вӣтхи сан̇гаха параматтхадӣпанӣ
136. евам̣ читтаппабхеда сан̇гахо, четасикаппабхеда сан̇гахо, убхайаппабхеда сан̇гахоти читтачетасика̄нам̣ кайопабхеда сан̇гахе дассетва̄ ида̄ни вӣтхичиттаппаваттисан̇гахо вӣтхимутта читтаппаваттисан̇гахоти те сан̃н̃ева две паваттисан̇гахе дассетум̣ читтуппа̄да̄намиччевантиа̄дима̄ха. таттха уппаджджантӣти уппа̄да̄. таттха уппаджджанти. ан̃н̃асса асу татта̄читте иччева лаббхати. ити читтан̃ча читтеуппа̄да̄ча̄ти читтуппа̄да̄. читтачетасика̄ти вуттам̣ хоти. тесам̣ читтуппа̄да̄нам̣. иччевантиа̄дито пат̣т̣ха̄йа вуттаппака̄рена. сан̇гахамуттаранти джа̄тиниддесо йам̣. уттаре уттаме тайо пабхедасан̇гахе катва̄ти самбандхо. бхӯмипуггалабхедена̄ти сахаттхе каран̣авачанам̣. ка̄ма̄вачара̄дибхӯмибхедена духетука̄ди пуггалабхедена саддхинти аттхо. пубба̄паранийа̄митанти а̄ваджджана̄ди чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄ди пубба читта̄парачитта̄нуккамена нийа̄митам̣ ваваттхитам̣. паваттисан̇гахам̣на̄ма̄типи джа̄тиниддесойева. евам̣ на̄маке две паваттисан̇гахети аттхо. пат̣исандхипаваттийанти пат̣исандхипаваттӣсу. вачанавипалла̄со хеса. пат̣исандхика̄лепаваттика̄леча̄ти аттхо. пат̣исандхика̄ле паваттисан̇гахан̃ча паваттика̄ле паваттисан̇гахан̃ча̄ти две сан̇гахепаватти паваккха̄мӣти вуттам̣ хоти. айан̃ча аттхо упарисан̇гахе а̄раббха га̄тха̄йа па̄кат̣о. кечи пана ниддха̄ран̣е бхумманти ваданти. евам̣сати упари сан̇гахо пат̣исандхисан̇гахона̄ма сийа̄. на паватти сан̇гахо на̄ма. еван̃ча сати упари вӣтхимуттасан̇гахе а̄раббха га̄тха̄йам̣ сандхийам̣ паваттисан̇гахона̄ма ида̄ни вуччатӣти имина̄ на самети.
[115] т̣ӣка̄су пана
‘‘уттарам̣ ведана̄сан̇гаха̄дивибха̄гато уттама’’нти вуттам̣. там̣ вича̄ретаббам̣.
еван̃хи сати пакин̣н̣акасан̇гахова идха сан̇гахасаддена гахито сийа̄ти. йасма̄пана тин̣н̣ам̣ двиннан̃ча пабхедасан̇гаха̄нам̣ маджджхе т̣хатва̄ айам̣ анусандхига̄тха̄ паватта̄. тасма̄ пуббе тайопи пабхедасан̇гаха̄ идха сан̇гахасаддена гахетум̣ йутта̄ти дат̣т̣хабба̄. айам̣ пана паваттисан̇гахо ваттхудва̄ра̄ламбан̣ехи саддхим̣ йоджетва̄ вутто сувуттоти та̄ни тӣн̣и чхакка̄нипи пуна идха никкхитта̄ни.
[116] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘ваттхудва̄ра̄ламбан̣а сан̇гаха̄ хет̣т̣ха̄ катхита̄пи парипун̣н̣ам̣ катва̄ паваттисан̇гахам̣ дассетум̣ пуна никкхитта̄’’ти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.
на хи сакала̄ ваттхудва̄ра̄ламбан̣асан̇гаха̄ идха никкхитта̄ти. висайа̄нам̣ два̄ресу паватти висайапаватти. еттхача паваттӣти а̄па̄та̄гаманамева вуччати. ваккхати хи екачиттаккхан̣а̄ тӣта̄нива̄тиа̄дим̣. са̄ пана ка̄чи сӣгхатама̄, ка̄чи сӣгхатара̄, сӣгха̄, дандха̄, дандхатара̄, дандхатама̄ти чхадха̄ хотӣти. камма̄дӣнам̣ висайа̄нам̣ два̄ресу паватти паччупат̣т̣ха̄нам̣ а̄па̄та̄гаманам̣ висайаппаватти. ваккхати хи каммам̣ва̄ камманимиттам̣ва̄ гатинимиттам̣ва̄ каммабалена чханнам̣ два̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ паччупат̣т̣ха̄тӣти.
[117] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘висайесуча читта̄нам̣ паватти висайаппаваттӣ’’типи вуттам̣. там̣ на сундарам̣.
еван̃хи сати атипаритта̄рамман̣е висайаппаваттина̄ма анупапанна̄ а̄паджджатӣти. таттха̄ти тесу чхаккесу. дха̄тубхедам̣ патва̄дха̄туна̄наттам̣ пама̄н̣анти мананам̣ виджа̄нанато висум̣ катва̄ манодха̄ту висум̣ вутта̄. вин̃н̃а̄н̣абхедам̣ патва̄ пана йам̣кин̃чи мананам̣ виджа̄нане анто гадхамева̄ти вуттам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣.ла. чхавин̃н̃а̄н̣а̄нӣти чхавӣтхийо пана два̄раппаватта̄ читтапаваттийо йоджетабба̄ти самбандхо. чаккхудва̄ре паватта̄ вӣтхи чаккхудва̄равӣтхи. чаккхудва̄равика̄рам̣ пат̣ичча паватто читтаппабандхоти аттхо. евам̣ сесесу. аса̄дха̄ран̣ена чаккхувин̃н̃а̄н̣ена упалаккхита̄ вӣтхи чаккхувин̃н̃а̄н̣авӣтхи. суддхо пана мановин̃н̃а̄н̣апабандхо мановин̃н̃а̄н̣авӣтхи.
вибха̄ванийам̣ пана
‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣асамбандхинӣ вӣтхи тена саха ека̄рамман̣а ека два̄риката̄йа саха чаран̣абха̄вато чаккхувин̃н̃а̄н̣а вӣтхӣ’’ти вуттам̣.
два̄раппаватта̄ти два̄ре уппанна̄. там̣ там̣ два̄равика̄рам̣ пат̣ичча уппанна̄ти аттхо. читтаппаваттийоти читтапабандха̄. атимахантанти са̄ми аттхе паччаттавачанам̣. атимахантасса пан̃ча̄ламбан̣асса паватти.ла. атипариттасса пан̃ча̄ламбан̣асса паваттича̄ти пан̃чадва̄ре чатудха̄. манодва̄ре пана вибхӯтасса чхал̣а̄рамман̣асса паватти авибхӯтасса чхал̣а̄рамман̣асса паваттича̄ти двидха̄ти чхадха̄висайаппаватти ведитабба̄ти йоджана̄. атимаханта̄дибха̄во четтха а̄лока̄ди паччайа васенава̄ ваттху атимаханта̄дивасенава̄ ведитаббо. таттха сан̣хасукхумам̣пи дӯрам̣пи рӯпа̄дӣнам̣ адхит̣т̣ха̄наваттхуна̄ма а̄лока̄ди паччайа сампаттийа̄ сати атимахантамева. татха̄ хи буддхасса бхагавато патхама̄ти нӣха̄рака̄ла̄дӣсу лока виваран̣а па̄т̣иха̄рийапаватти ка̄ле авӣчинирайепи аканит̣т̣хепи парачаккава̄л̣есупи сан̣хасукхума̄нича дӯра̄нича рӯпа̄ни идха т̣хита̄ва пассанти. тада̄ хи ул̣а̄ро обха̄со па̄турахоси. тасса васена саббепи патхависинеру чаккава̄л̣а силуччайа̄дайо джа̄типхаликаккхандха̄ вийа сампаджджанти. маханто ул̣а̄ро обха̄со па̄турахоси атикаммадева̄нам̣ дева̄нубха̄ванти хи вуттам̣. упапаттидевабрахма̄дӣнам̣ пана паса̄даниссайабхӯта̄нам̣ обха̄саджа̄тата̄йапи патхавипаббата̄дайо чаккхурӯпа̄дӣнам̣ антарам̣ ка̄тум̣ насакконтӣти. татха̄ дӯрепи паббата̄дирӯпа̄ни ваттху атимахантата̄йа чандасӯрийа та̄рака̄ди рӯпа̄ни висайа ваттху махантата̄йа обха̄са джа̄тата̄йа ча ати маханта̄ни на̄ма хонтӣти. а̄лока̄дипаччайа̄нам̣ пана адхит̣т̣ха̄наваттхӯнан̃ча дуббала дуббалатара дуббалатама̄нуккамена маханта̄дибха̄во ваттабботи. йа̄ни пана пан̃ча̄ламбан̣а̄ни екачиттаккхан̣ам̣ атиккамма а̄па̄там̣ а̄гаччханти, та̄ни атимаханта̄рамман̣а̄нина̄ма. йа̄ни дваттичиттаккхан̣а̄ни атиккамма, та̄ни маханта̄рамман̣а̄ни. йа̄ни чату пан̃ча чха сатта ат̣т̣ха нава читтаккхан̣а̄ни атиккамма, та̄ни паритта̄рамман̣а̄ни. йа̄нипана дасека̄дасадва̄даса тераса чуддаса паннараса читтаккхан̣а̄ни атиккамма а̄па̄там̣ а̄гаччханти. та̄ни атипаритта̄ рамман̣а̄нӣти. паккхатича екачиттаккхан̣а̄тӣта̄нива̄тиа̄ди. вибхӯтасса̄ти па̄кат̣асса, авибхӯтасса̄ти апа̄кат̣асса. евам̣ чхачхакка̄ни сарӯпато ниддиситва̄ ида̄ни та̄ни сабба̄ни екато йоджетва̄ вӣтхичиттаппаваттим̣ виттха̄ренто катханти пуччхитва̄ рӯпа̄рӯпа̄нам̣ та̄ва аддха̄напариччхедам̣ дассетум̣ уппа̄дат̣т̣хитӣтиа̄ди ма̄ха. таттха катханти кена пака̄рена вӣтхичиттаппаватти хотӣти аттхо.
[118] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘катханти кена пака̄рена атимаханта̄дивасена висайа ваваттха̄нам̣ хотӣти пуччхитва̄ читтаккхан̣авасена там̣ пака̄сетум̣ уппа̄дат̣т̣хитӣтиа̄ди а̄раддха’’нти вуттам̣. там̣ йуттам̣ вийа на диссати.
еван̃хи сатиа̄дито пан̃чаннам̣ чхакка̄нам̣ ока̄сона̄ма насийа̄. нача уппа̄дат̣т̣хити.ла. рӯпадхамма̄нама̄йӯти идам̣ висайа ваваттха̄наттхамева вуттанти сакка̄ вин̃н̃а̄тунти. уппаджджанам̣ уппа̄до. сабха̄ва пат̣ила̄бхоти аттхо. т̣ха̄нам̣ т̣хити. йатха̄ладдхасабха̄васса аниваттӣти аттхо. бхан̃джанам̣ бхан̇го. тасса париха̄йитва̄ антарадха̄нанти аттхо. екачиттаккхан̣ам̣на̄ма̄ти екасса читтасса кхан̣она̄ма. со пана кхан̣о аччхара̄сан̇гха̄т̣аккхан̣асса аккхиниммиланаккхан̣ассача анекакот̣и сатасахассабха̄го дат̣т̣хаббо. аччхара̄сан̇гха̄т̣аккхан̣е анекакот̣исатасахассасан̇кха̄ ведана̄ уппаджджантӣти хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. а̄чарийа̄нандаттхераматена панеттха уппа̄дабхан̇га васенакхан̣адвайам̣ екачиттаккхан̣ам̣на̄ма̄ти ваттаббам̣. йатха̄ хи локе виджджуна̄ма ваддхана̄нантарамева бхиджджати. на панасса̄ ваддханасса бхиджджанассача антара̄ т̣хитина̄ма висум̣ пан̃н̃а̄йати. йатха̄ ча уддхам̣ уджум̣ кхиттам̣ лед̣д̣у уппатитва̄ патати. на пана уппатанасса патанасса ча антара̄ т̣хитина̄ма висум̣ диссати. татха̄ читтам̣пи. там̣пи хи удайа бха̄га̄нантарамева вайабха̄ге патати. на панасса рӯпадхамма̄нам̣ вийа тесам̣ двиннам̣ бха̄га̄нам̣ маджджхе висум̣ еко ган̣анӯпаго т̣хитибха̄гона̄ма упалаббхати. еван̃ча катва̄ йамакесу читтасса уппа̄дабхан̇га̄ва таттха таттха вутта̄. висесато пана читтайамаке уппаннам̣ уппаджджама̄нанти. бхан̇гаккхан̣е уппаннам̣. но ча уппаджджама̄нам̣. уппа̄даккхан̣е уппаннан̃чева уппаджджама̄нан̃ча̄тиа̄дина̄ бхан̇гуппа̄да̄ва читтасса вутта̄. катха̄ваттхумхича екам̣ читтам̣ дивасам̣ тит̣т̣хатӣти а̄манта̄. упаддхадивасо уппа̄даккхан̣о. упаддхадивасо вайаккхан̣оти. на хевам̣ ваттаббе. екам̣ читтам̣ две дивасе тит̣т̣хатӣти а̄манта̄. еко дивасо уппа̄даккхан̣о. еко дивасо вайаккхан̣оти нахевам̣ ваттаббе. екам̣ читтам̣ чатта̄ро дивасе тит̣т̣хатӣти а̄манта̄. две диваса̄ уппа̄даккхан̣о. две диваса̄ вайаккхан̣оти на хевам̣ ваттаббе.ла. ма̄сам̣. две ма̄се. чатта̄рома̄се.ла. сам̣ваччхарам̣, две сам̣ваччхара̄ни. чатта̄ри сам̣ваччхара̄ни.ла. каппам̣. две каппе. чатта̄ро каппетиа̄дина̄ две уппа̄давайабха̄га̄ва читтасса вутта̄. на т̣хитибха̄го. йади со висум̣ упалаббхеййа. екам̣ читтам̣ дивасам̣ тит̣т̣хатӣти а̄манта̄. дивасасса патхамо бха̄го уппа̄даккхан̣о. дутӣйо т̣хитиккхан̣о. татӣйо вайаккхан̣оти евам̣ маха̄тхерена вича̄рито сийа̄. тайо дивасе тайо ма̄се тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни тайо каппети има̄нипи авадждже табба̄ниева сийунти. еттха сийа̄, нану суттантесу тӣн̣и ма̄ни бхиккхаве сан̇кхатасса сан̇кхата лаккхан̣а̄ни. катама̄нитӣн̣и, уппа̄до пан̃н̃а̄йати. вайо пан̃н̃а̄йати. т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йатӣти вуттам̣. татха̄ ведана̄йа уппа̄до пан̃н̃а̄йати. вайо пан̃н̃а̄йати. т̣хита̄йа ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йати. сан̃н̃а̄йа. сан̇кха̄ра̄нам̣. вин̃н̃а̄н̣асса уппа̄до.ла. пан̃н̃а̄йатӣти вуттам̣. тасма̄ читтасса татӣйо т̣хитибха̄го висум̣ упалаббхати йева̄ти.на. пабандхат̣хитийа̄ ева таттха вуттатта̄ти. катхам̣ вин̃н̃а̄йатӣти че, уппа̄давайе патхамам̣ ватва̄ паччха̄ пуна висум̣ т̣хитасса ан̃н̃атхаттхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти имасса вуттатта̄ти. итаратха̄ уппа̄до пан̃н̃а̄йати. т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йати. вайо пан̃н̃а̄йатӣти вуттам̣ сийа̄ти. нану пабандхат̣хити на̄ма пан̃н̃атти хоти. са̄ча асан̇кхата̄, суттанта̄нича сан̇кхата лаккхан̣а висайа̄ни. тасма̄ са̄ пабандхат̣т̣хити таттха вутта̄ти насакка̄ вин̃н̃а̄тунти че. на на сакка̄. абхидхаммепи сан̇кхатадхамманиддесесу самӯха сан̣т̣ха̄на сантати пан̃н̃аттӣхипи ниддесасса дит̣т̣хатта̄. татха̄ хи рӯпа̄йатананиддеса̄дӣсу дӣгхам̣ рассам̣ сан̣хам̣ тхулам̣ ват̣т̣ам̣ париман̣д̣алам̣ чатурассам̣ чхал̣ам̣сам̣ ат̣т̣хам̣сам̣ сол̣асам̣сам̣ ниннам̣ тхалантиа̄дина̄, вибхан̇ге ча кеса̄ лома̄ накха̄ данта̄тиа̄дина̄ пан̃н̃аттисисена сан̇кхатадхамма̄ ниддит̣т̣ха̄ти. суттантесу ваттаббамева наттхи. ӣдисесу хи т̣ха̄несу пан̃н̃аттивасена паватта̄пи десана̄ сан̇кхатадхаммамева а̄хачча тит̣т̣хати. тасма̄ йатха̄ уппа̄дабхан̇га̄нам̣ паччекам̣ екеко кхан̣о читтасса лаббхати. на татха̄ т̣хитийа̄ти. айам̣ а̄чарийа̄нандаттхе расса адхиппа̄йо. айан̃ча ва̄до сам̣йуттат̣т̣хакатха̄йам̣ ева а̄гато. соча сан̇гахака̄рена пат̣иккхитто. вуттан̃хи таттха, апаре пана ваданти. арӯпадхамма̄нам̣ джара̄кхан̣она̄ма насакка̄ пан̃н̃апетум̣. самма̄ самбуддхоча ведана̄йа уппа̄до пан̃н̃а̄йати. вайо пан̃н̃а̄йати. т̣хита̄йа ан̃н̃атхаттхам̣ пан̃н̃а̄йатӣти ваданто арӯпадхамма̄нам̣пи тӣн̣и лаккхан̣а̄ни пан̃н̃апети. бха̄ниаттхиккхан̣ам̣ упа̄да̄йа лаббхантӣти ватва̄ –
аттхита̄ саббадхамма̄нам̣, т̣хитина̄ма павуччати;
тассева бхедо маран̣ам̣; саббада̄ саббапа̄н̣инанти.
има̄йа а̄чарийага̄тха̄йа таматтхам̣ са̄дхенти. атхава̄, сантативасена т̣ха̄нам̣ ведитаббантича ваданти. имасмим̣ пана сутте айам̣ висесо наттхи. тасма̄ а̄чарийага̄тха̄йа суттам̣ аппат̣иба̄хетва̄ суттамева пама̄н̣ам̣ ка̄таббанти. таттха джара̄кхан̣она̄ма уппа̄даккхан̣абхан̇гаккхан̣а̄нам̣ маджджхе висум̣ джара̄йа кхеттабхӯто т̣хӣтиккхан̣о вуччати. ан̃н̃атхаттанти джара̄ева. аттхиккхан̣анти кхан̣адвайамева. пат̣иккхиттопи пана айам̣ ва̄до катха̄ваттху па̄л̣ийа̄ саддхим̣ сут̣т̣ху саметийева. апича, уддхам̣ уппатитасса лет̣т̣усса уппатананиватти вийа йа̄ читтасса удайасан̇кха̄тасса вад̣д̣ханасса ниваттина̄ма аттхи. на хи удайе аниваттанте вайона̄ма самбхаватитӣ. са̄ ева удайа парийантаматтабхӯта̄ идха т̣хитипарийа̄йоти сакка̄ ваттум̣. со пана висум̣ ган̣анӯпаго еко кхан̣она̄ма нахотӣти катва̄ абхидхамме двеева кхан̣а̄ читтасса вутта̄. удайабха̄гасса пана а̄ди кот̣им̣ вайабха̄гассаантакот̣ин̃ча тхапетва̄ маджджхебха̄гадвайаниссита̄ парипаччана лаккхан̣а̄ джара̄на̄ма арӯпадхамма̄нам̣пи лаббхатийева. там̣ сандха̄йа дха̄тукатха̄йам̣ джара̄двӣхикхандхехисан̇гахита̄тивуттанти дат̣т̣хаббам̣.
[119] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘уппа̄дабхан̇га̄ваттха̄хи бхинна̄ бхан̇га̄бхимукха̄ваттха̄пи иччхитабба̄. са̄ т̣хитина̄ма̄’’ти вуттам̣. там̣ катха̄ваттхупа̄л̣ийа̄ саха на самети.
упаддхадивасо уппа̄даккхан̣о. упаддхадивасо вайаккхан̣о. патхамо дивасо уппа̄даккхан̣о. дутӣйо вайаккхан̣оти хи вича̄рентена уппа̄дабхан̇га̄ваттха̄ хи бхинна̄ татӣйа̄ аваттха̄ тассам̣ па̄л̣ийам̣ пат̣иккхитта̄йева хотӣти.
[120] етена йан̃ча таттха
‘‘па̄л̣ийам̣ пана венеййаджджха̄сайа̄ нуромато найадассанавасена са̄ на вутта̄. атидхаммадесана̄пи хи када̄чи венеййаджджха̄сайа̄нуродхена паваттати. йатха̄, рӯпасса уппа̄до упачайо сантатӣти двидха̄ бхиндитва̄ десито’’ти вуттам̣. там̣пи пат̣иккхиттам̣ хоти. вибха̄га̄рахасса хи дхаммасса вибха̄гакаран̣ам̣на̄ма венеййавасена̄типи дхаммавасена̄типи йуджджати. виджджама̄не сати висум̣ катва̄ ваттаббасса абхидхамме авачанам̣ пана венеййавасена̄ти на йуттаметанти.
[121] йампи таттха
‘‘суттеча тӣн̣и ма̄ни бхиккхаве сан̇кхатасса сан̇кхаталаккхан̣а̄ни. катама̄ни тӣн̣и. уппа̄до пан̃н̃а̄йати. вайо пан̃н̃а̄ йати. т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йатӣти евам̣ сан̇кхатадхаммассева лаккхан̣адассанаттхам̣ уппа̄да̄дӣнам̣ вуттатта̄ насакка̄ пабандхасса пан̃н̃аттисабха̄васса асан̇кхатасса т̣хити таттха вутта̄ти вин̃н̃а̄ту’’нти вуттам̣. там̣пи на гахетаббам̣.
абхидхаммепи хет̣т̣ха̄ вуттанайена пан̃н̃аттисӣсена сан̇кхатадхамма̄нам̣ ниддесасса дит̣т̣хатта̄ти.
[122] йампи таттха
‘‘упасаггассача дха̄тваттхейева паваттанато пан̃н̃а̄йатӣти етасса вин̃н̃а̄йатӣти аттхо’’ти вуттам̣. там̣пи на йуттам̣.
йатха̄нуломаса̄санан̃хи суттам̣. тасма̄ таттха винеййа̄нам̣ сут̣т̣ху пан̃н̃а̄йанамева адхиппетанти. арӯпам̣ арӯписабха̄ватта̄ лахупарин̣а̄мам̣. рӯпам̣ пана рӯпидхамматта̄йева дандхапарин̣а̄манти вуттам̣ та̄нипана.ла. рӯпадхамма̄на ма̄йӯти.
[123] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘га̄хакагахетабба бха̄васса там̣там̣ кхан̣авасена ниппаджджанато’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. там̣ ака̄ран̣ам̣.
на хи га̄хакам̣ арӯпам̣ гахетаббан̃ча рӯпам̣ гахан̣асампаджджанаттхам̣ лахум̣ парин̣амати гарум̣ парин̣апатӣти сакка̄ ваттунти. та̄ни та̄диса̄ни саттарасаннам̣ читта̄нам̣ кхан̣а̄ни саттарасава̄ та̄ни читтаккхан̣а̄ни рӯпа дхамма̄нама̄йӯти йоджана̄. саттараса читтаккхан̣асамапама̄н̣а̄ни кхан̣а̄ни вин̃н̃атти рӯпалаккхан̣а рӯпаваджджа̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ а̄йуна̄ма̄ти вуттам̣ хоти. кхан̣аматтато пана ат̣т̣хакатха̄найена екапан̃н̃а̄сакхан̣а̄ни хонти, мӯлат̣ӣка̄найена дваттим̣сакхан̣а̄ни. таттхача а̄димхи две кхан̣а̄ни рӯпадхамма̄нам̣ екам̣ уппа̄даккхан̣амева. анте две екам̣ бхан̇гаккхан̣амева. маджджхе ат̣т̣хавӣса кхан̣а̄ни тесам̣ екам̣ т̣хитиккхан̣амева̄ти дат̣т̣хаббам̣. на хи дандхапарин̣ата̄нам̣ рӯпа̄нам̣ уппа̄дабхан̇га̄пи читтасса вийа лахука̄ бхавитум̣ арахантӣти. таттха вин̃н̃аттидвайам̣ екачиттаккхан̣икам̣. упачайасантатийо уппа̄даматта̄ аниччата̄ бхан̇гаматта̄. джарата̄ рӯпа дхамма̄нам̣ т̣хитиккхан̣аматта̄ти дат̣т̣хабба̄. мӯлат̣ӣка̄найена панеттха та̄ни пана сол̣асачиттаккхан̣а̄ни рӯпадхамма̄нама̄йӯти ваттаббам̣. т̣ӣка̄чарийо хи пат̣иччасамуппа̄давибхан̇ге а̄гатам̣ маха̄т̣т̣хакатха̄вачанам̣ патит̣т̣хапенто сол̣асачиттаккхан̣а̄йукабха̄вам̣ самбха̄вети, евам̣ сантепи кхандха вибхан̇гейева та̄ва рӯпа̄нам̣ уппа̄даниродхавидха̄насса маха̄ат̣т̣хакатха̄ ва̄дасса йамакапа̄л̣ивиродхам̣ дассетва̄ сан̇гахака̄рена пат̣исиддхатта̄ на сакка̄ там̣ патит̣т̣хапетунти. тасмим̣ ва̄де хи пат̣исиддхе таттха а̄гата̄ сол̣аса̄йуката̄ва̄ атирекасол̣аса̄йуката̄ва̄ пат̣исиддха̄йева хотӣти.
[124] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
там̣ т̣ӣка̄найам̣ тайидамаса̄ранти пат̣иккхипитва̄ тадаттхам̣ са̄ дхентена ‘‘пат̣исандхичиттена сахуппаннам̣ рӯпам̣ тато пат̣т̣ха̄йа саттарасамена саддхим̣ нируджджхати. пат̣исандхичиттасса т̣хитиккхан̣е уппаннам̣ рӯпам̣ ат̣т̣ха̄расамасса уппа̄даккхан̣е нируджджхатӣтиа̄дина̄ ат̣т̣хакатха̄йамева саттарасачиттаккхан̣асса а̄гататта̄’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. там̣ на сундарам̣.
йан̃хи сан̇гахака̄расса саттараса̄йукавачанам̣ т̣ӣка̄ка̄рена вича̄ритам̣. тадева дассетва̄ т̣ӣка̄найо пат̣иккхиттоти на йуттаме танти. екачиттасса кхан̣ам̣ вийа кхан̣ам̣ екачиттаккхан̣ам̣. аттхато абхиннам̣пи хи кхан̣ам̣ идам̣ читтасса идам̣ рӯпа̄нанти каппана̄васена бхиннам̣ вийа катва̄ упачарӣйатӣти. екачиттаккхан̣ам̣ атӣтам̣ етесанти екачиттаккхан̣а̄тӣта̄ни. атимахантабхӯта̄ни пан̃ча̄рамман̣а̄ни.
[125] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘ета̄нива̄ там̣ атӣта̄нӣти екачиттаккхан̣а̄тӣ ка̄нӣ’’типи вуттам̣. там̣ на сундарам̣.
на хи нируддхадхаммависайо атӣтасаддо кин̃чи атиккамитва̄ уддхам̣ а̄гата̄ни паччуппаннарӯпа̄ни дӣпетӣти сакка̄ ваттунти. бахӯни читтаккхан̣а̄ни атӣта̄ни етесанти бахучиттаккхан̣а̄тӣта̄ни. маханта̄ди бхӯта̄ни пан̃ча̄рамман̣а̄ни. рӯпадхамма̄нам̣ пана рӯпадхаммесвева а̄па̄та̄гамане тхокам̣ балавантата̄ иччхитабба̄. теча т̣хитиккхан̣ейева парипун̣н̣апаччайупаладдха̄ хутва̄ балаванта̄ хонтӣти вуттам̣ т̣хитипатта̄нева̄ти. евасаддена т̣ӣка̄ка̄расса ва̄дам̣ нӣва̄рети. со хи уппаджджама̄намева рӯпам̣ паса̄де гхат̣т̣етӣти иччхатӣти. пан̃ча̄ламбан̣а̄ни пан̃чадва̄ре а̄па̄тама̄гаччхантӣти еттха рӯпасадда̄рамман̣а̄ни асампатта васена итара̄нича сампаттавасена гочарабха̄вам̣ упагаччханти. айан̃ча висесогхат̣т̣анависесена ведитаббо. пурима̄нихи две нимиттавасенева гхат̣т̣енти. на ваттхувасена. паччхима̄ни пана тӣн̣иваттхувасена гхат̣т̣енти. на нимиттаматтавасена нимиттагхат̣т̣анан̃чана̄ма асампатта̄нан̃н̃ева на сампатта̄нам̣. ваттхугхат̣т̣анам̣ пана сампатта̄нан̃н̃ева. но асампатта̄ хоти. нанти. йатха̄ хи тӣре гаччханта̄нам̣сарӣранимитта̄ни поккхаран̣и йа̄удаке диссанти. тасмим̣ удаке ороханта̄нам̣ пана та̄ни таттха на диссанти. евамева сампатта̄ни рӯпасадда̄рамман̣а̄ни нагхат̣т̣енти. касма̄, висайависайӣнам̣ маджджхе а̄локасса а̄ка̄сассача абха̄вена нимиттока̄сасса абха̄вато. асампатта̄нийева пана аттано нимиттупат̣т̣ха̄панавасена гхат̣т̣енти. касма̄, нимиттока̄сасса ладдхатта̄. итара̄ни пана тӣн̣и йатха̄джа̄таваттхувасенева гхат̣т̣енти. тасма̄ та̄ни сампатта̄нийева гхат̣т̣енти. но асампатта̄нӣти. таттха йа̄ни асампатта̄нийева хутва̄ гхат̣т̣енти. та̄ни сайам̣ дӯре т̣хатва̄ нимитта аппана̄васена гхат̣т̣итатта̄ екекасмим̣ паса̄де чандаман̣д̣ала сӯрийа ман̣д̣ала̄дивасена асанисаддаман̣д̣ала мен̣д̣асаддаман̣д̣ала̄дивасена ча маханта̄нипи бахӯнипи а̄па̄тама̄гаччхантийева. итара̄ни пана тӣн̣и сампатта̄нийева гхат̣т̣ентӣти екекасмим̣ паса̄де екекамева а̄па̄тама̄гаччхантӣти дат̣т̣хаббам̣. идан̃ча пан̃чадва̄равасена вуттам̣. мано два̄ре пана сабба̄нипи а̄рамман̣а̄ни асампатта̄нийева а̄па̄тама̄гаччхантӣти. еттхача пан̃чадва̄рети идам̣ аса̄дха̄ран̣а два̄радассанавасена вуттам̣. та̄ни пана пан̃ча̄ламбан̣а̄ни йада̄сакасакадва̄ре гхат̣т̣енти. тада̄ манодва̄репи апа̄та ма̄гаччхантийева. екекам̣ а̄рамман̣ам̣ двӣсу двӣсу два̄ресу апа̄та ма̄гаччхатӣти хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. тасма̄ йада̄ чандам̣ва̄ сӯрийам̣ва̄ паббатам̣ва̄ руккхам̣ва̄ йам̣кин̃чива̄ пассанти. тада̄ екекасмим̣ чаккхупаса̄де екека̄ни манодва̄ре еканти анека̄ни чандаман̣д̣ала̄дӣни екаккхан̣е упат̣т̣хаханти, евам̣ сеса̄рамман̣е сӯти дат̣т̣хаббам̣. апа̄та̄гаманан̃четтха лан̃чхака̄нам̣ та̄лапан̣н̣е лан̃чханакхандхам̣ тхапетва̄ муггарена пахаран̣ака̄ле лан̃чханакхандхасса та̄лапан̣н̣е а̄па̄тетва̄ аккхарупат̣т̣ха̄панам̣ вийа дат̣т̣хаббам̣. йато два̄ра̄нам̣ вика̄раппатти хотӣти.
[126] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘а̄бхога̄нурӯпам̣ анекакала̄пагата̄ни а̄па̄там̣ а̄гаччхантӣ’’ти вуттам̣. таттха а̄бхога̄нурӯпанти идам̣ вича̄ретаббам̣.
йаттака̄ни хи пан̃ча̄ламбан̣а̄ни чаккха̄дипатхе а̄лока̄ди сахита̄ни хутва̄ т̣хита̄ни хонти. таттака̄ни сабба̄ни нидда̄йантассапи висан̃н̃и бхӯтассапи ан̃н̃авихитассапи йам̣кин̃чи джха̄нам̣ва̄ пхалам̣ва̄ ниродхам̣ва̄ сама̄паджджантассапи а̄бхогена вина̄ аттано два̄ресу а̄па̄тама̄гаччхантийева. накевалам̣ аттанодва̄ресу ева. атхакхо манодва̄репи. накевалам̣ бхаван̇гаманодва̄реева. а̄ваджджана̄дӣсу пана чатуббхӯмака вӣтхичиттесупи а̄па̄там̣ а̄гаччхантийева. айам̣на̄ма мано манодва̄рам̣ нахотӣти наваттабботи хи два̄ракатха̄йам̣ вуттам̣. айан̃ча аттхо патхамаджджха̄насса саддо кан̣т̣акоти имина̄ па̄т̣хена дӣпетаббо. патхамаджджха̄нам̣ сама̄паннасса хи саддо сотамхи гхат̣т̣етва̄ джха̄начиттасан̇кха̄те манодва̄ре а̄па̄тама̄гаччхати. тада̄ джха̄начитта сантати чалитва̄ воччхиджджати. джха̄на̄ вут̣т̣ха̄ти. бхаван̇гапа̄то хоти. там̣ садда̄рамман̣ам̣ вӣтхичиттам̣ паваттатӣти. дутӣйаджджха̄на̄дӣни сама̄паджджанто пана аппакена саддена навут̣т̣ха̄ти. адхиматтасаддена пана вут̣т̣ха̄тийева. на хи та̄ни а̄нен̃джапатта̄нина̄ма хонти. арӯпаджджха̄на̄ниева пана а̄нен̃джапатта̄нина̄ма хонти. тасма̄ та̄ни сама̄паджджанто адхиматтасадденапи навут̣т̣ха̄тийева̄ти. тесу пана татха̄ а̄па̄тама̄гатесу тада̄рамман̣а̄ни вӣтхичитта̄ни паваттантийева̄ти наваттаббам̣. бхаван̇га сантатийа̄ва̄ джаванасантатийа̄ва̄ воччхинна̄йа паваттанти. авоччхинна̄йа напаваттанти. паваттама̄на̄нипи а̄рамман̣а̄ дхиматта̄дивасена ладдхапаччайависесе екекасмим̣ а̄рамман̣еева паваттанти. на екаккхан̣е пан̃часӯти дат̣т̣хаббам̣. еттхача аттхаваса̄ вибхатти парин̣а̄моти катва̄ екачиттаккхан̣а̄тӣта̄ни т̣хитипатта̄нева пан̃ча̄ ламбан̣а̄ни екачиттаккхан̣а̄тӣте т̣хитиппатте ева пан̃чадва̄ре баху читтаккхан̣а̄тӣта̄ни бахучиттаккхан̣а̄тӣтети йоджетаббам̣.
[127] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘те пана паса̄да̄ бхаван̇гачаланасса анантарапаччайабхӯтена бхаван̇гена саддхим̣ уппанна̄’’ти вуттам̣.
евам̣ пана сати бахучиттаккхан̣а̄тӣта̄нипи пан̃ча̄ламбан̣а̄ни екачиттаккхан̣а̄тӣтеева пан̃чадва̄ре а̄па̄тама̄гаччхантӣти а̄паджджати. ета рахи пана екаккхан̣е сахуппанна̄нан̃н̃ева ваттха̄рамман̣а̄нам̣ гхат̣т̣анам̣ иччханти. сахуппанна̄нива̄ пана хонту на̄нуппанна̄нива̄, балавабха̄войева паман̣анти амха̄кам̣ кханти. саббам̣ вича̄ретва̄ гахетаббам̣.
[128] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘а̄ваджджанена саддхим̣ уппанна̄ти апаре’’ти вуттам̣. там̣ на йуджджати.
еван̃хи сати ан̃н̃адева пан̃ча̄рамман̣а̄нам̣ а̄па̄та̄гаманаваттху. ан̃н̃адева пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ ниссайаваттхӯти евам̣ вируддхасса аттхасса а̄паджджанатоти. евам̣ пан̃чадва̄ре висайапаваттийа̄ а̄дилаккхан̣ам̣ дассетва̄ ида̄ни саббапа̄рипӯрам̣ висайапаваттивибха̄гам̣ вӣтхичиттапаваттин̃ча дассенто тасма̄тиа̄дима̄ха. татоти тасма̄ чаккхусса а̄па̄та̄гаманапаччайа̄. чаккхусса а̄па̄та̄гаманена сахева бхаван̇гассапи а̄па̄там̣ а̄гаччхатийева̄ти вуттам̣ двиккхаттум̣бхаван̇гечалитети. чаланан̃четтха йатха̄ гахитам̣ камма̄ди а̄рамман̣ам̣ мун̃читва̄ ида̄ни аттани а̄па̄там̣ а̄гаччхантам̣ абхинава̄рамман̣ам̣ гахетум̣ усса̄хаджа̄тасса вийа бхаван̇гасанта̄насса вика̄раппатти дат̣т̣хаббам̣. еттхача чаккхусса а̄па̄та̄гаманам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттийа̄ ева ка̄ран̣ам̣. на а̄ваджджануппаттийа̄. бхаван̇гасса а̄па̄та̄гаманамева пана а̄ваджджануппаттийа̄пи ка̄ран̣ам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣.
[129] вибха̄ванийам̣ пана
манодва̄репи а̄па̄та̄гаманам̣ висум̣ апатва̄ рӯпа̄дӣнам̣ чаккха̄дису гхат̣т̣анам̣на̄ма йогйадеса̄ват̣т̣ха̄нам̣ ева. тамевача бхаван̇гу паччхедассапи ка̄ран̣ам̣ хотӣти катва̄ ‘‘пан̃часу хи паса̄десу йогйадеса̄ват̣т̣ха̄на васена а̄рамман̣е гхат̣т̣ите паса̄дагхат̣т̣ана̄нубха̄вена бхаван̇гасантати воччхиджджама̄на̄тиа̄ди’’ вуттам̣. там̣ татха̄ на дат̣т̣хаббам̣.
на хи йогйадеса̄ват̣т̣ха̄намева гхат̣т̣ананти сакка̄ ваттум̣. йогйадесепана т̣хатва̄ нимиттагхат̣т̣анавасена ваттхугхат̣т̣анавасенача асани нипа̄товийа паса̄десу йуджджханам̣ мантханам̣ кхобхакаран̣ам̣ гхат̣т̣ананти ча а̄па̄та̄гамананти ча вуччатӣти дат̣т̣хаббам̣. айан̃ча аттхо хет̣т̣ха̄ вуттойева. еттхача айам̣пи еко дхамманийа̄мойева̄ти катва̄ на̄на̄ т̣ха̄нийесу двӣсу двӣсу два̄ресу сахева а̄па̄та̄гаманам̣ паччетаббам̣. рӯпа̄дина̄ паса̄де гхат̣т̣ите там̣ нисситассева пан̃чавин̃н̃а̄н̣асса чаланам̣ сийа̄. катхам̣ пана хадайаваттхунисситасса бхаван̇гасса̄ти на чодетаббанти.
[130] вибха̄ванийам̣ пана
тамева чоданам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ там̣ парихаранто ‘‘сантати васена ека̄баддхатта̄’’тиа̄дима̄ха. таттха сантативасена̄ти наваттаббам̣. сан̣т̣ха̄навасена̄ти пана ваттаббам̣. саббан̃четам̣ са̄рато на паччетаббам̣.
касма̄, та̄дисасса ануккамачаланасса ат̣т̣хакатха̄йамева дал̣хам̣ пат̣иккхиттатта̄. вуттан̃хи таттха екекам̣ а̄рамман̣ам̣ двӣсу двӣсу два̄ресу а̄па̄тама̄гаччхатӣти. рӯпа̄рамман̣ан̃хи чаккхупаса̄дам̣ гхат̣т̣етва̄ тан̇кхан̣ейева манодва̄ре а̄па̄там̣ а̄гаччхати. бхаван̇гачаланасса паччайо хотӣти аттхо. садда гандха раса пхот̣т̣хаббесупи есева найо. йатха̄ хи сакун̣о а̄ка̄сена̄гантва̄ руккхагге нилӣйама̄нова руккхаса̄кхан̃ча гхат̣т̣ети. чха̄йа̄часса патхавийам̣ пат̣ихан̃н̃ати. са̄кха̄гхат̣т̣ана чха̄йа̄пхаран̣а̄ни апуббам̣ ачаримам̣ екаккхан̣ейева бхаванти. евам̣ паччуппаннарӯпа̄дӣнам̣ чаккхупаса̄да̄дигхат̣т̣анан̃ча бхаван̇гача̄лана саматтхата̄йаманодва̄реа̄па̄та̄гаманан̃чаапуббам̣ ачаримам̣ екаккхан̣ейева хотӣти. евам̣ сакун̣опама̄йа сахатан̇кхан̣ейева̄ти ча апуббам̣ачаримам̣ екаккхан̣е йева̄тича ватва̄ дал̣хам̣ пат̣ибхиддхатта̄ там̣ ануккамачаланам̣ ачинтетва̄ дхамманийа̄мавасена екаппаха̄рачаланамева паччетаббанти. бхаван̇гасотам̣воччхиндитва̄ти бхаван̇гапава̄хам̣ саббасо аваччхиннам̣ катва̄. а̄ваджджантанти адисва̄ва ким̣на̄метанти а̄ваджджа ма̄нам̣. пассантанти атта паччаккхам̣ курума̄нам̣. сампат̣иччхантанти мун̃читум̣ адатва̄ йатха̄дит̣т̣хам̣ рӯпам̣ пат̣и ган̣хантам̣. сантӣрайама̄нанти сут̣т̣ху тӣрентам̣вича̄рентам̣. ваваттхапентанти сут̣т̣ху асан̇карато тхапентам̣ саллаккхентанти аттхо. йонисоманасика̄ра̄дивасена ладдхопаччайо йена̄ти ладдхапаччайам̣. йам̣кин̃чи джаванам̣ джаватӣти самбандхо. там̣ пана джаванам̣ а̄рамман̣асса дуббалака̄лева̄ муччха̄ маран̣а̄саннака̄лесува̄ чхаккхаттум̣ ва̄ пан̃чаккхаттумевава̄ джаватӣти вуттам̣ йебхуййена̄ти. джаватӣти асанинипа̄тасадисена джавена паваттати. таттха патхамаджаванам̣ аладдха̄ севанатта̄ саббадуббалам̣ хоти. тато дутӣйам̣ балавам̣. тато татӣйам̣. тато чатуттхам̣. идам̣ пана саббабалавам̣ муддхапаттам̣ хоти. ито пат̣т̣ха̄йа ануккамена париха̄йама̄нам̣ паваттати. саттамава̄ре гате париккхӣн̣аджавам̣ хотӣти ведитаббам̣. джавана̄ нубандха̄нити йатха̄ пат̣исотам̣ гаччхантим̣ на̄вам̣ удакам̣ тхокам̣ анубандхати анугаччхати. евам̣ джаванам̣ анубандха̄ни. две тада̄рамман̣апа̄ка̄нӣти двиккхаттум̣ тада̄рамман̣акичча̄ни випа̄качитта̄ни паваттанти. йатха̄раханти а̄рамман̣аджавана сатта̄нурӯпам̣. бхаван̇гапа̄тоти имасмим̣ атиханта̄рамман̣е а̄ваджджанато патхамабхаван̇гачаланатойевава̄ пат̣т̣ха̄йа ут̣т̣хитам̣ самут̣т̣хитам̣ читтасанта̄нам̣ йа̄вачатуттхаджавана̄ самут̣т̣хахитва̄ пан̃чамаджаванато пат̣т̣ха̄йа патитамева хоти. евам̣ сантепи самут̣т̣хитавегасса саббасо апариккхӣн̣ата̄йа патитанти навуччати. дутӣйатада̄рамман̣ато парам̣ пана самут̣т̣хитавегасса саббасо париккхӣн̣атта̄ тада̄ ева там̣читтасанта̄нам̣ патитам̣на̄ма хоти. тасма̄ патанам̣ па̄то. бхаван̇габха̄веначиттасанта̄насса па̄то бхаван̇гапа̄то, бхаван̇гам̣ хутва̄ па̄тоти аттхо дат̣т̣хаббо. бхаван̇гакичче бхаван̇гат̣т̣ха̄не бхаван̇га̄рамман̣еча па̄то бхаван̇гапа̄тотива̄. имасмим̣ т̣ха̄не дова̄рикопама̄, га̄миллопама̄, амбопама̄ча ваттабба̄. та̄сабба̄пи ат̣т̣хакатха̄йам̣ гахетабба̄. етта̄вата̄ саттарасса читтаккхан̣а̄ни парипӯрепа̄ти самбандхо. еттхача чхачхаккайоджана̄ ваттабба̄. йаттха хи рӯнтӣ рамман̣ам̣ гхат̣т̣ети. там̣ чаккхуваттхум̣ нисса̄йа таттха гхат̣т̣итам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ а̄раббха чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. итара̄ни пана а̄ваджджана̄дӣни мано вин̃н̃а̄н̣а̄ни аттано аттано атӣта̄нантарачиттена сахуппаннам̣ хадайаваттхум̣ нисса̄йа тамева̄рамман̣ам̣ а̄раббха уппаджджанти. чаккхудва̄ра манодва̄ра̄ни саббесам̣пи вӣтхичитта̄нам̣ два̄ракиччам̣ са̄дхенти. айан̃ча вӣтхи чаккхудва̄ре уппаннатта̄ чаккхудва̄равӣтхӣти. чаккхувин̃н̃а̄н̣ена упалаккхитатта̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣авӣтхӣтича вуччати. екачиттаккхан̣ам̣ атиккамма гхат̣т̣анасаматтхе атибалава̄ рамман̣е уппаннатта̄ атимаханта̄рамман̣а вӣтхӣтича вуччатӣти. еттхача йаттака̄ни рӯпа̄рамман̣а̄ни чаккхупатхе уппаджджитва̄ т̣хитиппатта̄ни хонти. та̄ни таттака̄ни т̣хитиппаттесу пубба̄парабхӯтесу екӯна пан̃н̃а̄сапарима̄н̣есу чаккхупаса̄десу кисмим̣чи нагхат̣т̣ентӣти наваттабба̄ни. тесу пана йадева екам̣ чаккху имисса̄ вӣтхийа̄ йатха̄рахам̣ ваттхубха̄вам̣ два̄рабха̄ван̃ча са̄дхети. йаттхача гхат̣т̣итам̣ рӯпам̣ а̄раббха айам̣ вӣтхи паваттати. етадева кичча са̄дханам̣ на̄ма хоти. йам̣ маджджхима̄йуканти ваданти, итара̄ни пана могха ваттхӯнина̄ма хонти, йа̄ниманда̄йука̄нӣтиаманда̄йука̄нӣтича ваданти. та̄нипана йатха̄вутта кичча са̄дханато пурима̄ни паччхима̄нӣти дувидха̄ни хонти, тадубхайа̄нипи чаккхувин̃н̃а̄н̣асса уппа̄даккхан̣е т̣хитибха̄вена лаббхама̄на̄ни ат̣т̣хачатта̄лӣсаматта̄ни ведитабба̄нӣти. авасеса̄ни пана тато пуриматара̄ни паччхимакара̄нича ладдхагхат̣т̣ана̄нипи ваттхудва̄ракиччасиддхибха̄ве ана̄сан̇китаббатта̄ идха нагахита̄нӣти. еттха сийа̄ има̄йа вӣтхийа̄ уппаттисамайе со пуггало ахам̣ идам̣ на̄ма пасса̄мӣти джа̄на̄ти, на джа̄на̄тӣти. наджа̄на̄ти. када̄ пана джа̄на̄тӣти. саллаккхан̣авӣтхийа̄ паваттама̄на̄йа. татха̄ хи саббапатхамам̣ чаккхудва̄равӣтхи паваттати. тато тадануваттика̄ манодва̄равӣтхи. тато самуда̄йага̄хика̄. тато ван̣н̣асаллаккхан̣а̄. тато ваттхуга̄хита̄. тато ваттхусаллаккхан̣а̄ тато на̄мага̄хика̄. тато на̄масаллаккхан̣а̄ти. таттха ван̣н̣асаллаккхан̣а̄йа паваттама̄на̄йа ахам̣ нӣлаван̣н̣ам̣ пасса̄мӣтиа̄дина̄ ван̣н̣ам̣ саллаккхети. ваттхусаллаккхан̣а̄йа сан̣т̣ха̄нам̣ саллаккхети. на̄ма саллаккхан̣а̄йа на̄мам̣ саллаккхетӣти. ити там̣там̣ саллаккхан̣авӣтхи йа̄ паваттама̄на̄йаева там̣там̣пасса̄мӣти джа̄на̄тӣти. еттхача ала̄тачаккасса га̄хика̄вийа пурима̄хи двӣхи вӣтхӣхи пунаппунам̣ гахита̄нам̣ рӯпа̄нам̣ самуда̄йато га̄хика̄ татӣйа̄ манодва̄равӣтхи самуда̄йа га̄хика̄на̄ма, на хи самуда̄йагахан̣ена вина̄ парибйаттаван̣н̣агахан̣ам̣ самбхаватӣти. йа̄ва тада̄рамман̣уппа̄да̄ пана аппахонта̄тӣтаканти двиккхаттум̣ йа̄ва тада̄рамман̣уппа̄да̄ паваттитум̣ аппахонтам̣ хутва̄ атӣтадваттичиттаккхан̣икам̣. йасса хи двева̄ тӣн̣ива̄ читтаккхан̣а̄ни атӣта̄ни хонти. там̣ йа̄ва тада̄рамман̣уппа̄да̄ паваттитум̣ наппахоти на саккоти. евам̣ аппахонтам̣ хутва̄ атӣтаканти аттхо. апа̄тама̄гатанти чаккхудва̄ре манодва̄реча а̄па̄там̣ а̄гатам̣. наттхи тада̄рамман̣уппа̄доти еттха йасса тӣн̣и читтаккхан̣а̄ни атӣта̄ни хонти. тасса чуддаса читтаккхан̣а̄йука̄васе сасса а̄рамман̣асса саттамаджаванена сахева нируддхатта̄ тасмим̣ наттхи тада̄рамман̣уппа̄доти йуттаметам̣. на хи ека̄ваджджанавӣтхийам̣ читта̄ни дхаммавасена вийа ка̄лавасена̄пи на̄на̄рамман̣а̄ни иччханти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ти. йасса пана две читтаккхан̣а̄ни атӣта̄ни. тасмим̣ саттамаджаванато парам̣ екачиттаккхан̣а̄йука̄васесе а̄рамман̣е екена тада̄рамман̣ена уппаджджитаббанти че.на. на хи та̄дисам̣ ниродха̄ саннам̣ а̄рамман̣ам̣ екава̄рам̣пи тада̄рамман̣уппаттийа̄ паччайо бхавитум̣ саккотӣти. татха̄ хи маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ випа̄куддха̄ре читтаппаваттиган̣ана̄йам̣ тада̄рамман̣а̄ни двети двеева тада̄рамман̣а ва̄ра̄ а̄гата̄ти.
йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘двиккхаттумева хи тада̄рамман̣уппатти па̄л̣ийам̣ нийамита̄’’ти вуттам̣. таттха па̄л̣ийанти ат̣т̣хакатха̄тантим̣ сандха̄йа вуттанти гахетаббам̣. на хи са̄ на̄ма па̄л̣и аттхи, йаттха двиккхаттум̣ тада̄ рамман̣уппатти нийамита̄ти.
маджджхимабха̄н̣ака̄пана тада̄рамман̣ам̣ екам̣пи иччханти. сан̇гахака̄рена пана там̣ пат̣исиддханти идхапи там̣ тхерена пат̣иккхиттанти дат̣т̣хаббам̣. йади евам̣ касма̄ параматтхавиниччхайе саким̣двева̄ тада̄ламбанти тхерена вуттанти. маджджхимабха̄н̣ака̄нам̣ матена вуттанти дат̣т̣хаббанти. а̄чарийа̄нандаттхеро пана екам̣пи иччхатийева. йатха̄ хи а̄гантукабхаван̇гам̣ екам̣ паваттати. татха̄ тада̄рамман̣ам̣пи екам̣ напаваттатӣти насакка̄ ваттум̣. йан̃ча читтаппаваттиган̣ана̄йам̣ тада̄рамман̣а̄ни двети вуттам̣. там̣пи уккат̣т̣хапариччхедавасена вуттанти, на насакка̄ ваттунти. йа̄ва джавануппа̄да̄пи паваттитум̣ аппахонта̄тӣтаканти самбандхо. йасса хи а̄рамман̣асса чатта̄ри пан̃ча чха сатта ат̣т̣ханава ва̄ читтаккхан̣а̄ни атӣта̄ни хонти. там̣ йа̄ва джавануппа̄да̄ паваттитум̣ наппахоти. евам̣ аппахонтам̣ хутва̄ атӣтаканти аттхо. джаванам̣пи ануппаджджитва̄ти джаванассапи ануппаджджанато. айан̃хи тва̄паччайо бха̄ваттхеева дат̣т̣хаббо. на каттуаттхе. касма̄. аттано падха̄накрийа̄йа сама̄накаттуката̄йа абха̄ватоти.
[131] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘хетумхича̄йам̣ тва̄паччайо’’ти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.
на хи ба̄хираттхабхӯто хетуаттхо китакапаччайа̄нам̣ висайо хотӣти. тасма̄ идха бха̄ваттхеева тва̄паччайо. таточа хетуаттхе паччаттавачананти дат̣т̣хаббам̣. етена йа̄ лаккхан̣е хетумхичама̄нантапаччайа̄нам̣пи паватти каттхачи вутта̄. са̄пипат̣иккхитта̄ хоти. нахи ба̄хираттхабхӯта̄ лаккхан̣ахетуйо тесам̣ висайа̄ хонтӣти. еттхача йасса а̄рамман̣асса навачиттаккхан̣а̄ни атӣта̄ни хонти. тасса авасеса ат̣т̣хачиттаккхан̣а̄ йукасса дутӣйа вот̣т̣хаббанена сахева нируддхатта̄ тасмим̣ джаванам̣пи ануппаджджитва̄ти йуттаметам̣. ка̄ран̣ам̣ вуттамева. йасса пана чатта̄ри.ла. ат̣т̣хава̄ читтаккхан̣а̄ни атӣта̄ни. тасмим̣ джаванена уппаннена бхавитаббанти че.на. авасесачхачиттаккхан̣а̄йукам̣пи хи а̄рамман̣ам̣ джавануппаттийа̄ паччайо бхавитум̣ на саккоти. джаванан̃хи уппаджджама̄нам̣ саттаккхаттум̣ паваттитум̣ пахонаке а̄рамман̣е ева уппаджджати. пакатинийа̄мена джаванасса саттаккхатту парамата̄йа самбхаватоти. еттха пана йатха̄ висан̃н̃ика̄ла муччха̄ка̄ла маран̣ака̄лесу ваттхусса ависадата̄йа дуббалата̄ йача джаванам̣ чхапан̃чава̄репи паваттати. татха̄ пакатика̄лепи а̄рамман̣асса дуббалабха̄ве сати чхапан̃чава̄репи паваттатийева̄ти. дваттиккхаттунти двиккхаттум̣ва̄ тиккхаттум̣ва̄. татха̄ хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вот̣т̣хаббане т̣хатва̄ екам̣ва̄ двева̄ читта̄ни паваттанти. тато а̄севанам̣ лабхитва̄ джаванат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ пуна бхаван̇гам̣ отаратӣти вуттам̣. еттха хи тато а̄севанам̣ лабхитва̄ джаванат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ти етена татӣйасса вот̣т̣хаббанасса паваттим̣ дассети. итаратха̄ екам̣ва̄ двева̄ читта̄ни паваттанти. тато бхаван̇гам̣ отаратӣти вуттам̣ сийа̄ти. екам̣ва̄ти пана ва̄ча̄ силит̣т̣хаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. йатха̄ диратта тираттам̣ти. атхава̄, татоти екачиттатова̄ двичиттатова̄ти аттхо. таттха патхамена двиккхаттум̣ дутӣйена тиккхаттум̣ вот̣т̣хаббанасса уппатти вутта̄ хотӣти. а̄севанам̣ лабхитва̄ти идам̣ пана упача̄равачанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. на хи вот̣т̣хаббанасса а̄севаната̄ пат̣т̣ха̄не вутта̄ти. а̄чарийа̄нандаттхерена панеттха вот̣т̣хаббанато парам̣ чатупан̃ча читтаккхан̣а̄васесе а̄рамман̣е чатупан̃чаджавануппаттийа̄ ева паритта̄рамман̣ава̄ро иччхито. на вот̣т̣хаббана парийоса̄навасена. пат̣т̣ха̄нехи бхаван̇гам̣ а̄ваджджана̄йа анантарапаччайена паччайо твевавутто. на пана вутто а̄ваджджана̄ бхаван̇гасса анантарапаччайена паччайоти. йатха̄ ча муччха̄маран̣ака̄лесу ваттхудуббалата̄йа чха пан̃чаджаванава̄ра̄ иччхитабба̄. татха̄ идхапи а̄рамман̣адуббалата̄йа̄ти на на сакка̄ ваттунти. еттха ча сантӣран̣ато парам̣ екачиттаккхан̣а̄ васесе а̄рамман̣е екам̣ вот̣т̣хаббанам̣ двичиттаккхан̣а̄васесе две тадуттари тӣн̣ӣти йуттам̣ сийа̄. етарахи пана двивот̣т̣хаббаника̄ чхапаритта̄рамман̣авӣтхийоти вот̣т̣хаббаника̄ пан̃ча̄ти йоджесум̣. евам̣ санте кӣдисе паритта̄рамман̣е двивот̣т̣хаббаника̄, кӣдисе тивот̣т̣хаббаника̄ти вича̄ретабба̄ сийунти. йам̣ пана а̄рамман̣ам̣ дваттиккхаттум̣вот̣т̣хаббануппаттийа̄ аппахонакам̣ хоти. там̣ а̄ваджджанаппаттийа̄пи паччайо на хотӣти вуттам̣ таттха бхаван̇гачаланамева хоти. наттхи вӣтхичиттуппа̄доти. таттха бхаван̇гачаланамева̄ти двиккхаттум̣ бхаван̇гасса чаланаматтамева хоти. иччевам̣ чаккхудва̄рети ити евам̣ йади екачиттаккхан̣а̄тӣтакам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ чаккхусса апа̄тама̄гаччхатӣтиа̄дина̄ вуттанайена чаккхудва̄ре чатуннам̣ ва̄ра̄нам̣ васена чатудха̄ висайаппаватти ведитабба̄, татха̄ сотадва̄ра̄дӣсу ча̄тийоджана̄. саббатха̄пи чатудха̄ ведитабба̄ти самбандхо. атипаритта̄рамман̣ам̣пи а̄па̄та̄гатаматтена могхава̄расса а̄рамман̣ам̣на̄ма хоти. на а̄рамман̣акаран̣авасена. итара̄ни пана убхайатха̄пи итаресам̣ ва̄ра̄нам̣ а̄рамман̣а̄нина̄ма хонтӣти вуттам̣ чатуннам̣ ва̄ра̄нам̣ йатха̄ккамам̣ а̄рамман̣абхӯта̄ти.
вибха̄ванийам̣ пана
а̄рамман̣абхӯта̄ти имасса атипаритта̄рамман̣ам̣ сандха̄йа паччайабхӯта̄ти аттхо вутто. тан̃хи могхава̄ра пан̃н̃а̄ пана̄йа паччайо хотӣти.
пан̃чадва̄ревӣтхичитта̄ни йатха̄рахам̣ киччавасена саттева. читтуппа̄да̄ читта̄нам̣ уппаттикхан̣авасена чатуддаса. виттха̄ра̄ читтасарӯпавиттха̄рато чатупан̃н̃а̄са̄ти йоджана̄. еттха̄ти париттаджаванава̄ре.
137. манодва̄ре пана а̄рамман̣адхамма̄ париттакхан̣а̄пи атӣта̄на̄гата̄пи ка̄лавимутта̄пи а̄па̄там̣ а̄гаччхантийева. тасма̄ таттха екачиттаккхан̣а̄тӣта̄нива̄ бахучиттаккхан̣а̄тӣта̄нива̄ т̣хитиппатта̄нева а̄па̄тама̄гаччхантӣти идам̣ видха̄нам̣ наттхӣти вуттам̣ манодва̄репана йадивибхӯтама̄ламбан̣ам̣ а̄па̄тама̄гаччхатӣти. таттха манодва̄рети суддхаманодва̄ре. чаккха̄дӣсу хи гхат̣т̣анена сахева йаттха апа̄тама̄гаччхати. там̣ миссакадва̄ранти вуччати. идха пана суддхамева̄ дхиппетанти. там̣пи пан̃чадва̄ра̄нубандхакам̣ висум̣ сиддханти дувидхам̣ хоти. таттха йатха̄ гхан̣д̣е дан̣д̣акена екава̄рам̣ пахат̣е гхан̣д̣асарӣрабхӯта̄ рӯпа кала̄па̄ чирам̣пи ка̄лам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхат̣т̣етва̄ ануравасаддасанта̄нам̣ паваттенти. татха̄ пан̃чадва̄ре а̄рамман̣ена екава̄рам̣ гхат̣т̣ите пан̃ча два̄рикавӣтхийа̄ нируддха̄йапи атӣтам̣ пан̃ча̄ламбан̣ам̣ манодва̄ре йатха̄ па̄та̄гатамева хутва̄ анекасахасса̄нипи манодва̄рикавӣтхичитта санта̄на̄ни паваттетийева. тесам̣ пана два̄рабхӯтам̣ бхаван̇гасанта̄нам̣ анубандхакам̣на̄ма хоти. та̄нича читта̄ни анубандхакавӣтхичитта̄нина̄ма хонти. йаттха пана пан̃чадва̄рагхат̣т̣ана̄ нубандхабха̄вена вина̄ кевалам̣ татха̄ татха̄ чхал̣а̄рамман̣адхамма̄ а̄па̄там̣ а̄гаччханти. там̣ висум̣ сиддхам̣ на̄ма хоти. катхам̣ пана тасмим̣ висум̣ сиддхе манодва̄ре а̄рамман̣а дхамма̄ а̄па̄там̣ а̄гаччхантӣти. вуччате. дит̣т̣хато дит̣т̣хасамбандхато сутато сутасамбандхато саддха̄йа ручийа̄ а̄ка̄рапаривитаккена дит̣т̣хиниджджха̄накхантийа̄ на̄на̄каммабалена на̄на̄иддхибалена дха̄туккхота васена деватопасам̣ха̄равасена анубодхавасена пат̣иведхавасена̄ти евама̄дӣхи ка̄ран̣ехи а̄па̄там̣ а̄гаччхантӣти. таттха дит̣т̣хам̣на̄ма пуббе пан̃чахидва̄рехи гахитам̣ пан̃ча̄ламбан̣ам̣. там̣пи ка̄лантаре ка̄ран̣ала̄бхе сати суддхе манодва̄ре а̄па̄там̣ а̄гаччхатийева. дит̣т̣хасамбандхам̣на̄ма дит̣т̣хасадисам̣ вуччати. пуббе хи кин̃чи дисва̄ ан̃н̃ам̣ йам̣кин̃чи анума̄нентасса адит̣т̣хам̣пи там̣садисам̣ атӣтам̣пи ана̄гатам̣пи паччуппаннам̣пи бахуа̄па̄там̣ а̄гаччхатийева. сутам̣на̄ма парато сутва̄ гахитам̣ чхал̣а̄рамман̣ам̣. там̣ пана маха̄висайам̣ хоти. саббан̃н̃удесанам̣ сутва̄ гахитам̣ на кин̃чи ана̄рамман̣ам̣на̄ма аттхӣти. сутасамбандхам̣на̄ма сутасадисам̣. саддха̄на̄ма парасса саддахана̄. ручина̄ма аттано мати. а̄ка̄ра паривитакко на̄ма аттхаччха̄йам̣ бйан̃джаначчха̄йам̣ ка̄ран̣аччха̄йан̃ча нисса̄йа татха̄ татха̄ паривитакканам̣. дит̣т̣хиниджджа̄накхантина̄ма пан̃н̃а̄йава̄ аттано ладдхийа̄ва̄ пунаппунам̣ упапариккхитва̄ евамева̄ти саннит̣т̣ха̄нам̣ па̄петва̄ гахан̣ам̣. сесам̣ па̄кат̣амева. еттхача анантарӯпаниссайа паччайабха̄вона̄ма читтасанта̄насса маха̄виппха̄ро хоти. саким̣пи а̄рамман̣ам̣ сут̣т̣ху а̄севитва̄ нируддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа вассасатепи вассасахассепи бхавантарепи там̣а̄рамман̣ам̣ пат̣ичча бхаван̇га чаланасса паччайо хоти. читтан̃чана̄ма дит̣т̣ха̄дӣхи йатха̄вуттака̄ран̣ехи сам̣ваддхитам̣ маха̄виппха̄рам̣ хоти. кин̃чи нимиттам̣ лабхитва̄ екасмим̣ кхан̣е анекасахассесупи дит̣т̣ха̄дӣсу а̄рамман̣есу пхарама̄нам̣ паваттати. техича ка̄ран̣ехи ниччам̣ чодӣйама̄нам̣ читтасанта̄нам̣ ка̄йагелан̃н̃а̄дике читтадуббалапаччайе асати ниччака̄лам̣пи бхаван̇гато вут̣т̣ха̄тум̣ аджджха̄сайайуттам̣ хоти. на хи читтам̣на̄ма авибхӯте а̄рамман̣е рамати. вибхӯтеева рамати. тасма̄ бхаван̇гасампайутто манасика̄ро пунаппунам̣ бхаван̇гам̣ ча̄летва̄ ладдхапаччайесу а̄рамман̣есу пунаппунам̣ а̄ваджджанам̣ нийоджетийева. тада̄ та̄ни а̄рамман̣а̄ни тадабхининна̄ка̄ра паваттаманасика̄ра сампайуттасса бхаван̇га читтасса а̄па̄там̣ а̄гаччханти. на хи ан̃н̃ам̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ паваттама̄насса читтасса а̄рамман̣антаре абхининна̄ка̄рона̄ма наттхӣти сакка̄ ваттунти. тада̄рамман̣апа̄ка̄ни паваттантӣти идам̣ ка̄масаттавасена вуттам̣. рӯпа̄рӯпасатта̄нам̣ пана вибхӯта̄рамман̣епи тада̄рамман̣уппа̄до наттхийева. йатха̄ четтха. евам̣ пан̃чадва̄репи рӯпасатта̄нам̣ атимаханта̄рамман̣есу тада̄рамман̣уппа̄до наттхӣти. авибхӯте пана̄ ламбан̣е джавана̄васа̄не бхаван̇гапа̄това хотӣти идан̃ча уккат̣т̣ха париччхедавасена вуттанти дат̣т̣хаббам̣. н̃а̄н̣авибхан̇гат̣т̣хакатха̄йам̣ пана дваттиккхаттум̣ вот̣т̣хаббанаппаваттивасена авибхуте а̄ламбан̣е вот̣т̣хаббанава̄ропи а̄гато. йоча пан̃чадва̄ребхаван̇гачаланаматтавасена могхава̄ро на̄ма чатуттхо ва̄ро вутто. сопи идха ладдхум̣ ват̣т̣атийева. суддхаманодва̄репи хи а̄рамман̣е а̄па̄тама̄гате вӣтхичиттам̣ ануппаджджитва̄ двиккхаттум̣ бхаван̇ге чалите ниваттанакава̄ра̄нам̣ пама̄н̣ам̣ набхависсатийева, висайеча а̄па̄та̄гате бхаван̇геча чалите сати висайаппаваттина̄ма на на хотӣти. ити имасмим̣ манодва̄репи тада̄рамман̣а джавана вот̣т̣хаббана могхава̄ра сан̇кха̄та̄нам̣ чатуннам̣ ва̄ра̄нам̣ йатха̄ккамам̣ а̄ран̣абхӯта̄ висайаппаватти чатудха̄ ведитабба̄ти. таттха тада̄рамман̣ава̄расса а̄рамман̣абхӯта̄ абхивибхӯта̄на̄ма джавана ва̄расса вибхӯта̄на̄ма. вот̣т̣хаббанава̄расса авибхӯта̄на̄ма. могхава̄расса а̄рамман̣абхӯта̄ атиавибхӯта̄на̄ма̄ти йоджетабба̄.
еттхача а̄рамман̣ассава̄ читтассава̄ атибалавата̄йа абхивибхӯтата̄ ведитабба̄. дуббалепи хи читте патхавипаббата̄дивасена атибалавантам̣ а̄рамман̣ам̣ ативибхӯтам̣на̄ма хоти. атибалаванте ча читте атисукхумам̣пи нибба̄нам̣ ативибхӯтам̣на̄ма хотӣти. евам̣ сесесупӣти. ва̄рабхедо панеттха анубандхако, висум̣ сиддхоти дувидхо. таттха анубандхако чаккхудва̄ра̄нубандхака̄дивасена пан̃чавидхо. екекасмин̃четтха атӣтагахан̣ам̣, самуда̄йа гахан̣ам̣, ваттхугахан̣ам̣, на̄магахан̣анти чатта̄ро чатта̄ро ва̄ра̄. тесуча тада̄рамман̣ава̄ра̄дайо йатха̄рахам̣ йоджетабба̄. висум̣ сиддхо пана дит̣т̣ха ва̄ро, дит̣т̣хасамбандхава̄ро, сутава̄ро, сутасамбандхава̄ро, вин̃н̃а̄тава̄ро, вин̃н̃а̄тасамбандхава̄роти чхаббидхо хоти. еттхача саддха̄ ручи а̄ка̄ра паривитакка̄ди васена паваттава̄ра̄ вин̃н̃а̄тава̄ро, вин̃н̃а̄та самбандхава̄роти вутта̄ти дат̣т̣хабба̄. ат̣т̣хаса̄линийам̣ пана саддха̄ручийа̄дива сенагахитам̣ а̄рамман̣ам̣ татха̄пи хоти. ан̃н̃атха̄пи хоти. тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ на гахитанти вуттам̣. татха̄ва̄ хоту ан̃н̃атха̄ва̄. вӣтхичиттапаваттийа̄ сати гахетаббамева. таттха екекасмим̣ва̄ре тада̄рамман̣ава̄ра̄дивасена чатта̄ро чатта̄ро ва̄ра̄. тесуча ка̄ма махаггата̄ нуттара пан̃н̃атти васена паччуппанна̄тӣта̄на̄гатака̄ла вимуттавасенача а̄рамман̣адхамма̄ йатха̄рахам̣ йоджетабба̄ти. етарахи пана атӣтабхаван̇гавасена тада̄рамман̣авасена ча ва̄рабхедам̣ каппенти. таттха атӣтабхаван̇гавасена ва̄рабхедакаппанам̣ нираттхакам̣. на хи манодва̄ре пан̃чадва̄ре вийа а̄рамман̣а̄нам̣ кхан̣авасена балава дуббалата̄ самбхаво аттхи. тада̄ авиджджама̄на̄нам̣пи атӣта̄на̄гата̄нам̣ ка̄лавимутта̄нан̃ча таттха а̄па̄та̄гаманатоти. еттха сийа̄, ека̄ваджджанавӣтхийа̄ а̄рамман̣ам̣на̄ма дхамматоча ка̄латоча абхинна мева иччханти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄. имеча сатта̄ там̣ там̣ а̄ка̄рам̣ саллаккхетва̄ ан̃н̃аман̃н̃асса читтам̣ джа̄нантийева. парачиттавидунийо пана девата̄ а̄ка̄расаллаккхан̣ена вина̄пи джа̄нанти. таттха паччуппаннам̣ парасса читтам̣ джа̄нанака̄ле а̄ваджджанам̣ бха̄вайам̣ парасса читтам̣ аттана̄ сахуппаннам̣. там̣ ва̄ а̄ваджджати. уда̄ху парато там̣ там̣ джаванена сахуппаннам̣ва̄. джавана̄нича йам̣ а̄ваджджанена сахуппаннам̣ там̣ ва̄ джа̄нанти, паччекам̣ аттана̄ сахуппаннам̣ва̄ти. кин̃четтха, йади та̄ва а̄ваджджанена сахуппаннам̣ а̄ваджджати джа̄нантича. евам̣ сати дхаммато абхиннам̣ хоти. ка̄лато бхиннам̣. тан̃хи читтам̣ а̄ваджджанасса паччуппаннам̣ хоти. джавана̄нам̣ пана атӣтанти. атха паччекам̣ аттана̄ сахуппаннам̣ а̄ваджджати джа̄нантича. еван̃ча сати ка̄лато абхиннам̣ хоти. дхаммато бхиннамева. атхапи йам̣ паччекам̣ сахуппаннам̣ джа̄нанти. тадева а̄ваджджати. евам̣пи бхиннамева хотӣти. еттха ат̣т̣хакатха̄йам̣ та̄ва йам̣ а̄ваджджанена сахуппаннам̣. тадева а̄ваджджати джа̄нантича̄ти дхаммато абхиннам̣ ватва̄ там̣ читтам̣ нируддхам̣пи аддха̄васена сантативасенача гахитам̣ джавана̄нам̣пи паччуппаннамева хотӣти виниччхитам̣. а̄чарийа̄нандаматена пана парасса там̣ там̣ а̄ка̄рам̣ саллаккхетва̄ там̣ там̣ адхиппа̄йаджа̄нанака̄ле а̄ваджджанаджавана̄ни паччекам̣ аттана̄ сахуппаннам̣ читтам̣ а̄ваджджати джа̄нанти ча. на четтха дхаммато ка̄латоча бхиннам̣на̄ма хоти. саббесам̣пи хи а̄рамман̣ам̣ читтамева хоти паччуппаннан̃ча̄ти. нача джавана̄ни нира̄ваджджана̄нина̄ма хонти. а̄ваджджаненапи хи читтантева а̄ваджджитам̣ хоти. джавана̄нича читтантева джа̄нантӣти. йади пана а̄ваджджане на читтанти а̄ваджджите джавана̄ни рӯпанти джа̄нанти. рӯпантива̄ а̄ваджджите читтанти джа̄нанти, нӣлантива̄ а̄ваджджите пӣтанти джа̄нанти. евам̣ сати джавана̄ни дхаммато нира̄ваджджана̄ни на̄ма хонти. татха̄ атӣтанти а̄ваджджите паччуппаннанти. еван̃ча сати та̄ни ка̄лато нира̄ваджджана̄нина̄ма хонтӣти. йасма̄ ча атӣто дхаммо паччуппаннасса дхаммасса анантарапаччайена паччайоти пат̣т̣ха̄не вутто. тасма̄ идха кхан̣авасенева паччуппаннам̣ ваттум̣ йуттам̣. на аддха̄сантати васена̄ти. итаратха̄ сабба вӣтхичиттава̄ресупи а̄рамман̣а̄нам̣ атӣта̄дибха̄во аддха̄сантативасенева ваттаббо сийа̄ти. га̄тха̄йам̣ тӣн̣ева̄ти киччавасена тӣн̣и ева. читтуппа̄да̄ дасерита̄ти читтуппаттиккхан̣авасена даса ӣрита̄ни катхита̄ни. виттха̄рена̄ти читтасарӯпавиттха̄рена. еттха̄ти манодва̄ре. екачатта̄лӣса̄ти пан̃чавин̃н̃а̄н̣аманодха̄тӯхи ваджджита̄нам̣ ка̄ма̄вачарачитта̄нам̣ васена екачатта̄лӣсам̣. еттха̄ти париттаджаванава̄ре. [париттава̄ро]
138. вибхӯта̄вибхӯтабхедо наттхи екам̣ вибхӯтамева лаббхатӣти адхиппа̄йо. на хи авибхӯте а̄рамман̣е аппана̄на̄ма самбхаватӣти. татха̄ тада̄рамман̣уппа̄доча наттхи. на хи атисантатарам̣ аппана̄джаванам̣ тада̄рамман̣ам̣ анубандхатӣти. таттха хи чхаббӣсати махаггата локуттара джаванесу йам̣кин̃чи джаванам̣ аппана̄вӣтхимотаратӣти самбандхо. н̃а̄н̣арахитам̣ двихетукаджаванам̣ атхирасабха̄ватта̄ аппана̄йа анантарӯпаниссайо нахотӣти вуттам̣ н̃а̄н̣асампайутта ка̄ма̄вачараджавана̄намат̣т̣ханнанти. парикаммопача̄ра̄нуломаготратуна̄мена̄ти еттха индрийасамата̄дӣхи паритобха̄гехи аппана̄ карӣйати саджджӣйати етена̄ти парикаммам̣. аппанам̣ упечча чаратӣти упача̄ро. самӣпача̄роти аттхо. самӣпачаран̣ан̃четтха а̄саннека̄ле аппана̄вахасаматтхабха̄вена дат̣т̣хаббам̣. йасса паваттийа̄ ачирам̣ ка̄лам̣ аппана̄ самбхаво хотӣти. ануломанти аппана̄паваттийа̄ паччанӣкадхаммавидхаманена аппана̄йа анукӯлам̣ аппана̄хитам̣ аппана̄ вахантиччева аттхо, йасса паваттийа̄ аппана̄ вибандхако паччанӣ кона̄ма наттхӣти. гамӣйати буджджхӣйати аттхо етена̄тиво. абхидха̄нам̣ буддхича. там̣ дувидхам̣пи гавам̣ та̄йати раккхатӣти готтам̣. паритта джа̄тисан̇кха̄то анвайо. готтам̣ абхибхуййати чхиджджати еттха̄ти готрабху. еттха ча чатта̄рипи джавана̄ни парикаммаджавана̄нӣти ва̄ упача̄раджавана̄нитива̄ ануломаджавана̄нӣтива̄ вуччантийева. готрабхӯти пана паччхимассева на̄мам̣. идха пана чатуннам̣пи на̄ма̄нам̣ сан̇гахан̣аттхам̣ парикаммо пача̄ра̄нулома готрабхуна̄мена̄ти евам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. еван̃ча катва̄ касма̄ патхамамева парикаммам̣на̄ма. нану итара̄нипи аппанам̣ парисан̇кхаронтийева̄ти евама̄дика̄ чодана̄ анока̄са̄ хотӣти. чатуккхаттум̣ тиккхаттумевава̄ти чатуккхаттумевава̄ тиккхаттумевава̄. таттха патхамена ева саддена пан̃чамам̣ готрабхусамбхаво пат̣иккхитто хоти. тада̄ хи джаванам̣ патитам̣на̄ма хоти. паведхати кампати. ка̄маготтам̣ абхиккамитва̄ упарибхӯмантараппаттийа̄ паччайо бхавитум̣ на саккотӣти. дутӣйена дутӣйам̣ готрабху самбхаво пат̣иккхитто хоти. тада̄ хи аладдха̄севанам̣ ануломам̣ аттано анантаре читтам̣ готрабхубха̄вам̣ па̄петум̣ на саккотӣти. етенева пан̃чамато парам̣ чатуттхаточа орам̣ аппана̄йа асамбхаво са̄дхито хотӣти. ва̄саддена пана мандапан̃н̃асса чатуккхаттумева. на тиккхаттум̣. тиккхапан̃н̃асса тиккхаттумева. на чатуккхаттунти дасситам̣ хоти. ат̣т̣хаса̄линийам̣ пана мандамаджджхима маха̄пан̃н̃авасена тидха̄ бхиндитва̄ пан̃чаккхаттум̣пи парикаммаджавана̄нам̣ уппатти анун̃н̃а̄та̄ вийа диссати. итарат̣т̣хакатха̄су пана сут̣т̣ху вича̄ретва̄ пат̣исиддхатта̄ са̄ на гахетабба̄ва̄ти.
йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘чхат̣т̣хам̣ саттамам̣ бхаван̇гасса а̄саннабха̄вена папа̄та̄саннапурисо вийа аппана̄васена патит̣т̣ха̄тум̣ на саккотӣ’’ти вуттам̣.
таттха бхаван̇гасса а̄саннабха̄вена̄ти бхаван̇габха̄васса а̄санна бха̄вена̄ти аттхо. пан̃чамаджаванато хи пат̣т̣ха̄йа джаванасанта̄нам̣ анупуббена париккхӣн̣аджавам̣ хоти. бхаван̇габха̄ваттха̄йа парин̣аматӣти. еван̃ча катва̄ папа̄та̄саннапурисопама̄пи упапанна̄ хотӣти. нируддха̄нантарамева̄ти нируддхе анантарамева̄ти падаччхедо. касса анантаранти, ан̃н̃асса асутатта̄ нируддхасса̄ти аттхато ладдхамева̄ти. йасма̄ пана аппана̄на̄ма уппаджджама̄на̄ чатуттхатова̄ пан̃чаматова̄ пат̣т̣ха̄йа уппаджджати. на чхат̣т̣хатова̄ саттаматова̄. са̄хи васӣбхӯта̄пи чатуттха пан̃чамесу уппаттим̣ алабхама̄на̄ саббасо нуппаджджатийева. лабхама̄на̄ пана дивасам̣пи нирантарам̣ паваттатийева. тасма̄ чатуттхам̣ва̄ пан̃чамам̣ва̄ти идам̣ а̄диматтанийаманаттхам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. тенева хи аппана̄вӣтхимотаратӣти ча татопарам̣ аппана̄васа̄не бхаван̇гапа̄това хотӣти ча ваккхатӣти. йади пана пан̃чамато пат̣т̣ха̄йа джаванам̣ патитам̣ на̄ма хоти. евам̣ сати касма̄ тато пат̣т̣ха̄йа патанакхетте аппана̄джаванам̣ паваттатӣти. вуччате, хаттхе тхапиталед̣д̣усса патанакхеттам̣на̄ма хаттхато муттаматте хоти. евам̣ сантепи хаттхабалена кхипитам̣ лед̣д̣у дӯрам̣пи гаччхатийева. еттха ча лед̣д̣усса джавона̄ма хаттхаджавамӯлако хоти. хаттхаджавоча сарӣрабаламӯлако. таттха лед̣д̣у вийа аппана̄джаванам̣ дат̣т̣хаббам̣. лед̣д̣усса патанакхеттам̣ вийа чатуттхато паччха̄ка̄ло. хаттхаджавовийа готрабхуджаво. сарӣрабалам̣ вийа пурима̄нам̣ парикаммаджавана̄нам̣ балам̣ дат̣т̣хаббам̣. утта̄насеййасса ба̄лада̄ракасса балам̣ вийа а̄дикаммикавӣтхийам̣ ка̄маджавана̄нам̣ балам̣. вуддхипаттасса пурисассабалам̣ вийа сама̄паттивӣтхийам̣ ка̄маджавана̄нам̣ балам̣. йатха̄ ча ба̄лада̄ракена кхиттам̣ лед̣д̣у хаттхато муттаматтепи патати. евам̣ а̄дикаммикавӣтхийам̣ аппана̄джаванам̣ екава̄рам̣ джавитва̄ патати. йатха̄вуддхипаттена кхиттам̣ лед̣д̣у патанакхеттепи апатитва̄ дӯрам̣пи дӯратарам̣пи гаччхати. татха̄ сама̄паттивӣтхийам̣ аппана̄джаванам̣ чирам̣пи чиратарам̣пи паваттатӣти. мӯлат̣ӣка̄йам̣ пана аппана̄джаванам̣ патанакхетте паваттам̣пи бхӯмантарапаттийа̄ва̄ а̄рамман̣антараладдхийа̄ва̄ патитам̣на̄ма нахотӣти вуттам̣. еттха сийа̄, касма̄ пан̃чамато пат̣т̣ха̄йа джаванам̣ патитанти вуттам̣. нану апати татта̄ ева сут̣т̣ху балавабха̄вато саттамаджаваначетана̄ сӣгхам̣ анантаре бхаве випа̄када̄йинӣча а̄нантарийакамман̃ча хоти. маджджхе пан̃чачетана̄ татха̄ балавабха̄ва̄бха̄вато чирена татӣйабхава̄дӣсу випа̄када̄йинӣча хонти, анантарийабха̄ван̃ча на гаччхантӣти. накхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣. йади хи сӣгхам̣ випа̄када̄ната̄йа балаватӣна̄ма сийа̄. евам̣сати пат̣хамачетана̄ саббабалаватӣна̄ма сийа̄. са̄ хи имасмим̣йева бхаве випа̄кам̣ детӣти. идам̣ панеттха саннит̣т̣ха̄нам̣. ека вассаджӣвӣнам̣ тин̣аруккха̄нам̣ парин̣а̄мовийа патхамачетана̄йа парин̣а̄мо дат̣т̣хаббо. двивассаджӣвӣнам̣ вийа саттамачетана̄йа. маха̄са̄ла̄нам̣ вийа маджджхимачетана̄нанти. таттха екавассаджӣвино тин̣аруккха̄на̄ма аса̄ра̄ хонти. аса̄ратта̄ча дуббала̄ анаддханийа̄ ачират̣т̣хика̄. тасма̄ тесам̣ сӣгхатарапарин̣а̄мо хоти. те хи сӣгхатарам̣ руханти. вуддхим̣ вирул̣хим̣ а̄паджджанти. сӣгхатарам̣ пуппханти пхаланти патанти антарадха̄йанти. екам̣ нида̄гхасамайам̣ атиккамитум̣ насакконти. дутӣйам̣ вассам̣ на па̄пун̣анти. еттхача нида̄гхасамайо вийа маран̣ака̄ло ведитаббо. двивассаджӣвино пана тхокам̣ са̄рабхӯта̄ хонти. са̄рабхӯтатта̄ча тхокам̣ балаванта̄ аддханийа̄. тато йевачатесам̣ чирапарин̣а̄мо хоти. те хи патхамам̣ вассам̣ руханти вуддхим̣ вирул̣хим̣ а̄паджджанти. пуппхитум̣ва̄ пхалитум̣ва̄ насакконти. дутӣйавассеева пуппханти пхаланти патанти антарадха̄йанти. дутӣйам̣ пана нида̄гха самайам̣ атиккамитум̣ на сакконти. татӣйам̣ вассам̣ на па̄пун̣анти. маха̄са̄ла̄ пана саббаса̄рабхӯта̄ хонти. балаванта̄ чиратарат̣т̣ха̄йино. тасма̄ те сан̣икамева парин̣а̄мам̣ гаччханти. те хи ека две васса̄ни видаттхиратанаматта̄ва хонти. вуддхим̣ вирул̣хим̣ на̄паджджанти. пуппхитум̣ва̄ пхалитум̣ва̄ на сакконти. атичират̣т̣ха̄йино пана хонти. чха пан̃ча вассасата̄ни т̣хатва̄ва патанти. евамева патхамаджаваначетана̄ саббасо аладдха̄севаната̄йа аса̄ра̄ абала̄ хоти. висум̣ екам̣ бхавам̣ ниббаттетум̣ екан̃ча маран̣ака̄лам̣ атиккамитум̣ на саккоти. имасмим̣ бхавеева випаччитва̄ва̄ авипаччитва̄ва̄ кхиййати. саттама джаваначетана̄ пана ладдха̄севаната̄йа тхокам̣ са̄рабхӯта̄ хоти. висум̣ екам̣ бхавам̣ ниббаттетум̣ саккоти. са̄рабхӯтатта̄ йевача сан̣икамева парин̣а̄мам̣ гаччхати. имасмим̣ бхаве випаччитум̣ на саккоти. бхавантарам̣ патва̄ва випаччати. патитаджаванесу пана антима джаваната̄йа дуббалатта̄ дутӣйам̣ маран̣ака̄лам̣ атиккамитум̣ на саккоти. дутӣйабхавеева випаччитва̄ва̄ авипаччитва̄ва̄ кхиййати. авасеса̄нам̣ пана пан̃чаннам̣ маджджхимачетана̄нам̣ сут̣т̣ху ладдха̄севана̄нам̣ сан̣ика тара парин̣атабха̄во вуттанайа̄нуса̄рена ведитабботи. нам̣ кевалан̃четтха тин̣а руккхо пама̄йа па̄н̣опама̄йа̄пи айаматтхо дӣпетаббо. йехикечи габбхасеййака̄ па̄н̣а̄ аппа̄йукаджа̄тика̄ хонти. те сӣгхатарам̣ габбхава̄сам̣ васанти, сӣгхатарам̣ виджа̄йанти. ан̇гаман̇га̄нича несам̣ сӣгхатарам̣ тха̄магата̄ни хонти. индрийа̄нича сӣгхатарам̣ парипа̄кагата̄ни хонти. тадахева ут̣т̣хахитва̄ гаччханти. гочарам̣ ган̣ханти. аттано аттано висайе сӣгхатарам̣ вин̃н̃уттам̣ а̄паджджанти. сӣгхатарам̣ джин̣н̣а̄ хонти маранти. дӣгха̄йукаджа̄тика̄нам̣ пана габбхава̄са̄дӣни сабба̄ни сан̣ика мева сиджджхантӣти. еттхача махаггата кусала̄ни саттама джаванат̣т̣ха̄не т̣хита̄нӣти ведитабба̄ни. парикаммаджавана̄ни хи чират̣т̣хитикат̣т̣хена супакка са̄лидхан̃н̃асадиса̄ни. аппана̄джавана̄ни ачират̣т̣хитикат̣т̣хена супакка са̄либхаттасадиса̄нӣти та̄нипи ачиратарат̣т̣хитика̄ниева хонти. дутӣйе бхаве випаччитва̄ва̄ авипаччитва̄ва̄ кхиййанти. имасмим̣ бхавепи аппакена ка̄маччханда̄дина̄ паччанӣкадхаммена пат̣иба̄хита̄ни саббасо авипа̄кабха̄вам̣ а̄паджджанти. тасма̄та̄ни тена парийа̄йена дуббала̄ни на̄ма хонтӣти.
йасма̄ ча а̄нантарийакамма̄нам̣ пхалада̄нанийатата̄на̄ма ка̄ланийамена вина̄ на самбхавати. ка̄ланийамочана̄ма екантена саттамаджаванассева хоти. на маджджхимаджавана̄нам̣. тесан̃хи асукасмим̣ бхавеева випаччантӣти евам̣ нийамо наттхӣти. тасма̄ дувидхасса нийамасса сиддхатта̄ ева саттамаджаваначетана̄йа анантарийакаммата̄ сиддха̄ хоти. на балаватарата̄йа̄ти нит̣т̣хаметтхагантаббанти. мӯлат̣ӣка̄йам̣ пана нануча саттамаджаваначетана̄йа балавата̄йа упападжджаведанӣйабха̄во хоти а̄нантарийата̄пӣти чоданам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ таттха̄йам̣ адхиппа̄йо сийа̄. пат̣исандхийа̄ анантарапаччайабха̄вино випа̄касанта̄насса анантарапаччайабха̄вена антимаджаваначетана̄йа сусан̇кхататта̄са̄ саттамаджаганачетана̄ упападжджаведанӣйа̄ а̄нантарийака̄ча хоти. на апатитаджаваначетана̄ вийа балавата̄йа̄ти уттарам̣ вадати. там̣ йуттам̣ вийа на диссати. еван̃хи сати патхамаджаваначетана̄ касса анантарапаччайабха̄вена сусан̇кхататта̄ дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄на̄ма джа̄та̄ти ваттабба̄ хотӣти. маха̄т̣ӣка̄йам̣ пана дуббала̄пи антимаджавана четана̄ саннит̣т̣ха̄накиччависесайуттата̄йа пхалавипаччане саттивисе сайутта̄ хотӣти упападжджаведанӣйа̄ а̄нантарийака̄ча са̄ хотӣти вуттам̣. йатха̄раханти там̣ там̣ пуггала̄нурӯпам̣. йатха̄бхинӣха̄ра васена̄ти тасса тасса парикаммабха̄вана̄ читтасса касин̣анимитта̄ дӣсува̄ аниччалаккхан̣а̄дӣсува̄ абхинӣхаран̣а̄нурӯпам̣. аппана̄вӣтхинти аппана̄пабандхам̣. идан̃ча анекава̄ре паватта̄нам̣ аппана̄джавана̄нам̣ сан̇гахан̣аттхам̣ вуттам̣. тенева̄ха татопарам̣ аппана̄васа̄не бхаван̇гапа̄това хотӣти. таттха татоти чатуттхатова̄ пан̃чамато ва̄. имасмим̣ аттхе сати пан̃чамева̄ чхат̣т̣хева̄ екантена бхаван̇гапа̄то хотӣти а̄паджджати. тасма̄ пуна аппана̄васа̄нети вуттам̣. бхаван̇гапа̄товахоти. наттхи тада̄рамман̣уппа̄доти адхиппа̄йо.
вибха̄ванийам̣ пана
‘‘каттхачи аппана̄ва̄ре саттаджавана парипӯран̣аттхам̣ аппана̄васа̄непи ка̄ма̄вачараджаванаппаваттим̣ ваданта̄нам̣ ника̄йантарика̄нам̣ ва̄до идха евасаддена ниваттито’’ти вуттам̣.
таттха̄ти тасмим̣ аппана̄джаванава̄ре. нирантарапаватта̄нам̣ джавана̄нам̣ бхиннаведаната̄на̄ма наттхӣти вуттам̣ соманассасахагата джавана̄ нантарантиа̄ди.
[132] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘бхиннаведана̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄севанапаччайабха̄васса ануддхат̣атта̄’’тика̄ран̣ам̣ вуттам̣. там̣ на сундарам̣.
на хи идха а̄севанапаччайабха̄во пама̄н̣ам̣. касма̄, а̄севана паччаника̄нам̣ пхаладжавана̄нам̣пи парикаммаджаванехи ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча абхиннаведаната̄йа иччхитаббатта̄ти. па̄т̣икан̇кхитабба̄ти авассам̣ иччхитабба̄.
[133] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘пасам̣ситабба̄’’ти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.
на хи та̄дисо сам̣ван̣н̣ана̄падесо диссатӣти. арахатта пхале маггавӣтхийам̣ маггакусала̄нантарам̣ паваттама̄непи айам̣ пубба̄пара нийамо парикаммаджаванехи ева саха аппана̄джавана̄нам̣ хотӣти катва̄ крийаджавана̄нантарам̣ арахаттапхалан̃ча̄ти вуттам̣. сукхапун̃н̃амха̄ парам̣ дваттим̣са аппана̄джавана̄ни самбхаванти. упеккхака̄ пун̃н̃амха̄ парам̣ два̄даса, сукхитакрийато парам̣ ат̣т̣ха. упеккхака̄ крийато парам̣ чха аппана̄джавана̄ни самбхавантӣти йоджана̄. таттха дваттим̣са̄ти арахаттапхаласаббапан̃чамаджджха̄наваджджита̄нам̣ чатуннам̣ рӯпакусала̄нам̣ сол̣асаннам̣ маггакусала̄нам̣ два̄дасаннам̣ хет̣т̣химапхала̄нан̃ча васена дваттим̣са. два̄даса̄ти пан̃чамаджджха̄ника̄нам̣ рӯпа̄рӯпамаггакусала̄нам̣ хет̣т̣химапхала̄нан̃ча васена два̄даса. ат̣т̣ха̄ти пан̃чамаджджха̄наваджджита̄нам̣ чатуннам̣ рӯпакрийа̄нам̣ чатуннам̣ арахаттапхала̄нан̃ча васена ат̣т̣ха. чха̄ти пан̃чамаджджха̄ника̄нам̣ пан̃чаннам̣ рӯпа̄рӯпакрийа̄нам̣ арахаттапхалассача васена чха. путхуджджана̄нам̣ секкха̄нан̃ча ка̄мапун̃н̃атихетуто парам̣ чатучатта̄лӣса аппана̄ самбхаванти. вӣтара̄га̄нам̣ араханта̄нам̣ тихетука̄макрийато парам̣ чуддаса аппана̄ самбхавантӣти йоджана̄.
139. саббатха̄пӣти атимаханта̄дина̄ саббапака̄ренапи. еттха̄ти етесу йатха̄вуттесу пан̃чадва̄ра манодва̄ресу. саббаттха̄пи пана анит̣т̣хе тива̄ па̄т̣хо. тенева т̣ӣка̄су саббаттха̄пӣти пан̃чадва̄ра манодва̄репӣти вуттам̣. иччхитаббанти ит̣т̣хам̣. кена иччхитаббанти. локийамаха̄джанена. таттха ча атиуккат̣т̣хе атидуггатеча джане агахетва̄ маджджхимакена маха̄джанена. еван̃хи сати ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄нам̣ сут̣т̣хуваваттха̄нам̣ хотӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. йасмим̣ а̄рамман̣екусала випа̄кам̣ уппаджджати, тадева ит̣т̣хам̣на̄ма. йасмим̣ пана акусалавипа̄кам̣ уппаджджати, тадева анит̣т̣хам̣на̄ма. на хи сакка̄ ит̣т̣хам̣ва̄ анит̣т̣хам̣ва̄ а̄рамман̣ам̣ випа̄качиттам̣ ван̃четунтича. апича два̄равасена̄пи ит̣т̣ха̄нит̣т̣хата̄ ведитабба̄ти ча вуттам̣. тасма̄ индрийа̄ниндрийабаддхасанта̄нагате еке касмим̣ рӯпакала̄пе ван̣н̣а̄дӣсу рӯпесу кин̃чи ит̣т̣хам̣ хоти. кин̃чи анит̣т̣хам̣. када̄чи ит̣т̣хам̣ хоти. када̄чи анит̣т̣хам̣, таттха кин̃чи ит̣т̣хам̣ хоти кин̃чи анит̣т̣ханти йатха̄ ким̣смим̣чи екасмим̣ пуппхе ван̣н̣о ит̣т̣хо. гандхо анит̣т̣хо, расо анит̣т̣хо, пхот̣т̣хаббо анит̣т̣хо, кхарасампхассо. ким̣смим̣чи ван̣н̣опи ит̣т̣хо, гандхопи ит̣т̣хо, раса̄дайо анит̣т̣ха̄йева. татха̄ буддхасса сарӣрагатепи екасмим̣ кала̄пе ван̣н̣о ит̣т̣хо хоти. гандхо анит̣т̣хо. матакан̣хасунакхасса уддхума̄тасарӣрепи ван̣н̣о ит̣т̣хо хоти. гандхо анит̣т̣хо. со хи ван̣н̣о йади ниваттхапа̄рутасса ваттхасса бхавеййа. там̣ ваттхам̣ махаггхам̣ хотӣти. када̄чи ит̣т̣хам̣ када̄чи анит̣т̣ханти аггина̄ма хеманте ит̣т̣хо сукхавипа̄касса паччайо. гимхе анит̣т̣хо дуккхавипа̄касса паччайо. сӣтудакам̣ гимхе ит̣т̣хам̣. хеманте анит̣т̣хам̣. татха̄ сукха сампхассам̣ ваттхам̣ пакатика̄йе ит̣т̣хам̣ хоти. ван̣ам̣ патва̄ анит̣т̣хам̣. тенава̄ сан̣икам̣ пхусантасса ит̣т̣хам̣, га̄л̣хам̣ пхусантасса анит̣т̣ханти. наит̣т̣ханти анит̣т̣хам̣. тасмим̣ анит̣т̣хе. ит̣т̣хети ит̣т̣хамаджджхатте, кусалавипа̄ка̄ни пан̃чавин̃н̃а̄н̣а сампат̣иччхана сантӣран̣а тада̄рамман̣а̄нӣти самбандхо. сантӣран̣а тада̄рамман̣а̄ни четтха упеккха̄сахагата̄ниева ведитабба̄ни. тенева̄ха атиит̣т̣хепана̄тиа̄ди. таттха абхиит̣т̣хети суван̣н̣а раджата ман̣иван̣н̣а̄дике харита̄лаван̣н̣а̄дике косеййа ваттхаван̣н̣а̄ди ке деваччхара̄ван̣н̣а̄дикеча ативийа локийамаха̄джанена иччхитаббе чхал̣а̄рамман̣е. йасма̄ четтха анит̣т̣ха̄рамман̣а сама̄його акусалакаммассева випаччанока̄со хоти. ит̣т̣ха̄рамман̣асама̄йогоча кусалакаммассева, тасма̄ анит̣т̣хе акусалавипа̄ка̄нева. ит̣т̣хе кусалавипа̄ка̄нева̄ти айам̣ нийамо сиддхо. ведана̄нийамо пана а̄да̄се мукханимиттасса вийа аттано усса̄ха балена вина̄ кевалам̣ каммабалена ниббатта̄нам̣ випа̄ка̄нам̣ паридуббалатта̄ татха̄ татха̄ каппетва̄ пакаппетва̄ гахан̣а̄ бха̄вато йатха̄рамман̣амева сиддхо хотӣти дат̣т̣хаббам̣. на кевалан̃ча випа̄ка̄нам̣ ева. атхакхо випалла̄сарахите кхин̣а̄савасанта̄не паватта̄нам̣ ка̄макрийаджавана̄нам̣ вийатха̄рамман̣амева ведана̄його хотӣти адхиппа̄йена вуттам̣ таттха̄пи соманассасахагата крийаджавана̄васа̄не тиа̄ди. таттха̄пӣти тесу випа̄кесупи. соманассасахагата крийа джавана̄ васа̄нети буддхаван̣н̣а̄дике атиит̣т̣ха̄рамман̣е паватта̄нам̣ соманасса сахагата крийаджавана̄нам̣ аваса̄не. упеккха̄сахагата крийа джавана̄ васа̄нети анит̣т̣хе ит̣т̣хамаджджхаттеча паватта̄нам̣ упеккха̄сахагатакрийаджавана̄нам̣ аваса̄не. айан̃ча крийаджавана̄васа̄не тада̄рамман̣анийамо ат̣т̣хакатха̄йам̣пи вуттойева. вуттан̃хи таттха ка̄ма̄вачара тихетука соманасса сахагатакрийадвайам̣ тада̄рамман̣авасена пан̃чаннам̣ соманассасахагата випа̄ка̄нам̣ анантарапаччайотиа̄ди. идан̃ча пакатинӣха̄рена паватта̄нам̣ крийаджавана̄нам̣ васена вуттам̣. татха̄ рӯпена пана читта̄тисан̇кха̄рена паватта̄нам̣ крийаджавана̄нам̣ ит̣т̣хепи упеккха̄ведана̄його анит̣т̣хепи соманасса ведана̄його хотийева. йатха̄ха –
катхан̃ча̄нанда арийо хоти бха̄витиндрийо. идха̄нанда бхиккхуно чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ уппаджджати мана̄пам̣ уппаджджати амана̄пам̣. уппаджджати мана̄па̄мана̄пам̣. со саче а̄кан̇кхати пат̣икӯле аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихареййанти. аппат̣икӯласан̃н̃ӣ таттха вихарати. саче а̄кан̇кхати аппат̣икӯле пат̣икӯла сан̃н̃ӣ вихареййанти. пат̣икӯласан̃н̃ӣ таттха вихаратӣти.
саббам̣ упарипан̣н̣а̄саке индрийабха̄вана̄суттам̣ а̄харитаббам̣. таттха уппаджджати мана̄пам̣ уппаджджати амана̄пам̣. уппаджджати мана̄па̄мана̄панти етена кхӣн̣а̄сава̄нам̣ ка̄макрийаджавана̄нам̣ пакатинӣха̄рена ит̣т̣хе со манассайого анит̣т̣хе упеккха̄ його дассито хоти. сосаче а̄кан̇кхати пат̣икӯле аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихареййанти. аппат̣икӯласан̃н̃ӣ таттха вихаратӣтиа̄дина̄ пана тесам̣ татха̄рӯпе читта̄бхисан̇кха̄ре сати ит̣т̣хепи упеккха̄його анит̣т̣хеписоманасса його вутто хотӣти. йам̣ пана кхӣн̣а̄сава̄нам̣ сататавиха̄расутте идха бхиккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нева сумано хоти. на думмано. упеккхако вихарати сато сампаджа̄нотиа̄дина̄ чхасудва̄ресу соманасса пат̣иккхипанам̣ вуттам̣. там̣пи тесам̣ татха̄ рӯпачитта̄бхисан̇кха̄раба̄хуллавасена вуттанти гахетаббам̣. йасма̄ ва̄ кхӣн̣а̄лава̄пи буддхарӯпадассана̄дӣсу падха̄наса̄руппат̣т̣ха̄надассана̄дӣсу ча соманассита̄ хонтийева. тасма̄ кевалам̣ ра̄га̄диваттху бхӯта̄ни рӯпа̄рамман̣а̄дӣни ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄ни сандха̄йа идам̣ вуттантипи йуттам̣. еттха ча. катхам̣ пат̣икӯле аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати. анит̣т̣хасмим̣ ваттхусмим̣ метта̄йава̄ пхарати. дха̄тутова̄ упасам̣харати. евам̣ пат̣икӯле аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати. катхам̣ аппат̣икӯле пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати ит̣т̣хасмим̣ ваттхусмим̣ асубха̄йава̄ пхарати. аниччато ва̄ упасам̣харати. евам̣ аппат̣икӯле пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихаратӣтиа̄дина̄ пат̣исамбхида̄магганайена идха татха̄рӯпо читта̄бхисан̇кха̄ро на̄ма ведитаббо. апаре пана ваданти-кхӣн̣а̄сава̄ йада̄ деваччхара̄ ван̣н̣а̄дикам̣ атиит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ а̄па̄тама̄ гаччхати. тада̄ таттха асубха̄йава̄пхаранти. аниччатова̄ упасам̣харанти таттха анит̣т̣хабхӯтам̣ асубха лаккхан̣ам̣ва̄ аниччалаккхан̣ам̣ва̄ упеккха̄ крийа джавана̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти. на атиит̣т̣ха̄рамман̣абхӯтам̣ деваччхара̄ван̣н̣а̄дикам̣.
татха̄ йада̄ кудхибхакут̣т̣хасарӣра̄дикам̣ атианит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ а̄па̄тама̄гаччхати. тада̄ таттха метта̄йава̄ пхаранти. дха̄тутова̄ упасам̣харанти. таттха ит̣т̣хабхӯтам̣ аверата̄ва̄дилаккхан̣амева соманассакрийаджавана̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти. на атианит̣т̣хабхӯтам̣ кудхита кут̣т̣хасарӣра̄дикам̣. тасма̄ та̄ни джавана̄ни ка̄мавипа̄ка̄нивийа саббада̄пи а̄рамман̣а̄нурӯпамева ведана̄йутта̄ни хонтӣти. там̣ найуджджати. на хи та̄ни лаккхан̣а̄ни деваччхара̄ван̣н̣а̄дӣхи вина̄ висум̣ лаббханти. техи пана сахева лаббханти. тасма̄ йатха̄ а̄нисам̣садассанена бха̄вана̄йа пубба̄парийависесадассаненача уддхума̄така̄дӣсу ати анит̣т̣хесупи соманассуппатти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄. йатха̄ча маха̄ моггала̄наттхерасса буддхасубуддхата̄дассанена аттасампаттидассаненача анит̣т̣хабхӯтепи ат̣т̣хикан̇каликапетарӯпе соманассуппатти па̄л̣ийам̣ вутта̄. йатха̄ ча маха̄кассапаттхерасса татха̄рӯпена читта̄бхи сан̇кха̄рена кут̣т̣хино хаттхато ладдхе анит̣т̣хабхӯте пӯтикумма̄сепи соманассуппатти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄. евамевам̣ идхапи асубхапхаран̣а̄дико читта̄бхисан̇кха̄ро атиит̣т̣хе упеккха̄джавана̄нам̣ атианит̣т̣хеча соманассаджавана̄нам̣ уппаттийа̄ паччайо хотӣти дат̣т̣хаббам̣. айан̃хи а̄рамман̣а̄нам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хабха̄вона̄ма локийамаха̄джана̄нам̣ иччха̄васена сиддхо хоти агамбхӣро випалла̄садхамма̄нам̣ килеса̄нан̃ча ваттхубхӯто. йатха̄ха-таттха катамам̣ рӯпам̣ хӣнам̣. йам̣ рӯпам̣ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ ун̃н̃а̄там̣ аван̃н̃а̄тантиа̄ди. еттха хи тесам̣ тесам̣ сатта̄нанти етена а̄рамман̣адхамма̄нам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хабха̄во на̄ма локийамаха̄джана саммутийа̄ сиддхоти дассети. тасма̄ йан̃ча аппахӣнавипалла̄са̄нам̣ локийамаха̄джана̄нам̣ деваччхара̄ван̣н̣а̄ дӣсу ати ит̣т̣хесу атиит̣т̣ха̄ка̄рато гахан̣ам̣. йан̃ча буддхаван̣н̣а̄ дӣсу атиит̣т̣хесу анит̣т̣ха̄ка̄рато гахан̣ам̣. тадубхайам̣пи тесам̣ випалла̄савасенева хоти. йам̣пана пан̃н̃аванта̄нам̣ буддхаса̄вака̄нам̣ деваччхара̄ван̣н̣а̄дӣсу анит̣т̣ха̄ка̄рато гахан̣ам̣. йан̃ча буддхаван̣н̣а̄дӣсу атиит̣т̣ха̄ка̄рато гахан̣ам̣. тадубхайам̣пи пан̃н̃а̄баленева хотӣти ведитаббам̣.
[134] йам̣ пана вибха̄ванийам̣
‘‘кусала̄кусала̄нам̣ пана аппахӣнавипалла̄сесу санта̄несу паваттийа̄ атиит̣т̣хепи ит̣т̣хамаджджхаттаанит̣т̣ха̄ка̄рато анит̣т̣хепи ит̣т̣хаит̣т̣хамаджджхатта̄ка̄рато гахан̣ам̣ хотӣти’’ вуттам̣.
йан̃ча таттха
‘‘кхӣн̣а̄сава̄нам̣ читтавипалла̄са̄бха̄вена крийаджавана̄нипи йатха̄рамман̣амева паваттантӣ’’ти вуттам̣. там̣ вича̄ретаббамева.
йе хи те дхамма чаккхурахита̄ хонти. тейева випалла̄са васена читтаваса̄нуга̄ а̄рамман̣аваса̄нуга̄ча хонтӣти кусала̄ кусала̄нийева йебхуййена йатха̄рамман̣ам̣ паваттанти. на пана крийа джавана̄ни. на хи кхӣн̣а̄сава̄ локийамаха̄джанасамматесу ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу читтаваса̄нуга̄ а̄рамман̣аваса̄нуга̄ча хонтӣти. йатха̄ха –
рӯпа̄ садда̄ гандха̄ раса̄, пхот̣т̣хабба̄ча манорама̄;
ит̣т̣хадхамма̄ анит̣т̣ха̄ча, на паведханти пан̣д̣ита̄ти.
тасма̄ соманасса крийа джавана̄нантарам̣пи тада̄рамман̣а̄ни соманассупеккха̄ ведана̄йутта̄ни ева сийум̣. татха̄ упеккха̄крийаджавана̄нантарам̣пӣти. мӯлат̣ӣка̄йам̣ панеттха пат̣т̣ха̄не-кусала̄кусале нируддхе випа̄ко тада̄рамман̣ата̄уппаджджатӣти кусалакусала̄нантарам̣ ева тада̄рамман̣ам̣ вуттам̣. на абйа̄ката̄нантарам̣ нача каттхачи крийа̄нантарам̣ тада̄рамман̣асса вуттат̣т̣ха̄нам̣ диссати. виджджама̄неча тасмим̣ авачане ка̄ран̣ам̣наттхи. бхаван̇ган̃чана̄метам̣ надисотовийа пат̣исотага̄мина̄вам̣ савиппха̄рикам̣ еваджаванам̣ анубандхатӣти йуттам̣. на пана чхал̣ан̇гупеккха̄вато кхӣн̣а̄савасса сантавуттикрийаджаванам̣. тасма̄ крийаджавана̄нантарам̣ тада̄рамман̣авидха̄нам̣ упапариккхитаббанти вуттам̣. пат̣т̣ха̄не пана кусалаттике пан̃ха̄ ва̄ре а̄рамман̣апаччайавибхан̇ге тӣсу абйа̄катапада̄васа̄нава̄ресу секкхапутхуджджана̄нам̣ тада̄рамман̣амева падха̄нам̣ хоти. на кусала̄ кусаладжаванам̣. тасма̄ двӣсупи ва̄ресу секкха̄ва̄ путхуджджана̄ва̄ кусалам̣ аниччато випассанти кусалам̣ асса̄дентӣтиа̄дикам̣ ватва̄ пунача кусале нируддхе акусале нируддхе випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджатӣти вуттам̣. арахато пана джаванам̣пи тада̄рамман̣ам̣пи падха̄на мева хоти. тасма̄ араха̄ кусалам̣ аниччато дуккхато анаттато випассати иччева вуттам̣. напана вуттам̣ крийа̄бйа̄кате нируддхе випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджатӣти. йади четам̣ вуччеййа тада̄рамман̣амева падха̄нам̣ катам̣на̄ма сийа̄. авуттепича тасмим̣ випассатӣти имина̄ тада̄рамман̣ам̣пи гахитамева хотӣти. тасма̄ йам̣ вуттам̣ пат̣т̣ха̄не кусала̄.ла. уппаджджатӣти кусала̄кусала̄нантарамева тада̄рамман̣ам̣ вуттам̣. на абйа̄ката̄нантарантича. виджджама̄неча тасмим̣ авачане ка̄ран̣ам̣ наттхӣти ча вуттам̣. там̣ на йуджджатийева. анантарапаччайавибхан̇гесу пана кусалам̣ вут̣т̣ха̄насса акусалам̣ вут̣т̣ха̄насса крийам̣ вут̣т̣ха̄насса̄тича випа̄кадхаммадхамма̄ кхандха̄ вут̣т̣ха̄насса невавипа̄ка на̄випа̄кадхаммадхамма̄ кхандха̄ вут̣т̣ха̄насса̄тича евама̄дина̄ крийаджавана̄нантарам̣ бхаван̇гена саха тада̄рамман̣ассапи вут̣т̣ха̄нана̄мена вуттат̣т̣ха̄нам̣ диссатийева. тасма̄ йан̃ча вуттам̣ на каттхачи крийа̄нантарам̣ тада̄рамман̣асса вуттат̣т̣ха̄нам̣ диссатӣти. там̣пи на йуджджатийева. нача чхал̣ан̇гупеккха̄ва то кхӣн̣а̄савасса сантавуттипи крийаджаванам̣ савиппха̄рикам̣ на хоти. кусаладжаванасса вийа тассапи ол̣а̄рикака̄йавачӣ пайогасамут̣т̣ха̄ панатоти.
[135] вибха̄ванийам̣ пана
т̣ӣка̄ва̄дасса уттарам̣ вадантена йам̣ вуттам̣ ‘‘йади абйа̄ката̄ нантарам̣пи тада̄рамман̣ам̣ вуччеййа. паритта̄рамман̣е вот̣т̣хаббана̄ нантарам̣пи тасса паваттим̣ ман̃н̃еййунти крийаджавана̄нантарам̣ тада̄ рамман̣ам̣ на вутта’’нти. там̣ на сундарам̣.
на хи пат̣т̣ха̄не имасмим̣ вутте идам̣на̄ма ман̃н̃еййунти авуттам̣на̄ма аттхи. на ча араха̄ кусалам̣ аниччато дуккхато анаттато випассатӣтиа̄дина̄ випассана̄ча̄равасена вуттат̣т̣ха̄не пан̃чадва̄рика паритта̄рамман̣а ва̄рапасан̇го аттхӣти. доманасса.ла. упеккха̄ сахагата̄нева бхаванти. на соманассасахагата̄ни. касма̄, соманасса доманасса̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃авируддхатта̄. тенева хи пат̣т̣ха̄не тесам̣ итарӣтара̄нантарапаччайата̄ навутта̄ти. еттхача крийаджавана доманассаджавана̄на мева анантарам̣ тада̄рамман̣а нийамам̣ дассентена тхерена итаресам̣ кусала̄кусаладжавана̄нам̣ анантарам̣ пана та̄дисо нийамо наттхӣти дассито хоти. тасма̄ ат̣т̣ханнам̣ ка̄макусала̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ лобхамӯла̄нам̣ двиннам̣ мохамӯла̄нанти ат̣т̣ха̄расаннам̣ джавана̄нам̣ анантарам̣ а̄рамман̣а̄нурӯпам̣ сабба̄ни тада̄рамман̣а̄ни бхаван̇га̄ни ча паваттанти. йебхуййена пана акусаладжавана̄нантарам̣ тада̄рамман̣ам̣ ахетукамева. двихетукаджавана̄нантарам̣ двихетукамева. тихетукаджавана̄нантарам̣ тихетукамева̄ти айам̣ йебхуййанийамо. йасса пана двихетука̄нива̄ тихетука̄нива̄ кусаладжавана̄ни бахулам̣ самуда̄чаранти. тасса када̄чи акусаладжаванесу джавитесу акусала̄нантарам̣пи двихетука̄нива̄ тихетука̄нива̄тада̄рамман̣а̄ни паваттанти. йасса акусаладжавана̄ни бахулам̣ самуда̄чаранти. тасса када̄чи двихетукесува̄ тихетукесува̄ кусаладжаванесу джавитесу кусала̄нантарам̣пи ахетукатада̄рамман̣а̄ни паваттанти. вуттан̃хетам̣ пат̣т̣ха̄не-ахетуке кхандхе аниччато.ла. доманассам̣ уппаджджати. кусала̄кусале нируддхе сахетуко випа̄ко тада̄ рамман̣ата̄ уппаджджати. ахетуко випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджатӣти. ека̄нихи тада̄рамман̣а̄нина̄ма пат̣исандхиджанакена екена каммена ниббатта̄нипи на̄на̄вӣтхӣсу на̄на̄ппака̄ра̄ни хонти. паватти випа̄каджанакехи пана на̄на̄каммехи ниббаттхесу ваттаббамева наттхӣти. тасма̄ти йасма̄ доманасса̄нантарам̣ соманассуппатти на̄ма наттхи, тасма̄. соманассапат̣исандхикасса̄ти чатӯсу соманассамаха̄ випа̄кесу екамекена гахита пат̣исандхикасса саттасса. тада̄рамман̣асамбхавоти тада̄рамман̣уппатти ка̄ран̣ам̣. тада̄рамман̣уппатти йевава̄. йам̣кин̃чӣти ит̣т̣ха̄нит̣т̣хабхӯтесу рӯпа̄рамман̣а̄дӣсу йам̣кин̃чи. паричитапуббанти имасмим̣ бхавейева тан̇кхан̣ато пуримакхан̣есу гахан̣а бахулата̄ васена паричитам̣. абхин̣хасевитанти аттхо. паритта̄рамман̣анти париттадхаммабхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣. а̄раббха̄ти а̄ламбитва̄. упеккха̄сахагата сантӣран̣анти двӣсу упеккха̄сахагатасантӣ ран̣есу ит̣т̣хе кусалавипа̄кам̣ анит̣т̣хе акусалавипа̄кам̣ упеккха̄ сахагата сантӣран̣ам̣. йесам̣ пана пакатийа̄ итара̄ни чатта̄ри упеккха̄сахагата випа̄ка̄ни бахулам̣ паваттанти. тесам̣ та̄нипи а̄гантукабхаван̇гам̣ нахонтӣти на ваттабба̄ни. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана маха̄дхаммараккхитаттхерава̄де йебхуййанийамасоте патитатта̄ акусаладжавана̄нурӯпам̣ ахетукам̣ упеккха̄ сантӣран̣а двайа мева вуттам̣. тенева хи парато тхерава̄да̄нам̣ вича̄ритат̣т̣ха̄не акусаладжавана̄нантарам̣ ахетука тада̄рамман̣а мева дӣпентасса тасса тхерава̄дасса апарипун̣н̣ава̄дабха̄вам̣ дассетва̄ йада̄ кусаладжавана̄нам̣ антарантара̄ акусалам̣ джавати, тада̄ кусала̄васа̄не а̄чин̣н̣а садисамева акусала̄васа̄не сахетукам̣ тада̄рамман̣ам̣ йуттанти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. тада̄рамман̣ечайутте етам̣пи йуджджатийева. тасма̄ чхапи упеккха̄сахагатавипа̄ка̄ни а̄гантукабхаван̇гам̣ хонтийева̄ти дат̣т̣хаббам̣. еттхача упеккха̄пат̣исандхикасса та̄ва атимаханта̄ти вибхӯтесупи буддхаван̣н̣а̄дӣсу абхиит̣т̣ха̄рамман̣есу доманассам̣ уппа̄дентасса тада̄рамман̣асамбхаво наттхӣти доманасса джавана̄нантарам̣ бхаван̇гапа̄това хоти. соманассапат̣исандхикасса пана саббесупи ит̣т̣ха̄нит̣т̣хабхӯтесу махантесу авибхӯтесуча чхал̣а̄рамман̣есу доманасса уппа̄дентасса нева тада̄рамман̣асамбхаво аттхи. начамӯлабхаван̇га самбхавоти катва̄ доманасса̄нантарам̣ чхасу упеккха̄сахагатавипа̄кесу йатха̄рахам̣ екам̣ а̄гантука бхаван̇габха̄вена паваттати. татха̄ тассева буддхаван̣н̣а̄дӣсу атиит̣т̣хабхӯтесу атимахантесу ативибхӯтесуча чхал̣а̄рамман̣есува̄ махаггатапан̃н̃аттӣсува̄ доманассам̣ уппа̄дентасса̄ти. еттха ча йасма̄ абхидхамме дха̄тувибхан̇ге саббадхаммесува̄ пана патхама саманна̄ха̄роти вуттам̣. маха̄хаттхипадопама суттеча аджджхатти кан̃чева а̄вусо чаккху апарибхиннам̣ хоти. ба̄хира̄ча рӯпа̄а̄па̄там̣ а̄гаччханти. ноча таджджо саманна̄ха̄ро хоти. нева та̄ва таджджасса вин̃н̃а̄н̣абха̄гасса па̄тубха̄во хоти. йаточа кхо а̄вусо аджджхаттикан̃чева чаккху апарибхиннам̣ хоти. ба̄хира̄ча рӯпа̄ а̄па̄та ма̄гаччханти. таджджоча саманна̄ха̄ро хоти. евам̣ таджджасса вин̃н̃а̄н̣абха̄гасса па̄тубха̄во хоти. аджджхаттикан̃чева а̄вусо сотам̣.ла. гха̄нам̣.ла. дживха̄.ла. ка̄йо.ла. мано апарибхинно хоти. ба̄хира̄ча дхамма̄ а̄па̄там̣ а̄гаччханти. ноча таджджо саманна̄ха̄ро хоти. нева та̄ва таджджасса вин̃н̃а̄н̣абха̄гасса па̄тубха̄во хоти. йаточа кхо а̄вусо аджджхаттикочева мано апарибхинно хоти. ба̄хира̄ча дхамма̄ а̄па̄там̣ а̄гаччханти. таджджоча саманна̄ха̄ро хоти. евам̣ таджджасса вин̃н̃а̄н̣абха̄гасса па̄тубха̄во хотӣти вуттам̣. тасма̄ вӣтхичитта̄нина̄ма а̄ваджджаненавина̄науппаджджанти. саче а̄ваджджанена дхамматова̄ ка̄лабхова̄ йам̣йам̣ нийаметва̄ а̄ваджджитам̣ хоти. там̣ тадева та̄нипи ган̣ханти. йади анийаметва̄ йам̣кин̃чи а̄ваджджитам̣ хоти. та̄нипи а̄ваджджи таппака̄рамева ган̣ханти. на пана ека̄ваджджана вӣтхийам̣ сабба̄ни вӣтхичитта̄ни а̄ваджджаненава̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ва̄ дхамматова̄ ка̄латова̄ бхинна̄ ламбан̣а̄ни хонтӣти ведитаббанти.
еттха сийа̄. йади че там̣ а̄гантукабхаван̇гам̣ екавӣтхийам̣ а̄димхи а̄ваджджанена а̄ваджджитам̣ а̄рамман̣ам̣ агахетва̄ ан̃н̃ам̣ йам̣ кин̃чи паричитапуббам̣ паритта̄рамман̣ам̣ а̄раббха уппаджджати. евам̣ сати нира̄ваджджанам̣на̄ма етам̣ сийа̄. а̄ваджджана̄дӣхича саддхим̣ дхаммато ка̄лато ча бхинна̄рамман̣ам̣на̄ма сийа̄ти. саччам̣, йатха̄ пана маггавӣтхийам̣ готрабхувода̄на̄ни пхаласама̄паттивӣтхийам̣ пхала̄ни ниродхато вут̣т̣хахантассача пхалачиттам̣ нира̄ваджджанамева хонти бхинна̄рамман̣ан̃ча. еваметассапи наттхи нира̄ваджджаната̄йа бхинна̄рамман̣ата̄йача досоти. йан̃ча екасмим̣бхаве бхаван̇гасса пат̣исандхийа̄ саха дхамматоча а̄рамман̣а точа абхиннаттам̣ таттха таттха вуттам̣. там̣пи мӯлабхаван̇гам̣ сандха̄йа вуттам̣. идан̃ча а̄гантукабхаван̇ганти наттхи досоти. таманантаритва̄ти там̣ а̄гантукабхаван̇гам̣ аттано анантарапаччайам̣ катва̄. ваданти а̄чарийа̄. па̄л̣ийам̣ пана маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ча етам̣ видха̄нам̣ наттхӣти адхиппа̄йо. ка̄ма̄вачараджавана̄васа̄нейева тада̄рамман̣ам̣ иччханти. на махаггата̄нуттараджавана̄васа̄не. касма̄ ити че. ка̄ма̄вачара джавана̄нам̣ ева савиппханданатта̄. итаресан̃ча авиппханданатта̄.
[136] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘ка̄матан̣ха̄ нида̄на камманиббаттатта̄’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. там̣ ака̄ран̣ам̣.
апича абхин̃н̃а̄ваджджита̄ни махаггата̄нуттараджавана̄ни апаритта̄рамман̣а̄ни хонти. тада̄рамман̣а̄ни пана паритта̄рамман̣а̄нева̄ти натесам̣ аваса̄не тада̄рамман̣уппатти пасан̇го аттхи. абхин̃н̃а̄джавана̄нича ка̄ничи паритта̄рамман̣а̄нипи сантатара̄ни хонтӣти тесам̣пи аваса̄не тадуппатти наттхийева̄ти.
[137] етена
аджанакатта̄ джанака сама̄натта̄бха̄ватотиа̄дипи пат̣иккхиттам̣ хоти.
ка̄ма̄вачарасатта̄нам̣ева тада̄рамман̣ам̣ иччханти. на рӯпа̄рӯпасатта̄нам̣. на хи тесу уппанна̄нам̣ паритта̄рамман̣а̄нам̣пи ка̄ма̄вачараджавана̄нам̣ аваса̄не тада̄рамман̣уппатти аттхи. тада̄рамман̣ӯпа ниссайасса ка̄ма бхаван̇гасса абха̄вато махаггата бхаван̇гасса ча санта тарасса тада̄рамман̣а кичча̄ бха̄ватоти. чаккхувин̃н̃а̄н̣а сота вин̃н̃а̄н̣а̄ни пана рӯпасатта̄нам̣ чаккхусотаиндрийа паваттиа̄нубха̄вато сампат̣иччханасантӣран̣а̄нича два̄равӣтхибхеде читтанийамасиддхито рӯпасаттесу паваттанти йева̄ти. ка̄ма̄вачарадхаммесвева а̄рамман̣абхӯтесу тада̄рамман̣ам̣ иччханти, на махаггата̄нуттарапан̃н̃аттидхаммесу. екантапаритта̄рамман̣атта̄ тада̄рамман̣а̄нам̣. тесам̣ пана екантапаритта̄ рамман̣абха̄ве ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева̄ти.
[138] вибха̄ванийам̣ пана
‘‘апаричитатта̄’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. там̣ ака̄ран̣ам̣.
читтан̃хи на̄ма викаппабалева̄ аппана̄паттабха̄вана̄каммависесе ва̄ сати нибба̄не вийа апаричитепи а̄рамман̣е паваттатийева̄ти.
[139] йан̃ча вибха̄ванийам̣
‘‘ка̄матан̣ха̄йаттакаммаджанитатта̄пӣ’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. там̣пи хет̣т̣ха̄ пат̣иккхиттамева. тенева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ким̣ва̄ ета̄йа йуттичинта̄йа̄ти ватва̄ сабба̄ни вибха̄ванийам̣ вутта ка̄ран̣а̄ни пат̣иккхитта̄нӣти.
ка̄ме джавана сатта̄ламбан̣а̄нам̣ нийамесатӣти ка̄мабхӯмипарийа̄панна̄нам̣ джавана̄нам̣ сатта̄нам̣ а̄рамман̣а̄нан̃ча васена тивидхе нийаме сати. вибхӯте тимахантеча тада̄рамман̣амӣританти етена тада̄рамман̣ам̣на̄ма паваттама̄нам̣ вибхӯта̄рамман̣ева̄ атимаханта̄рамман̣е ва̄ паваттатӣти айамева нийамо дассито. на пана йаттха тада̄ рамман̣ам̣ паваттати. етадева вибхӯтан̃ча атимахантан̃ча на̄ма̄ти нийамо. тасма̄ ул̣а̄ракамманиббатта̄нам̣ сувисадаваттхука̄нам̣ рӯпабрахма̄нам̣ уппанна̄вӣтхийо йебхуййена вибхӯта̄рамман̣а̄ева атимаханта̄ рамман̣а̄евача хонтӣти ведитабба̄. кечи пана имаматтхам̣ асаллаккхетва̄ рӯпа̄рӯпабхӯмӣсу вибхӯта̄рамман̣авӣтхийо атимаханта̄рамман̣авӣтхийоча налаббхантӣти ваданти. [тада̄рамман̣анийамо].
140. джаванесуча̄ти часаддо пана саддаттхо. чхаккхатту мевава̄ джаванти. пакатика̄лепи а̄рамман̣асса дуббалабха̄ве сатӣти адхиппа̄йо. ат̣т̣хакатха̄йам̣пи хи пакатика̄ле а̄рамман̣адубба лат̣т̣ха̄неева ка̄ма̄вачараджавана̄нам̣ чхаккхаттум̣ паватти вутта̄ти. кечи пана чхаккхаттунти идам̣ муччха̄ка̄лавасена вуттанти ман̃н̃анти. мандаваттийанти маран̣а̄саннака̄ле бахучиттаккхан̣а̄тӣтакасса ваттхусса дуббалатта̄ итарака̄лесуча мудутарабха̄вена кеначи упаддута бха̄вена аджджхоттхат̣абха̄венача ваттхусса дуббалатта̄ танниссита̄нам̣ джавана̄нам̣ мандӣбхӯтавегата̄ васена паваттика̄ле. маран̣ака̄ла̄дӣсӯти маран̣а̄саннака̄ле муччха̄ка̄ле висан̃н̃ибхӯта ка̄ле атитарун̣ака̄леча, таттха муччха̄ка̄лона̄ма асайха рӯпехи дуккхадхаммехи атибхӯта̄нам̣ адхиматтато караджака̄йасса вихан̃н̃аппаттика̄ло. висан̃н̃и бхӯтака̄лона̄ма пӣтивегенава̄ нидда̄бхибхӯтата̄йава̄ йаккхагахан̣енава̄ сура̄мада̄ди васенава̄ пакатисан̃н̃а̄йа вигатака̄ло. атитарун̣ака̄лона̄ма габбхагатассава̄ сампатиджа̄тассава̄ да̄ракасса аджджхатта ваттхӯнам̣ атимудука̄ло. та̄дисесу хи ка̄лесу антарантара̄ чхадва̄рикавӣтхийо паваттама̄на̄пи йебхуййена парипун̣н̣аджаванава̄ра̄ на паваттанти. дваттивот̣т̣хаббаника̄ва̄ чатупан̃чаджаваника̄евава̄ паваттантӣти. еттхача дваттивот̣т̣хаббаникава̄ра̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄. чатупан̃ча джаваникава̄ра̄ мӯлат̣ӣка̄йам̣ вутта̄. пан̃чава̄рамева̄ти идам̣ пана маран̣а̄ саннака̄лавасена вуттам̣. намуччха̄ка̄ла̄дивасена. тан̃ча кхопа̄катикасатта̄нам̣ васенева. йе пана джха̄насаманантарам̣ва̄ паччавеккхан̣а саманантарам̣ва̄ абхин̃н̃а̄саманантарам̣ва̄ чавантива̄ паринибба̄йантива̄. тесам̣ джха̄на̄дӣнийева пан̃чава̄рато адхика̄нива̄ ӯна̄нива̄ маран̣а̄ саннаджавана̄нина̄ма хонтӣти дат̣т̣хаббам̣. айан̃ча аттхо упари маран̣уппаттийам̣ а̄вибхависсатӣти. бхагавато пана йамакапа̄т̣иха̄рийа ка̄ла̄дӣсӯти еттха ан̃н̃есам̣пи маха̄моггала̄наттхера̄дӣнам̣ еварӯпо лахуппаваттика̄ло а̄дисаддена сан̇гахитоти дат̣т̣хаббо. вуттан̃хи висуддхимагге айам̣ пана маттхакапатта̄ васӣ бхагавато йамакапа̄т̣иха̄рийе лаббхати. ан̃н̃есам̣ва̄ еварӯпе ка̄лети. сакалена пана ва̄кйена тхапетва̄ йамакапа̄т̣иха̄рийасадисам̣ лахука паваттика̄лам̣ ан̃н̃асмим̣ ка̄ле бхагаватопи чхава̄ саттава̄ паччавеккхан̣ачитта̄ни паваттанти. ан̃н̃есам̣ пана ваттаббамева наттхӣти дассети. чатта̄ри пан̃чава̄ паччавеккхан̣ачитта̄ни бхавантӣти еттхапи бхагаватопи лахукаппаваттийам̣ пан̃ча паччавеккхан̣ачитта̄ни бхаванти. лахукатарапаваттийам̣ чатта̄рӣти аттхопи йуджджатийева.
вибха̄ванийам̣ пана
бхагавато чатта̄ри ан̃н̃есам̣ пан̃чапӣти йуттам̣ вийа диссатӣти вуттам̣.
таттха йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ каронто бхагава̄ аггиккхандхаудака дха̄ра̄дӣнам̣ двиннам̣ двиннам̣ па̄т̣иха̄рийа̄нам̣ паваттанаттхам̣ патхамам̣ теджокасин̣е па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджи. тато две джха̄нан̇га̄ни паччавеккхи. тато упаримака̄йато аггиккхандхо паваттатӯти адхит̣т̣ха̄си. тато тасмим̣йева касин̣е абхин̃н̃ам̣ сама̄паджджи. абхин̃н̃а̄васена упаримака̄йато аггиккхандхо паваттати. тато а̄покасин̣е па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджи. тато две джха̄нан̇га̄ни паччавеккхи. тато хет̣т̣химака̄йато удакадха̄ра̄ паваттантӯти адхит̣т̣ха̄си. тато тасмим̣йева касин̣е абхин̃н̃ам̣ сама̄паджджи. абхин̃н̃а̄васена хет̣т̣хима ка̄йато удакадха̄ра̄ паваттанти. сесайамакесупи есева найо. еттхача лахукаппаваттийа̄ иччхитатта̄ две две паччавеккхан̣ава̄ра̄ чатупан̃чаджаваника̄ева бхаванти. двиннан̃ча джаванава̄ра̄нам̣ антара̄ две ева бхаван̇га̄ни бхаванти. та̄нича две па̄т̣иха̄рийа̄ни пассанта̄нам̣ екаппаха̄ренева паватта̄ни вийа пан̃н̃а̄йантӣти. етарахи пана кечи а̄дикаммикаджджха̄напаччавеккхан̣есупи чатта̄ри пан̃чава̄джавана̄ни ваданти. а̄дикаммикасса̄ти йогакаммасиддхийа̄ а̄димхи нийуттасса. патхамам̣ уппанна̄ аппана̄ патхамакаппана̄. тассам̣ патхамакаппана̄йам̣. а̄дикаммикааппана̄вӣтхийанти аттхо. тада̄ хи сабба̄нипи махаггатаджавана̄ни пуна а̄севана̄бха̄вато паридуббала̄ни хонтӣти екава̄рамева джавантӣти. абхин̃н̃а̄джавана̄ни пана иддхивикуббана̄ди. киччасиддхийа̄ева пайутта̄нӣти киччасиддхито парам̣ каттабба̄бха̄вато а̄дикаммикака̄лепи васӣбхӯтака̄лепи екава̄рамева джавантӣти вуттам̣ абхин̃н̃а̄джавана̄нича саббада̄пӣти. йатха̄ча абхин̃н̃а̄джавана̄ди евам̣ маггаджавана̄нипи там̣ там̣ килесаппаха̄накиччасиддхито парам̣ каттабба̄ бха̄вато екава̄рамева джавантӣти вуттам̣ чатта̄ро пана.ла. ека читтаккхан̣ика̄ва̄ти. атхава̄, маггачетана̄йа анантарикапхалатта̄ саким̣ уппаннейева магге пхалассава̄ро а̄ватоти наттхи маггачиттасса пунуппаттийа̄ ока̄соти вуттам̣ чатта̄ро пана.ла. екачиттаккхан̣ика̄ва̄ти. джавануппаттийа̄ пакатийа̄ саттаккхупараматта̄ мандасса пан̃чамам̣ уппаннамаггато парам̣ две пхалачитта̄ни уппаджджанти. тиккхасса чатуттхам̣ уппаннамаггато парам̣ тӣн̣ӣти вуттам̣ тато парам̣.ла. уппаджджантӣти. ниродхасама̄паттика̄ле пана пуббабха̄гейева та̄ди сасса пайога̄бхисан̇кха̄расса кататта̄ двиннам̣ ва̄ра̄нам̣ упари читтаппаватти наттхӣти вуттам̣ ниродха.ла. джаватӣти. еттхача двиккхаттунти идам̣ уккат̣т̣ха ниддесавасена вуттам̣. екам̣ва̄ двева̄ читтава̄ре атиккамитва̄ ачиттако хотӣти хи вуттам̣. чатуттха̄руппаджавананти ана̄га̄мино кусалабхӯтам̣ арахато крийабхӯтам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄ йатана джаванам̣. вут̣т̣ха̄нака̄леча ниродхасса нисандаматтатта̄ екава̄рамева ваджанам̣ паваттатӣти вуттам̣ вут̣т̣ха̄нака̄леча̄тиа̄ди. таттха ана̄га̄ми пхалам̣ва̄ арахаттапхалам̣ва̄ти ана̄га̄мипхалева̄ арахаттапхалева̄. бха̄вена бха̄валаккхан̣е хетам̣ паччаттавачанам̣. тена̄ха нируддхети. саббаттха̄пи сама̄паттивӣтхийанти джха̄насама̄патти пхаласама̄паттивасена сакала̄йапи сама̄паттивӣтхийам̣. бхаван̇гасотовийа вӣтхинийа мо наттхӣти идам̣ чин̣н̣авасӣбхӯтака̄лам̣ сандха̄йа вуттам̣. аката̄ дхика̄расса пана джха̄насама̄паттийам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа две тӣн̣и чатта̄рӣтиа̄дина̄ джха̄наджавана̄ни ануккамена ваддхама̄на̄ни паваттанти. ката̄ дхика̄ра̄нам̣ пана маха̄пурисаджа̄тика̄нам̣ пат̣иладдхака̄лато пат̣т̣ха̄йа чин̣н̣авасӣбха̄ва̄нева хонти. татха̄ пхаладжавана̄нича саббесам̣пи пхалат̣т̣ха̄нанти дат̣т̣хаббам̣. бахӯнипӣти писаддо сампин̣д̣анаттхо. тена а̄дикаммикака̄ла̄дӣсу екава̄ра̄дивасенапи авасеса̄нам̣ паваттим̣ сампин̣д̣етӣти. [джа̄нанийамо].
141. евам̣ пубба̄паранийа̄мавасена вӣтхичитта̄нам̣ паваттим̣ дассетва̄ ида̄ни пуггалабхедавасена бхӯмибхедавасенача тесам̣ паваттим̣ дассенто духетука̄нантиа̄дима̄ха. пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асахагата̄ две хетуйо етесанти духетука̄. чатӯхи н̃а̄н̣авиппа йуттамаха̄випа̄кехи гахитапат̣исандхика̄. двӣхи пана ахетука випа̄кехи гахита пат̣исандхика̄ ахетука̄ наттхи пат̣исандхихету етесанти катва̄. тесам̣ двиннам̣пи випа̄ка̄варан̣асаббха̄вато махагга таджджха̄на̄нипи та̄ва нуппаджджанти. куто локуттара̄ни. крийаджавана̄ни пана кхӣн̣а̄сава̄намева а̄веника бхӯта̄нӣти вуттам̣ крийаджавана̄ни чевааппана̄джавана̄нича на лаббхантӣти. таттха випа̄ка̄ варан̣ам̣ на̄ма ахетука пат̣исандхиката̄ двихетука пат̣исандхиката̄ча. татха̄ н̃а̄н̣асампайуттавипа̄ка̄нича сугатийанти сугати бхаве парийа̄панна̄нам̣ тесам̣ двиннам̣ татха̄ н̃а̄н̣ампайуттамаха̄випа̄ка̄нича на лаббхантӣти аттхо. еттхача сугатийанти етена дуггатипарийа̄панне ахетука пуггале ниваттети. на хи тесам̣ имасмим̣ ва̄кйе итаресам̣ анун̃н̃а̄та̄ни н̃а̄н̣авиппайуттавипа̄ка̄нипи лаббхантӣти. тена̄ха дуггати йам̣ пана̄тиа̄ди. таттха дуггатийам̣ парийа̄панна̄нам̣ ахетука̄нам̣ н̃а̄н̣асампайуттавипа̄ка̄нича н̃а̄н̣авиппайутта̄ни маха̄випа̄ка̄нича на лаббхантӣти парипун̣н̣а йоджана̄ дат̣т̣хабба̄. еттха сийа̄. касма̄ панеттха сугатипарийа̄панна̄нам̣ ахетука̄нам̣ чатта̄ри н̃а̄н̣асампайуттавипа̄ка̄ни дуггатипарийа̄панна̄нан̃ча ат̣т̣хапи сахетука маха̄випа̄ка̄ни на лаббхантӣти вуттам̣. нану пат̣т̣ха̄не сахетукам̣ бхаван̇гам̣ ахетукасса бхаван̇гасса анантарапаччайена паччайоти вуттам̣. еттха хи екасмим̣ бхаве екасса саттасса када̄чи сахетукам̣ бхаван̇гам̣ када̄чи ахетукам̣ бхаван̇ганти евам̣ мӯлабхаван̇ге паваттибхедо наттхӣти катва̄ сахетукам̣ бхаван̇ганти идам̣ тада̄рамман̣асан̇кха̄там̣ а̄гантукабхаван̇гам̣ сандха̄йа вуттанти вин̃н̃а̄йати. сахетукантича са̄ман̃н̃авачанатта̄ двихетукам̣ тихетукан̃ча тада̄рамман̣ам̣ вин̃н̃а̄таббам̣ хоти. ахетукасса бхаван̇гасса̄ти идха пана тасса тада̄рамман̣асса анантарам̣ уппаннам̣ мӯлабхаван̇гамева адхиппетам̣. идхапи са̄ман̃н̃авачанатта̄ двӣсу а- ахетукабхаван̇гесу йам̣кин̃чи гахетаббамева̄ти. тасма̄ двиннам̣ ахетука̄нам̣пи ат̣т̣хасахетука тада̄рамман̣а̄нипи лаббхама̄на̄ниева сийум̣. духетука̄нам̣ пана ваттаббамева наттхӣти. вуччате, ахету кесу та̄ва дуггатипарийа̄панна̄нам̣ сахетукатада̄рамман̣асамбхаво саббаат̣т̣хакатха̄су пат̣иккхитто. тасма̄ ахетукасса бхаван̇гасса̄ти идам̣ кусалавипа̄кабхӯтам̣ ахетукабхаван̇гам̣ сандха̄йа вуттанти йуттам̣. айан̃хи пат̣т̣ха̄не дхаммата̄. йадидам̣ йатха̄ла̄бхагахан̣анти. итаратха̄ саббаат̣т̣хакатха̄виродхо сийа̄ти. йатха̄ча кусала̄нам̣ йогаса̄дханӣйатта̄ паваттийам̣пи йогакаммавасена н̃а̄н̣айого хоти. на татха̄ випа̄ка̄нам̣. тесам̣ пана айогаса̄дханӣ йатта̄ паваттийам̣ бхаван̇ган̃а̄н̣асан̇кха̄тена упаниссайан̃н̃а̄н̣ена вина̄ н̃а̄н̣айого на самбхавати. тасма̄ сахетукам̣ бхаван̇ганти идхапи н̃а̄н̣авиппайуттабхӯтам̣ сахетукатада̄рамман̣амева гахетум̣ йуттанти катва̄ двихетука̄нам̣ ахетука̄нан̃ча н̃а̄н̣асампайуттатада̄рамман̣а пат̣иккхепо тхерена катоти. а̄чарийабуддхадаттаттхерена пана йена випа̄качиттена пат̣исандхим̣ ган̣ханти. тена садисам̣ ва̄ тато хӣнам̣ ва̄ тада̄рамман̣ам̣ тесам̣ самбхавати. на пан̣ӣтанти катва̄ двиннам̣пи ахетука̄нам̣ ат̣т̣хамаха̄випа̄ка̄ни пат̣иккхипитва̄ саттатим̣сачиттапат̣и ла̄бхо вутто. со пана йатха̄ вуттапат̣т̣ха̄напа̄л̣ийа̄ вируджджхати. апаре пана йатха̄ ахетука̄нам̣ сугатипарийа̄панна̄нам̣ двихетука тада̄рамман̣ам̣ хоти. евам̣ двихетука̄нам̣пи тихетукатада̄рамман̣ам̣ самбхаватӣти ваданти. там̣ йуттам̣вийа диссати. ат̣т̣хакатха̄йан̃хи каттхачи тесам̣ двиннам̣пи ависесена ат̣т̣хамаха̄випа̄капаватти вутта̄ти. пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣а сахагата̄ тайо хетӯ етесанти тихетука̄. те пана ка̄марӯпа̄рӯпавасена тивидха̄ хонти. путхуджджано ат̣т̣хаарийа̄ча̄ти нававидха̄. тесу кхӣн̣а̄сава̄нам̣ кусала̄кусала джавана̄нича налаббханти. саббасо анусайапаха̄нена саббесам̣ кусала̄кусала̄нам̣ саха нируддхатта̄ анусайа пат̣ибаддхо хи тесам̣ таббха̄воти. татха̄саддо паккхантараттхо. апаринит̣т̣хитасиккха̄киччата̄йа сиккханасӣлайутта̄ саттаарийа̄ секкха̄на̄ма. идха пана тайо хет̣т̣химапхалат̣т̣ха̄ адхиппета̄. тесан̃хи а̄дито сота̄паттимаггенева дит̣т̣хивичикиччха̄нам̣ пахӣнатта̄ там̣ сахагата̄ни пан̃чаджавана̄ни налаббхантӣти. ана̄га̄мипуггала̄нам̣ пана пат̣игхаджавана̄нича на лаббханти. ана̄га̄мимаггена пахӣнатта̄. маггасса пана екачиттаккхан̣икатта̄. чатуннам̣ маггат̣т̣ха̄нам̣ паччекам̣ йатха̄сакам̣ маггаджавана̄ниева лаббханти. упарима̄нан̃ча пхала̄нам̣ хет̣т̣химехи пуггалехи анамигататта̄ хет̣т̣хима̄нан̃ча упаримесу пуггалантаресу ануппаджджанато чатуннам̣ пхалат̣т̣ха̄нам̣пи паччекам̣ йатха̄сакам̣ пхаладжавана̄ниева лаббхантӣти вуттам̣ локуттара.ла. самуппаджджантӣти. еттхача упаримагге а̄гате хет̣т̣химамагга̄нубха̄васса саббасо пат̣ипассаддхивасена упарима̄нам̣ пуггалантарата̄сиддхи ведитабба̄ти. ида̄ни тесам̣ тесам̣ пуггала̄нам̣ па̄рисесато лаббхама̄навӣтхичитта̄ни дассетум̣ га̄тхама̄ха. паринит̣т̣хи тасиккха̄киччатта̄ наттхи сиккхитаббакиччам̣ етесанти асеккха̄. кхӣн̣а̄сава̄. тесам̣ тевӣсатика̄мавипа̄ка вӣсатикрийа арахаттапхала васена чатучатта̄лӣса вӣтхичитта̄ни самбхава̄ йатха̄самбхавам̣ уддисе. саттаннам̣ секкха̄нам̣ дит̣т̣хивичикиччха̄джаванаваджджита̄нам̣ саттаннам̣ акусала̄нам̣ екавӣсатийа̄ кусала̄нам̣ тевӣсатийа̄ ка̄мавипа̄ка̄нам̣ тин̣н̣ам̣ хет̣т̣химапхала̄нам̣ а̄ваджджанадвайассача васена чхапан̃н̃а̄са вӣтхичитта̄ни самбхава̄ уддисе. авасеса̄нам̣ чатуннам̣ путхуджджана̄нам̣ ка̄мавипа̄ка локийакусала̄кула̄ваджджана двайавасена чатупан̃н̃а̄са вӣтхичитта̄ни самбхава̄ уддисети йоджана̄. пуггала бхедена вӣтхичитта̄нам̣ бхедо пуггалабхедо.
142. сабба̄нипи вӣтхичитта̄ни упалаббханти пуггала̄нам̣ два̄ра̄нан̃ча еттхева парипун̣н̣асамбхавато. йатха̄раханти там̣ там̣ бхӯмипуггала̄нам̣ уппаттиараха̄нурӯпам̣. рӯпа̄вачарабхӯмийам̣ ваджджитаббесу сол̣асавӣтхи читтесу чханнам̣ читта̄нам̣ упарива̄кйе вуччама̄натта̄ пат̣игхаджавана тада̄рамман̣а ваджджита̄нӣти вуттам̣. арӯпа̄вачарабхӯмийам̣ патхамамагга рӯпа̄вачарахасана хет̣т̣хима̄руппаваджджита̄ни пат̣игхаджавана тада̄рамман̣аваджджита̄нича вӣтхи читта̄ни лаббхантӣти йоджана̄. еттха̄пи ваджджитаббесу ат̣т̣хатим̣са вӣтхичиттесу сол̣асаннам̣ читта̄нам̣ упаривуччама̄ната̄ дат̣т̣хабба̄. саббаттха̄пӣти сабба̄супи рӯпа̄рӯпабхӯмӣсу. там̣там̣ паса̄дарахита̄нам̣ там̣там̣два̄рикавӣтхичитта̄ни на лаббхантева̄ти рӯпа̄вачарабхӯмийам̣ та̄ва гха̄на̄диттайам̣ наттхӣти гха̄надживха̄ка̄йапаса̄да рахита̄нам̣ рӯпӣбрахма̄нам̣ гха̄на дживха̄ка̄йадва̄рика̄ни чха вӣтхичитта̄ни налаббхантева. йа̄ни сандха̄йа чханнам̣ читта̄нам̣ упарива̄кйе вуччама̄натта̄ти хет̣т̣ха̄ вуттам̣. арӯпабхӯмийам̣ пана пан̃чапи паса̄да̄ наттхӣти пан̃чадва̄рика̄ни двипан̃чавин̃н̃а̄н̣а манодха̄ туттика сантӣран̣аттайавасена сол̣асавӣтхичитта̄ни налаббхантева. йа̄ни сандха̄йа сол̣асаннам̣ читта̄нам̣ упари вуччама̄ната̄ти вуттам̣. ка̄мабхӯмийам̣ пана там̣там̣ паса̄дарахитата̄ джаччандха̄дӣнам̣ васена йо джетабба̄. ка̄ме асӣти вӣтхичитта̄ни йатха̄рахам̣ лаббхаре лаббханти. рӯпе чатусат̣т̣хи татха̄ йатха̄рахам̣ лаббхаре. арӯпе две чатта̄лӣса йатха̄рахам̣ лаббхарети йоджана̄. еттхача брахмалокева̄ упари чхака̄ма̄вачара девалокесува̄ анит̣т̣ха̄рамман̣а̄ни на̄ма наттхи. тасма̄ рӯпа̄вачарабхӯмийам̣ чатуннам̣ акусалавипа̄ка̄нам̣ лаббхама̄ната̄вачанам̣ таттха т̣хатва̄ва̄ идха а̄гантва̄ва̄ идха анат̣т̣хехи рӯпасаддехи сама̄гаччханта̄нам̣ васена дат̣т̣хаббам̣. кечи пана идха а̄гата̄нам̣йева брахма̄нам̣ анит̣т̣ха̄рамман̣асама̄його хотӣти тха̄ни чатта̄ри рӯпабхӯмийам̣ ладдха̄нина̄ма на хонти. тасма̄ таттха сат̣т̣хийева вӣтхичитта̄нӣти ваданти. там̣ на йуджджати. идха а̄гата̄нам̣йева уппанна̄нипи брахматтабха̄ве уппаннатта̄ брахмалоке уппанна̄ни иччева ваттаббатта̄. нача таттха т̣хита̄пи идха анит̣т̣ха̄ни наган̣ханти. дӯрепи а̄рамман̣ам̣ гахетум̣ саматтхатта̄ брахма̄нанти.
[140] йан̃ча вибха̄ванийам̣
тасса ва̄дасса пат̣иккхипанаттхам̣ вуттам̣ ‘‘идха пана таттха т̣хатва̄пи имам̣ локам̣ пассанта̄нам̣ анит̣т̣ха̄рамман̣асса асамбхаво на сакка̄ ватту’’нти. тена таттха т̣хатва̄ имам̣ локам̣ пассанта̄нам̣ уппанна̄ни та̄ни чатта̄ри читта̄ни таттха ладдха̄нина̄ма хонти. идха а̄гата̄нам̣ уппанна̄ни идха ладдха̄нина̄ма хонтӣти анун̃н̃а̄там̣ хоти. тан̃ча на йуттам̣.
там̣ там̣ бхӯмипарийа̄панне саттасанта̄не уппанна̄ниева там̣там̣бхӯмийам̣ уппанна̄нӣти сиддхатта̄. иччевантиа̄ди маха̄нигаманам̣. йатха̄самбхаванти там̣ там̣ бхӯмипуггаладва̄ра̄рамман̣есу самбхава̄нурӯпам̣. бхаван̇гена антарита̄ бхаван̇гантарита̄. йа̄вата̄йуканти тасмим̣ тасмим̣ бхаве бхаваниканти вӣтхито пат̣т̣ха̄йа йаттакам̣ ка̄лам̣ джӣвитасанта̄нам̣ паваттати. таттакам̣ ка̄ланти аттхо. аббхоччхинна̄ паваттати асати ниродха сама̄паттийанти адхиппа̄йо.
ити параматтхадӣпанийа̄на̄ма абхидхамматтхасан̇гахасса
чатуттхаван̣н̣ана̄йа вӣтхи сан̇гахасса
параматтхадӣпана̄ нит̣т̣хита̄.