва̄ран̣ам̣ хотӣти. тасма̄ сан̇гаха̄раббхе ратанаттайавандана̄каран̣ам̣ тхерасса аттана̄ а̄раббха ма̄насан̇гахасса анантара̄йена парисама̄пануттхам̣. на кевалан̃ча тхерассева, сотӯнан̃ча сан̇гахам̣ ган̣ханта̄нам̣ а̄димхийева ратанаттайа вандана̄ сиддхито анантара̄йена гахан̣а киччасампаджджанаттханти.

[4] вибха̄ванийам̣ пана

саттасу джаванесу патхамаджавана васенева вандана̄ пайоджанам̣ вибха̄витам̣ вийа диссати. ‘‘дит̣т̣хадхаммаведанӣйабхӯта̄’’ти хи таттха вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

упаттхамбханакиччассева идха адхиппетатта̄. тасса ча саттасупи джаванесу упаладдхатта̄ти. йатха̄ хи а̄ха̄рарӯпасса двӣсу киччесу оджат̣т̣хамакарӯпаджананакиччам̣ париттакам̣ аппаматтакам̣ хоти. чатуссанта тирӯпупаттхамбханакиччамева махантам̣ адхиматтам̣. татха̄хи пат̣т̣ха̄непи тадупаттхамбханакиччамева гахетва̄ кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро имасса ка̄йасса а̄ха̄рапаччайена паччайоти вибхан̇гава̄ро вибхатто. евамевам̣ идхапи патхамаджаванасса авуна̄ва випа̄каджананакиччам̣ париттакам̣ аппаматтакам̣ хоти. ахетукавипа̄каматтам̣ джанетӣти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. каммантарупаттхамбханакиччамева махантам̣ адхиматтам̣. тан̃ча саттасупи джаванесу упалаббхати йева̄ти. йасма̄ пана гантха̄бхидхеййе гантхаппака̄ре гантхаппайоджане ча а̄дито вивитесати соту джана̄нам̣ гантхассаване усса̄хо джа̄йати. тасма̄ тесам̣ гантха̄ бхидхеййа̄дӣнам̣ дассанам̣ гантхе усса̄хаджананаттхам̣. гантха̄бхидха̄надассанам̣ воха̄расукхаттханти. идаметтха пин̣д̣аттхадассанам̣.

4. айам̣ пана падаттхо. самма̄ча буджджхи са̄ман̃ча буджджхӣти самма̄ самбуддхо. еттха ча самма̄саддо авипарӣтаттхе нипа̄то. со буджджхитаббесу н̃еййадхаммесу буджджханакрийа̄йа асесабйа̄вибха̄вам̣ дӣпети. татха̄хи падесан̃а̄н̣е т̣хита̄ паччекабуддха̄дайо аттано висайе ева авипарӣтам̣ буджджханти. ависайе пана андхака̄ре павит̣т̣ха̄вийа хонтӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. висайо ча тесам̣ аппаматтакова саббан̃н̃увисайам̣ упа̄да̄йа йатха̄ хаттха пут̣е а̄ка̄со аппаматтакова аджат̣а̄ка̄сам̣ упа̄да̄йа̄ти. те хи пхасса̄дӣсу дхаммесу екадхаммампи сабба̄ка̄рато буджджхитум̣ насакконтӣти. саббан̃н̃убуддха̄нам̣ пана ависайо на̄ма наттхи, йаттха те випарӣтам̣ буджджхеййум̣. те хи анаматагге сам̣са̄ре ананта̄су ча локадха̄тӯсу тийаддхагате аддхамуттаке ча дхамме хаттхаман̣ике вийа самасаме катва̄ буджджханти. саббе дхамма̄ сабба̄ка̄рена буддхасса бхагавато н̃а̄н̣амукхе а̄па̄та ма̄гаччхантӣти хи вуттам̣. таттха н̃а̄н̣амукхети саббан̃н̃ум̣маха̄бхаван̇гам̣ сандха̄йа̄ха. таттха хи те дхамма̄ бодхиман̣д̣е саббам̣ абхидхаммам̣ саммасанато пат̣т̣ха̄йа ниччака̄лам̣ упат̣т̣хахантӣти. саббан̃н̃убуддха̄ пана йаттаке дхамме вича̄ретум̣ иччханти. таттаке дхамме а̄ваджджана̄йа висум̣ катва̄ а̄ваджджитва̄ вича̄рентӣти. нану дхамма̄ маханта̄ бхаван̇гам̣ париттаканти на чодетаббаметам̣. арӯпадхамма̄нан̃хи парамуккам̣сапатта̄нам̣ еса а̄нубха̄воти. сам̣саддо пана са̄манти етасса аттхе упасагго. со бхагавато пат̣иведхадхаммесу ана̄чарийакатам̣ дӣпети. на ме а̄чарийо аттхӣти хи вуттам̣. нану бхагавато татӣйачатуттха̄руппа сама̄паттийо а̄л̣а̄рудакамӯлика̄ти. саччам̣. та̄ пана аналан̇каритва̄ ладдхаматта̄ва хутва̄ чхад̣д̣итатта̄ паччха̄ буджджханакрийа̄йа па̄дакаматта̄пи нахонти. куто пат̣иведхадхамма̄ти. тасма̄ та̄ бхагавато буддхабха̄ве са̄чарийакатам̣ на са̄дхентӣти. айаметтха па̄л̣и анугато аттхо. йатха̄ха –

таттха катамо ча пуггало самма̄самбуддхо. идхекаччо пуггало пуббе анануссутесу дхаммесу са̄мам̣ сачча̄ни абхисамбуджджхи. таттха ча саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣а̄ти. балесу ча васибха̄вам̣. айам̣ вуччати пуггало самма̄самбуддхоти.

таттха̄ти нимитте бхуммам̣. балесӯти дасабала н̃а̄н̣есу. васибха̄ванти иссарабха̄вам̣. еттхача пуббе. ла. са̄мантиетена сам̣саддасса аттхам̣ дассети. таттха̄тиа̄дина̄ [самма̄саддассааттханти. самма̄самбуддхападам̣]

5. ида̄ни тхеро аттано ванданам̣ сут̣т̣хубалавам̣ каронто атуланти а̄ха. анекагун̣ападависайа̄ хи вандана̄ сут̣т̣хутарам̣ балаватӣ хотӣти. нану екагун̣ападависайа̄пи вандана̄ антара̄ йанӣва̄ран̣есаматтха̄ сийа̄ти ким̣ дутӣйена̄ти. на на саматтха̄. вин̃н̃уджа̄тика̄ пана саттхугун̣аттхомане маттака̄рино на̄ма на хонти. тхеро ча тесам̣ ан̃н̃атаро. твам̣ пана авин̃н̃уджа̄тико. тасма̄ маттам̣ каронто чодесӣти. апича. на кевалам̣ антара̄ йанӣва̄ран̣амева вандана̄йа иччхитаббам̣ хоти. атхакхо пан̃н̃а̄па̄т̣ава̄диаттхопи иччхитаббойева. сопи хи ана̄йа̄сена гантха нит̣т̣ха̄насса гантхапа̄рисуддхийа̄ ча паччайо хотӣти. ануссатит̣т̣ха̄несу хи читтабха̄вана̄ читтасама̄дха̄на̄ваха̄ хоти. читта сама̄дха̄не ча сати пан̃н̃а̄тиккха̄сӯра̄ хутва̄ пахати. сама̄хито бхиккхаве йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти хи вуттам̣. тасма̄ тадаттха̄йапи аттано вандана̄ сут̣т̣ху балаватӣ ка̄табба̄йева̄ти.

[5] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘йатха̄вуттавачанаттха йогепи самма̄самбуддхасаддасса бхагавати саман̃н̃а̄васена паваттатта̄ атуланти имина̄ висе сетӣ’’ти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

махантан̃хи саттхугун̣апада̄нам̣ маджджхе етам̣ самма̄самбуддхападам̣, чандо вийа та̄рака̄нам̣ маджджхе. тасма̄ там̣ сабха̄ванируттим̣ джа̄нанта̄нам̣сантике бха̄ваттхасун̃н̃ам̣ саттхусаман̃н̃а̄маттам̣ бхавитум̣ на̄рахати. ан̃н̃есам̣ пана падасахассам̣ вуччама̄нам̣пи саттху саман̃н̃а̄маттамева сампаджджатӣти. тулайитаббо ан̃н̃ена саха памитабботи туло. на туло атуло, наттхитуло садисо етасса̄ти ва̄ атуло. бхагава̄. на хи аттхи бхагавато аттана̄ садисо кочи локасминти. йатха̄ха –

на ме а̄чарийо аттхи, садисо ме на виджджати;

садевакасмим̣ локасмим̣, наттхи ме пат̣ипуггалоти.

аначчхарийан̃четам̣, йам̣ буддхабхӯтасса атулаттам̣. сампатиджа̄тассапи панасса атулата̄ пан̃н̃а̄йати. тада̄ хи маха̄пурисо сампатиджа̄това сама̄но пураттхимадиса̄бхимукхо ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ диса̄ бха̄ге ананта̄ни чаккава̄л̣а̄ни екан̇ган̣а̄ни ахесум̣. тесу т̣хита̄ девабрахма̄но маха̄пуриса идха тумхехи садисо наттхи. куто уттаритароти парама̄йа пуджа̄йа пӯджесум̣. евам̣ сесадиса̄супи. тада̄ маха̄пурисо аттано саббалокаггабха̄вам̣ н̃атва̄ аггохамасми локасса, сет̣т̣хохамасмилокасса, джет̣т̣хохамасмилокасса айаманти ма̄джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхавоти евам̣ ачхамбхива̄чам̣ ниччха̄ресӣти. идам̣пи аначчхарийам̣, йам̣ паччхимабхавам̣ паттасса атулаттам̣. йада̄ пана со сумедхабхӯто дӣпан̇карабуддхасса сантике нийатабйа̄каран̣ам̣ ган̣хи. тада̄пи тхапетва̄ дӣпан̇карасамма̄самбуддхам̣ па̄рамита̄гун̣ехи тена садисо кочи наттхева. наттхибха̄вочасса тада̄ паватте хи дасасахассилокадха̄тукампана̄дӣхи аса̄дха̄ран̣апа̄т̣иха̄рийехи дӣпетаббо. та̄ни хи паччекабодхисатта̄нам̣ сатасахассам̣пи паваттетум̣ на саккхиссатийева. куто са̄вакабодхи сатта̄нанти. тенева хи тада̄ паваттипа̄рамипавичайан̃н̃а̄н̣ам̣ аттано висайе саббан̃н̃утхан̃н̃а̄н̣агатиканти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. са̄вакабодхисатта̄пи хи йато пат̣т̣ха̄йа аттано бодхийа̄ анурӯпе самбха̄радхамме сайамева джа̄нитум̣ сакконти. тато пат̣т̣ха̄йа аниваттидхамма̄ хутва̄ ватта̄нуса̄римаха̄путхуджджанабха̄вам̣ атиккамитва̄ бодхисаттабхӯмим̣ окканта̄ хонти. екена парийа̄йена нийата̄ самбодхипара̄йана̄ ча на̄ма хонти. тада̄ ева буддха̄нам̣ саммукхибха̄ве сати нийатабйа̄каран̣ам̣ лабханти. саббан̃н̃у бодхисатта паччекабодхисаттесу ваттаббамева наттхӣти.

[6] вибха̄ванийам̣ пана

самитаттхе ййака̄расса ака̄расса ва̄ васена етам̣ сиддханти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

на хи туласаддо дха̄тусиддхо каммаса̄дхано ча бхавитум̣ на йутто. тулайитум̣ асаккун̣еййоти атуло. аппаме ййоти хи т̣ӣка̄йам̣ вуттам̣. етена туласаддо каммаса̄дханоти дипети. еван̃ча сати каммаса̄дханенева тадаттхасиддхито ким̣ тато самитаттхе ййака̄рассаака̄расса ва̄ чинта̄йа̄ти. ваттиччха̄нугато саддаппайоготи катва̄ етам̣ вуттанти че. на. йатха̄ сутам̣ йуттам̣ ваджджетва̄ ассутасса парикаппана̄йа пайо джана̄бха̄ватоти. [атула падам̣]

6. имехи пана двӣхи падехи саттху тиссо сампада̄ вибха̄ вита̄ хонти. хетусампада̄ пхаласампада̄ саттупака̄расампада̄ча̄ти. таттха саттху маха̄карун̣а̄ саман̇гита̄ бодхисамбха̄расамбхаран̣ан̃ча хетусампада̄на̄ма. бодхиман̣д̣е паваттита̄ чатувӣсати кот̣исабхасахассасан̇кха̄ маха̄ваджиран̃н̃а̄н̣асан̇кха̄та̄ саббан̃н̃умаха̄ випассана̄пи еттхева сан̇гахита̄. са̄ хи маха̄бодхийа̄ падат̣т̣ха̄на бхӯта̄ти. паха̄на сампада̄йамева ва̄ са̄ сан̇гахита̄ти дат̣т̣хабба̄. пхаласампада̄ чатуббидха̄ паха̄насампада̄ н̃а̄н̣асампада̄ а̄нубха̄васампада̄ рӯпака̄йасампада̄ ча̄ти. таттха саха ва̄сана̄йа килесаппаха̄нам̣ паха̄насампада̄ на̄ма. паха̄насса саббапа̄рипӯрита̄ти аттхо. аттхато пана арийамагго, аггамагган̃н̃а̄н̣амева ва̄. саббан̃н̃ута н̃н̃а̄н̣а дасабалан̃н̃а̄н̣а̄дӣни н̃а̄н̣асампада̄.

[7] вибха̄ванийам̣ пана

ета̄су двӣсу сампада̄су н̃а̄н̣асампада̄ патхамам̣ вутта̄, тато паха̄насампада̄. паха̄насампада̄йева пана патхамам̣ ваттабба̄. са̄ хи н̃а̄н̣асампада̄йапуббан̇гамабхӯта̄ паччайабхӯта̄ ча. маха̄т̣ӣка̄йан̃ча са̄йева патхамам̣ вутта̄ти.

[8] йан̃ча вибха̄ванийам̣

‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нам̣ аггамагган̃н̃а̄н̣а’’нти н̃а̄н̣асампада̄йам̣ вуттам̣. там̣пи на йуджджати.

аггамагган̃н̃а̄н̣ан̃хи паха̄насампада̄ ева бхавитум̣ арахати. на хи магган̃н̃а̄н̣ато ан̃н̃а̄ паха̄насампада̄на̄ма аттхӣти. йан̃ча кочи вадеййа магган̃н̃а̄н̣ам̣ н̃а̄н̣ан̃ча хоти паха̄нан̃ча. тасма̄ убхайаттха ваттум̣ йуттанти. там̣пи на йуджджати. еван̃хи сати сампада̄сан̇каро хотӣти.

[9] татха̄ вибха̄ванийам̣

н̃а̄н̣асампада̄йам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ саббапатхамам̣ ваттаббам̣пи на вуттам̣. там̣пи на сундарам̣.

нану ‘‘таммӯлака̄ни ча дасабала̄ди н̃н̃а̄н̣а̄нӣ’’ти еттха а̄дисаддена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣пи гахитанти че. там̣пи на йуджджати.

на хи аппадха̄нам̣ сарӯпато ниддиситва̄ падха̄нам̣ па̄кат̣ам̣ а̄дисаддена гахитанти н̃а̄йа̄гатам̣ хотӣти. ачинтеййа̄нубха̄вехи сӣла̄ дигун̣ехи иддхи дхаммехи ча сампада̄ а̄нубха̄васампада̄. лаккхан̣а̄ нубйан̃джанаппат̣иман̣д̣итасса рӯпака̄йасса сампатти рӯпака̄йасампада̄. саттупака̄родувидхо а̄сайасампада̄, пайогасампада̄ ча. аджджха̄сайасса ул̣а̄рата̄ ка̄йавачӣпайогасса ча парисуддхата̄ти аттхо. таттха девадатта̄дӣсу виродхисаттесупи ниччам̣ хитаджджха̄сайата̄ а̄сайа сампада̄. локе абхин̃н̃а̄та̄нам̣ ра̄джӯнам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ сет̣т̣хи гахапатӣнам̣ девара̄джӯнампи дхаммам̣ десентасса ла̄бхасакка̄ра̄ди нирапеккхата̄васена десана̄пайогасуддхи пайогасампада̄. таттха две паха̄нан̃а̄н̣асампада̄ самма̄самбуддхападена вибха̄вита̄. двӣхи а̄ну бха̄варӯпака̄йасампада̄хи саха две саттупака̄расампада̄ атулападена. хетусампада̄ пана двӣхипи падехи са̄маттхийато вибха̄вита̄. на хи та̄дисийа̄ хетусампада̄йа вина̄ итара̄сам̣ паватти аттхӣти. [сампада̄]

7. пунапи тхеро аттано ванданам̣ балаватарам̣ каронто сасаддхаммаган̣уттаманти а̄ха. етена дхаммасан̇гха̄нам̣пи вандана̄ ката̄ хоти. дӯратохам̣ намассиссам̣, сасан̇гхам̣ локана̄йаканти хи вутте сан̇гхассапи наманакрийа̄патти сахасаддена вин̃н̃а̄йати. ева мидам̣ дат̣т̣хаббам̣. таттха намассиссанти намассим̣.

[10] йампана вибха̄ванийам̣

‘‘гун̣ӣбхӯта̄нам̣пи хи дхаммасан̇гха̄нам̣ абхива̄детабба бха̄во сахайогена вин̃н̃а̄йатӣ’’ти вуттам̣. таттха абхива̄детабба бха̄воти наваттаббам̣. абхива̄дитабха̄воти пана абхива̄дананти ва̄ ваттаббам̣. еван̃хи сати идха адхиппетасса крийа̄ самава̄йасса сиддхатта̄ дхаммасан̇гха̄нам̣пи тхерасса вандана̄ крийа̄патти сиддха̄ хотӣти. итаратха̄ таббапаччайасса арахаттхадӣпанато абхива̄дана̄ рахата̄ сан̇кха̄та гун̣асамава̄йо вутто сийа̄. соча идха на̄дхиппето. аттано нидассанена ча саха на самети сапуттада̄ро а̄гатоти.

апича тхеро имам̣ гантхам̣ рачайисса̄мӣти пуббабха̄гейева тӣн̣и ратана̄ни ванди, атха там̣ аттано ванданам̣ гантхаппат̣ин̃н̃а̄йа саха гхат̣етва̄ дассенто имам̣ га̄тхам̣ рачайӣтипи на на сакка̄ ваттунти. татха̄хи абхива̄дийа̄ти вуттам̣. на абхива̄дийа̄мӣти. есанайо ан̃н̃аттхапи. таттха саддхаммена ча ган̣уттамена ча аттана̄ ниммитена сакалалокасса саран̣абхӯтена саха ваттатӣти сасаддхамма ган̣уттамо. самма̄самбуддхо. на хи параниммитена саддхаммена ган̣уттамена ча сахита̄ са̄вака̄ сасаддхамма̄ти ча саган̣уттама̄ти ча вуччанти. на ча аттаноева саран̣абхӯтена саддхаммена сабрахмача̄риган̣уттамена ча сахита̄ паччекабуддха̄ татха̄ тхоманам̣ арахантӣти, тасма̄ идам̣пи саттху аса̄дха̄ран̣агун̣ападамева хотӣти дат̣т̣хаббам̣.

таттха дха̄ретӣти дхаммо. ке дха̄рети, атта̄нам̣ дха̄ренте. дхаммо хаве раккхати дхаммача̄ринти хи вуттам̣. катхан̃ча дха̄рети, чатӯсу апа̄йесу ват̣т̣адуккхесуча апатама̄не каронто. кин̃ча дха̄ран̣ам̣на̄ма, йесам̣ васена сатта̄ апа̄йесува̄ ват̣т̣адуккхесува̄ патанти, тесам̣ килеса̄нам̣ екадесенава̄ саббасова̄ самуччхинданам̣. имасмим̣ аттхе чатта̄ро арийамагга̄ нибба̄нан̃ча ниппарийа̄йато дхаммона̄ма. арийамагга̄ хи килесе самуччхинданта̄ нибба̄нена сахева хутва̄ самуччхинданти. на вина̄ти, тасма̄ тейева пан̃ча екантато дхаммона̄ма̄ти. парийаттидхаммо пана дха̄ран̣упа̄йойева хоти. чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄нича дха̄ран̣апхала̄нийева хонти, килеса̄нам̣ пат̣иппассамбханавасена паваттатта̄ дха̄ран̣а̄нукӯлаппаватта̄ни ча. тасма̄ ете пан̃ча парийа̄йадхамма̄йева̄ти. атхава̄, дха̄рӣйатӣти дхаммо. дха̄ран̣а̄рахоти вуттам̣ хоти. йо хи дха̄рентам̣ екантена дуккхато мочети. аггасукхеча патит̣т̣ха̄пети. сойева дха̄ран̣а̄рахатта̄ идха дхаммона̄ма̄ти. копана соти, йатха̄ путтадхамма̄йева. техи кечи бха̄вана̄ васена кечи саччхикирийавасена кечи дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄равасена кечи уггаха дха̄ран̣авасена дха̄рӣйанти. те ча евам̣ дха̄рӣйама̄на̄ дха̄рентам̣ йатха̄рахам̣ апа̄йадуккхато ват̣т̣адуккхаточа моченти, аггеча пхаласукхева̄ нибба̄насукхева̄ патит̣т̣ха̄пентӣти. дха̄рентива̄ саппуриса̄джана̄ апа̄йесу ват̣т̣адуккхесуча атта̄нам̣ апата ма̄нам̣ ваханти етена̄ти дхаммо. дхарантива̄ еттха дхаммадӣпа̄ дхаммаппат̣исаран̣а̄ джана̄ ладдхаппатит̣т̣ха̄ хонтӣти дхаммотипи йуджджатийева. касма̄ панеттха дхаммо дасавидхова вутто. нану пат̣ипаттидхаммена саха ека̄дасавидхова ваттабботи. саччам̣. сопана пат̣ипаттидхаммо маггасса пуббабха̄гаппат̣ипада̄ева хотӣти пуббачетана̄ вийа да̄не магге ева со сан̇гахито. тасма̄ дхаммо дасавидхова саббаттха вуттоти дат̣т̣хаббо.

апича, йадаггена парийаттидхаммо идха дхаммасмим̣ сан̇гахито. тадаггена парийаттидха̄ракопи сан̇гхе ванданеййе сан̇гахитоти йутто. йадаггенача путхуджджанакалйа̄н̣ако сан̇гхе секкхесу сан̇гахито. тадаггена тасса калйа̄н̣ахетубхӯто пат̣ипатти дхаммопи дхамме ванданеййе сан̇гахитоти дат̣т̣хаббо. со хи путхуджджанабхӯтопи йехи дхаммехи саманна̄гататта̄ секхе сота̄патти пхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанне сан̇гахито. те пана дхамма̄ секкхе сота̄паттимагге асан̇гахита̄ти насакка̄ ваттунти. етта̄вата̄ йе ваданти сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣти, еттха путхуджджана калйа̄н̣ако сан̇гхе асан̇гахито. на хи там̣саран̣ам̣ гаччхантасса саран̣агаманам̣ сампаджджатӣти. тесам̣ там̣ пат̣иккхиттам̣ хоти. евам̣ пана ваттаббо, йо во а̄нанда майа̄ дхаммоча винайоча десито пан̃н̃атто, со во мамаччайена саттха̄ти евам̣ саттхут̣ха̄не тхапетва̄ бхагавата̄ сам̣ван̣н̣ито парийаттидхаммо дхаммасаран̣е сан̇гахитоти йутто, там̣ дха̄рентопана калйа̄н̣аппат̣ипаттийам̣ т̣хитопи аттхи. ат̣т̣хитопи аттхи. йо ат̣т̣хито, со аттанопи саран̣ам̣ нахоти. куто парасса. саттха̄ра̄ ча анекесу суттасахассесу со гарахито. тасма̄ со сан̇гхасаран̣е асан̇гахито. итарова сан̇гахитоти йуттоти.

санта̄нам̣ дхаммоти саддхаммо. самитакилеса̄нам̣ татойева пасаттха̄нам̣ пӯджита̄нам̣ саппуриса̄нам̣ пан̣д̣ита̄нан̃ча дхаммоти аттхо. йоча санта̄нам̣ дхаммо, сопи екантена сантойева хотӣти санто дхаммотипи саддхаммо. пасаттхо пӯджито дхаммоти аттхо. саччо ва̄. айан̃хи ан̃н̃атиттхийадхаммо вийа дха̄рентам̣ нависам̣ва̄дети. со хи айам̣ ме хитоти дха̄рентасса ахитойева сампаджджати. айам̣ пана татха̄дха̄рентасса хитойева сампаджджатӣти. [саддхаммападам̣]. ган̣уттамападе локе сама̄на дит̣т̣хисӣла̄нам̣ сахадхаммика̄нам̣ самӯхо ган̣оти вуччати. идха пана уттамехи сӣла̄дигун̣ехи йутто бхагавато са̄вакасан̇гхо уттамоча со ган̣оча̄ти аттхена уттамаган̣она̄ма. сойева идха ган̣уттамоти вуччати йатха̄ мунисет̣т̣хо мунивароти.

[11] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘ган̣а̄нам̣ ган̣есува̄ деваманусса̄дисамӯхесу уттамо ган̣уттамо’’ти ча вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

етасмин̃хи аттхе сати уттамасаддо падха̄набхӯто хоти. соча гун̣амхийева паваттатӣти тена идха арийасан̇гхо вуттоти насиджджхатӣти. еттхача ган̣оти сан̇гхойева вуччати. соча сан̇гхо дувидхо саммутисан̇гхо, даккхин̣еййасан̇гхоти. таттха самаггена сан̇гхена катам̣ упасампада̄каммам̣ саммутина̄ма. та̄йа саммутийа̄ упасампаннабхӯмим̣ патва̄ т̣хито бхиккхусан̇гхо саммутисан̇гхона̄ма. со винайакаммесу пасиддхо. даккхин̣еййасан̇гхо на̄ма ат̣т̣ха арийапуггаласамӯхо. сопана кин̃ча̄пи саммутисан̇гхепи антогадхойева хоти. татха̄пи саран̣агамана вандана̄ ма̄на пӯджа̄сакка̄ра̄нуссатит̣т̣ха̄несу ануттара пун̃н̃аккхетта висе сапариггахаттхам̣ бхагавата̄ татха̄ татха̄ сам̣ван̣н̣етва̄ со висум̣ вуттоти дат̣т̣хаббо. путхуджджанасан̇гхохи пун̃н̃аккхеттам̣ сама̄нопи ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ нахоти. касма̄. са̄ликкхетте тин̣а̄нам̣ вийа кхеттадут̣т̣ха̄нам̣ сакка̄йадит̣т̣хи вичикиччха̄нусайа̄нам̣ саббха̄ва̄ти. пун̃н̃аккхеттабха̄во панасса пуриме саддхаммападе вуттанайена ведитабботи. [сасаддхаммаган̣уттамападам̣]

8. абхива̄дийа̄ти висесато вандитва̄. еттха ча айам̣ локе сӣла̄дигун̣айутто сет̣т̣хо ванданеййоти евам̣ сет̣т̣ха читтам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ ванданто висесато вандатӣти вуччати. вандана̄ пана тивидха̄ ка̄йавандана̄дивасена. йатха̄ха –

тиссо има̄ бхиккхаве вандана̄, катама̄ тиссо. ка̄йена вандати, ва̄ча̄йа вандати, манаса̄ вандатӣти.

таттха сет̣т̣хачиттам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ джа̄н̣удвайа каппарадвайа нала̄т̣а сан̇кха̄та̄ни пан̃ча ан̇га̄ни бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ ванданеййа̄нам̣ абхимукхам̣ ниппаджджанто ка̄йена вандатина̄ма. йам̣ сандха̄йа пан̃чаппатит̣т̣хитена вандитва̄ти таттха таттха вуттам̣. йа̄йача авандийат̣т̣ха̄несу вандантасса а̄патти хотӣти. гун̣апада̄ни ва̄ча̄йа паваттенто ва̄ча̄йа вандатина̄ма. намо буддхасса, наматтху буддхасса, намо вимуттийа̄, намо вимутта̄нам̣, випассисса наматтхӯти евама̄дӣсупи ва̄ча̄ вандана̄йева. гун̣апада̄ни анугантва̄ гун̣е ануссаранто манаса̄ вандатина̄ма̄ти.

9. бха̄сиссанти катхесса̄ми. ка̄ман̃ча тхеро имам̣ сан̇гахам̣ рачайанто поттхака̄рул̣хам̣ катва̄ва рачайиссати. гантхакаммам̣ на̄ма ва̄ча̄каммесу пасиддханти катва̄ бха̄сиссанти вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

10. абхидхамматтхасан̇гаханти паде абхидхамме вутта̄ аттха̄ абхидхамматтха̄. те сан̇гайханти еттха етена̄тива̄ абхидхамматтхасан̇гахо. сан̇гайхантитича тхерена сам̣кхипитва̄ гайханти катхӣйантӣти аттхо. абхидхаммети четтха абхиатиреко абхивисе соча дхаммо абхидхаммо. дхаммоти ча винайапа̄л̣ито ан̃н̃ам̣па̄л̣и двайам̣ вуччати. йо во а̄нанда майа̄ дхаммоча винайоча десито пан̃н̃аттоти хи вуттам̣. тан̃ча па̄л̣идвайам̣ а̄н̣а̄видха̄насан̇кха̄там̣ винайана киччам̣ ваджджетва̄ кусала̄дике йатха̄паватте параматтхадхамме ева дӣпетӣти. евам̣ дӣпентесуча тесу двӣсу дхаммесу йо итарато атирекоча хоти висесоча. айамева абхидхаммо на̄ма. итаропана дхаммойева. еван̃ча катва̄ дхаммо абхидхаммо винайо абхивинайоти идам̣ чатуккам̣ ведитаббам̣. таттха дхаммона̄ма суттантапит̣акам̣. абхидхаммона̄ма йаттапакаран̣а̄ни. винайона̄ма убхато вибхан̇го, абхивинайона̄ма кхандхакапарива̄ра̄ти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. атирекависесата̄ четтха кусала̄ди васена кхандха̄дивасена сан̇гаха̄дивасена татха̄ татха̄ десетаббаппака̄ра̄нам̣ анавасесавибхаттивасенава̄ суддхадхамма̄дхит̣т̣ха̄на десана̄паваттивасенава̄ ведитабба̄. йато саббан̃н̃убуддха̄ имам̣ абхидхаммадесанам̣ девесуева десенти. на хи манусса̄ еварӯпам̣ тайо ма̄се нирантарам̣ паваттанайогйам̣ катха̄маггам̣ екена ирийа̄патхена а̄дито пат̣т̣ха̄йа парийоса̄нам̣ па̄петва̄ пат̣иггахетум̣ сакконти, нача ева рӯпо екама̄тика̄нубандхо катха̄магго на̄на̄кхан̣есу на̄на̄джана̄нам̣ десетум̣ саккун̣еййо хотӣти. кечипана винайапа̄л̣итопи абхирекависесатам̣ тасса ван̣н̣енти. там̣ ат̣т̣хаса̄линийа̄ на самети. таттха хи дхаммана̄мика̄нам̣ двиннам̣ па̄л̣ӣнам̣ маджджхеева айам̣ атирекависесата̄ вича̄рита̄. нача йуджджати винайена саха татха̄ вича̄ретум̣ асама̄накиччависайатта̄. винайо хи ка̄йава̄ча̄нам̣ винайанакиччо, аджджха̄ча̄рависайоча. дхаммо пана дхаммавибха̄гакиччо дхаммаппаватти висайоча̄ти. кечипана ваданти евам̣ сантепи винайо ева саббаджет̣т̣хако сийа̄. винайам̣ виван̣н̣ентасса хи па̄читтийа̄патти хоти. дхаммам̣ виван̣н̣ентасса дуккат̣а̄паттиматта̄ти, там̣ найуджджати. винайо хи а̄н̣а̄чаккам̣. дхаммоча дхаммачаккам̣. таттха винайам̣ виван̣н̣енто саттху а̄н̣а̄чакке паха̄рам̣ дети. саттхари ага̄раво маханто хоти. йассача саттхари ага̄раво, тасса дхаммасан̇гхесу тӣсу сиккха̄суча ага̄раво сиддхо хоти. тасма̄ винайа виван̣н̣ане а̄патти махантӣ хоти. на саббаджет̣т̣хакатта̄ти. апича, винайона̄ма са̄санасса мӯлам̣. винайе ат̣т̣хите са̄санам̣ натит̣т̣хати. тасма̄ са̄санасса чират̣т̣хитаттхам̣пи винайавиван̣н̣ане махатӣ а̄патти пан̃н̃атта̄ти.

ити параматтхадӣпанийа̄ на̄ма абхидхамматтха сан̇гахасса

чатуттхаван̣н̣ана̄йа патхамага̄тха̄йа

параматтхадӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

дутӣйага̄тха̄-параматтхадӣпанӣ

11. евам̣ а̄дига̄тха̄йатам̣там̣ пайоджана сахите пан̃ча аттхе дассетва̄ ида̄ни те абхидхамматтхе уддесато дассенто дутӣйага̄тхама̄ха. таттха таттха̄ти бха̄сиссам̣ абхидхамматтха сан̇гаханти вутте тасмим̣ абхидхамматтхасан̇гахападе майа̄ вутта̄ абхидхамматтха̄ саббатха̄параматтхато чатудха̄ хонтӣти йоджана̄. еттхача -

[12] т̣ӣка̄йам̣ та̄ва

таттха тасмим̣ абхидхамматтхасан̇гахапакаран̣етива̄ абхидхамматтха падетива̄ абхидхамметива̄ тасаддаттхо ниддит̣т̣хо. вибха̄ванийам̣ пана тасмим̣ абхидхаммети. саббам̣ насундарам̣.

на хи абхидхамматтха сан̇гахапакаран̣е майа̄ вутта̄ абхидхамматтха̄ти йуджджати. пакаран̣ам̣пи хи упари вуччама̄намева хоти. нату вуттам̣. куто абхидхамматтха̄ти. на ча сам̣ван̣н̣ана̄пакаран̣есу а̄димхийева та̄ва тасаддо аппадха̄напада̄ни пачча̄масатӣти аттхи. тасма̄ ат̣т̣хаса̄линийам̣ а̄димхи таттха кена т̣т̣хена абхидхаммоти ва̄кйевийа идха тасаддаттхо ведитабботи. еван̃хи сати –

[13] т̣ӣка̄су

саббатха̄ вутта̄ти йоджана̄пи пат̣иккхитта̄ хоти.

са̄ хи ваккхама̄нехи саббайа̄пи два̄даса, саббатха̄пи ат̣т̣ха̄раса̄тиа̄дӣхи насаметӣти. татта саббатха̄ти дхаммасан̇ган̣ийам̣ вуттена кусала̄дина̄ саббаппака̄ренапи чатудха̄ва хонти, вибхан̇ге вибхатте на кхандха̄дина̄ саббаппака̄ренапи чатудха̄ва хонтӣти аттхо. дха̄ту катха̄йам̣ вуттена̄тиа̄дина̄пи ваттаббам̣.

12. параматтхатоти параматтха саччато. две хи сачча̄ни саммутисаччам̣, параматтхасаччанти, таттха сатта пуггала атта джӣва̄дика̄ пан̃н̃аттиаттха̄ сабха̄вато авиджджама̄на̄йева хонти. дхаммававаттха̄нан̃н̃а̄н̣арахита̄нам̣пана маха̄джана̄нам̣ читте махантамаханта̄пи хутва̄ виджджама̄на̄вийа пан̃н̃а̄йанти, теча маха̄джана̄ самагга̄ хутва̄ тесам̣ екантена аттхибха̄вам̣ гахетва̄ татха̄ татха̄ вохаранти чева сампат̣иччхантича. тасма̄ те маха̄джанехи самаггехи саммататта̄татойевача вачӣсаччавиратисачча̄нам̣ ваттхубхӯтатта̄саммути саччанти вуччанти. тасмим̣ саммутисачче т̣хатва̄ самма̄ пат̣ипаджджанта̄ сабба локийасампаттийоча саббабодхисамбха̄ра дхаммеча а̄ра̄дхенти. миччха̄пат̣ипаджджанта̄ апа̄йапӯрака̄ хонти. евам̣ махантан̃хи саммути саччанти. параматтхасаччам̣ пана патва̄ там̣ саччамева нахоти. тан̃хи сайам̣ авиджджама̄нам̣йева сама̄нам̣ маха̄джане виджджама̄нантвева ган̣ха̄пети. сакка̄йадит̣т̣хи два̄сат̣т̣хидит̣т̣хи тивидхамиччха̄дит̣т̣хӣнам̣ ваттху хутва̄ ба̄ладжана̄нам̣ ват̣т̣адуккхато ниййа̄тум̣ надети. евам̣ випарӣтан̃хи саммутисаччам̣. евам̣ маха̄са̄ваджджан̃ча̄ти. параматтхасаччам̣пана дувидхам̣ сабха̄васаччам̣ арийасаччанти. таттха дхаммасан̇ган̣иа̄дӣсу саттасу пакаран̣есу вибхатта̄ кусала̄дайо дхамма̄ сабха̄васаччам̣на̄ма. те хи сайам̣ сабха̄вато виджджама̄натта̄ кусала̄на̄ма дхамма̄ аттхи сукха̄на̄ма ведана̄ аттхӣти ган̣хантена висам̣ва̄дентӣти. там̣ пана арийасаччам̣ патва̄ кин̃чи асаччам̣пи хотийева. татха̄хи анубхаванабхедаматтам̣ упа̄да̄йева ведана̄ сукха̄ дуккха̄ адуккхамасукха̄ти вутта̄. на сабба̄ка̄рато сукхабхӯтатта̄. саббехи пана аниччата̄ сан̇кхатата̄дӣхи анекасатехи а̄ка̄рехи сабба̄пи ведана̄ дуккха̄ева. татха̄ анаваджджасукхавипа̄кат̣т̣хена кусалабха̄вопи акусалам̣ упа̄да̄йева вутто. саббепи хи тебхӯмака̄ кусаласаммата̄ дхамма̄ са̄савата̄ сам̣килесиката̄ огханийа йоганийа упа̄да̄нийата̄ сан̇кха̄техи ваджджехи са̄ваджджа̄ева хонти. дуккхасаччабхӯта̄нан̃ча випа̄ка̄нам̣ джананат̣т̣хена екантена дуккхавипа̄ка̄ева хонти. аджджхаттаттикан̃ча саббалокийасамматам̣ упа̄да̄йа вуттам̣. саббепи хи чатуббхӯ макадхамма̄ екантена атта̄пина̄ма наттхи. куто аджджхатта̄на̄ма. бахиддха̄ева хонти. сан̇кха̄ре парато пасса̄ти хи вуттанти. айам̣ найо сесаттика дукадхаммесупи йатха̄рахам̣ нетаббо. арийа саччам̣на̄ма саббесам̣ тебхӯмакадхамма̄нам̣ еканта дуккхабха̄во тан̣ха̄йа еканта дуккхасамудайа бха̄во нибба̄нассева дуккханиродха бха̄во ат̣т̣хан̇гикасса маггассева дуккханиродхамаггабха̄воча̄ти. идхамева хи парисуддхабуддхӣнам̣ арийа̄нам̣ н̃а̄н̣е ачалама̄нам̣ сабба̄ка̄рапарипун̣н̣ам̣ ниппарийа̄йасаччам̣ хотӣти. тесу идха саммутисаччам̣ ниваттенто параматтхатоти ида ма̄ха. тена вуттам̣ параматтхатоти параматтхасаччатоти. таттха аттхо дувидхо сабха̄васиддхоча парикаппасиддхоча. таттха йо вина̄ ан̃н̃а̄падесена кевалам̣ висум̣ висум̣ аттано лаккхан̣ена виджджама̄но хутва̄ сиддхо. со читта̄дико аттхо сабха̄васиддхона̄ма. йопана аттано лаккхан̣ена виджджама̄нойева нахоти. виджджама̄нассапана аттхасса на̄на̄ паваттиа̄ка̄ре упа̄да̄йа читтена парикаппетва̄ савиггахам̣ катва̄ гахито читтамайо читтаниммито хутва̄ читтеева упалаббхама̄но хоти. со саттапуггала̄дико аттхо парикаппасиддхо на̄ма. тесу сабха̄васиддхойева параматтхона̄ма. со хи санти бхаванти буддхисадда̄ еттха̄ти аттхо. екантавиджджама̄нат̣т̣хена итарато парамо уккам̣сагато аттхоти параматтхо. апи ча, йе айам̣ аттхи айам̣ упалаббхатӣти гахетва̄ тасса абхин̃н̃еййасса абхин̃н̃аттха̄йа, парин̃н̃еййасса парин̃н̃аттха̄йа, паха̄таббасса паха̄наттха̄йа, саччхика̄таббасса саччхикаран̣аттха̄йа, бха̄ветаббасса бха̄ванаттха̄йа пат̣ипаджджанти. тесам̣ тадаттхаса̄дхане ависам̣ва̄дакат̣т̣хена парамо уттамо аттхоти параматтхо. итаропана авиджджама̄натта̄ тасса абхин̃н̃а̄диаттха̄йа пат̣ипаджджанта̄нам̣ тадаттхаса̄дхане висам̣ва̄дакойева бхависсати. напана тадаттхам̣ са̄дхесса тӣти параматтхоти ваттум̣ на̄рахатӣти.

[14] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘парамассава̄ уттамасса н̃а̄н̣асса аттхо гочароти параматтхо’’типи вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

на хи парамасаддон̃а̄н̣е ваттама̄но диссати. нача аттхасаддо гочарети. йан̃ча анут̣ӣка̄йам̣ саччамева саччикам̣. со ева аттхо авипарӣтасса н̃а̄н̣асса висайабха̄ват̣т̣хена̄ти саччикат̣т̣хоти вуттам̣. там̣пи авипарӣтена н̃а̄н̣ена аран̣ӣйато упагантабба то аттхоти имаматтхам̣ дассети. напарамасаддасса аттханти. [параматтхападам̣]

13. читтанти еттха чинтетӣти читтам̣. еттхача чинтанакрийа̄ на̄ма ниччам̣ а̄рамман̣а̄пеккха̄ хоти. на хи са̄ а̄рамман̣ена вина̄ лаббхатӣти. тасма̄ а̄рамман̣аггахан̣а а̄рамман̣упаладдхийева идха чинтана̄ти дат̣т̣хабба̄ти. еван̃хи сати бхаван̇гасамайа висан̃н̃исамайесу читтам̣ а̄рамман̣ена вина̄пи паваттатӣти евам̣ ва̄дӣнам̣ ва̄до пат̣иккхитто хоти. сантесупича ниссайа саманантара̄дӣсу тасса паччайесу техи на̄мам̣ алабхитва̄ а̄рамман̣апаччайавасеневасса на̄мам̣ сиддханти дат̣т̣хаббам̣. чинтенти сампайуттака̄ дхамма̄ етена̄ти читтам̣. тан̃хи а̄рамман̣аггахан̣акичче пуббан̇гамабхӯтанти там̣ сампайуттадхамма̄пи а̄рамман̣ам̣ ган̣ханта̄ тасса васенева ган̣хантӣти. чинтанаматтам̣ва̄ читтам̣. саббепи хи дхамма̄ там̣там̣ крийа̄матта̄ва хонти. на тесу даббам̣ва̄ сан̣т̣ха̄нам̣ ва̄ виггахова̄ упалаббхати. паччайа̄йатта вуттино ча хонти. на те аттано тха̄менава̄ баленава̄ васенава̄ саттийа̄ва̄ уппаджджитум̣пи сакконти. пагева чинтетум̣ва̄ пхусетум̣ва̄ти. кхан̣аматтат̣т̣ха̄йиноча хонти, на када̄чи кассачи васе ваттитум̣ сакконтӣти. тасма̄ тесу идам̣ даббам̣, айам̣ сатти, айа крийа̄ти евам̣ вибха̄го налаббхатӣти дат̣т̣хаббам̣. еван̃ча катва̄ саббесу параматтхападесу екам̣ бха̄васа̄дханамева падха̄нато лаббхати. тадан̃н̃а са̄дхана̄нипана парийа̄йатова лаббхантӣти ведитаббам̣. еттха ча дабба̄дивасена абхедасса чинтанасса аттхависесан̃а̄панаттхам̣ вибха̄га каппана̄васена бхедакаран̣ам̣ парийа̄йакатха̄ти дат̣т̣хаббам̣. йатха̄ сила̄ путтакассасарӣранти, татха̄ каран̣ан̃ча там̣ там̣ крийа̄сан̇кха̄та дхаммавимуттасса парапарикаппитасса ка̄ракабхӯтасса атта джӣва сатта пуггаласса саббасо абха̄вадӣпанаттхам̣. сати хи атта̄димхи ким̣ абхедасса бхедакаппана̄йа̄ти.

вибха̄ванийам̣ пана

сасависа̄н̣ам̣ вийа абхӯтасса бхӯта каппана̄ вутта̄ вийа диссати. айамасса̄дхиппа̄йо-дхаммесу катта̄ва̄ ка̄ре та̄ва̄ кочи наттхи. локепана аттаппадха̄но крийа̄ ниппха̄дако катта̄на̄ма сиддхо. тасма̄ чинтанакичче аттаппадха̄ната̄ дӣпанаттхам̣ там̣ каттубха̄вам̣ читте а̄ропетва̄ чинтетӣти читтанти вуттам̣.

читтассача балена там̣сампайутта̄нам̣пи тасмим̣ кичче таданукӯлаппаваттидӣпанаттхам̣ пунакаран̣абха̄вам̣ читте каттубха̄ван̃ча тесу а̄ропетва̄ чинтенти сампайуттака̄ дхамма̄ етена̄ти читтанти вуттанти. апи четтха читтасаддо вичитраттхава̄чако дат̣т̣хаббо. вуттан̃хе там̣ сам̣йуттаке –

дит̣т̣хам̣ во бхиккхаве чаран̣ам̣на̄ма читтанти. евам̣ бханте. тампи кхо бхиккхаве чаран̣ам̣ читтам̣ читтенева чинтитанти. тена̄пи кхо бхиккхаве чаран̣ена читтена читтан̃н̃ева читтатаранти, на̄ хам̣ бхиккхаве ан̃н̃ам̣ еканика̄йам̣пи саманупасса̄ми йам̣ евам̣ читтам̣. йатхайидам̣ бхиккхаве тираччха̄нагата̄ па̄н̣а̄. тепи кхо бхиккхаве тираччха̄нагата̄ па̄н̣а̄ читтенева читтиката̄. техипи кхо бхиккхаве тираччха̄на гатехи па̄н̣ехи читтан̃н̃ева читтатаранти.

таттха чаран̣ам̣на̄ма читтанти йаттхавичитра̄ни диббавима̄на̄дӣни читтакамма̄ни катва̄ идан̃чидан̃ча пун̃н̃ам̣ каронта̄ идхачидхача ниббатта̄ти дассенто вичаранти. тасса пат̣акот̣т̣хакассетам̣ на̄мам̣. читтена̄ти ниссакке каран̣авачанам̣. йатхайиданти йатха̄ име. читтиката̄ти вичитра̄ ката̄. еттхача читтавичиттака̄йа сан̃н̃а̄вичитта̄. сан̃н̃а̄вичиттата̄йа тан̣ха̄вичитта̄. тан̣ха̄вичиттата̄йа камма̄ни вичитта̄ни. каммавичитта та̄йа йонийо вичитта̄. йонивичиттата̄йа тесам̣ тираччха̄ нагата̄нам̣ вичиттата̄ ведитабба̄. [вачанаттхо]

там̣ там̣ сабха̄во лаккхан̣ам̣, киччасампаттийо расо;

гайха̄ка̄ро пхалам̣ва̄пи, паччупат̣т̣ха̄на сан̃н̃итам̣.

а̄саннака̄ран̣ам̣ йам̣ там̣, падат̣т̣ха̄нанти там̣ матам̣;

дхамма̄нам̣ ваваттха̄на̄йа, алам̣ ете вибуддхино.

а̄рамман̣авиджа̄наналаккхан̣ам̣ читтам̣, пуббан̇гамарасам̣, сандха̄напаччупат̣т̣ха̄нам̣, на̄марӯпападат̣т̣ха̄нам̣. [читтам̣]

14. четасиканти еттха четаси бхавам̣ тада̄йаттавуттита̄йа̄ти четасикам̣. пхасса̄ди дхаммаджа̄там̣. еттхача тада̄йаттавуттита̄ на̄ма екуппа̄дата̄дӣхи лаккхан̣ехи читтена саха екӣ бхӯтасса вийа паватти. етена йа̄ читтасса джа̄ти. са̄ева пхасса̄дӣнам̣. йа̄ читтасса джара̄, йам̣ читтасса маран̣ам̣, йам̣ читтасса а̄рамман̣ам̣, йам̣ читтасса ваттху, тадева пхасса̄дӣнанти евам̣ екапуппха ман̃джарийам̣ екаван̣т̣упаниббандха̄ни пуппха̄ни вийа читтена саха екаджа̄тийа̄ди упаниббандха̄ пхасса̄дайо дхамма̄ идха четасикам̣на̄ма̄ти сиддха̄ хонти. еван̃ча сати читтам̣пи техи пхасса̄дӣхи саха татхева а̄йаттам̣ паваттатӣти там̣пи пхассикам̣ веданикантиа̄дина̄ ваттаббанти че. на. читтассева джет̣т̣хакатта̄. манопуббан̇гама̄ дхамма̄, маносет̣т̣ха̄ маномайа̄ти хи вуттам̣. еттхача маномайа̄ти манаса̄ева паката̄ ниммита̄ читтакрийа̄ бхӯта̄ти аттхо. етена те пхасса̄дайо дхамма̄ читтена вина̄ нупалаббхантӣти дассети. читтам̣пана техи кехичи вина̄пи паваттатийева. пан̃чавин̃н̃а̄н̣а читтан̃хитехи кехичи витакка̄дӣхи вина̄ уппаджджатӣти. тасма̄ тесан̃н̃ева тада̄йатта вуттита̄ ваттабба̄ на читтасса̄ти.

[15] вибха̄ванийам̣ пана

ека̄ламбан̣ата̄ маттена тесам̣ тада̄йаттавуттитам̣ четаси каттан̃ча вибха̄вети. там̣ на сундарам̣.

на хи ека̄ламбан̣ата̄маттена четасикам̣на̄ма джа̄танти. еттха ча локе на̄на̄ван̣н̣адха̄туйо удаке гхам̣ситва̄ ваттхумхи на̄на̄ читтакамма̄ни каронти, таттха ваттхумхи пхаран̣ам̣ бандханан̃ча удакассева киччам̣, на ван̣н̣адха̄тӯнам̣. на̄на̄рӯпа дассанам̣ ван̣н̣адха̄тӯнамева киччам̣, на удакасса. таттха ваттхувийа а̄рамман̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. удакам̣вийа читтам̣. на̄на̄ ван̣н̣адха̄туйовийа четасикадхамма̄ти. [четасикам̣]

15. рӯпанти еттха руппатӣти рӯпам̣. сӣтун̣ха̄дӣхи виродхи паччайехи висама паватти васена вика̄рам̣ а̄паджджати, техи ва̄ вика̄рам̣ а̄па̄дӣйатӣти аттхо. йатха̄ха –

руппатӣти кхо бхиккхаве тасма̄ рӯпанти вуччати. кена руппати. ситенапи руппати. ун̣хенапи руппати. джигхаччха̄йапи руппати. випа̄са̄йапи руппати. д̣ам̣са макаса ва̄та̄тапа сарим̣ сапа саппхассехипи руппатӣти. руппатӣтича руппати, куппати, гхат̣т̣ӣйати, пил̣ӣ йати, бхиджджатӣти.

маха̄ниддесе вуттам̣. айаметтха пин̣д̣аттхо, йе дхамма̄ чират̣т̣хитика̄ча хонти саппат̣игхасабха̄ва̄ча. тесан̃н̃ева т̣хитиккхан̣есу виродхипаччайехи сама̄гамона̄ма хоти. напанан̃н̃есам̣ париттаккхан̣а̄нам̣ аппат̣игхасабха̄ва̄нанти. тесан̃хи аппат̣игхасабха̄ва̄нам̣ сукхума рӯпа̄нам̣пи бахиддха̄ сӣта̄дӣхи сама̄гамона̄ма наттхи. куто париттаккхан̣а̄нам̣ аппат̣игхасабха̄ва̄нан̃ча арӯпадхамма̄нанти. йадиевам̣ сукхумарӯпа̄нам̣ арӯпата̄патти сийа̄ти. насийа̄. ол̣а̄рикарӯпехи сама̄нагати катта̄. та̄нихи ол̣а̄рикесу руппама̄несу руппантийева̄ти. сама̄гамоча на̄ма идха тхапетва̄ а̄па̄тагаманам̣ а̄рамман̣акаран̣ан̃ча ан̃н̃аман̃н̃авируддха̄нам̣ т̣хитипатта̄нам̣ ол̣а̄рикарӯпа̄нам̣ маха̄бхӯта̄намевава̄ ан̃н̃аман̃н̃а̄бхигхат̣т̣анам̣ вуччати, руппати гхат̣т̣ӣйати пӣл̣ӣйатӣти хи вуттам̣. руппанан̃чана̄ма парасена̄йуддхена рат̣т̣хакхобховийа кала̄пантарагатадха̄тӯнам̣ куппанам̣ бхиджджанам̣ча вуччати. куппати бхиджджатӣти хи вуттам̣. еттхача куппатӣти кхобхати чан̃чалати, бхиджджатӣти вика̄рам̣ а̄паджджати. йасмим̣ кхан̣е виродхипаччайасама̄гамам̣ лабханти. тато пат̣т̣ха̄йа сайам̣пи вика̄рапатта̄ хонти. оматта̄дхиматтарӯпасантатӣнам̣ уппаттийа̄ паччайабха̄вам̣ патта̄ хонтӣти аттхо. апичеттха руппанам̣ дувидхам̣ вад̣д̣ханам̣, ха̄йанан̃ча. тадубхайам̣пи каппавут̣т̣ха̄не каппасан̣т̣ха̄не на̄на̄а̄йукаппа сам̣ваччхара уту ма̄са ратти дива̄дӣнам̣ париваттанеча па̄кат̣ам̣ хотӣти. касма̄ пана рӯпанти на̄мам̣ гхат̣т̣анавасена руппанадхамма̄намева сиддханти. тесамева савиггахатта̄. рӯпадхамма̄ хи самӯхасан̣т̣ха̄на̄ди бха̄вапаттийа̄ савиггаха̄ хонти. тасма̄ тесамева руппанам̣ паччаккхатопи локасса па̄кат̣анти тесвева рӯпанти на̄мам̣ сиддханти дат̣т̣хаббам̣. арӯпадхамма̄ пана авиггаха̄ти на тесам̣ вика̄ро паччаккхато локасса па̄кат̣о хоти. там̣ там̣ рӯпавика̄рам̣ дисва̄ва̄ сутва̄ ва̄ пуччхитва̄йева ва̄ со локена джа̄нитаббо ан̃н̃атра парачиттавидӯхи. тасма̄ тесам̣ рӯпата̄патти наттхӣти.

[16] вибха̄ванийам̣ пана

тесам̣ рӯпата̄паттиппасан̇го сӣта̄диггахан̣а са̄маттхийена ниваттито. йасма̄ пана воха̄рона̄ма локопача̄рена вина̄ насиджджхати. локопача̄роча па̄кат̣анимиттавасе нева паватто. тасма̄ идха сӣта̄диггахан̣ена вина̄пи таппасан̇ганиватти локатова сиддха̄ти дат̣т̣хабба̄.

йасма̄ ча брахмалоке брахма̄нам̣ ка̄йавика̄ра вачӣвика̄ра̄ ча иддхивикуппана̄васаппаватта̄ на̄на̄рӯпавика̄ра̄ча диссантийева. теча екена парийа̄йена руппана̄ка̄ра̄ева на̄ма хонти, тасма̄ тесам̣ васена таттха рӯпа̄нам̣ рӯпата̄сиддхи хотӣти ведитаббам̣. рӯпайати ва̄ аттано сабха̄вена пака̄сатӣти рӯпам̣. арӯпадхамма̄ хи на аттано сабха̄вена па̄кат̣а̄ хонти. рӯпасанниссайенева гахетабба̄. идам̣ пана аттано сабха̄венева па̄кат̣ам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣ехипи гахетаббанти. имасмим̣ аттхе сати брахмалоке рӯпа̄нам̣пи уджу катова рӯпата̄сиддхи хотӣти.

[17] вибха̄ванийам̣ пана

анугга̄хака̄нам̣ сӣта̄дӣнам̣ васена там̣ сабха̄ва̄ на̄тиваттана васенача таттха рӯпата̄сиддхи вибха̄вита̄. йасма̄пана сӣте на̄пи ун̣хена̄пӣтиа̄дивачанам̣ нидассанаматтам̣ хоти. камма читта̄ха̄ра̄нам̣пи васена руппанасса самбхавато, татха̄хи сан̃н̃а̄ вин̃н̃а̄н̣а̄нипи рӯпа̄рамман̣араса̄рамман̣ехи ева па̄л̣ийам̣ ниддит̣т̣ха̄ни. на хи сан̃н̃а̄ рӯпам̣ева сан̃джа̄на̄ти. на ча вин̃н̃а̄н̣ам̣ раса мева виджа̄на̄ти. нидассанаматтена десана̄ хотӣти вин̃н̃а̄йатӣти. тасма̄ сӣта̄диггахан̣ам̣ амун̃читва̄ва таттха рӯпата̄сиддхивибха̄ванена пайоджана наттхӣти. [рӯпам̣]

16. нибба̄нанти еттха нибба̄йанти саббе ват̣т̣адуккхасанта̄па̄ етасминти нибба̄нам̣. нибба̄йантӣти йе килеса̄ва̄ кхандха̄ва̄ абха̄витамаггасса а̄йатим̣ уппаджджана̄рахапаккхе т̣хита̄ хонти. тейева бха̄витамаггасса ануппаджджана̄рахапаккхам̣ па̄пун̣антӣти аттхо. на хи кхан̣аттайам̣ патва̄ нируддха̄ атӣтадхамма̄ нибба̄йанти на̄ма. паччуппаннесу а̄йатим̣ авассам̣ уппаджджама̄несуча дхаммесу ваттаббамева наттхӣти. ват̣т̣адуккхасанта̄па̄ти килесават̣т̣а каммават̣т̣а випа̄кават̣т̣а дуккхасанта̄па̄. на хи тивидха ват̣т̣адуккхасанта̄парахита̄нам̣ руккха̄дӣнам̣ ануппа̄даниродхо нибба̄нам̣на̄ма хотӣти. етасминти висайе бхуммам̣. йатха̄ а̄ка̄се сакун̣а̄ паккхантӣти. йехи те нибба̄йанти. тесам̣ таббинимуттам̣ ан̃н̃ам̣ ниббутит̣т̣ха̄нам̣на̄ма кин̃чи наттхӣти. нибба̄йанти ва̄ арийаджана̄ етасминти нибба̄нам̣. ниббанти дхӣра̄ йатхайам̣ падӣпоти хи вуттам̣. нибба̄йантӣти там̣ там̣ килеса̄нам̣ва̄ кхандха̄нам̣ва̄ пуна аппат̣исандхикабха̄вам̣ па̄пун̣антӣти аттхо. екасминти висайеева бхуммам̣, етасмим̣ адхи гатетипи йодженти. т̣ӣка̄супана бхава̄бхавам̣ винанато сам̣сиббана то ва̄нам̣ вуччати тан̣ха̄. тато никкхантанти нибба̄нанти вуттам̣.

[18] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘нибба̄бхива̄ етена ра̄гаггиа̄дикоти нибба̄на’’нтипи вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

на хи маггевийа нибба̄не каттхачи каран̣аса̄дханам̣ дит̣т̣хам̣, нача нибба̄нам̣ ниббӯти крийа̄са̄дхане ра̄га̄дикасса каттуно саха ка̄рипаччайо хотӣти. [нибба̄нам̣]

дутӣйага̄тха̄йа параматтхадӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

читтасан̇гаха-параматтхадӣпанӣ

17. ида̄ни уддесаккамена читтам̣ та̄ва ниддисанто таттха читтантиа̄дима̄ха. таттха̄ти тесу чатӯсу абхидхамматтхесу. та̄ва патхамам̣. чатта̄ро видха̄ пака̄ра̄ йасса там̣ чатуббидхам̣.

18. ка̄ма̄вачаранти еттха ка̄мӣйатӣти ка̄мо. ка̄ментива̄ еттха сатта̄ авиккхамбхитака̄мара̄гатта̄ ка̄маратийа̄ева раманти. на упарибхӯмӣсу вийа джха̄наратийа̄ти ка̄мо. ека̄дасавидха̄ ка̄мабхӯми. нану четтха джха̄нала̄бхинопи сантӣти. на на санти. тепана када̄чи дева̄ти наттхеттха досо. авӣчинирайа̄дайо катхам̣ ка̄мӣйанти. катхан̃ча таттха сатта̄ ка̄маратийа̄ рамантӣти. нимиттасса̄давасенава̄ бхаваникантивасенава̄ти. маран̣ака̄ле хи упат̣т̣хита̄ нирайаггиджа̄ла̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄вийа кха̄йанти. еко кира миччха̄дит̣т̣хико бра̄хман̣о маран̣аман̃че ниппанно хоти. тасса а̄чарийабра̄хман̣а̄ самӣпе т̣хатва̄ брахмалокам̣ бхо гаччха̄ти ваданти. тассапана авӣчинирайе аггиджа̄ла̄ упат̣т̣хаханти. тада̄ со бхо а̄чарийа̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄ пан̃н̃а̄йантӣти а̄ха. еса бхо брахмалоко. таттха гаччха̄ти ваданти. со ка̄лан̇катва̄ авӣчимхи уппаджджи. евам̣ нимиттасса̄давасена те ка̄мӣйанти. таттха уппанна̄нам̣пи бхаваникантина̄ма хотӣти. апича, таттха уппанна̄ авиккхамбхитака̄мара̄га̄ева хонти, ока̄се сати ка̄маратийа̄ рамиссанти йева̄ти. тасмим̣ ка̄ме авачаратӣти ка̄ма̄вачарам̣. еттхача авачаратӣти падасса уппаджджатӣти аттхо на гахетаббо. со хи аттхо па̄л̣ийа̄ча насамети. на̄на̄досайутточа хотӣти. йам̣ етасмим̣ антаре еттха̄вачара̄ еттха парийа̄панна̄ти хи па̄л̣ийам̣ вуттам̣. йади четтха со аттхо адхиппето сийа̄. евам̣ сабхи еттха̄вачара̄ еттхуппанна̄ти вуттам̣ сийа̄. напана вуттам̣. нача парийа̄паннасаддо уппаннасаддена саха сама̄наттхоти сакка̄ ваттум̣. на хи локуттарачитта̄ни тӣсу бхавесу уппанна̄ нипи татра парийа̄панна̄нийева хонтӣти. евам̣ та̄ва па̄л̣ийа̄ насаметӣти.

йадича со аттхо гахито сийа̄. еван̃ча сати тасмим̣ ка̄ме йе махаггата локуттарадхамма̄ уппаджджанти. тесам̣пи ка̄ма̄ вачарата̄паттидосо рӯпа̄вачарата̄ди муттидосоча а̄паджджати. йеча ка̄ма̄вачарадхамма̄ рӯпа̄рӯпабхӯмӣсу уппаджджанти. тесан̃ча рӯпа̄рӯпа̄ вачарата̄ паттидосо ка̄ма̄вачарата̄ муттидосоча а̄паджджатӣти. нану йебхуййавуттивасенапи кесан̃чи на̄мала̄бхо хоти. йатха̄ ваначарако сан̇га̄ма̄вачароти. тасма̄ идхапи тесам̣ дхамма̄нам̣ аттано аттано бхуммӣсу уппаннабахулатта̄ ка̄ма̄вачара̄ди на̄мала̄бхе сати на кочи досоти.на. еван̃хи сати локуттара дхамма̄нам̣ ка̄ма̄вачарата̄ди муччанаттхам̣ йебхуййена уппаннабхӯми висум̣ ваттабба̄ сийа̄. на ча са̄ на̄мабхӯми аттхи. йаттха те йебхуййена уппаджджантӣти. техи уппаджджанта̄ тӣсу бхавесу ева уппаджджанти. тасма̄ тесам̣ ка̄ма рӯпа̄рӯпа̄вачарата̄паттидосо дуннива̄ро сийа̄ти. евам̣ на̄на̄досайутто хотӣти. тасма̄сса татха̄ аттхам̣ аггахетва̄ еттха̄вачара̄ еттха парийа̄панна̄ти бхагавата̄ сам̣ван̣н̣итена па̄л̣инайеневасса аттхо гахетабботи. айан̃хеттха аттхо. ка̄ме авачарати парийа̄паннабха̄вена тасмим̣ аджджхога̄хетва̄ чарати паваттатӣти ка̄ма̄вачаранти. парийа̄паннабха̄вочана̄ма аттано а̄дха̄рабхӯтена тена ка̄мена саха сама̄наджа̄тиготтана̄мата̄ сан̇кха̄техи паритобха̄гехи тасмим̣ ка̄ме а̄паннабха̄во ануппавит̣т̣ха бха̄во. антогадхабха̄воти вуттам̣ хоти. соча татха̄ парийа̄паннабха̄во паригга̄хинийа̄ ка̄матан̣ха̄йа катоти дат̣т̣хаббо. етта̄вата̄ йедхамма̄ рӯпа̄рӯпасаттасанта̄набхӯта̄пи майхам̣ етети ка̄ма тан̣ха̄йа париггахита̄ ка̄ме парийа̄панна̄ва хонти. те ка̄ма̄вачара̄на̄ма̄ти сиддха̄ хонти. рӯпа̄рӯпа̄ вачаресупи айам̣ найо нетаббо. тесупана рӯпатан̣ха̄ арӯпатан̣ха̄ча паригга̄хинӣ тан̣ха̄ дат̣т̣хабба̄.

йепана дхамма̄ тин̣н̣ам̣ тан̣ха̄нам̣ париггахавимутта̄ хонти. те тӣсу бхавесу уппанна̄пи татра апарийа̄панна̄ева хонтӣти локуттара̄ на̄ма джа̄та̄ти ведитабба̄. еттхача пат̣т̣ха̄не а̄руппе ка̄маччхандам̣ нӣваран̣ам̣ пат̣ичча уддхаччанӣваран̣антиа̄дина̄ арӯпасаттасанта̄непи ка̄маччхандасан̇кха̄та̄йа ка̄матан̣ха̄йа уппатти вутта̄. тасма̄ рӯпа̄рӯпа бхӯмӣсу уппанна̄нам̣ ка̄мадхамма̄нам̣ паригга̄хинӣтан̣ха̄ рӯпа̄рӯпасаттасанта̄на гата̄пи дат̣т̣хабба̄. па̄л̣ийам̣ ка̄маччханданӣваран̣анти идам̣ нӣваран̣аджа̄тикатта̄ вуттам̣. на хи джха̄набхӯмӣсу екантанӣваран̣акичча̄ни нӣваран̣а̄ни сакка̄ ладдхунти. атра ка̄мабхедо ваттаббо. двека̄ма̄ киле сака̄моча, ваттхука̄моча̄ти. таттха тхапетва̄ рӯпа̄рӯпара̄ге ан̃н̃о саббопи лобхо имасмим̣ чатуббхӯмипариччхеде киле сака̄мона̄ма. тхапетва̄ча рӯпа̄рӯпа̄вачарадхамме ан̃н̃е саббепи тӣсу бхӯмӣсу уппанна̄ ка̄ма̄вачарадхамма̄ ваттхука̄мона̄ма̄ти. йам̣пана ат̣т̣хаса̄линийам̣ саббепи тебхӯмака̄ дхамма̄ ваттхука̄моти вуттам̣. там̣ маха̄ниддесе ниддит̣т̣хена суттантикапарийа̄йена вуттанти гахетаббам̣. на хи рӯпа̄рӯпа̄вачарадхамма̄ абхидхамме ка̄мана̄мена вутта̄ аттхӣти. [ка̄ма̄вачарападам̣]

19. рӯпа̄вачарам̣ арӯпа̄вачаранти еттха рӯпа̄рӯпасадда̄ та̄су бхӯмӣсу нирул̣ха̄ти дат̣т̣хабба̄. апича две бхӯмийо рӯпабхӯми, арӯпабхӯмӣти. таттха руппаналаккхан̣ам̣ рӯпам̣ йаттха наттхи, са̄ чатуббидха̄ бхумми арӯпабхӯмина̄ма. сеса̄ саттавӣсативидха̄ бхумми рӯпабхӯмина̄ма. таттхача хет̣т̣ха̄ ека̄дасавидха̄ бхумми ол̣а̄рикена ка̄мена висесетва̄ ка̄ма бхӯмӣти вутта̄. упари сол̣асавидха̄ бхумми рӯпабхӯмииччева вутта̄ти дат̣т̣хабба̄. йаттхапана тан̣ха̄ва̄ джха̄на̄нива̄ рӯпа̄рӯпасаддехи вутта̄ни. таттха ниссайассана̄мам̣ ниссите а̄ропанавасена ниссайопача̄ро ведитаббо. йаттхача ка̄ма̄вачара̄дисаддехи бхӯмиева вутта̄. таттха нисситасса на̄мам̣ ниссайе а̄ропанавасена ниссито пача̄роти. йаметтха ваттаббам̣, там̣ ка̄ма̄вачарападе вуттанайамева̄ти. айаметтха тебхӯмака париччхеде па̄л̣ианугата̄ параматтхадӣпана̄. йатха̄ха –

катаме дхамма̄ ка̄ма̄вачара̄. хет̣т̣хато авӣчинирайам̣ парийантам̣ каритва̄ упарито параниммитавасаваттӣдеве анто каритва̄ йам̣ етасмим̣ антаре еттха̄вачара̄ еттха парийа̄панна̄ кхандхадха̄туа̄йатана̄ рӯпа̄ ведана̄ сан̃н̃а̄ сан̇кха̄ра̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣. имедхамма̄ ка̄ма̄вачара̄. катаме дхамма̄ рӯпа̄вачара̄. хет̣т̣хато брахмалокам̣ парийантам̣ каритва̄ упарито аканит̣т̣хе деве анто каритва̄ йам̣ етасмим̣ антаре еттха̄вачара̄ еттха парийа̄панна̄ сама̄паннассава̄ упапаннассава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄риссава̄ читтачетасика̄ дхамма̄, име дхамма̄ рӯпа̄вачара̄. катаме дхамма̄ арӯпа̄вачара̄. хет̣т̣хато а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанупаге деве парийантам̣ каритва̄ упарито невасан̃н̃а̄ на̄сан̃н̃а̄ йатанупаге деве анто каритва̄ йам̣ етасмим̣ антаре. ла. име дхамма̄ арӯпа̄вачара̄ти.

[19] т̣ӣка̄су пана

йатха̄вуттам̣ сувисадам̣ па̄л̣инайам̣ аггахетва̄ ан̃н̃атха̄ вачанаттха̄ча виниччхайа̄ча еттха вутта̄. саббе те са̄рато на паччетабба̄ти.

нану ат̣т̣хаса̄линийамева теча ан̃н̃еча аттха̄ вутта̄ти. саччам̣. бхӯтам̣пана сувисадам̣ па̄л̣ианугатам̣ аттхам̣ н̃атва̄ ким̣виккхепена̄ти.

20. локуттаранти еттха луджджанапалуджджанат̣т̣хена локо вуччати йатха̄вутто тебхӯмакадхаммо. йатха̄ха луджджати палуджджатӣти кхо бхиккхаве тасма̄ локоти вуччатӣти. евам̣ санте локуттарадхамма̄нам̣пи нибба̄наваджджа̄нам̣ локата̄патти сийа̄. касма̄, тесам̣пи луджджанапалуджджанадхамматта̄ти. насийа̄. йаттха хи ниччо дхуво сассатоти маха̄джанасса миччха̄га̄хо нивисати. таттхева тасса нива̄ран̣аттхам̣ айам̣ локасаман̃н̃а̄ нийамӣйати. тасма̄ саббасо миччха̄га̄хавимутта̄нам̣ тесам̣ локата̄патти наттхӣти ваданти. йесам̣ва̄ луджджанам̣палуджджанан̃ча маха̄джанасса па̄кат̣ам̣. тесан̃н̃ева локата̄сиддхӣти наттхи локуттара̄нам̣ локаттаппасан̇готи. локато уттаратӣти локуттарам̣. маггачиттам̣. тато уттин̣н̣анти локуттарам̣. пхалачиттам̣. нибба̄нам̣пана идха налаббхатӣти. уттаран̣ан̃четтха тан̣ха̄ттайагга̄ха вимуттийа̄ тӣсу локесу апарийа̄паннабха̄войева. соча апарийа̄паннабха̄во кесам̣ дхамма̄нам̣ адхит̣т̣ха̄на бхӯтовийа гайхатӣти висум̣ ека̄ чатуттхӣ аваттха̄бхӯмина̄ма̄ти.

чатуббхӯмивибха̄гасса параматтхадӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

21. евам̣ читтам̣ бхӯмибхедена хӣнапан̣ӣта̄ нуккамато чатудха̄ ниддиситва̄ ида̄ни тадева чатуббидхам̣ читтам̣ йатха̄ниддит̣т̣хаккамена вибхаджанто патхамам̣ ка̄ма̄вачарачиттам̣. таттхача хӣнам̣ асобхан̣ачиттам̣. таттхача саббахӣнам̣ акусалачиттам̣ та̄ва дассетум̣ соманассасаха гатантиа̄дима̄ха. еттхача ка̄ма̄вачарачиттассапи акусала̄хетука сахетука̄нуккамо хӣна пан̣ӣта̄нуккамавасена вуттоти дат̣т̣хаббо.

[20] вибха̄ванийам̣ пана

упари вуччама̄на̄нам̣ бахӯнам̣ читта̄нам̣ собхан̣асан̃н̃а̄каран̣асукхаттхам̣ аппаке па̄па̄хетукейева патхамам̣ дассентоти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.