читтасан̇гаха-параматтхадӣпанӣ

17. ида̄ни уддесаккамена читтам̣ та̄ва ниддисанто таттха читтантиа̄дима̄ха. таттха̄ти тесу чатӯсу абхидхамматтхесу. та̄ва патхамам̣. чатта̄ро видха̄ пака̄ра̄ йасса там̣ чатуббидхам̣.

18. ка̄ма̄вачаранти еттха ка̄мӣйатӣти ка̄мо. ка̄ментива̄ еттха сатта̄ авиккхамбхитака̄мара̄гатта̄ ка̄маратийа̄ева раманти. на упарибхӯмӣсу вийа джха̄наратийа̄ти ка̄мо. ека̄дасавидха̄ ка̄мабхӯми. нану четтха джха̄нала̄бхинопи сантӣти. на на санти. тепана када̄чи дева̄ти наттхеттха досо. авӣчинирайа̄дайо катхам̣ ка̄мӣйанти. катхан̃ча таттха сатта̄ ка̄маратийа̄ рамантӣти. нимиттасса̄давасенава̄ бхаваникантивасенава̄ти. маран̣ака̄ле хи упат̣т̣хита̄ нирайаггиджа̄ла̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄вийа кха̄йанти. еко кира миччха̄дит̣т̣хико бра̄хман̣о маран̣аман̃че ниппанно хоти. тасса а̄чарийабра̄хман̣а̄ самӣпе т̣хатва̄ брахмалокам̣ бхо гаччха̄ти ваданти. тассапана авӣчинирайе аггиджа̄ла̄ упат̣т̣хаханти. тада̄ со бхо а̄чарийа̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄ пан̃н̃а̄йантӣти а̄ха. еса бхо брахмалоко. таттха гаччха̄ти ваданти. со ка̄лан̇катва̄ авӣчимхи уппаджджи. евам̣ нимиттасса̄давасена те ка̄мӣйанти. таттха уппанна̄нам̣пи бхаваникантина̄ма хотӣти. апича, таттха уппанна̄ авиккхамбхитака̄мара̄га̄ева хонти, ока̄се сати ка̄маратийа̄ рамиссанти йева̄ти. тасмим̣ ка̄ме авачаратӣти ка̄ма̄вачарам̣. еттхача авачаратӣти падасса уппаджджатӣти аттхо на гахетаббо. со хи аттхо па̄л̣ийа̄ча насамети. на̄на̄досайутточа хотӣти. йам̣ етасмим̣ антаре еттха̄вачара̄ еттха парийа̄панна̄ти хи па̄л̣ийам̣ вуттам̣. йади четтха со аттхо адхиппето сийа̄. евам̣ сабхи еттха̄вачара̄ еттхуппанна̄ти вуттам̣ сийа̄. напана вуттам̣. нача парийа̄паннасаддо уппаннасаддена саха сама̄наттхоти сакка̄ ваттум̣. на хи локуттарачитта̄ни тӣсу бхавесу уппанна̄ нипи татра парийа̄панна̄нийева хонтӣти. евам̣ та̄ва па̄л̣ийа̄ насаметӣти.

йадича со аттхо гахито сийа̄. еван̃ча сати тасмим̣ ка̄ме йе махаггата локуттарадхамма̄ уппаджджанти. тесам̣пи ка̄ма̄ вачарата̄паттидосо рӯпа̄вачарата̄ди муттидосоча а̄паджджати. йеча ка̄ма̄вачарадхамма̄ рӯпа̄рӯпабхӯмӣсу уппаджджанти. тесан̃ча рӯпа̄рӯпа̄ вачарата̄ паттидосо ка̄ма̄вачарата̄ муттидосоча а̄паджджатӣти. нану йебхуййавуттивасенапи кесан̃чи на̄мала̄бхо хоти. йатха̄ ваначарако сан̇га̄ма̄вачароти. тасма̄ идхапи тесам̣ дхамма̄нам̣ аттано аттано бхуммӣсу уппаннабахулатта̄ ка̄ма̄вачара̄ди на̄мала̄бхе сати на кочи досоти.на. еван̃хи сати локуттара дхамма̄нам̣ ка̄ма̄вачарата̄ди муччанаттхам̣ йебхуййена уппаннабхӯми висум̣ ваттабба̄ сийа̄. на ча са̄ на̄мабхӯми аттхи. йаттха те йебхуййена уппаджджантӣти. техи уппаджджанта̄ тӣсу бхавесу ева уппаджджанти. тасма̄ тесам̣ ка̄ма рӯпа̄рӯпа̄вачарата̄паттидосо дуннива̄ро сийа̄ти. евам̣ на̄на̄досайутто хотӣти. тасма̄сса татха̄ аттхам̣ аггахетва̄ еттха̄вачара̄ еттха парийа̄панна̄ти бхагавата̄ сам̣ван̣н̣итена па̄л̣инайеневасса аттхо гахетабботи. айан̃хеттха аттхо. ка̄ме авачарати парийа̄паннабха̄вена тасмим̣ аджджхога̄хетва̄ чарати паваттатӣти ка̄ма̄вачаранти. парийа̄паннабха̄вочана̄ма аттано а̄дха̄рабхӯтена тена ка̄мена саха сама̄наджа̄тиготтана̄мата̄ сан̇кха̄техи паритобха̄гехи тасмим̣ ка̄ме а̄паннабха̄во ануппавит̣т̣ха бха̄во. антогадхабха̄воти вуттам̣ хоти. соча татха̄ парийа̄паннабха̄во паригга̄хинийа̄ ка̄матан̣ха̄йа катоти дат̣т̣хаббо. етта̄вата̄ йедхамма̄ рӯпа̄рӯпасаттасанта̄набхӯта̄пи майхам̣ етети ка̄ма тан̣ха̄йа париггахита̄ ка̄ме парийа̄панна̄ва хонти. те ка̄ма̄вачара̄на̄ма̄ти сиддха̄ хонти. рӯпа̄рӯпа̄ вачаресупи айам̣ найо нетаббо. тесупана рӯпатан̣ха̄ арӯпатан̣ха̄ча паригга̄хинӣ тан̣ха̄ дат̣т̣хабба̄.

йепана дхамма̄ тин̣н̣ам̣ тан̣ха̄нам̣ париггахавимутта̄ хонти. те тӣсу бхавесу уппанна̄пи татра апарийа̄панна̄ева хонтӣти локуттара̄ на̄ма джа̄та̄ти ведитабба̄. еттхача пат̣т̣ха̄не а̄руппе ка̄маччхандам̣ нӣваран̣ам̣ пат̣ичча уддхаччанӣваран̣антиа̄дина̄ арӯпасаттасанта̄непи ка̄маччхандасан̇кха̄та̄йа ка̄матан̣ха̄йа уппатти вутта̄. тасма̄ рӯпа̄рӯпа бхӯмӣсу уппанна̄нам̣ ка̄мадхамма̄нам̣ паригга̄хинӣтан̣ха̄ рӯпа̄рӯпасаттасанта̄на гата̄пи дат̣т̣хабба̄. па̄л̣ийам̣ ка̄маччханданӣваран̣анти идам̣ нӣваран̣аджа̄тикатта̄ вуттам̣. на хи джха̄набхӯмӣсу екантанӣваран̣акичча̄ни нӣваран̣а̄ни сакка̄ ладдхунти. атра ка̄мабхедо ваттаббо. двека̄ма̄ киле сака̄моча, ваттхука̄моча̄ти. таттха тхапетва̄ рӯпа̄рӯпара̄ге ан̃н̃о саббопи лобхо имасмим̣ чатуббхӯмипариччхеде киле сака̄мона̄ма. тхапетва̄ча рӯпа̄рӯпа̄вачарадхамме ан̃н̃е саббепи тӣсу бхӯмӣсу уппанна̄ ка̄ма̄вачарадхамма̄ ваттхука̄мона̄ма̄ти. йам̣пана ат̣т̣хаса̄линийам̣ саббепи тебхӯмака̄ дхамма̄ ваттхука̄моти вуттам̣. там̣ маха̄ниддесе ниддит̣т̣хена суттантикапарийа̄йена вуттанти гахетаббам̣. на хи рӯпа̄рӯпа̄вачарадхамма̄ абхидхамме ка̄мана̄мена вутта̄ аттхӣти. [ка̄ма̄вачарападам̣]

19. рӯпа̄вачарам̣ арӯпа̄вачаранти еттха рӯпа̄рӯпасадда̄ та̄су бхӯмӣсу нирул̣ха̄ти дат̣т̣хабба̄. апича две бхӯмийо рӯпабхӯми, арӯпабхӯмӣти. таттха руппаналаккхан̣ам̣ рӯпам̣ йаттха наттхи, са̄ чатуббидха̄ бхумми арӯпабхӯмина̄ма. сеса̄ саттавӣсативидха̄ бхумми рӯпабхӯмина̄ма. таттхача хет̣т̣ха̄ ека̄дасавидха̄ бхумми ол̣а̄рикена ка̄мена висесетва̄ ка̄ма бхӯмӣти вутта̄. упари сол̣асавидха̄ бхумми рӯпабхӯмииччева вутта̄ти дат̣т̣хабба̄. йаттхапана тан̣ха̄ва̄ джха̄на̄нива̄ рӯпа̄рӯпасаддехи вутта̄ни. таттха ниссайассана̄мам̣ ниссите а̄ропанавасена ниссайопача̄ро ведитаббо. йаттхача ка̄ма̄вачара̄дисаддехи бхӯмиева вутта̄. таттха нисситасса на̄мам̣ ниссайе а̄ропанавасена ниссито пача̄роти. йаметтха ваттаббам̣, там̣ ка̄ма̄вачарападе вуттанайамева̄ти. айаметтха тебхӯмака париччхеде па̄л̣ианугата̄ параматтхадӣпана̄. йатха̄ха –

катаме дхамма̄ ка̄ма̄вачара̄. хет̣т̣хато авӣчинирайам̣ парийантам̣ каритва̄ упарито параниммитавасаваттӣдеве анто каритва̄ йам̣ етасмим̣ антаре еттха̄вачара̄ еттха парийа̄панна̄ кхандхадха̄туа̄йатана̄ рӯпа̄ ведана̄ сан̃н̃а̄ сан̇кха̄ра̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣. имедхамма̄ ка̄ма̄вачара̄. катаме дхамма̄ рӯпа̄вачара̄. хет̣т̣хато брахмалокам̣ парийантам̣ каритва̄ упарито аканит̣т̣хе деве анто каритва̄ йам̣ етасмим̣ антаре еттха̄вачара̄ еттха парийа̄панна̄ сама̄паннассава̄ упапаннассава̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄риссава̄ читтачетасика̄ дхамма̄, име дхамма̄ рӯпа̄вачара̄. катаме дхамма̄ арӯпа̄вачара̄. хет̣т̣хато а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанупаге деве парийантам̣ каритва̄ упарито невасан̃н̃а̄ на̄сан̃н̃а̄ йатанупаге деве анто каритва̄ йам̣ етасмим̣ антаре. ла. име дхамма̄ арӯпа̄вачара̄ти.

[19] т̣ӣка̄су пана

йатха̄вуттам̣ сувисадам̣ па̄л̣инайам̣ аггахетва̄ ан̃н̃атха̄ вачанаттха̄ча виниччхайа̄ча еттха вутта̄. саббе те са̄рато на паччетабба̄ти.

нану ат̣т̣хаса̄линийамева теча ан̃н̃еча аттха̄ вутта̄ти. саччам̣. бхӯтам̣пана сувисадам̣ па̄л̣ианугатам̣ аттхам̣ н̃атва̄ ким̣виккхепена̄ти.

20. локуттаранти еттха луджджанапалуджджанат̣т̣хена локо вуччати йатха̄вутто тебхӯмакадхаммо. йатха̄ха луджджати палуджджатӣти кхо бхиккхаве тасма̄ локоти вуччатӣти. евам̣ санте локуттарадхамма̄нам̣пи нибба̄наваджджа̄нам̣ локата̄патти сийа̄. касма̄, тесам̣пи луджджанапалуджджанадхамматта̄ти. насийа̄. йаттха хи ниччо дхуво сассатоти маха̄джанасса миччха̄га̄хо нивисати. таттхева тасса нива̄ран̣аттхам̣ айам̣ локасаман̃н̃а̄ нийамӣйати. тасма̄ саббасо миччха̄га̄хавимутта̄нам̣ тесам̣ локата̄патти наттхӣти ваданти. йесам̣ва̄ луджджанам̣палуджджанан̃ча маха̄джанасса па̄кат̣ам̣. тесан̃н̃ева локата̄сиддхӣти наттхи локуттара̄нам̣ локаттаппасан̇готи. локато уттаратӣти локуттарам̣. маггачиттам̣. тато уттин̣н̣анти локуттарам̣. пхалачиттам̣. нибба̄нам̣пана идха налаббхатӣти. уттаран̣ан̃четтха тан̣ха̄ттайагга̄ха вимуттийа̄ тӣсу локесу апарийа̄паннабха̄войева. соча апарийа̄паннабха̄во кесам̣ дхамма̄нам̣ адхит̣т̣ха̄на бхӯтовийа гайхатӣти висум̣ ека̄ чатуттхӣ аваттха̄бхӯмина̄ма̄ти.

чатуббхӯмивибха̄гасса параматтхадӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

21. евам̣ читтам̣ бхӯмибхедена хӣнапан̣ӣта̄ нуккамато чатудха̄ ниддиситва̄ ида̄ни тадева чатуббидхам̣ читтам̣ йатха̄ниддит̣т̣хаккамена вибхаджанто патхамам̣ ка̄ма̄вачарачиттам̣. таттхача хӣнам̣ асобхан̣ачиттам̣. таттхача саббахӣнам̣ акусалачиттам̣ та̄ва дассетум̣ соманассасаха гатантиа̄дима̄ха. еттхача ка̄ма̄вачарачиттассапи акусала̄хетука сахетука̄нуккамо хӣна пан̣ӣта̄нуккамавасена вуттоти дат̣т̣хаббо.

[20] вибха̄ванийам̣ пана

упари вуччама̄на̄нам̣ бахӯнам̣ читта̄нам̣ собхан̣асан̃н̃а̄каран̣асукхаттхам̣ аппаке па̄па̄хетукейева патхамам̣ дассентоти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

тадаттхо хи йатха̄вуттахӣна̄диккаменева сиддхоти.

[21] йан̃ча таттха

тесу тесуча бхавесу гахитаппат̣исандхикасса саттасса а̄дито вӣтхичиттавасена лобхасахагата читтуппа̄да̄на мева самбхавато тейева патхаманти вуттам̣. там̣пи найуджджати.

а̄дито вӣтхичиттавасена манодва̄ра̄ ваджджанассева саббапатхамам̣ уппаджджанатоти. акусалесу пана лобхамӯла читтам̣ бахукан̃ча хоти. двӣхи ват̣т̣амӯлехи йуттатта̄ падха̄нам̣ па̄кат̣ан̃ча хотӣти тадева патхамам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

22. таттха сундарам̣ маноти сумано. синиддхачиттам̣. на хи анаваджджат̣т̣хена сундарата̄ идха йутта̄ти. сундарам̣ мано етасса̄бхива̄ сумано. синиддхачиттасаман̇гӣ пуггало. суманасса бха̄во соманасса. ма̄насикасукхаведана̄йетам̣ на̄мам̣. еттхача суманасса бха̄воти тасмим̣ читте пуггалева̄ сумана̄бхидха̄нассава̄ айам̣ со суманоти суманабуддхийа̄ва̄ паваттинимиттанти аттхо. бха̄воти хи абхидха̄набуддхӣнам̣ паваттинимиттам̣ вуччати. бхаванти паваттанти абхидха̄набуддхийо етасминти катва̄. етасминти ча нимитте бхуммам̣. йатха̄ на̄го дантесу хан̃н̃атети. йатха̄ хи таттха аттано дантанимиттам̣ дантайутте на̄ге хананаппаватти хоти, евамидхапи там̣ ведана̄нимиттам̣ ведана̄йутте манасмим̣ пуггалева̄ абхидха̄набуддхийо паваттантӣти. бхаванти буддхисадда̄ етена̄ти бха̄вотича ваданти. етасма̄ти ча апаре. соманассена саха екато гатам̣ паваттанти соманассасахагатам̣. соманассаведана̄сампайуттанти аттхо. дассанам̣ дит̣т̣хи. са̄ пана самма̄дит̣т̣хи, миччха̄дит̣т̣хивасена дувидха̄. идха миччха̄дит̣т̣хийутта̄. акусала̄дхика̄ратта̄. дит̣т̣хийева дит̣т̣хигатам̣. йатха̄ гӯтхагатам̣ муттагатанти. дит̣т̣хигатена самам̣ пака̄рехи йуттанти дит̣т̣хигата сампайуттам̣. дит̣т̣хигатена екуппа̄дата̄дӣхи пака̄рехи самам̣ екӣбхӯта мива йуттам̣ сам̣сат̣т̣ханти аттхо. асан̇кха̄рикамекам̣ сасан̇кха̄рикамеканти еттха сан̇кха̄роти пубба̄тисан̇кха̄ро. соча дувидхо пайого, упа̄йоча̄ти. таттха а̄н̣аттийа̄ва̄ аджджхесана̄йава̄ таджджетва̄ ва̄ идам̣ карохӣти парехи като ка̄йавачӣпайого пайогона̄ма. а̄н̣атта̄дина̄пана вина̄ва каммасса каран̣аттхам̣ там̣ там̣ упа̄йам̣ паре а̄чиккханти. акаран̣е а̄дӣнавам̣ каран̣еча а̄нисам̣сам̣ дассенти, катикам̣ва̄ каронти, дан̣д̣ам̣ва̄ тхапенти, сайамева ва̄ там̣ там̣ ка̄ран̣ам̣ ануссарати, паччавеккхати. евама̄дина̄ найена упа̄йо анекавидхо. со дувидхопи идха сан̇кха̄ро на̄ма. сан̇кхароти аттано пакатийа̄ ка̄тум̣ аниччхама̄нам̣ читта санта̄нам̣ ака̄тум̣ адатва̄ каран̣аттха̄йа сам̣видахати тасмим̣ тасмим̣ камме пайоджетӣти катва̄. йопана паччайаган̣о тена сан̇кха̄рена вирахито хоти. со асан̇кха̄ро. йопана тенасахито хоти. со сасан̇кха̄роти. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ –

саха сан̇кха̄рена̄ти сасан̇кха̄ро. тена сасан̇кха̄рена саппайогена саупа̄йена паччайаган̣ена̄ти аттхоти.

еттхача паччайаган̣оти а̄рамман̣а̄дико са̄дха̄ран̣о паччайа ган̣о ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто. аса̄дха̄ран̣опана кусалакаммесу саппурисупаниссайа̄дико акусалакаммесу асаппурисупаниссайа̄дико паччайаган̣о висесетва̄ йоджетум̣ йутто. сопана йада̄ дувидхена сан̇кха̄рена вина̄ сайамева читтам̣ асам̣сӣдама̄нам̣ катва̄ ут̣т̣ха̄пети самут̣т̣ха̄пети, тада̄ соасан̇кха̄рона̄ма. йада̄пана тена вина̄ сайамева читтам̣ ут̣т̣ха̄петум̣ самут̣т̣ха̄петум̣ насаккоти, сан̇кха̄рам̣ саха̄йам̣ лабхитва̄ва саккоти, тада̄ со сасан̇кха̄рона̄ма. ити асан̇кха̄ро сасан̇кха̄ротича идам̣ паччайа ган̣ассева на̄мам̣. на читтасса. читтам̣пана асан̇кха̄рена суддхена паччайаган̣ена уппаннам̣ асан̇кха̄рикам̣. сасан̇кха̄рена паччайаган̣ена уппаннам̣ сасан̇кха̄рикам̣, уппаннаттхе хи айам̣ икапаччайоти. йасмим̣ самайе акусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хоти соманассасахагатам̣ дит̣т̣хигатасампайуттам̣ сасан̇кха̄рена̄ти хи па̄л̣ийам̣ вуттанти. еттхача сасан̇кха̄рена паччайаган̣ена уппаннам̣ хотӣти йоджетаббанти. айаметтха асан̇кха̄рикасасан̇кха̄рикападесу параматтхадӣпана̄.

[22] т̣ӣка̄су пана

имаматтхам̣ асаллаккхетва̄ читтамева асан̇кха̄рам̣ сасан̇кха̄ранти ча гахетва̄ йам̣ вуттам̣, ‘‘наттхи сан̇кха̄ро асса̄ти асан̇кха̄рам̣. тадева асан̇кха̄рикам̣. саха сан̇кха̄рена ваттатӣти сасан̇кха̄рам̣. сасан̇кха̄рамева сасан̇кха̄риканти ча. со йасса наттхи. там̣ асан̇кха̄рам̣. тадева асан̇кха̄рикам̣. сан̇кха̄рена сахитам̣ сасан̇кха̄ри канти ча’’. саббаметам̣ на йуджджатийева.

[23] йан̃ча вибха̄ванийам̣

сан̇кхароти читтам̣ тиккхабха̄васан̇кха̄таман̣д̣анависесена саджджети. сан̇кхарӣйатива̄ там̣ етена йатха̄вуттанайена саджджӣйатӣти сан̇кха̄роти вуттам̣. там̣пи на сундарам̣.

еван̃хи сати сасан̇кха̄рикапи читтам̣ тиккхам̣на̄ма сийа̄ти.

[24] йан̃ча таттха

‘‘со пана аттано пуббабха̄гаппаватте читтасанта̄нечева парасанта̄неча паваттатӣти там̣ ниббаттито читтасса тиккхабха̄ва сан̇кха̄то висесова идха сан̇кха̄роти’’ вуттам̣. там̣пи асан̇кха̄рика сасан̇кха̄рикапада̄нам̣ вачанаттхесу вираджджхитва̄ тадану рӯпасса сан̇кха̄расса парикаппана̄васена вуттатта̄ найуттамева.

[25] етена

пуббаппайогасамбхӯто, висесо читтасамбхапӣ;

сан̇кха̄ро там̣ васенеттха, хотйа̄сан̇кха̄рика̄дита̄ти.

са̄дхакага̄тха̄пи пат̣иккхитта̄ хотӣти.

[26] йан̃ча таттха

‘‘атхава̄, сасан̇кха̄рикам̣ асан̇кха̄риканти че там̣ кевалам̣сан̇кха̄расса бха̄ва̄бха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. натасса сахапаваттисаббха̄ ва̄ бха̄ватоти. бхиннасанта̄наппаваттинопи сан̇кха̄расса идхаматтхита̄йа там̣ васена ниббаттам̣ читтам̣ сан̇кха̄ро асса аттхӣти сасан̇кха̄рикам̣. саломако сапаккхакотйа̄дӣсувийа саха саддасса виджджама̄наттхапаридӣпанато. таббипарӣтампана тадабха̄вато вуттанайена асан̇кха̄рика’’нти вуттам̣. там̣пи па̄л̣иат̣т̣хакатха̄сиддхам̣ уджум̣ висадам̣ аттхам̣ мун̃читва̄ аттано парикаппана̄ васена вуттатта̄ на гахетаббамева.

еттхача аттано иччха̄йа вина̄ паресам̣ а̄н̣аттийа̄ва̄ аджджхе сана̄йава̄ йа̄чана̄йава̄ паваттитам̣ читтам̣ пайогасамут̣т̣хитам̣ на̄ма. татха̄ аттано иччха̄йа вина̄ паресам̣ бхайенава̄ ладжджа̄йава̄ га̄равенава̄ катхика̄йава̄ дан̣д̣абхайенава̄ паваттитам̣ упа̄йасамут̣т̣хитам̣ на̄ма. сайамевава̄ аттано лӣнам̣ читтам̣ н̃атва̄ тена тена упа̄йена атта̄нам̣ овадитва̄ва̄ там̣ там̣ упа̄йам̣ ануссаритва̄ва̄ паваттитам̣ читтам̣ упа̄йасамут̣т̣хитам̣ на̄ма. идан̃ча найадассанамева̄ти. дит̣т̣хигатена виппайуттам̣ дит̣т̣хигатавиппайуттам̣. уда̄синабха̄вена пеккхати анубхавана̄ка̄рена а̄рамман̣ам̣ пассатӣти упеккха̄. упапаттито йуттито иккхати пассатӣтива̄ упеккха̄. йатха̄хи соманасса доманасса̄ни а̄рамман̣ам̣ адхиматтато пассанти. йато соманассито пуггало тена а̄рамман̣ена вийоге вика̄рапатто хоти. доманасситоча тена а̄рамман̣ена сам̣йоге вика̄рапатто хоти. на татха̄ айам̣, айам̣ пана йуттитова пассати на а̄рамман̣асам̣йога вийогахету пуггалам̣ вика̄рам̣ па̄петӣти. кечипана упапаттито йуттито иккхатӣти идам̣ идха насамбхавати. на хи акусалам̣ йуттарӯпам̣ на̄ма хотӣти ваданти. упеккха̄йа сахагатанти сама̄со.

23. еттхача кин̃ча̄пи пхасса̄дайо витакка̄дайо моха̄дайоча дхамма̄ имина̄ сакалена ат̣т̣хавидхена читтена саха гата̄ сампайутта̄ча хонти, на пана те ведана̄вийа сайам̣пи бхедаванта̄ хонти. нача дит̣т̣хисан̇кха̄ра̄нам̣ вийатесам̣ имасмим̣ читте каттхачи хонти каттхачинахонтӣти айам̣ викаппо аттхи. тасма̄те имассачиттасса бхедакара̄ нахонтӣти идха нагахита̄ти дат̣т̣хабба̄. лобхопана ан̃н̃ехи имасса ат̣т̣хавидхасса бхедакаро хоти. ведана̄дит̣т̣хи сан̇кха̄ра̄ча имасса ан̃н̃аман̃н̃асса бхедакара̄ хонтӣти теева идха гахита̄ти дат̣т̣хабба̄. нану пӣти ма̄на тхинамиддха̄нипи бхедакара̄ни хонтӣти та̄нипи идха сапӣтикам̣ апӣтиканти ма̄насампайуттам̣ ма̄навиппайуттанти тхинамиддхасампайуттам̣ тхинамиддхавиппайуттанти ча гахетабба̄ нӣти. на. тесу хи соманассе гахите пӣти гахита̄ва хоти. итара̄нича тӣн̣и анийатайогӣнича хонти, йева̄пана ка̄нича̄ти нагахита̄нӣти.

[27] вибха̄ванийам̣ пана

пхасса̄дивитакка̄димоха̄дидхамма̄ ито ан̃н̃ехипи читте хи йутта̄ хонтӣти нате ан̃н̃ехи имасса висесам̣ каронти. тасма̄ те идха на гахита̄ти имина̄ адхиппа̄йена йам̣ вуттам̣ ‘‘касма̄ панеттха ан̃н̃есупи пхасса̄дӣсу сампайуттадхаммесу виджджама̄несу соманассасахагата̄дибха̄вова вуттоти. соманасса̄дӣнамева аса̄дха̄ран̣а бха̄ватоти. пхасса̄дайохи кечи саббачитта са̄дха̄ран̣а̄ кечи кусала̄ди са̄дха̄ран̣а̄. моха̄дайоча сабба̄ кусаласа̄дха̄ран̣а̄ти на техи сакка̄ читтам̣ висесету’’нти. там̣ вича̄ретаббам̣.

еван̃хи сати соманассупеккха̄ сан̇кха̄ра̄пи ан̃н̃есу диссантӣти тепи ан̃н̃ехи имасса висесам̣ накаронти. тасма̄ тепи идха нагахетабба̄ сийунти.

24. еттхача соманассаппат̣исандхиката̄, агамбхӣраппакатита̄, ит̣т̣ха̄рамман̣асама̄його, бйасанамуттича соманассасса ка̄ран̣ам̣. соманассаппат̣исандхикохи сада̄ бхаван̇гасоманассена парибха̄вита санта̄но хотӣти тасса читтам̣ уппаджджама̄нам̣ йебхуййена соманассасахагатам̣ уппаджджатӣти. агамбхӣраппакатикоча хӣнаджджха̄сайо аппакам̣пи махантам̣ ман̃н̃ати. хӣнам̣пи пан̣ӣтам̣ ман̃н̃ати. тасма̄ тассапи читтам̣ уппаджджама̄нам̣ йебхуййена соманассасахагатам̣ хотӣти. ит̣т̣ха̄рамман̣асама̄йоготи аттана̄ иччхитена хӣненава̄ пан̣ӣтенава̄ а̄рамман̣ена сама̄його. бйасанамуттӣти н̃а̄тибйасана̄дито мутти. упеккха̄пат̣исандхиката̄, гамбхӣраппакатита̄, маджджхатта̄рамман̣асама̄його, бйасанамуттича упеккха̄йа ка̄ран̣ам̣. еттхача гамбхӣраппакабхита̄на̄ма махаджджха̄сайата̄. та̄дисо хи пуггало махантам̣пи аппакам̣ ман̃н̃ати, пан̣ӣтам̣пи хӣнам̣ ман̃н̃атӣти. дит̣т̣хаджджха̄сайата̄, дит̣т̣хивипаннапуггаласевана̄, саддхаммавимукхата̄, миччха̄витаккабахулата̄, айонисо уммуджджанан̃ча дит̣т̣хийа̄ ка̄ран̣ам̣. таттха дит̣т̣хаджджха̄сайата̄ти ка̄н̣а̄рит̣т̣хассавийа сунаккхаттассавийача пуримабхаве дит̣т̣хи гатикабха̄вена а̄гататта̄ имасмим̣ бхавепи сассатуччхеда̄сайа бха̄во. саддхаммавимукхата̄ти чирам̣пи ка̄лам̣ саддхаммена вина̄ а̄гатата̄. миччха̄витаккабахулата̄ти аттано ависайесу саббан̃н̃увисайесу т̣ха̄несу аттано пама̄н̣ам̣ аджа̄нитва̄ чинта̄пасутавасена миччха̄витаккабахулабха̄во. айонисо уммуджджананти аттана̄дит̣т̣хака̄ран̣амева са̄рато саччато уммуджджанам̣. таббипарӣтена дит̣т̣хивиппайуттака̄ран̣ам̣ ведитаббам̣. асан̇кха̄рикакаммаджанитаппат̣исандхи ката̄, каллака̄йа читтата̄, кханти бахулата̄, пурисака̄ресу дит̣т̣ха̄нисам̣сата̄, каммаппасутата̄, утубходжана̄ди саппа̄йа ла̄бхоти идам̣ асан̇кха̄рикака̄ран̣ам̣. таттха кхантибахулата̄ти сӣтун̣ха̄дӣнам̣ кхаманабахулата̄. пурисака̄ресӯти пурисехи каттаббесу каммесу. каммаппасутабха̄ти каммесу чин̣н̣авасита̄. таббипарӣ тена сасан̇кха̄рикака̄ран̣ам̣ ведитаббам̣. имесам̣пана читта̄нам̣ уппатти видха̄нам̣ висуддхимагге гахетаббам̣. ат̣т̣хапӣти писаддена несам̣ лаббхама̄накаммапатхабхедато ка̄ла санта̄на̄ рамман̣а̄ди бхедаточа анекавидхаттам̣ сампин̣д̣етӣти.

лобхамӯлачиттасса параматтхадипана̄ нит̣т̣хита̄.

25. досамӯлачитте дут̣т̣хуманобхи думмано. вирӯпам̣ читтам̣. дут̣т̣хумано етасса̄тива̄ думмано. вирӯпачиттасаман̇гӣпуггало. думманасса бха̄во доманассам̣. ма̄насикадуккхаведана̄йетам̣ адхивачанам̣. са̄ хи аттана̄ сахагате читтева̄ там̣ саман̇гӣпуггалева̄ думмана̄ бхидха̄нассава̄ айам̣ со думманоти думманабуддхийа̄ва̄ паваттинимиттам̣ хотӣти. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. доманассена саха гатанти сама̄со. пат̣ихан̃н̃атӣти пат̣игхо. досо. сохи уппаджджама̄но сампайуттадхаммепи пат̣иханати. лӯкхе сантатте кароти. аттано ваттхумпи пат̣иханати. хадайаппадесам̣ дахати. там̣ пуггалам̣ думмукхам̣ кароти, аттано а̄рамман̣ам̣пи пат̣иханати. там̣ ба̄дхайа ма̄но ган̣ха̄ти. тасма̄ пат̣игхоти вуччатӣти.

26. еттха сийа̄. сан̇кха̄ро та̄ва имасса читтасса бхеда кароти тасса идха гахан̣ам̣ йуттам̣. ведана̄ пат̣игха̄пана бхедакара̄ на хонтӣти те идха на гахетабба̄ти. вуччате, доманассаггахан̣ам̣ та̄ва имасса читтасса када̄чи ан̃н̃аведана̄йогата̄ пасан̇ганиваттанаттханти. йада̄хи ра̄джа̄но хасама̄на̄йева чоравадхам̣ песенти. йада̄ча джана̄ аттано верӣнам̣ маран̣е тут̣т̣хим̣ паведенти. маран̣ам̣ абхинанданти. йада̄ча ба̄ладжана̄ хасама̄на̄ва мигапаккхино ма̄ренти. тада̄ идам̣ нукхо соманассена йуттанти аттхева пасан̇го. упеккха̄йогепана ваттаббамева наттхи. таппасан̇ганиваттанаттхам̣ доманассаггахан̣анти. пат̣игхаггахан̣ам̣пи ан̃н̃адхаммасампайуттата̄ пасан̇ганиваттанаттхам̣. татха̄хи йе наттхика̄хетука̄ кирийамиччха̄ дит̣т̣хика̄ па̄н̣авадхе апун̃н̃ам̣на̄ма наттхӣти ган̣ханти. йеча мануссапа̄н̣а вадхеева апун̃н̃ам̣ хоти, тираччха̄нагатапа̄н̣авадхе апун̃н̃ам̣ наттхӣти ган̣ханти. йеча па̄н̣авадхам̣ катва̄ йан̃н̃ам̣ йаджанта̄нам̣ махантам̣ пун̃н̃ам̣ хоти, диббасам̣ваттаниканти ган̣ханти. те сакка̄йадит̣т̣хийа̄ виссат̣т̣ха̄ па̄н̣авадхам̣ сайам̣ва̄ каронти. ан̃н̃ева̄ песенти. тада̄ идам̣ дит̣т̣хийа̄пи сампайуттам̣ сийа̄ти пасан̇го хотийева. йепана самма̄дит̣т̣хикесу ба̄ла̄ абйатта̄, те када̄чи тесам̣ миччха̄дит̣т̣хика̄нам̣ ладдхим̣ гахетва̄ па̄н̣ам̣ вадханта̄ а̄дито вематикаджа̄та̄ва хонти. тада̄тесам̣ идам̣ вичикиччха̄йапи йуттам̣ сийа̄ти пасан̇го хоти. таппасан̇га ниваттанаттхам̣ пат̣игхаггахан̣анти. итаратха̄ пурима читтасса лобхасахагатабха̄вовийа имасса пат̣игхасампайуттабха̄во чӯл̣анигаменева сиддхоти тесам̣ гахан̣ам̣ нираттхакам̣ сийа̄ти. еттхача исса̄маччхарийакуккучча̄нам̣ тхинамиддхассача аггахан̣ам̣ пуримачитте ма̄натхинамиддханайена ведитаббам̣. айаметтха параматтхадӣпана̄.

[28] вибха̄ванийам̣ пана маха̄т̣ӣка̄йан̃ча

‘‘аса̄дха̄ран̣а дхаммавасена читтасса упалаккхан̣аттхам̣ доманассаггахан̣а’’нти вуттам̣. таттха аса̄дха̄ран̣адхаммавасена̄ти идам̣ та̄ва найуджджати.

[29] сатипи имасса соманассупеккха̄сахагатабха̄ве анан̃н̃аса̄дха̄ран̣енева доманассена имасса упалаккхан̣аттханти аттхасса а̄паджджанато. йатха̄там̣ сатипи пуримасса имассача читтасса мохасахагатабха̄ве анан̃н̃аса̄дха̄ран̣енева лобхена пат̣игхенача упалаккхан̣аттхам̣ лобхасахагатапат̣игха сампайуттаггахан̣анти. упалаккхан̣аттханти ча на ваттаббам̣.

еван̃хи сати па̄кат̣ена доманассена апа̄кат̣а̄нам̣ ан̃н̃аведана̄ нам̣пи идха ладдхабха̄вам̣ упалаккхетӣти а̄паджджати. йатха̄ ладдха̄тапатто ра̄джакума̄роти.

[30] йан̃ча вибха̄ванийам̣

‘‘пат̣игхасампайуттабха̄вопана убхиннам̣ еканта сахача̄рита̄ дассанаттхам̣ вутто’’ти вуттам̣. там̣пи на сундарам̣.

имасса чӯл̣анигаменева тадаттхасиддхитоти.

27. еттхача досаджджха̄сайата̄, агамбхӣраппакатита̄, аппассуката̄, а̄гха̄таваттхусама̄йогова̄, анит̣т̣ха̄рамман̣асама̄йо гова̄ доманассасса пат̣игхассача ка̄ран̣ам̣. таттха доса бахула бха̄вато а̄гатавасена досаджджха̄сайата̄ дат̣т̣хабба̄. агамбхӣраппакатита̄ хӣнаджджха̄сайата̄. аппассутассача анит̣т̣ха лока дхаммехипхут̣т̣хасса там̣кутеттхалаббха̄ти паччавеккхана̄ наттхӣти. имесампи двиннам̣ уппаттивидха̄нам̣ висуддхимагге гахетаббам̣. писаддасса аттхопи вуттанайоева̄ти.

досамӯлачиттасса параматтхадипана̄ нит̣т̣хита̄.

28. мохамӯлачитте вичикиччхуддхачча̄нам̣ падаттхо упари а̄гамиссати. йасма̄пана идам̣ читтам̣ мӯлантаравирахена ладдхока̄сена сут̣т̣хубалавантена мохеначева сам̣саппама̄навиккхипама̄нехи вичикиччхуддхаччехи ча йуттам̣ хоти. тасма̄ идха ведана̄пи а̄рамман̣ам̣ адхиматтато анубхавитум̣ на саккотӣти упеккха̄ведана̄ва йутта̄ хоти. евам̣ сантепи идам̣ читтам̣ соманасса доманасса сахагата̄нам̣пи анантаре уппаджджати. тасма̄ тадубхайаведана̄хипи идам̣ йуттам̣ сийа̄ти пасан̇го хотӣти таппасан̇ганиваттанаттхам̣ идха упеккха̄гахан̣ам̣ катам̣. анан̃н̃ачиттаса̄дха̄ран̣ена дхаммена читтасса нийаманаттхам̣ вичикиччха̄гахан̣ам̣. уддхаччам̣ пана сабба̄кусалесу йуттам̣пи идха ладдхока̄сам̣ хутва̄ сут̣т̣ху балавам̣ хотӣти дассанаттхам̣ идхева гахитанти дат̣т̣хаббам̣. теневахи дхаммасан̇ган̣ийам̣ дхаммуддесава̄ре уддхаччам̣ ан̃н̃есу па̄пачиттесу сарӯпато ануддхаритва̄ йева̄панакабха̄венева вуттам̣. имасмим̣ антимачиттеева сарӯпато уддхат̣анти дат̣т̣хаббам̣. йасма̄ча идам̣читтадвайам̣ сатта̄нам̣ пакатисабха̄вабхӯтанти пайогена ва̄ упа̄йена ва̄ кеначи уппа̄детаббам̣ на̄ма наттхи. саббака̄лампи бхаван̇гачиттам̣вийа аносаккама̄нам̣ асам̣сӣдама̄нам̣ акиччхена акасирена паваттати. тасма̄ екантена асан̇кха̄рикамева хотӣти катва̄ идха сан̇кха̄рабхедо на гахитоти дат̣т̣хаббам̣. теневача па̄л̣ийам̣пи пуримачиттесувийа идха сасан̇кха̄рена̄ти дутӣйачиттава̄ро навуттоти. айаметтха параматтхадӣпана̄.

[31] вибха̄ванийам̣ пана

има̄ни две читта̄ни атисаммул̣хата̄йа атичан̃чалата̄йа ча саббаттхапи раджджанадуссанарахита̄ни хонти. тасма̄ упеккха̄ сахагата̄нева паваттантӣти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

раджджана сахита̄нам̣пи лобхамӯла читта̄нам̣ упеккха̄ йогасса дит̣т̣хатта̄ти.

[32] йан̃ча таттха маха̄т̣ӣка̄йан̃ча

‘‘татойевача сабха̄ватиккхата̄йа усса̄хетаббата̄йача абха̄вато сан̇кха̄рабхедопи несам̣ наттхӣ’’ти вуттам̣. таттха сабха̄ватиккхата̄йа абха̄ватоти имина̄ имасса асан̇кха̄рикабха̄вам̣ пат̣иккхипати. усса̄хетаббата̄йа абха̄ватоти имина̄ сасан̇кха̄рикабха̄вам̣ пат̣иккхипати. тадубхайе пана идам̣ читтадвайам̣ саббасо сан̇кха̄равимуттам̣ хотӣти дассети. там̣ ат̣т̣хакатха̄йапи та̄ва на самети.

пат̣иччасамуппа̄давибхан̇гаат̣т̣хакатха̄йан̃хи сан̇кха̄рабхедена авиджджа̄йа дувидхабха̄вова вутто. йадича идам̣двайам̣ сан̇кха̄рамуттам̣ сийа̄. евам̣ сати идха мохопи сан̇кха̄рамутто сийа̄. соча авиджджа̄йева̄ти тивидхабха̄вова авиджджа̄йа таттха ваттаббо. нача вуттоти. евам̣ та̄ва ат̣т̣хакатха̄йа насамети.

[33] йасма̄ча идха тиккхабха̄вона̄ма вина̄ сан̇кха̄рена кевалам̣ пакати паччайа ган̣а васенева паваттанасаматтхата̄ вуччати. идан̃ча читтам̣ татхева паваттати. тасма̄ идам̣ сабха̄ватиккхам̣ на хотӣти на сакка̄ ваттунти.

ладдхока̄сена мохена сут̣т̣ху муйхантӣти мохамӯха̄нӣти ваттаббе нируттанайена момӯха̄нӣти вуттам̣.

29. иччевантиа̄ди маха̄нигаманам̣. таттха иччеванти ити евам̣. нипа̄тасамуда̄йо хеса. паччхимова̄ евам̣ саддо пуримасса итисаддасса аттхавачано. иччевантива̄ висум̣ еко нипа̄то. саббатха̄пи имина̄ соманассасахагатантиа̄дина̄ вуттаппака̄ре на̄ти аттхо дат̣т̣хаббо. идан̃ча два̄даса̄ти еттха висесанам̣ ведитаббам̣. саббатха̄пӣти дхаммасан̇ган̣ӣйам̣ вуттена пака̄рена̄пи два̄дасева. вибхан̇ге вибхаттена пака̄рена̄пи два̄дасева. дха̄тукатха̄дӣсу вуттена пака̄рена̄пи два̄дасева. тесу тесу суттантесу вуттена пака̄рена̄пи два̄дасева. ка̄ладеса санта̄на̄ди бхедабхиннена пака̄рена̄пи два̄дасева. катхам̣ два̄дасева̄ти. иччевам̣ два̄дасева̄ти йоджетаббам̣.

[34] вибха̄ванийам̣ пана

хет̣т̣ха̄ вутто сампайога̄ди а̄ка̄рова вибха̄вито. сопана иччеванти имина̄ва сиддхоти.

акусалачитта̄нӣти кусалапат̣ивируддхасабха̄ватта̄ евам̣ ладдхана̄ ма̄ни читта̄ни. еттхача екантена саддха̄дайоева кусала̄на̄ма. моха̄дайоева акусала̄ на̄ма. читтам̣пана пхасса̄дайо вийа ан̃н̃асама̄намева хоти, на хи а̄рамман̣а виджа̄нанам̣ва̄ екантена муйхана̄дивийа са̄ваджджам̣ва̄ хоти. саддахана̄дивийа анаваджджам̣ва̄ти. там̣пана акусалехи йуттам̣ акусаланти вуччати. кусалехи йуттам̣ кусаланти. саддха̄дӣнам̣пана моха̄дӣнан̃ча пат̣ивируддхабха̄во йатха̄ккамам̣ паха̄йакапаха̄таббабха̄вена ведитаббо. акусаладхамма̄хи дуббала̄ хонти. суван̣н̣аппат̣ирӯпака̄вийа пхеггубхӯта̄ абха̄вана̄раха̄ пунаппунам̣ а̄севӣйама̄на̄пи чан̃чалантийева виккирантийева. нийа̄мам̣ оккаманта̄пи екасмим̣бхаве ева апа̄йабха̄гита̄йа оккаманти. напана кусаламӯла̄ни саббасо паччхиндитва̄ сатте ват̣т̣асотанийате ка̄тум̣ сакконти. кусаладхамма̄пана балаванта̄ хонти. джа̄тисуван̣н̣а̄вийа са̄рабхӯта̄ бха̄вана̄раха̄ пунаппунам̣ а̄севӣйама̄на̄ тхиратарапатта̄ локийесу йа̄ва иддхивидха̄на̄ локуттаресуча йа̄ва арахаттамагга̄ вуддхивирул̣хӣдхамма̄ хонти. нийа̄мам̣ оккаманта̄ апа̄йасотам̣ва̄ ват̣т̣асо там̣ва̄ саббасо самуччхиндитва̄ анупа̄дисесанибба̄набха̄гита̄йа оккаманти. тасма̄ кусала дхамма̄ева паха̄йака̄на̄ма. итарепана паха̄табба̄ева на̄ма̄ти ведитабба̄. апича кусаладхамма̄на̄ма антамасо а̄лопабхиккха̄ да̄наматта̄пи локебхесаджджавидха̄на̄нивийаакусалаппаха̄на̄йа ева пан̣д̣итехипан̃н̃апӣйанти карӣйанти ча, тасма̄ теева паха̄йака̄. акусаладхамма̄пана локе на̄на̄рогаджа̄тийовийа сакалалокасса пакатисабха̄вабхӯта̄ева хонтӣти те паха̄табба̄ева̄ти. самантато анавасесато а̄дийим̣су ган̣хийим̣сӯти саматта̄ни. апича саматта̄нӣти нит̣т̣хита̄ни парипун̣н̣а̄нива̄. ат̣т̣хадха̄тиа̄дисан̇гахага̄тха̄. лобхомӯлам̣ етесанти сама̄со. два̄даса̄ кусала̄ сийунти еттха сийунти нипа̄тападам̣ идха дат̣т̣хаббам̣. акусала читта̄ни два̄даса бхавантӣти аттхо.

ити параматтхадӣпанийа̄на̄ма абхидхамматтхасан̇гахасса

чатуттхаван̣н̣ана̄йа акусалачиттасса

параматтхадипана̄ нит̣т̣хита̄.

31. евам̣ саббанихӣнам̣ акусалам̣ сан̇гахетва̄ ида̄ни ахетукам̣ сан̇ган̣ханто таттхача саббанихӣнам̣ акусалавипа̄кам̣ та̄ва дассетум̣ упеккха̄сахагатантиа̄дима̄ха.

[35] вибха̄ванийам̣ пана

там̣ акусала випа̄катта̄йева акусала̄нантарам̣ патхамам̣ дасситанти адхиппа̄йена йам̣ вуттам̣ ‘‘тесам̣ акусалавипа̄ка̄ дивасена тивидхабха̄вепи акусала̄нантарам̣ акусалавипа̄кейева вибхаджиту’’нти. там̣ на сундарам̣.

еван̃хи сати кусалавипа̄ка̄нипи кусала̄ нантареева ваттабба̄ни сийунти.

31. чаккхусота̄дӣнам̣ падаттхо упари а̄гамиссати. виджа̄на̄тӣти вин̃н̃а̄н̣ам̣. йатха̄ха-виджа̄на̄ти виджа̄на̄тӣти кхо бхиккхаве тасма̄вин̃н̃а̄н̣анти вуччатӣти. чаккхум̣ нисситам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. чаккхуна̄ва̄ паччайабхӯтена джанитам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. камменава̄ чаккхусса упанӣтам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. чаккхутова̄ джа̄там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. чаккхуссава̄ индрийабха̄вена са̄ми бхӯтасса вин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. чаккхусмим̣ва̄ уппаннам̣вин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. есанайо сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣсупи. па̄л̣ийам̣пана маха̄ тан̣ха̄сан̇кхайасутте –

сеййатха̄пи бхиккхаве кат̣т̣хан̃ча пат̣ичча агги джалати. кат̣т̣хаггӣтвева сан̇кхйам̣ гаччхати. сакаликан̃ча пат̣ичча агги джалати. сакали каггӣтвева сан̇кхйам̣ гаччхати. тин̣ан̃ча пат̣ичча агги джалати. тин̣аггӣ твева сан̇кхйам̣ гаччхати. гомайан̃ча пат̣ичча агги джалати. гомайаггӣтвева сан̇кхйам̣ гаччхати. тхусан̃ча пат̣ичча агги джалати. тхусаггӣтвева сан̇кхйам̣ гаччхати. сан̇ка̄ран̃ча пат̣ичча агги джалати. сан̇ка̄раггӣтвева сан̇кхйам̣ гаччхати. евамевакхо бхиккхаве чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпеча уппаджджати вин̃н̃а̄н̣ам̣. чаккхувин̃н̃а̄н̣антева сан̇кхйам̣ гаччхати. сотан̃ча пат̣ичча садде ча уппаджджати вин̃н̃а̄н̣ам̣. сотавин̃н̃а̄н̣антева сан̇кхйам̣ гаччхати. гха̄нан̃ча пат̣ичча гандхеча уппаджджати вин̃н̃а̄н̣ам̣. гха̄навин̃н̃а̄н̣антева сан̇кхйам̣ гаччхати. дживхан̃ча пат̣ичча расеча уппаджджати вин̃н̃а̄н̣ам̣. дживха̄вин̃н̃а̄н̣антева сан̇кхйам̣ гаччхати. ка̄йан̃ча пат̣ичча пхот̣т̣хаббеча уппаджджати вин̃н̃а̄н̣ам̣. ка̄йавин̃н̃а̄н̣антева сан̇кхйам̣ гаччхати. манан̃ча пат̣ичча дхаммеча уппаджджати вин̃н̃а̄н̣ам̣. мано вин̃н̃а̄н̣антева сан̇кхйам̣ гаччхатӣти вуттам̣.

татха̄ти имина̄ упеккха̄сахагатанти падам̣ а̄кад̣д̣хати. дуккхайатӣти дуккхам̣. сампайуттадхамме там̣ саман̇гипуггалам̣ва̄ ба̄дхати хим̣сатӣти аттхо. дут̣т̣хува̄ кханати ка̄йикасукханти дуккхам̣. дуккаренава̄ кхамитаббанти дуккхам̣. дуккарам̣ ока̄сада̄нам̣ етасса̄тива̄ дуккхам̣. ка̄йикадуккхаведана̄йева на̄мам̣. сут̣т̣ху пат̣имукхан̃ча иччхатӣти сампат̣иччханам̣. сут̣т̣хӯти амун̃чама̄нам̣. пат̣имукханти анан̃н̃а̄пеккхам̣. иччхатӣти ка̄мети абхинандати пат̣игган̣хати. теневахи бха̄ситам̣ абхинандунти еттха сампат̣иччхим̣ сӯти ван̣н̣айим̣су. сут̣т̣ху тӣрети тулети вича̄ретӣти сантӣран̣ам̣. т̣ӣка̄йам̣ тӣрети нит̣т̣ха̄петӣти вуттам̣. вибха̄ванийам̣ тӣрети вӣмам̣сатӣти вуттам̣.

32. еттхача чаккхусса асамбхинната̄, а̄лока санниссайаппат̣ила̄бхо, рӯпа̄нам̣ а̄па̄та̄гаманам̣, манасика̄роти чатта̄ро паччайа̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣асса уппаттика̄ран̣а̄ни. сотасса асамбхинната̄ а̄ка̄сасанниссайаппат̣ила̄бхо, садда̄нам̣ а̄па̄та̄гаманам̣ манасика̄роти сотавин̃н̃а̄н̣асса. гха̄насса асамбхинната̄, ва̄сусанниссайаппат̣ила̄бхо, гандха̄нам̣ а̄па̄та̄гаманам̣ манасика̄роти гха̄навин̃н̃а̄н̣асса. дживха̄йа асамбхинната̄ а̄посанниссайаппат̣ила̄бхо. раса̄нам̣ а̄па̄та̄гаманам̣, манасика̄роти дживха̄вин̃н̃а̄н̣асса. ка̄йасса асамбхинната̄, патхависанниссайаппат̣ила̄бхо, тин̣н̣ам̣ пхот̣т̣хабба̄нам̣ ан̃н̃атарасса а̄па̄та̄гаманам̣, манасика̄роти ка̄йавин̃н̃а̄н̣асса̄ти. еттхача а̄лока а̄ка̄са̄дӣнам̣ санниссайа̄нам̣ гахан̣ам̣ техи вина̄ рӯпа̄дӣнам̣ паса̄десу а̄па̄та̄гаманассева абха̄ватоти дат̣т̣хаббам̣, на хи а̄локе сати рӯпа̄ни саннихита̄нипи чаккхумхи а̄па̄тама̄гаччханти. есанайо сесесупӣти. йам̣пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ -

чаккхусмим̣пана асамбхиннепи бахиддха̄рӯпа̄рамман̣е а̄па̄там̣ ана̄ гаччханте чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ нуппаджджати. тасмим̣ пана а̄па̄там̣ а̄гаччхантепи а̄локасанниссайе асати нуппаджджатӣти вуттам̣.

там̣ вина̄ а̄локена вин̃н̃а̄н̣уппаттийа̄ абха̄вадассанапарам̣. напана а̄па̄ка̄гаманам̣на̄ма а̄локе асатипи самбхаватӣти дассанапаранти дат̣т̣хаббам̣. итаратха̄ раттандхака̄репи рӯпа̄ни чаккхумхи а̄па̄там̣ а̄гаччхантӣти а̄паджджатӣти. акусаласса випа̄ка̄ни акусала випа̄ка̄ни.

33. еттха̄ кенат̣т̣хена випа̄кам̣на̄ма̄ти. випаччанат̣т̣хена. кин̃ча випаччананти. йатха̄ локе амбапхала̄дӣнам̣ тарун̣абха̄вам̣ атиккамма парин̣атабха̄ваппаттивипаччананти вуччати. евамевам̣ идхапи випаччанам̣ ведитаббанти. айан̃ча аттхо чатӯхи саман̇гӣта̄хи дӣпетаббо. чатассохи саман̇гӣта̄на̄ма четана̄саман̇гита̄, каммасаман̇гита̄, упат̣т̣ха̄насаман̇гита̄, випа̄касаман̇гита̄ти. таттха пуббе там̣ там̣ камма̄йӯханака̄лейа̄ кусала̄кусалачетана̄йа кхан̣аттайасаман̇гита̄. айам̣ четана̄саман̇гӣта̄на̄ма. са̄пана четана̄ нируджджхама̄на̄ саббасо абха̄вам̣ патва̄ нанируджджхати. а̄йатим̣пана випа̄капа̄тубха̄ва̄йа аттано сабба̄ка̄рапарипӯрам̣ крийа̄висесам̣ тасмим̣ читтасанта̄не нидахитва̄ва нируджджхати. соча крийа̄висесо йа̄ва ока̄сам̣ налабхати. та̄ва каппасам̣тасахассам̣пи там̣санта̄нам̣ анугатойева хоти. йам̣ сандха̄йа дхаммападе –

на хи па̄пам̣ катам̣ каммам̣, саджджукхӣрам̣ва муччати;

дахантам̣ ба̄ламанвети, бхасма̄ чханнова па̄вакоти вуттам̣.

сопана висум̣ еко параматтхадхаммотипи сан̇кхйам̣ нагаччхати, анусайадха̄туйовийа̄ти. айам̣ каммасаман̇гита̄на̄ма. сопана йада̄ аттано анурӯпе паччайе лабхати. тада̄ випаччанаттха̄йа ока̄сам̣ кароти. катхам̣ каротӣти. со а̄саннамаран̣асса саттасса атта̄нам̣ва̄ паччупат̣т̣ха̄пети. аттано нимиттам̣ва̄ паччупат̣т̣ха̄пети. гатинимиттам̣ва̄ паччупат̣т̣ха̄пети. соча сатто там̣ амун̃чама̄но йади ган̣ха̄ти. тада̄ ока̄сам̣ лабхати. айам̣ упат̣т̣ха̄насаман̇гита̄на̄ма. там̣ амун̃читва̄ чутассапана чутианантарамева со каммасан̇кха̄то крийа̄ висесо висум̣ еко сасампайутто параматтхадхаммара̄си хутва̄ екам̣ бхавам̣ пӯрайама̄но випаччати, екам̣ бхавам̣ пӯрайама̄нотича йа̄ва та̄йукам̣ бхаван̇гакиччам̣ чхасу два̄ресу там̣ там̣ два̄рикавипа̄какичча̄ни парийоса̄не чутикиччан̃ча са̄дхайама̄ноти аттхо. таттха пурима̄ тиссо саман̇гӣта̄ тарун̣а̄ ваттха̄на̄ма хонти. паччхима̄ випа̄касаман̇гӣта̄ парин̣ата̄ваттха̄на̄ма̄ти ведитабба̄. ити випаччантӣти випа̄ка̄ни мудутарун̣а̄ваттхам̣ атиккамитва̄ парин̣ака̄ваттхасан̇кха̄там̣ випаккабха̄вам̣ а̄паджджантӣти еваметтха аттхо ведитаббо. еван̃ча катва̄ па̄л̣ийам̣ кусала̄кусалакаммасамут̣т̣ха̄на̄нам̣пи кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ випа̄кападе аггахан̣ам̣ хотӣти. та̄нихи каммасанта̄нато висум̣ сиддхатта̄ висум̣ каммато джа̄та̄нийева на̄ма хонти, навипакка̄ни на̄ма̄ти. ан̃н̃ам̣хи арӯпадхамма̄нам̣ санта̄нам̣. ан̃н̃ам̣ рӯпадхамма̄нанти. айаметтха випа̄кападе параматтхадӣпана̄.

йепана арӯпабха̄вена са̄рамман̣абха̄венача каммена садиса та̄маттам̣ гахетва̄ арӯпадхамма̄намева випа̄каттам̣ са̄дхенти. тесам̣ випа̄касаддо арӯпадхаммесу рул̣хӣвасена паваттоти а̄паджджатӣти. йан̃ча таттха са̄либӣджаниббаттесу на̄л̣апаттапуппхапхалесу бӣджасадиса̄нам̣ пхала̄намева са̄липхаласа̄липаккана̄мам̣ сиддхам̣ вийа̄ти упамам̣ дассенти, са̄пи насамети. на хи пхала̄нипи тарун̣ака̄ле па̄кана̄мам̣ лабханти. нача на̄л̣апаттапуппха̄нипи парин̣атака̄ле па̄кана̄мам̣ налабхантӣти. та̄ни пихи тада̄ на̄л̣ам̣ паккам̣, паттам̣ паккам̣, пуппхам̣ пакканти на навуччантӣти. сукхайатӣти сукхам̣, сампайуттадхамме там̣саман̇гӣпуггалам̣ва̄ ладдхаса̄там̣ каротӣти аттхо.

34. сут̣т̣хува̄ кханати ка̄йикадуккхам̣. сукхенача кхамитаббам̣. сукарам̣ ока̄сада̄нам̣ етасса̄тива̄ сукхам̣. кусаласса випа̄ка̄ни сампайутта хетувирахато ахетука̄нича̄ти кусалавипа̄ка̄ хетука читта̄ни.

[36] вибха̄ванийам̣ пана

пуббакаммасахаджа̄тена ниббаттакахетуна̄пи идха випа̄касса сахетуката̄пасан̇гокато. со на сундаро.

на хи абхидхамме каттхачи пуббакаммасахаджа̄тена ниббаттакахетуна̄ випа̄касса сахетука̄хетуката̄ самбхавона̄ма аттхи. асатича самбхаве бйабхича̄рассапи абха̄вато со пасан̇го нираттхакова̄ти. таттха бйабхича̄расса̄ти пасан̇гасса иччеваттхо. еттхача акусалавипа̄ка̄нам̣ сайам̣ абйа̄катадхамматта̄ лобха̄дӣхи акусалахетӯхича сайам̣ акусалавипа̄катта̄ алобха̄дӣхи анаваджджахетӯхича сахетуката̄ самбхаво наттхи. асати ча там̣ самбхаве тесам̣ ахетукабха̄во абйабхича̄ройева хотӣти таттха ахетукаггахан̣ам̣ на катам̣. кусалавипа̄ка̄нам̣ пана сайам̣ кусалавипа̄катта̄йева алобха̄дӣхи кусала̄ бйа̄катайогӣхи анаваджджахетӯхи сахетуката̄ самбхаво аттхийева. сатича тасмим̣ самбхаве тесам̣ ахетукабха̄во бйабхича̄расахито хотӣти таттхева ахетукаггахан̣ам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣.

35. чаккха̄дике пан̃чадва̄ре уппаннам̣ а̄ваджджанам̣ пан̃чадва̄ра̄ваджджанам̣, тан̃хи пан̃чадва̄ре гхат̣т̣итам̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ а̄ваджджанам̣ уппаджджатӣти. бхаван̇гасан̇кха̄те манодва̄ре уппаннам̣ а̄ваджджанам̣ манодва̄ра̄ваджджанам̣. тан̃хи тасмим̣ а̄па̄там̣ а̄гаччхантам̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ а̄ваджджантам̣ паваттатӣти. еттхача манодва̄ранти сакалам̣ бхаван̇гачиттам̣ дат̣т̣хаббам̣.

[37] йам̣пана т̣ӣка̄йам̣

та̄ва ‘‘манодва̄ранти еттха а̄ваджджанасса анантара паччайабхӯтам̣ бхаван̇гачиттам̣ маноти вуччати. тадева два̄рам̣ а̄ваджджанаджавана̄ди тхичитта паваттийа̄ мукхатта̄’’ти вуттам̣.

йан̃ча вибха̄ванийам̣

‘‘а̄ваджджанасса анантара паччайабхӯтам̣ бхаван̇гачиттам̣ манодва̄рам̣, пӣтхичитта̄нам̣ паваттимукхабха̄вато’’ти вуттам̣. там̣ саббам̣пи на йуджджатийева.

йадихи йасса бхаван̇гасса анантарам̣ вӣтхичитта̄ни паваттанти. тадева екантена тесам̣ паваттимукхатта̄ манодва̄рам̣на̄ма хоти. на тато пурима̄нӣти айаматтхо сийа̄. еван̃часати йесу чаккха̄дӣсу рӯпа̄ дӣнам̣ гхат̣т̣итатта̄ а̄ваджджана̄дӣни вӣтхичитта̄ни паваттанти. та̄нева екантена тесам̣ паваттимукхатта̄ два̄ра̄нина̄ма хонти. на тато ан̃н̃а̄нӣти айаматтхо а̄паджджати. нача та̄ни чаккха̄дӣни на̄ма аттхи. йа̄ни чаккха̄дӣни два̄рарӯпа̄нина̄ма на хонтӣти. саббаметам̣ упари два̄ра сан̇гахе а̄вибхависсатӣти. хасанам̣ хаситам̣. мукхасса пахат̣т̣ха̄ка̄раппаватти. там̣ уппа̄дети джанетӣти хаситуппа̄до. там̣ва̄ уппа̄денти кхӣн̣а̄сава̄ етена̄ти хасибхуппа̄до. там̣ва̄ уппаджджати етена̄ти хаситуппа̄до. соева читтанти сама̄со. кхӣн̣а̄сава̄нам̣ анол̣а̄рикесу а̄рамман̣есу йена читтена ситам̣ па̄тукаронти, тассетам̣ на̄мам̣. на хи кхӣн̣а̄сава̄ локийа маха̄ джана̄вийа раджджанӣйа̄ди бха̄вена ол̣а̄рикесу хасанийа ваттхӯсу хасантӣти. т̣ӣка̄су пана читтам̣ апеккхитва̄ хаситуппа̄данти ниддит̣т̣хам̣ сийа̄ти. вуттанайена ахетука̄нича та̄ни випаччана випа̄куппа̄дана киччарахитатта̄ там̣ там̣ крийа̄маттабхӯта̄ни читта̄нича̄ти ахетукакрийачитта̄ни. еттхача вӣтхимуттачитта̄ни киччадуббалатта̄ пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни ваттхудуббалатта̄ сампат̣иччхана̄дӣнича киччат̣т̣ха̄надуббалатта̄ аттано усса̄хена вина̄ кевалам̣ випаччанаматтена паваттантӣти та̄ни сабба̄ни випа̄ка̄ниева хонти. йа̄нипана балавакиччатта̄ аттано усса̄хена паваттанти. а̄йатим̣ча випа̄куппа̄данаттхам̣ усса̄хасахита̄ни хонти. та̄ни кусала̄кусала̄нина̄ма хонти. йа̄ни пана читта̄ни випаччанаматтам̣ атиккамма аттано усса̄хенева паваттанти. тесу а̄ваджджанадвайам̣ випа̄касанта̄нато ладдхапаччайатта̄ тхокам̣ дуббалабха̄вато итара̄нича нира̄нусайасанта̄не паваттатта̄ саббасо випа̄куппа̄данаттхам̣ усса̄харахита̄ниева хонтӣти та̄ни сабба̄ни крийа̄нина̄ма джа̄та̄нӣти дат̣т̣хаббам̣.

36. ида̄ни а̄дито пат̣т̣ха̄йа ведана̄вича̄ран̣а̄ вуччати. татха̄хи чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ та̄ва ваттхӯнича а̄рамман̣а̄нича упа̄да̄рӯпа̄нева хонти, упа̄да̄рӯпа̄нан̃ча вичупин̣д̣ака̄нам̣вийа ан̃н̃аман̃н̃асан̇гхат̣т̣анам̣ дуббаламева̄ти та̄ни ит̣т̣хе анит̣т̣хеча а̄рамман̣е упеккха̄ сахагата̄нева хонтӣти. ка̄йавин̃н̃а̄н̣ассапана а̄рамман̣а̄ни маха̄бхӯта̄ни хонтӣти йатха̄ адхикаран̣иматтхаке тхапитам̣ пичупин̣д̣акам̣ айокӯт̣ена пахаранта̄нам̣ айокӯт̣асса пичупин̣д̣акам̣ атиккамма акхикаран̣игхат̣т̣анам̣ балаватарам̣ хоти. татха̄ тесам̣ а̄раммабхӯта̄нам̣ ка̄йаваттхум̣ атиккамма ка̄йаниссайа бхӯтесу сан̇гхат̣т̣анам̣ балаватарам̣. тасма̄ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ ит̣т̣хе сукхасахагатам̣ анит̣т̣хе дукхасахагатам̣ хотӣти. сампат̣иччханачиттам̣пана саббадуббала̄нам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ анантарам̣ уппаджджатӣти ниччам̣ дуббалам̣ хутва̄ саббаттха упеккха̄сахагатамева̄ти. вибха̄ванийам̣ пана асама̄наниссайе хи техи ладдхапаччайата̄васена айаматтхо вибха̄вито, сантӣран̣ам̣пана сайам̣пи балававаттхум̣ нисса̄йа паваттати. та̄дисенача балававаттхуниссайена пуримачиттена ладдхапаччайам̣ хотӣти тхокам̣ балавам̣ хоти. тасма̄ там̣ кусалавипа̄кам̣ ит̣т̣хе упеккха̄сахагатам̣ абхиит̣т̣хе соманассасахагатам̣ хоти. акусалавипа̄кам̣пана анит̣т̣хепи абхианит̣т̣хепи упеккха̄сахагатамева хоти. касма̄ итиче. йадихи там̣ атианит̣т̣ха̄рамман̣авасена ведана̄ бхедайуттам̣ сийа̄. дуккхенава̄ доманассенава̄ йуттам̣ сийа̄. таттха дуккхена та̄ва на йуджджати, касма̄, екантака̄йикатта̄ дуккхасса̄ти. доманассенапи на йуджджати. касма̄, пат̣игхена пат̣ихан̃н̃атта̄ева доманассабха̄вам̣ патта̄ доманассаведана̄ пат̣игхена вина̄ наппаваттатӣти. еканта̄кусалабхӯтена пат̣игхена ниччайогино доманассасса абйа̄катесу асамбхаватоти. а̄ваджджанадвайам̣пана сантӣран̣атопи тхокам̣ балавам̣ хоти. випа̄ка̄нан̃хи паваттитум̣пи аттано усса̄хабалам̣на̄ма наттхи. балавантехипана камма̄дипаччайехи джа̄та̄ни балаванта̄нина̄ма хонти. дуббалехи джа̄та̄ни дуббала̄ни на̄ма̄ти. евам̣ сантепи там̣ а̄ваджджанадвайам̣ камма̄нубха̄ваточа муччитва̄ випа̄касанта̄наточа паччайам̣ гахетва̄ ут̣т̣хитатта̄ дуббаламева хотӣти сада̄пи упеккха̄сахагатамева̄ти.

[38] вибха̄ванийам̣ пана

пан̃чадва̄ра̄ваджджанам̣ пуббе кеначи аггахите а̄рамман̣е екава̄ рамева паваттатта̄ манодва̄ра̄ваджджанан̃ча висадисачиттасанта̄напара̄ваттанавасена бйа̄па̄рантараса̄пеккхатта̄ а̄рамман̣арасам̣ адхиматтато анубхавитум̣ насаккотӣти саббаттхапи маджджхатта ведана̄йуттамева̄ти вуттам̣. таттха бйа̄па̄рантараса̄пеккхатта̄ти идам̣ на йуджджати.

на хи читта̄нам̣ балавадуббалата̄висесоаттанопаччха̄ паваттасса читтасса васена сакка̄ ваттум̣. аттанопана паччайехиева со сакка̄ ваттунти. итаратха̄ сантӣран̣ассапи бйа̄па̄рантараса̄пеккхата̄ сийа̄. там̣пи хи висадисачиттасанта̄нам̣ аттана̄парам̣ ваттети йева̄ти.

37. има̄ни читта̄ни аттано пакати паччайаган̣асама̄йоге сати нуппаджджантӣти наттхи. тасма̄ асан̇кха̄рика̄нева̄ти ваданти. мӯлат̣ӣка̄йам̣ пана випа̄куддха̄ре –

ахетукавипа̄ка̄нам̣ апарибйаттакиччатта̄ сасан̇кха̄рика камма вируддхо асан̇кха̄рикабха̄вопи наттхи. асан̇кха̄рикакаммавируддхо сасан̇кха̄рикака̄вопи наттхи. тасма̄ тесам̣ убхайакамменапи уппатти тхерена анун̃н̃а̄та̄ти вуттам̣.

етена тин̣н̣ам̣ крийачитта̄нам̣пи тадубхайабха̄ва̄бха̄во вутто хоти. та̄нипихи апарибйаттакичча̄нийева̄ти. атхава̄. рӯпадасса на саддассавана̄дӣни сатта̄ када̄чи аттано иччха̄йа каронти. када̄чи парехи усса̄хита̄ каронтӣти паччаккхатова сиддхаметам̣. таттха йада̄ аттано иччха̄йа каронти. тада̄ пан̃чадва̄ра̄ваджджана̄дӣни сабба̄ни вӣтхичитта̄ни асан̇кха̄рика̄нина̄ма хонти. йада̄ парехи усса̄хита̄ каронти. тада̄ сасан̇кха̄рика̄нина̄ма хонти. два̄ра вимуттесупана двӣсу упеккха̄сантӣран̣есу ат̣т̣хамаха̄випа̄кесувийа ваттаббо. ити сабба̄ни ахетукачитта̄ни тена парийа̄йена сан̇кха̄рабхедена паччекам̣ бхинна̄ниева хонти. евам̣ сантепи апари бйаттакиччатта̄йева тесам̣ сан̇кха̄рабхедо па̄л̣ийам̣ навуттоти ведитаббо.

38. йасма̄пана хетуйона̄ма махантадхамма̄ хонти. тасма̄ те дуббалакамманиббаттесу дуббалаваттхукиччат̣т̣ха̄несуча имесу читтесу нуппаджджанти. таттха саббам̣ па̄пакаммам̣ виккхепайуттам̣ сайам̣пи чан̃чалати дуббалам̣ хоти. тасма̄ там̣ каппат̣т̣хитикам̣пи сама̄нам̣ ка̄лантаре хетуйуттам̣ випа̄кам̣ джанетум̣ насаккоти. тихетукакаммам̣пи сама̄нам̣ дуббалесу чаккха̄диваттхӯсуча дассана̄дӣсу киччат̣т̣ха̄несуча хетуйуттам̣ випа̄кам̣ джанетум̣ насаккоти. а̄ваджджанахасанакичча̄ нича дуббалакичча̄ниева хонти. тасма̄ има̄ни сабба̄ни сампайуттахетурахита̄ни джа̄та̄нӣти дат̣т̣хаббам̣.

39. саббатха̄пӣти падасса аттхо хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббо.

[39] вибха̄ванийам̣ пана

саббатха̄пӣти акусалавипа̄ка кусалавипа̄ка крийабхеде на̄ти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

сохи бхедо иччеванти имина̄ва гахитоти. сан̇гахага̄тха̄йам̣ акусалавипа̄ка̄ни ваттхукиччабхедена сатта, пун̃н̃апа̄ка̄ни ваттхукиччаведана̄бхедена ат̣т̣хадха̄, крийачитта̄ни киччадва̄рабхедена тӣн̣ӣти ахетукачитта̄ни ат̣т̣ха̄раса хонтӣти йоджана̄. еттхача пун̃н̃апа̄кесу ведана̄бхедопи ваттаббо. итаратха̄ сантӣран̣асса абхедо сийа̄. татха̄ крийа̄су два̄рабхедопи ваттаббо. ан̃н̃атха̄ а̄ваджджанасса абхедо сийа̄ти. т̣ӣка̄супана со на вуттоти.

ахетукачиттасса параматтхадӣпана̄.

40. ида̄ни хет̣т̣ха̄ вутта̄нам̣ читта̄нам̣ асобхан̣ана̄мам̣ упари вуччама̄на̄нан̃ча собхан̣ана̄мам̣ тхапенто га̄тхама̄ха. упари вуччама̄на̄нан̃хи собхан̣атте вутте хет̣т̣ха̄ вутта̄нам̣ асобхан̣ата̄ авутта̄пи сиддха̄ хотӣти. таттха па̄па̄хетукамутта̄нӣти па̄пехи ахетукехича мутта̄ни екӯнасат̣т̣хичитта̄ни. атхава̄. еканавутичитта̄нипи собхан̣а̄нӣти вуччаре вуччантӣти йоджана̄. таттха па̄пехӣти акусалехи. акусала̄нихи аттасаман̇гино сатте аниччхантейева апа̄йам̣ па̄пенти. тасма̄ па̄па̄нӣти вуччанти. етена пун̃н̃а̄нам̣пи сугатипа̄панат̣т̣хена па̄пата̄ пасан̇го ниваттито хоти. на хи иччханта̄нам̣ па̄пане па̄панабйа̄па̄ро па̄кат̣о хотӣти. ла̄макат̣т̣хенава̄ та̄нийева па̄па̄нӣти вуччантӣти. собхан̣ехи саддха̄дигун̣адхаммехи йуттийа̄ татойева ча сайам̣пи собхаггапаттийа̄ собхан̣а̄нӣти.

41. ида̄ни та̄ни собхан̣а̄ни хӣна пан̣ӣта̄ нуккамена дассенто соманассасахагатантиа̄дима̄ха. таттха джа̄на̄тӣти н̃а̄н̣ам̣, йа̄тха̄вато пат̣ивиджджхатӣти аттхо. н̃а̄н̣ена сампайуттам̣ виппайуттанти сама̄со. наттхи сан̇кха̄ро асса̄ти асан̇кха̄ро. сам̣виджджати сан̇кха̄ро асса̄ти сасан̇кха̄ро. саппурисупанисса йа̄дико кусалуппаттийа̄ пакатипаччайаган̣о. сохи йада̄ дувидхена сан̇кха̄рена вина̄ кевалам̣ аттано балена кусалачиттам̣ самут̣т̣ха̄пети. тада̄ асан̇кха̄рона̄ма. сойева йада̄ аттано балена кусалачиттам̣ самут̣т̣ха̄петум̣ на саккоти. сан̇кха̄расаха̄йам̣ лабхитва̄ва там̣ самут̣т̣ха̄пети. тада̄ сасан̇кха̄рона̄ма. асан̇кха̄рена уппаннам̣ асан̇кха̄рикам̣. сасан̇кха̄рена уппаннам̣ сасан̇кха̄риканти саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. еттхача соманасса̄дӣнам̣ уппаттика̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. апича саддха̄сампатти дассанасампатти деййадхамма пат̣игга̄хака сампаттӣти евама̄ди соманассака̄ран̣ам̣, таббипарӣтам̣ упеккха̄ка̄ран̣ам̣. йа̄нича пӣтисамбоджджхан̇гасса упеккха̄самбоджджхан̇гассача ка̄ран̣а̄ниат̣т̣хакатха̄су вутта̄ни. та̄нипи имасмим̣ т̣ха̄не ваттабба̄нӣти. пан̃н̃а̄ сам̣ваттаника каммупаниссайата̄, абйа̄паджджалокупапаттита̄ индрийапарипа̄ката̄, килесадӯрата̄ча н̃а̄н̣уппаттийа̄ ка̄ран̣ам̣. тихетукапат̣исандхиката̄, амохаджджха̄сайата̄, пан̃н̃авантапуггаласевана̄. сутачинта̄пасута̄типиваттум̣ йуджджати. йа̄ничадхаммавичайасамбоджджхан̇гасса ка̄ран̣а̄ни ат̣т̣хакатха̄су вутта̄ни. та̄нипи идха ваттабба̄ни. таббипарӣтам̣ н̃а̄н̣авиппайуттака̄ран̣ам̣. сан̇кха̄рака̄ран̣ам̣пи пуббе вуттамева. йа̄нича вӣрийасамбоджджхан̇гасса пассаддхисамбоджджхан̇гассача ка̄ран̣а̄ни ат̣т̣хакатха̄су вутта̄ни. та̄нипи идха ваттабба̄нӣти. имесам̣пи уппатти видха̄нам̣ висуддхимагге гахетаббанти.

42. ат̣т̣хапӣти еттха писаддо сампин̣д̣анаттхо. тена имесам̣ идха вуттаппака̄рато ан̃н̃ехи пака̄рехи анекавидхатам̣ сампин̣д̣ети. татра̄йам̣ найо. има̄ни ат̣т̣хачитта̄ни дасахи пун̃н̃акрийа̄ваттхӯхи гун̣ита̄ни асӣти хонти. пуна та̄ни чхахи а̄рамман̣ехи гун̣ита̄ни чатта̄рисата̄ничева асӣти ча хонти. пуна та̄ни тӣхи каммехи гун̣ита̄ни сахассам̣ чатта̄ри сата̄ни чатта̄лӣсам̣ча хонти. пуна та̄ни тӣхи хӣнамаджджхимапан̣ӣтехи гун̣ита̄ни чатта̄ри сахасса̄ни тӣн̣и сата̄ни вӣсатича хонти. та̄ни има̄ни суддхика̄нӣти катва̄ двӣсу т̣ха̄несу тхапетабба̄ни. тато екам̣ т̣ха̄нам̣ гахетва̄ двидха̄ каронтасса н̃а̄н̣асампайутта̄ни двесахасса̄ни сатам̣ сат̣т̣хича хонти. татха̄ н̃а̄н̣авиппайутта̄нӣти. пуна таттха н̃а̄н̣асампайутта̄ни чатӯхи адхипатӣхи гун̣ита̄ни ат̣т̣хасахасса̄ни чхасата̄ни чатта̄лӣсам̣ча хонти. н̃а̄н̣авиппайутта̄нипана вӣмам̣са̄ваджджитехи тӣхи адхипатӣхи гун̣ита̄ни чхасахасса̄ни чатта̄рисата̄ни асӣтича хонти. пуна тадубхайа̄ни сампин̣д̣ита̄ни дасасахассам̣ пан̃часахасса̄ни сатам̣ вӣсатича хонти. пуна та̄ни пуббе висум̣ тхапитехи суддхикехи сампин̣д̣ита̄ни дасасахассам̣ навасахасса̄ни чатта̄ри сата̄ни чатта̄лӣсан̃ча хонтӣти. йам̣пана т̣ӣка̄йам̣ идха вуттанайена суддхика̄нича н̃а̄н̣авиппайутта̄ни ча висум̣ акатва̄ сабба̄ни пун̃н̃акрийа̄дӣхи самам̣ гун̣ита̄ни саттараса сахасса̄ни две сата̄ни асӣтича хонтӣти вуттам̣.

[40] йан̃ча вибха̄ванийам̣

суддхика̄ни висум̣ акатва̄ н̃а̄н̣авиппайутта̄ниева висум̣ катва̄ татха̄ гун̣ита̄ни вӣса сата̄дхика паннараса сахасса̄ни хонтӣти вуттам̣. там̣ саббам̣ на йуттам̣.

еван̃хи сати има̄ни ка̄ма̄вачаракусала̄ни ниччам̣ са̄дхипатика̄ни хутва̄ нийата̄дхипатика̄нина̄ма бхавеййум̣. нача има̄ни упари махаггата кусала̄ни вийа локуттара̄ни вийа ча нийата̄ дхипатика̄ни хонтӣти. т̣ӣка̄найенапана н̃а̄н̣авиппайутта̄нипи вӣмам̣са̄сахагата̄нӣти а̄паджджатӣти. йатха̄ва̄ косалласамбхӯтат̣т̣хена кусала̄тиеттха н̃а̄н̣авиппайутта̄нипи косаллена на̄на̄ваджджанавӣтхийам̣ паваттена упаниссайан̃а̄н̣ена самбхӯтатта̄ кусала̄ни ева на̄ма хонти. евамидхапи та̄ни тенева вӣмам̣са̄дхипатибхӯтена самбхӯтатта̄ вӣмам̣са̄дхипатеййа̄нипи на̄ма хонтӣти на насакка̄ ваттунти имина̄ адхиппа̄йена та̄ни висум̣ аката̄ни сийунти. евам̣сантепи ка̄макусала̄нина̄ма адхипативимутта̄ни ева бахутара̄ни хонти. тасма̄ насакка̄ сабба̄ни ка̄макусала̄ни вӣмам̣са̄дхипатимӯлика̄ни бхавитунти.

43. ка̄ма̄вачара̄нича та̄ни кусала̄ни читта̄нича̄ти виггахо. таттха кенат̣т̣хена кусала̄нӣти. а̄рогйат̣т̣хена, сундарат̣т̣хена, чхекат̣т̣хена, анаваджджат̣т̣ена, сукхавипа̄кат̣т̣хенача̄ти. ра̄га̄дайохи дхамма̄ читтасанта̄насса руджджанат̣т̣хена рога̄на̄ма. ахитат̣т̣хена асундара̄ на̄ма. анипун̣ат̣т̣хена ачхека̄на̄ма. га̄райхат̣т̣хена ваджджа̄на̄ма. анит̣т̣ха випа̄кат̣т̣хена дуккхавипа̄ка̄на̄ма хонти. има̄нипана техи вут̣т̣хитатта̄ кусала̄нина̄ма арога̄ни на̄ма̄ти аттхо. таппат̣ипаккхатта̄ча сундара̄ни чхека̄ни анаваджджа̄ни сукхавипа̄ка̄ни ча на̄ма хонтӣти. куччхите па̄падхамме салайанти ча̄ленти кампенти виддхам̣сентӣти кусала̄ни. куччхитенава̄ а̄ка̄рена саттасанта̄не сенти анусентӣти куса̄. ра̄га̄дайо. те лунанти чхиндантӣти кусала̄ни. кусам̣ва̄ вуччати н̃а̄н̣ам̣ куччхита̄нам̣ са̄нат̣т̣хена танукаран̣ат̣т̣хена антакаран̣ат̣т̣хенава̄. кусена ла̄табба̄нӣти кусала̄ни. куса̄вийа хаттхаппадесам̣ сам̣килесапаккхам̣ лунантӣтива̄ кусала̄ни. апича, куччхите па̄падхамме саранти хим̣сантӣти кусала̄ни. рака̄расса лака̄ро. косалласамбхӯтат̣т̣хенава̄ кусала̄нӣти.

44. маха̄випа̄кесу падаттхато ваттаббам̣ наттхи. ведана̄бхедо а̄рамман̣авасена ваттаббо. та̄нихи атиит̣т̣хе ит̣т̣хамаджджхатте ча а̄рамман̣е йатха̄ккамам̣ соманассена упеккха̄йа ча йутта̄нӣти. сампайогабхедо каммавасена джаванавасенача ваттаббо. та̄нихи балавакаммена джанита̄ни н̃а̄н̣асампайутта̄ни хонти. дуббалакаммена джанита̄ни н̃а̄н̣авиппайутта̄ни. када̄чипана тада̄рамман̣авасена паваттика̄ле йебхуййена тихетукаджавана̄нубандха̄ни н̃а̄н̣асампайутта̄ни хонти. итараджавана̄нубандха̄ни н̃а̄н̣авиппайутта̄нӣти. сан̇кха̄рабхедопи кехичи а̄чарийехи каммавасенева катхито. асан̇кха̄рикакаммаджанита̄ни асан̇кха̄рика̄ни. сасан̇кха̄рикакаммаджанита̄ни сасан̇кха̄рика̄нӣти. сан̇гахака̄ренапана саннихитапаччайавасена вутто. та̄нихи пат̣исандхийам̣ пуримабхаве маран̣а̄саннака̄ле н̃а̄така̄дӣхи тена тена пайогена упат̣т̣ха̄пита̄ни камма̄дӣни а̄рамман̣а̄ни гахетва̄ паватта̄ни сасан̇кха̄рика̄нина̄ма хонти. та̄дисена пайогена вина̄ сайамева каммабалена упат̣т̣хита̄ни гахетва̄ паватта̄ни асан̇кха̄рика̄нина̄ма хонти. тада̄рамман̣а ка̄лепана асан̇кха̄рикаджавана̄нубандха̄ни асан̇кха̄рика̄нина̄ма. сасан̇кха̄рика джавана̄нубандха̄ни сасан̇кха̄рика̄ни на̄ма̄ти. еттхапи сампин̣д̣анаттхо висаддо. тена а̄рамман̣ачхакка хӣнаттикавасенева ка̄ладеса санта̄на̄дивасенача тесам̣ анекабхедаттам̣ сампин̣д̣ети. йасма̄ панета̄ни да̄на̄дивасена ка̄йакамма̄дивасена чханда̄дӣни дхурам̣ катва̄ ча на паваттанти. тасма̄ та̄ни пун̃н̃акрийа̄ваттхӯнам̣ камма̄дхипатӣнан̃ча васена вад̣д̣ханам̣ налабхантӣти.

[41] вибха̄ванийам̣ пана

има̄ни вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пана̄бха̄вато каммадва̄ра васена на паваттанти. авипа̄касабха̄ваточа каммавасена напаваттантӣти вуттам̣. там̣ вича̄ретаббам̣.

хет̣т̣ха̄хи кусалесу камматтикавасенева вад̣д̣ханам̣ вуттам̣. напана висум̣ каммадва̄равасена. камматтикан̃чана̄ма тивидха каммадва̄ра васенева сиддханти. нану ат̣т̣хакатха̄йам̣ йохи ка̄ма̄вачаракусалесу каммадва̄ра каммапатха пун̃н̃акрийа̄ваттхубхедо вутто. со идха наттхи. касма̄. авин̃н̃аттиджанакато авипа̄ка дхаммато татха̄ аппаваттийа̄ча̄ти вуттанти. саччам̣. таттха пана авин̃н̃аттиджанакато каммадва̄ра бхедо идха наттхӣти етена ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ манокамманти евам̣ бхедасса абха̄вам̣ вадати. авипа̄кадхаммато каммапатхабхедо идха наттхӣти етена дасавидхасса каммапатхабхедасса абха̄вам̣ вадати. идхапана кусалесупи каммапатхабхедам̣ аггахетва̄ тивидхакаммадва̄ра бхедабхиннам̣ камматтикамева гахитам̣. тан̃ча вин̃н̃атти самут̣т̣ха̄пана̄ бха̄вато тивидхакаммадва̄равасена напаваттантӣти имина̄ва сиддхам̣. йадича хет̣т̣ха̄ кусалесупи дасавидхакаммапатхабхедавасена висум̣ вад̣д̣ханам̣ вуттам̣ сийа̄. евам̣сати идхапи авипа̄касабха̄вато каммапатхавасена напаваттантӣти идам̣ ваттаббамева̄ти.

45. маха̄крийачиттесупи маха̄випа̄кесувийа а̄рамман̣а васенева ведена̄бхедо упари сайамева ваккхати. н̃а̄н̣асампайутта, виппайутта, асан̇кха̄рика, сасан̇кха̄рикабхедопана йатха̄рахам̣ кусалесу вуттанайена ведитаббо.

[42] вибха̄ванийам̣ пана

татха̄ авича̄ретва̄ крийачитта̄нам̣пи кусале вуттанайена йатха̄рахам̣ соманасса сахагата̄дита̄ ведитабба̄ти вуттам̣. там̣ на йуджджати.

иччевам̣ саббатха̄пӣти пада̄нам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вуттойева. сахетука ка̄ма̄вачара кусала випа̄ка крийа читта̄нӣти еттха сахету каггахан̣ам̣ кусала садда самбандхе бхӯтакатхана висесанам̣. теневахи там̣ кусалачитта̄нам̣ чӯл̣анигамена гахитам̣. випа̄ка крийа саддасамбандхепана бйаваччхедакависесанам̣ дат̣т̣хаббам̣.

[43] вибха̄ванийам̣ пана

саккхаракатхаликам̣пи маччхагумбам̣пи тит̣т̣хантам̣пи чарантам̣пи пассатӣти суттападе вийа идха йатха̄ла̄бха йоджана̄ти вуттам̣. там̣ на самети. таттхахи саккхаракатхаликам̣на̄ма начаратӣти йуттам̣. идхапана кусалам̣ сахетукам̣ нахотӣти найуттаметанти.

46. сан̇гахага̄тха̄йам̣ ведана̄ н̃а̄н̣а сан̇кха̄ра бхедена̄ти ведана̄бхедена, н̃а̄н̣абхедена, сан̇кха̄рабхеденача. таттха ведана̄ бхедена̄ти ведана̄бхедасиддхена читтабхедена, н̃а̄н̣абхедена̄ти н̃а̄н̣айога̄ йогасиддхеначиттабхедена. сан̇кха̄рабхедена̄ти сан̇кха̄рена вина̄ сахача паваттапаччайаган̣абхедасиддхена читтабхедена̄ти аттхо. идан̃хи сама̄сапада̄нам̣ са̄маттхийам̣, йадидам̣ сувин̃н̃а̄та̄нам̣ на̄на̄ппака̄ра̄нам̣ падаттха̄нам̣ аппакена бйан̃джанена дӣпанасаматтхата̄ти.

[44] етена вибха̄ванийам̣

сайам̣ абхинна̄нам̣ н̃а̄н̣асан̇кха̄ра̄нам̣ бхедавачане читтасса бхедакара бха̄ве ча чодана̄йа анока̄сата̄ са̄дхита̄ хотӣти.

татра̄йам̣ йоджана̄. сахету ка̄ма̄вачара пун̃н̃апа̄какрийа̄ ведана̄н̃а̄н̣асан̇кха̄рабхедена йатха̄ккамам̣ чхача два̄дасача чатувӣсати ча мата̄ти. еттхача –

ведана̄н̃а̄н̣асан̇кха̄ра, бхеденета̄ни ат̣т̣хадха̄;

пун̃н̃апа̄какрийа̄бхеда̄, чатувӣсативидха̄ мака̄ типи.

ваттабба̄. еван̃хи сати аттхагатича висада̄ хоти. упари ваккха, ма̄на̄хича сан̇гахага̄тха̄хи саддхим̣ саметӣти.

47. ка̄метиа̄ди саббесам̣ ка̄мачитта̄нам̣ сан̇гахага̄тха̄. таттха ка̄ме ка̄мабхӯмийам̣ па̄ка̄ни сахетука̄хетукавасена сабба̄ни випа̄качитта̄ни тевӣса. пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄ни кусала̄кусалачитта̄нича вӣсати. крийа̄ча сахетука̄хетукавасена сабба̄ни крийачитта̄ни пана ека̄даса хонти. иччевам̣ саббатха̄пи чатуппан̃н̃а̄са хонтӣти йоджана̄. саббатха̄ти четтха висаддо лутта ниддит̣т̣хо. дхаммасан̇ган̣ийам̣ вуттена саббаппака̄ренапи чатуппан̃н̃а̄саева. вибхан̇ге вибхаттена саббаппака̄ренапи чатуппан̃н̃а̄са ева̄тиа̄дина̄ тасса аттхо хет̣т̣ха̄ вуттойева̄ти.

[45] етена вибха̄ванийам̣

идха вутта̄нам̣ кусала̄дӣнам̣ антогадхабхедавасена тасса аттхавибха̄вана̄ пат̣исиддха̄ хоти.

[46] йан̃ча вибха̄ванийам̣

ка̄ме бхавети вуттам̣. там̣пи вича̄ретаббам̣.

бхавасаддо хи кусала̄кусалакаммесу камманиббаттесуча випа̄ка кат̣атта̄рӯпесу ваттама̄но абхидхамме дит̣т̣хо. на тадан̃н̃есу на̄марӯпадхаммесӯтхи. бхӯмипарийа̄йоча идха ка̄масаддо. бхӯмӣтича сахока̄со индрийа̄ ниндрийабаддхадхаммасамӯхо вуччатӣти ка̄ме ка̄мабхӯмийанти айаматтхо дат̣т̣хаббо. бхавотива̄ бхӯмиева вуччати суттантапарийа̄йена бхаванти еттха сатта̄ сан̇кха̄ра̄ча̄ти катва̄. есанайо параттхапӣти.

ити параматтхадӣпанийа̄на̄ма абхидхамматтхасан̇гахасса

чатуттхаван̣н̣ана̄йа ка̄мачиттасса

параматтхадӣпана̄ нит̣т̣хита̄.

48. евам̣ ка̄мачиттасан̇гахам̣ дассетва̄ ида̄ни йатха̄нуппаттам̣ рӯпачиттасан̇гахам̣ дассенто витаккавича̄рапӣтисукхекаггата̄сахитантиа̄дима̄ха. витаккоча вича̄роча пӣтича сукхан̃ча екаггата̄ча̄ти двандо. та̄хи сахитанти сама̄со. витаккавича̄рапӣтисукхе каггата̄ сан̇кха̄тенасамудитенапатхамаджджха̄нена сампайуттам̣кусалачиттам̣ патхамаджджха̄накусалачиттам̣. таттха кенат̣т̣хенапатхамам̣, кенат̣т̣хенача джха̄нанти. а̄дито пат̣ипаджджитаббатта̄ патхамам̣. касин̣а̄дикасса а̄рамман̣асса аничча̄дилаккхан̣ассача упаниджджха̄йанато паччанӣкадхамма̄нан̃ча джха̄панато дайханато джха̄нам̣. имесу двӣсу аттхесу екаггата̄ева са̄ти сайайутта̄ти дат̣т̣хабба̄. са̄хи екатта̄рамман̣асан̇кха̄то еко аггокот̣икот̣т̣ха̄сова̄ асса̄ти аттхена екаггасан̇кха̄тасса читтасса татха̄паваттане а̄дхипаччагун̣айогена екаггата̄ти ча вуччати. са̄йева читтам̣ на̄на̄рамман̣есу виккхипитум̣ адатва̄ екасмим̣ йева̄рамман̣е пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ дӯрӣбха̄вена самма̄ча а̄дхийати тхапети. индрийа̄нан̃ча самабха̄вам̣ катва̄ таттхева лӣнуддхачча̄бха̄ва̄па̄данена саман̃ча а̄дхийати тхапетӣти аттхена сама̄дхӣтича вуччати. са̄йевача па̄л̣ийам̣ авиккхепо ависа̄ха̄ро сан̣т̣хити ават̣т̣хитӣти ниддит̣т̣ха̄ти. витакка̄дайопи пана тасса̄ са̄тисайам̣ упака̄ракатта̄ джха̄нантева вутта̄. татха̄ хи витакко та̄ва читтам̣ тхинамиддхавасена осаккитум̣ адатва̄ дал̣хам̣ а̄рамман̣а̄бхимукхамева кароти. а̄рамман̣а̄бхиниропана лаккхан̣охи витакко. тхина миддханӣваран̣ассача уджуппат̣ипаккхоти. вича̄роча нам̣ вичикиччха̄васена сам̣саппитум̣ адатва̄ дал̣хам̣ а̄рамман̣а̄нубандхамева кароти. а̄рамман̣а̄нумаджджаналаккхан̣о хи вича̄ро пан̃н̃а̄пакатико. вичикиччха̄нӣваран̣ассача уджуппат̣ипаккхоти. пӣтича читтам̣ бйа̄па̄давасена уккан̣т̣хитум̣ адатва̄ а̄рамман̣е паритут̣т̣хамева кароти. а̄рамман̣асам̣пи йа̄йаналаккхан̣а̄ хи пӣти. бйа̄па̄данӣваран̣ассача уджуппат̣ипаккха̄ти. татха̄ сукхан̃ча нам̣ уддхачча куккуччавасена авӯпасамитум̣ адатва̄ а̄рамман̣е ладдхаса̄там̣ упабрӯхитам̣ кароти. са̄калаккхан̣ан̃хи сукхам̣, уддхаччакуккуччанӣваран̣ассача уджуппат̣ипаккханти.

упеккха̄ча сантасабха̄ватта̄ сукхеева сан̇гахита̄ти. евам̣ каронта̄ча те дхамма̄ тасмим̣ а̄рамман̣е тасса читтасса сут̣т̣ху екаггабха̄ваттха̄йача хонти. екаггабха̄вотича екаггата̄йева. са̄ча екаггата̄ техи дхаммехи татха̄ ануггахита̄ сут̣т̣ху балаватӣ хутва̄ сайам̣ ка̄маччхандавасена на̄на̄рамман̣есу читтавидха̄ванам̣ нӣва̄ретва̄ касин̣анимитта̄дике тасмим̣ а̄рамман̣е ниччалам̣ т̣хатва̄ там̣а̄рамман̣ам̣ упагантва̄ ниджджха̄йати олокети. тасма̄ те саббепи дхамма̄ упаниджджха̄йанат̣т̣хенапи джха̄нанти вутта̄ти. тесуча татха̄ паваттама̄несу таппаччанӣка̄ нӣваран̣адхамма̄ ока̄сам̣ алабхитва̄ манасмим̣пи парийут̣т̣хитум̣ насакконти. джха̄пита̄на̄ма хонти. тасма̄ те паччанӣкаджджха̄панат̣т̣хенапи джха̄нанти вутта̄ти. евам̣ сантепи йасма̄ джха̄на магга самбодхисан̇кха̄тесу тӣсу т̣ха̄несу дхаммаса̄маггӣ падха̄нам̣ хоти. ан̇га̄нам̣ самаггабха̄веева аппана̄паттивасена упаниджджха̄йа на̄ди киччасам̣сиддхито. йасма̄ча ете дхамма̄ вуттанайена висум̣висум̣ аттано киччам̣ каронта̄пи читтасса а̄рамман̣е ниччалаппаватти сан̇кха̄там̣ екамева упаниджджха̄накиччам̣ са̄дхенти. тасма̄ ратхан̇га̄нам̣ самуда̄йеева ратхавоха̄ровийа тесам̣ самуда̄йеева джха̄на воха̄ро сиддхоти ведитаббо. апарепана пан̃чаннам̣пи тесам̣ а̄рамман̣а̄бхиниропана̄дӣни йатха̄сакам̣ кичча̄нийева висум̣ висум̣ упаниджджха̄накичча̄нина̄ма хонтӣти пат̣т̣ха̄не джха̄напаччайам̣ патва̄ саббепете висум̣ висум̣ джха̄напаччайам̣ са̄дхентийева. тасма̄ те висум̣ висум̣пи джха̄на̄нийева хонтӣти сакка̄ ваттум̣. йатха̄ча пан̃чан̇гикам̣ сӣлам̣ дасан̇гикам̣ сӣланти еттха пан̃часамудита̄дӣни тесам̣ сӣла̄нам̣ пан̃чан̇гика̄ дина̄мала̄бхассева ка̄ран̣а̄ни хонти. на сӣлабха̄васса. на хи па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣а̄дикам̣ екам̣пи сама̄нам̣ сӣлам̣на̄ма на хотӣти. евамевам̣ идхапи пан̃часамудита̄дӣни пан̃чан̇гика̄ди бха̄вассева патхамаджджха̄на̄ди бха̄вассевача ка̄ран̣а̄ни. напана джха̄набха̄васса̄ти насакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. итаратха̄ джха̄напаччайе джха̄нан̇га̄ни паччанийа̄нийева сийунтипи ваданти. етта̄вата̄ сатипи имасса читтасса пхасса̄дӣхипи сахитабха̄ве тесам̣ татха̄видхакиччависеса̄бха̄ва̄ идха аггахан̣антипи сиддхам̣ нахотӣти. вича̄рапӣтисукхекаггата̄ сан̇кха̄тена дутӣйаджджха̄нена сампайуттам̣ кусалачиттам̣ дутӣйаджджха̄на кусалачиттам̣, евам̣ сесесупи.

49. еттха сийа̄. кенапана имесам̣ джха̄на̄нам̣ ан̇габхедо катоти. пуггаладжджха̄сайена катоти. йохи витаккасаха̄йо хутва̄ пан̃чан̇гикам̣ патхамаджджха̄нам̣ уппа̄детва̄ таттха васӣбха̄вам̣ катва̄ пунавитакке ниббиндати. тасса витаккам̣ саматиккамитва̄ авитаккам̣ чатуран̇гикам̣ джха̄нам̣ адхигантум̣ аджджха̄сайо сан̣т̣ха̄ти. тада̄ со тамева патхамаджджха̄нам̣ па̄дакабха̄ваттха̄йа дал̣хам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа тена аджджха̄сайена сахева пунабха̄ванам̣ ануйун̃джанто авитаккам̣ чатуран̇гикам̣ джха̄нам̣ адхигаччхати. таттха са̄ бха̄вана̄сайам̣ витаккайутта̄пи тена аджджха̄сайена парибха̄витатта̄ витаккавира̄га бха̄вана̄на̄ма хоти. тасса̄ бха̄вана̄йа. балена там̣ джха̄нам̣ уппаджджа ма̄нам̣ авитаккам̣ чатуран̇гикам̣ уппаджджати. сесаджджха̄на̄дхигамесупи есеванайоти. евам̣ пуггаладжджха̄сайена тесам̣ джха̄на̄нам̣ ан̇габхедо катоти ведитаббо. еттхача уттаруттараджджха̄на̄ дхигамане па̄дакабха̄ваттха̄йа пуримапуримаджджха̄насса сама̄паджджанам̣ авассам̣ иччхитаббам̣. хет̣т̣химам̣ хет̣т̣химам̣ пагун̣аджджха̄нам̣ упаримасса упаримасса падат̣т̣ха̄нам̣ хотӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. аджджха̄сайабаленапана уттараджджха̄нам̣ уппаджджама̄нам̣ па̄дакаджджха̄насадисам̣ нахоти. па̄дакаджджха̄натохи пуггаладжджха̄сайова балаватаро. тена̄ха бхагава̄ иджджхати бхиккхаве сӣлавато четопан̣идхи висуддхатта̄ти. айан̃ча аттхо упари локуттарачиттам̣ патва̄ а̄ви бхависсатӣти.

50. еттха сийа̄. касма̄ идха сан̇кха̄рабхедо навуттоти. па̄л̣ийамева авуттатта̄. касма̄ча со па̄л̣ийам̣ авуттоти. пат̣ипада̄ бхедавачаненева сиддхатта̄ти. татха̄хи саббесам̣пи локийа локуттараджджха̄на̄нам̣ сукхаппат̣ипадабха̄ве сиддхе асан̇кха̄рикабха̄во сиддхойева хоти. дуккхаппат̣ипадабха̄веча сиддхе тесам̣ сасан̇кха̄рикабха̄во сиддхойева хотӣти. катхам̣ вин̃н̃а̄йатӣти че. ат̣т̣хакатха̄дассанато. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хаса̄линийам̣ -

йо а̄дито килесе виккхамбхенто дуккхена сасан̇кха̄рена саппайогена киламанто виккхамбхети. тасса дуккха̄ пат̣ипада̄ хоти. йо килесе виккхамбхенто сукхена акиламанто виккхамбхети. тасса сукха̄пат̣ипада̄ хотӣти.

татха̄ саммохавиноданӣ висуддхимаггесупӣти. еттхача пуббава̄кйе дуккхена сасан̇кха̄рена саппайогена̄ти дит̣т̣хатта̄ парава̄кйепи сукхе на асан̇кха̄рена аппайогена̄ти дит̣т̣хамева хоти. таттха сасан̇кха̄рена саппайогена̄ти сан̇кха̄раппайогасахитена ка̄ма̄дӣнавадассана̄дина̄ паччайаган̣ена̄ти аттхо. етена саббесам̣ дуккхаппат̣ипададжджха̄на̄нам̣ сасан̇кха̄рикабха̄во вутто хоти. асан̇кха̄рена аппайогена̄ти сан̇кха̄раппайогарахитена тенева паччайаган̣ена. етена саббесам̣ сукхаппат̣ипададжджха̄на̄нам̣ асан̇кха̄рикабха̄во вутто хотӣти. кхиппа̄бхин̃н̃аджджха̄на̄нам̣пихи дуккхаппат̣ипадабха̄ве сати сасан̇кха̄риката̄ва вин̃н̃а̄йати. дандхабхин̃н̃аджджха̄на̄нам̣пи сукхаппат̣ипадабха̄ве сати асан̇кха̄риката̄ва вин̃н̃а̄йатӣти. йадиевам̣ пат̣ипада̄рахита̄нам̣ магга сиддхаупапаттисиддхаджджха̄на̄нам̣ катхам̣ сан̇кха̄рабхедо сиддхоти. тесам̣пи вал̣ан̃джанака̄ле сама̄паттиппат̣ибандхака̄нам̣ паччайа̄нам̣ саннихита̄ саннихитавасена дуккхасукхаппат̣ипадабха̄васамбхаво хотийева̄ти. таттха маггасиддхаджджха̄нам̣на̄ма суддхавипассана̄йа̄ника̄нам̣ маггаппат̣ила̄бхена сахева сиддхаджджха̄нам̣. там̣ дувидхам̣ хет̣т̣химамаггасиддхам̣, арахаттамаггасиддханти. таттха маха̄самайасутте а̄гата̄нам̣ пан̃часата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ джха̄нам̣ хет̣т̣хима маггасиддхам̣. а̄нандаттхерасса джха̄нам̣ арахаттамаггасиддхам̣. йам̣пи ана̄га̄мӣнам̣ аджа̄нанта̄нан̃н̃ева саттхена ханитва̄ сахаса̄ маранта̄нам̣ уппаннам̣. там̣пи маггасиддхагатикам̣. йопана ат̣т̣хасама̄паттийо бха̄ветва̄ ан̃н̃атарасмим̣ рӯпи брахмалоке ниббатти. тасса та̄ сама̄патти йо таттха па̄катика̄ева хонти. идам̣ упапаттисиддханти. екасмим̣ бхавепи хи ладдхаджджха̄на̄ни вал̣ан̃джанака̄ле саннихитапаччайавасена на̄на̄пат̣ипада̄йутта̄ни хонтӣти. джха̄нуппаттиппат̣ипада̄ рахитатта̄ва̄ асан̇кха̄рикаджджха̄несу тесам̣ сан̇гахо йутто сийа̄ти. апича, неттипа̄л̣ийам̣ саббесам̣ локийа локуттарасама̄дхӣнам̣ сан̇кха̄рабхедо сарӯпатова ниддит̣т̣хо. йатха̄ха-две сама̄дхайо сасан̇кха̄ро сама̄дхи асан̇кха̄ро сама̄дхӣти. ат̣т̣хакатха̄йан̃ча сукхаппат̣ипада̄ пуббака̄нам̣ двиннам̣ дандха̄бхин̃н̃акхиппа̄бхин̃н̃асама̄дхӣнам̣ асан̇кха̄рабха̄во дуккхаппат̣ипада̄ пуббака̄нам̣ двиннам̣ сасан̇кха̄рабха̄воча вуттоти. етта̄вата̄ саббесам̣ махаггаталокуттараджджха̄начитта̄нам̣ асан̇кха̄рика сасан̇кха̄рикавасена висум̣ висум̣ дувидхабха̄во сиддхо хоти. йасма̄пана айам̣ сан̇кха̄равоха̄ро акусала̄нам̣пи са̄дха̄ран̣о. пат̣ипада̄воха̄ропана висесена пат̣ипаттидхаммесвева па̄кат̣о. махаггата локуттарадхамма̄ча екантам̣ пат̣ипаттидхамма̄ева. тасма̄ тесам̣ бхедам̣ сан̇кха̄равасена аватва̄ пат̣ипада̄васенева дхаммасан̇ган̣и па̄л̣ийам̣пи вуттоти дат̣т̣хаббо. айаметтха параматтхадӣпана̄.

51. [47] йам̣пана вибха̄ванийам̣

‘‘саббассапи джха̄насса парикаммасан̇кха̄тапубба̄бхисан̇кха̄рена вина̄ кевалам̣ адхика̄равасена ануппаджджанато асан̇кха̄рикантипи. адхика̄ренача вина̄ кевалам̣ парикамма̄бхисан̇ка̄равасенева ануппаджджанато сасан̇кха̄рикантипи насакка̄ ватту’’нти вуттам̣. таттха парикаммасан̇кха̄та.ла. асан̇кха̄рикантипи насакка̄ ваттунти идам̣ та̄ва найуджджати.

на хи парикаммасан̇кха̄та пубба̄бхисан̇кха̄ро имасмим̣ сан̇кха̄рабхеде сан̇кха̄ро евана̄ма хоти. касма̄, джха̄нуппаттийа̄ пакатипаччайа бхӯтатта̄, татха̄хи локе са̄санеча саббам̣пи кусала̄кусала каммам̣ аттано анурӯпена парикаммасан̇кха̄та пубба̄бхисан̇кха̄рена вина̄ уппаннам̣на̄ма наттхи. антамасо а̄лопабхиккха̄да̄наматтам̣пӣти. йан̃ча читтам̣ йена аттано анурӯпена парикаммасан̇кха̄тапубба̄ бхисан̇кха̄рена вина̄ на уппаджджати. со тасса читтасса пакатипаччайаган̣ееваанто гадхо хоти. джха̄на̄нича локийа локуттара бхӯта̄ни сабба̄ни аттано анурӯпена парикаммасан̇кха̄та пуббабха̄габха̄вана̄ бхисан̇кха̄рена вина̄ уппанна̄нина̄ма наттхӣти со тесам̣ пакатипаччайаган̣есуева антогадхо хотӣти. итаратха̄ саббам̣пи кусала̄кусала каммам̣ асан̇кха̄рикам̣ на̄манаттхӣти а̄паджджатӣти.

[48] йан̃ча таттха