патхамага̄тха̄-параматтхадӣпанӣ

1. абхидхамматтхасан̇гахам̣ каттука̄мо ануруддхаттхеро сан̇гаха̄раббхе та̄ва саппайоджане пан̃чапин̣д̣аттхе дассенто а̄дига̄тха ма̄ха. пан̃чапин̣д̣аттха̄на̄ма ратанаттайавандана̄, гантха̄бхидхеййо, гантхаппака̄ро, гантха̄бхидха̄нам̣, гантхаппайоджанам̣. таттха тӣсу ратанесу ниппаччака̄ракаран̣ам̣ ратанаттайавандана̄на̄ма. са̄ самма̄самбуддхаматулам̣ сасаддхаммаган̣уттамам̣ абхива̄дийа̄ти етехи падехи дассита̄. сакалена гантхена абхихита̄ падха̄наттхабхӯта̄ чатта̄ро абхидхамматтха̄ гантха̄бхидхеййо. со абхидхамматтхасан̇гахантипаде абхидхамматтха саддена дассито.

[1] вибха̄ванийам̣ пана

сан̇гахитабха̄вопи абхидхеййойева̄ти катва̄ абхидхеййо абхидхамматтхасан̇гахападена дасситотивуттам̣. там̣ на сундарам̣.

на хи со аппадха̄наттхабхӯто сан̇гахитабха̄во имасмим̣ пин̣д̣аттхадассане абхидхеййо на̄ма бхавитум̣ йуттоти. ито пат̣т̣ха̄йача т̣ӣка̄йанти вутте имасса сан̇гахасса двӣсу сӣхал̣ат̣ӣка̄су патхама̄т̣ӣка̄ дат̣т̣хабба̄. вибха̄ванийанти вутте етарахи па̄кат̣а̄ дутӣйа̄. т̣ӣка̄сӯти вутте двепи. маха̄т̣ӣка̄йанти вутте висуддхимагге маха̄т̣ӣка̄ дат̣т̣хабба̄. йан̃ча вачанам̣ вибха̄ванийам̣пи а̄гатам̣, ан̃н̃аттха̄пи а̄гатам̣, там̣пи идха вибха̄ванийам̣твева вуччати а̄саннатта̄ти. сабха̄гадхаммасан̇гахавасена гантхавидха̄на̄ка̄ро гантхаппака̄ро. со пана сан̇гаха саддена дассито.

[2] вибха̄ванийам̣ пана

абхидхамматтхасан̇гахападена̄ти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

на хи абхидхамматтхасаддо гантхавидха̄на̄ка̄рам̣ дӣпетӣти. аттха̄ нугата̄ гантхасаман̃н̃а̄ вантха̄бхидха̄нам̣. там̣ абхидхамматтха сан̇гахападена дасситам̣. сан̇гахагантхе кате сати тадуггахапарипуччха̄дивасена ана̄йа̄сато ладдхаббам̣ дхамма̄нам̣ сарӯпа̄вабодха̄дикам̣ анупа̄да̄паринибба̄нантам̣ гантхасса пхала̄нупхалам̣ гантхаппайоджанам̣ там̣пи абхидхамматтхасан̇гахападенева са̄маттхийато дасситам̣.

[3] вибха̄ванийам̣ пана

сан̇гахасаддена̄ти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

на хи абхидхамматтхасаддена вина̄ ана̄йа̄сато сам̣сиддхиматтадӣпакена сан̇гахасаддаматтена та̄дисо анупа̄да̄паринибба̄нанто пайо джанависесо сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣, асаддхамма сан̇гаха̄нам̣пи локе сандиссанатоти.

2. таттха ратанаттайавандана̄ та̄ва асан̇кхеййааппамеййаппайоджана̄ хоти. йатха̄ха –

те та̄дисе пӯджайато, ниббуте акуто бхайе;

на сакка̄ пун̃н̃ам̣ сан̇кха̄тум̣, йаметтха мапи кеначӣти.

йа меттхамапӣтиеттха йенакеначи апи мануссенава̄ девенава̄ брахмуна̄ва̄ сан̇кха̄тум̣ на сакка̄ти йоджана̄. т̣ӣка̄ка̄ра̄пи там̣ пайоджанам̣ таттха таттха бахудха̄ папан̃ченти. сан̇гахака̄ра̄ пана антара̄йанӣва̄ран̣амева висесато пачча̄сӣсанти. сан̇гахака̄ра̄ тича буддхагхосаттхера̄дайо ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ вуччанти.

ниппаччака̄рассетасса,

катасса ратанаттайе;

а̄нубха̄вена сосетва̄,

антара̄йе асесатоти хи вуттам̣.

3. катхан̃ча ратанаттайавандана̄йа антара̄йанӣва̄ран̣ам̣ хотӣти. вуччате-ратанаттайавандана̄ хи на̄ма вандана̄кирийа̄бхиниппха̄дако саттаккхаттум̣ саттаккхаттум̣ анекакот̣исатасахассава̄ре паваттама̄но маханто пун̃н̃а̄бхисандо пун̃н̃аппава̄хо. со ча ануттаресу буддха̄дӣсу пун̃н̃аккхеттесу сам̣вад̣д̣хитатта̄ тхерасса ча ул̣а̄раччхандасаддха̄буддхигун̣ехи парибха̄витатта̄ маха̄джутико махаппхало маха̄нисам̣со ча пун̃н̃а̄тисайо хоти. со сайам̣ пайогасампаттибха̄ве т̣хатва̄ бахиддха̄ випаттипаччайе апанетва̄ сампаттипаччайе упанетва̄ атипан̣ӣтаутучитта̄ха̄ра самут̣т̣хита̄нам̣ сарӣрат̣т̣хакадха̄тӯнам̣ упабрӯханам̣ катва̄ пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа ладдхо ка̄сасса джанакакаммасса анубалам̣ дети. аладдхока̄сасса ча пун̃н̃антарасса ока̄сала̄бхам̣ кароти. атха ладдха̄нубалена ладдхо ка̄сена ча тадубхайена пун̃н̃ена ниббатта̄ рӯпа̄рӯпасантатийо тхерасанта̄не йамакамаха̄надийо вийа балавабалаванти йо хутва̄ паваттанти. тада̄ тасмим̣ ит̣т̣хапхалагханапарипӯрите тхерасанта̄не анит̣т̣хапхалабхӯта̄нам̣ рога̄ди антара̄йа̄нам̣ уппаттийа̄ ока̄со на̄ма наттхӣти ит̣т̣хапхаласанта̄навиба̄дхака̄ни анит̣т̣хапхаласанта̄наджанака̄ни ча апун̃н̃акамма̄ни дӯрато апанӣта̄нева хонти. на хи камма̄нина̄ма пун̃н̃а̄ни апун̃н̃а̄ни ча аттано випа̄куппаттийа̄ ока̄се асати випаччантӣти. тато тасмим̣ санта̄не а̄йуван̣н̣а̄ дайо ит̣т̣хапхаладхамма̄ йа̄ва гантханит̣т̣ха̄на̄ йа̄ва а̄йукаппапарийо са̄на̄пи ва̄ вад̣д̣ханапаккхе т̣хатва̄ паваттанти. йатха̄ха –

абхи ва̄данасӣлисса, ниччам̣ вуд̣д̣ха̄пача̄йино;

чатта̄ро дхамма̄ вад̣д̣ханти, а̄йуван̣н̣о сукхам̣ баланти.

евам̣ та̄йа вандана̄йа антара̄йанӣва̄ран̣ам̣ хотӣти. тасма̄ сан̇гаха̄раббхе ратанаттайавандана̄каран̣ам̣ тхерасса аттана̄ а̄раббха ма̄насан̇гахасса анантара̄йена парисама̄пануттхам̣. на кевалан̃ча тхерассева, сотӯнан̃ча сан̇гахам̣ ган̣ханта̄нам̣ а̄димхийева ратанаттайа вандана̄ сиддхито анантара̄йена гахан̣а киччасампаджджанаттханти.

[4] вибха̄ванийам̣ пана

саттасу джаванесу патхамаджавана васенева вандана̄ пайоджанам̣ вибха̄витам̣ вийа диссати. ‘‘дит̣т̣хадхаммаведанӣйабхӯта̄’’ти хи таттха вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

упаттхамбханакиччассева идха адхиппетатта̄. тасса ча саттасупи джаванесу упаладдхатта̄ти. йатха̄ хи а̄ха̄рарӯпасса двӣсу киччесу оджат̣т̣хамакарӯпаджананакиччам̣ париттакам̣ аппаматтакам̣ хоти. чатуссанта тирӯпупаттхамбханакиччамева махантам̣ адхиматтам̣. татха̄хи пат̣т̣ха̄непи тадупаттхамбханакиччамева гахетва̄ кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро имасса ка̄йасса а̄ха̄рапаччайена паччайоти вибхан̇гава̄ро вибхатто. евамевам̣ идхапи патхамаджаванасса авуна̄ва випа̄каджананакиччам̣ париттакам̣ аппаматтакам̣ хоти. ахетукавипа̄каматтам̣ джанетӣти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. каммантарупаттхамбханакиччамева махантам̣ адхиматтам̣. тан̃ча саттасупи джаванесу упалаббхати йева̄ти. йасма̄ пана гантха̄бхидхеййе гантхаппака̄ре гантхаппайоджане ча а̄дито вивитесати соту джана̄нам̣ гантхассаване усса̄хо джа̄йати. тасма̄ тесам̣ гантха̄ бхидхеййа̄дӣнам̣ дассанам̣ гантхе усса̄хаджананаттхам̣. гантха̄бхидха̄надассанам̣ воха̄расукхаттханти. идаметтха пин̣д̣аттхадассанам̣.

4. айам̣ пана падаттхо. самма̄ча буджджхи са̄ман̃ча буджджхӣти самма̄ самбуддхо. еттха ча самма̄саддо авипарӣтаттхе нипа̄то. со буджджхитаббесу н̃еййадхаммесу буджджханакрийа̄йа асесабйа̄вибха̄вам̣ дӣпети. татха̄хи падесан̃а̄н̣е т̣хита̄ паччекабуддха̄дайо аттано висайе ева авипарӣтам̣ буджджханти. ависайе пана андхака̄ре павит̣т̣ха̄вийа хонтӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. висайо ча тесам̣ аппаматтакова саббан̃н̃увисайам̣ упа̄да̄йа йатха̄ хаттха пут̣е а̄ка̄со аппаматтакова аджат̣а̄ка̄сам̣ упа̄да̄йа̄ти. те хи пхасса̄дӣсу дхаммесу екадхаммампи сабба̄ка̄рато буджджхитум̣ насакконтӣти. саббан̃н̃убуддха̄нам̣ пана ависайо на̄ма наттхи, йаттха те випарӣтам̣ буджджхеййум̣. те хи анаматагге сам̣са̄ре ананта̄су ча локадха̄тӯсу тийаддхагате аддхамуттаке ча дхамме хаттхаман̣ике вийа самасаме катва̄ буджджханти. саббе дхамма̄ сабба̄ка̄рена буддхасса бхагавато н̃а̄н̣амукхе а̄па̄та ма̄гаччхантӣти хи вуттам̣. таттха н̃а̄н̣амукхети саббан̃н̃ум̣маха̄бхаван̇гам̣ сандха̄йа̄ха. таттха хи те дхамма̄ бодхиман̣д̣е саббам̣ абхидхаммам̣ саммасанато пат̣т̣ха̄йа ниччака̄лам̣ упат̣т̣хахантӣти. саббан̃н̃убуддха̄ пана йаттаке дхамме вича̄ретум̣ иччханти. таттаке дхамме а̄ваджджана̄йа висум̣ катва̄ а̄ваджджитва̄ вича̄рентӣти. нану дхамма̄ маханта̄ бхаван̇гам̣ париттаканти на чодетаббаметам̣. арӯпадхамма̄нан̃хи парамуккам̣сапатта̄нам̣ еса а̄нубха̄воти. сам̣саддо пана са̄манти етасса аттхе упасагго. со бхагавато пат̣иведхадхаммесу ана̄чарийакатам̣ дӣпети. на ме а̄чарийо аттхӣти хи вуттам̣. нану бхагавато татӣйачатуттха̄руппа сама̄паттийо а̄л̣а̄рудакамӯлика̄ти. саччам̣. та̄ пана аналан̇каритва̄ ладдхаматта̄ва хутва̄ чхад̣д̣итатта̄ паччха̄ буджджханакрийа̄йа па̄дакаматта̄пи нахонти. куто пат̣иведхадхамма̄ти. тасма̄ та̄ бхагавато буддхабха̄ве са̄чарийакатам̣ на са̄дхентӣти. айаметтха па̄л̣и анугато аттхо. йатха̄ха –

таттха катамо ча пуггало самма̄самбуддхо. идхекаччо пуггало пуббе анануссутесу дхаммесу са̄мам̣ сачча̄ни абхисамбуджджхи. таттха ча саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣а̄ти. балесу ча васибха̄вам̣. айам̣ вуччати пуггало самма̄самбуддхоти.

таттха̄ти нимитте бхуммам̣. балесӯти дасабала н̃а̄н̣есу. васибха̄ванти иссарабха̄вам̣. еттхача пуббе. ла. са̄мантиетена сам̣саддасса аттхам̣ дассети. таттха̄тиа̄дина̄ [самма̄саддассааттханти. самма̄самбуддхападам̣]

5. ида̄ни тхеро аттано ванданам̣ сут̣т̣хубалавам̣ каронто атуланти а̄ха. анекагун̣ападависайа̄ хи вандана̄ сут̣т̣хутарам̣ балаватӣ хотӣти. нану екагун̣ападависайа̄пи вандана̄ антара̄ йанӣва̄ран̣есаматтха̄ сийа̄ти ким̣ дутӣйена̄ти. на на саматтха̄. вин̃н̃уджа̄тика̄ пана саттхугун̣аттхомане маттака̄рино на̄ма на хонти. тхеро ча тесам̣ ан̃н̃атаро. твам̣ пана авин̃н̃уджа̄тико. тасма̄ маттам̣ каронто чодесӣти. апича. на кевалам̣ антара̄ йанӣва̄ран̣амева вандана̄йа иччхитаббам̣ хоти. атхакхо пан̃н̃а̄па̄т̣ава̄диаттхопи иччхитаббойева. сопи хи ана̄йа̄сена гантха нит̣т̣ха̄насса гантхапа̄рисуддхийа̄ ча паччайо хотӣти. ануссатит̣т̣ха̄несу хи читтабха̄вана̄ читтасама̄дха̄на̄ваха̄ хоти. читта сама̄дха̄не ча сати пан̃н̃а̄тиккха̄сӯра̄ хутва̄ пахати. сама̄хито бхиккхаве йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти хи вуттам̣. тасма̄ тадаттха̄йапи аттано вандана̄ сут̣т̣ху балаватӣ ка̄табба̄йева̄ти.

[5] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘йатха̄вуттавачанаттха йогепи самма̄самбуддхасаддасса бхагавати саман̃н̃а̄васена паваттатта̄ атуланти имина̄ висе сетӣ’’ти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

махантан̃хи саттхугун̣апада̄нам̣ маджджхе етам̣ самма̄самбуддхападам̣, чандо вийа та̄рака̄нам̣ маджджхе. тасма̄ там̣ сабха̄ванируттим̣ джа̄нанта̄нам̣сантике бха̄ваттхасун̃н̃ам̣ саттхусаман̃н̃а̄маттам̣ бхавитум̣ на̄рахати. ан̃н̃есам̣ пана падасахассам̣ вуччама̄нам̣пи саттху саман̃н̃а̄маттамева сампаджджатӣти. тулайитаббо ан̃н̃ена саха памитабботи туло. на туло атуло, наттхитуло садисо етасса̄ти ва̄ атуло. бхагава̄. на хи аттхи бхагавато аттана̄ садисо кочи локасминти. йатха̄ха –

на ме а̄чарийо аттхи, садисо ме на виджджати;

садевакасмим̣ локасмим̣, наттхи ме пат̣ипуггалоти.

аначчхарийан̃четам̣, йам̣ буддхабхӯтасса атулаттам̣. сампатиджа̄тассапи панасса атулата̄ пан̃н̃а̄йати. тада̄ хи маха̄пурисо сампатиджа̄това сама̄но пураттхимадиса̄бхимукхо ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ диса̄ бха̄ге ананта̄ни чаккава̄л̣а̄ни екан̇ган̣а̄ни ахесум̣. тесу т̣хита̄ девабрахма̄но маха̄пуриса идха тумхехи садисо наттхи. куто уттаритароти парама̄йа пуджа̄йа пӯджесум̣. евам̣ сесадиса̄супи. тада̄ маха̄пурисо аттано саббалокаггабха̄вам̣ н̃атва̄ аггохамасми локасса, сет̣т̣хохамасмилокасса, джет̣т̣хохамасмилокасса айаманти ма̄джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхавоти евам̣ ачхамбхива̄чам̣ ниччха̄ресӣти. идам̣пи аначчхарийам̣, йам̣ паччхимабхавам̣ паттасса атулаттам̣. йада̄ пана со сумедхабхӯто дӣпан̇карабуддхасса сантике нийатабйа̄каран̣ам̣ ган̣хи. тада̄пи тхапетва̄ дӣпан̇карасамма̄самбуддхам̣ па̄рамита̄гун̣ехи тена садисо кочи наттхева. наттхибха̄вочасса тада̄ паватте хи дасасахассилокадха̄тукампана̄дӣхи аса̄дха̄ран̣апа̄т̣иха̄рийехи дӣпетаббо. та̄ни хи паччекабодхисатта̄нам̣ сатасахассам̣пи паваттетум̣ на саккхиссатийева. куто са̄вакабодхи сатта̄нанти. тенева хи тада̄ паваттипа̄рамипавичайан̃н̃а̄н̣ам̣ аттано висайе саббан̃н̃утхан̃н̃а̄н̣агатиканти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. са̄вакабодхисатта̄пи хи йато пат̣т̣ха̄йа аттано бодхийа̄ анурӯпе самбха̄радхамме сайамева джа̄нитум̣ сакконти. тато пат̣т̣ха̄йа аниваттидхамма̄ хутва̄ ватта̄нуса̄римаха̄путхуджджанабха̄вам̣ атиккамитва̄ бодхисаттабхӯмим̣ окканта̄ хонти. екена парийа̄йена нийата̄ самбодхипара̄йана̄ ча на̄ма хонти. тада̄ ева буддха̄нам̣ саммукхибха̄ве сати нийатабйа̄каран̣ам̣ лабханти. саббан̃н̃у бодхисатта паччекабодхисаттесу ваттаббамева наттхӣти.

[6] вибха̄ванийам̣ пана

самитаттхе ййака̄расса ака̄расса ва̄ васена етам̣ сиддханти вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

на хи туласаддо дха̄тусиддхо каммаса̄дхано ча бхавитум̣ на йутто. тулайитум̣ асаккун̣еййоти атуло. аппаме ййоти хи т̣ӣка̄йам̣ вуттам̣. етена туласаддо каммаса̄дханоти дипети. еван̃ча сати каммаса̄дханенева тадаттхасиддхито ким̣ тато самитаттхе ййака̄рассаака̄расса ва̄ чинта̄йа̄ти. ваттиччха̄нугато саддаппайоготи катва̄ етам̣ вуттанти че. на. йатха̄ сутам̣ йуттам̣ ваджджетва̄ ассутасса парикаппана̄йа пайо джана̄бха̄ватоти. [атула падам̣]

6. имехи пана двӣхи падехи саттху тиссо сампада̄ вибха̄ вита̄ хонти. хетусампада̄ пхаласампада̄ саттупака̄расампада̄ча̄ти. таттха саттху маха̄карун̣а̄ саман̇гита̄ бодхисамбха̄расамбхаран̣ан̃ча хетусампада̄на̄ма. бодхиман̣д̣е паваттита̄ чатувӣсати кот̣исабхасахассасан̇кха̄ маха̄ваджиран̃н̃а̄н̣асан̇кха̄та̄ саббан̃н̃умаха̄ випассана̄пи еттхева сан̇гахита̄. са̄ хи маха̄бодхийа̄ падат̣т̣ха̄на бхӯта̄ти. паха̄на сампада̄йамева ва̄ са̄ сан̇гахита̄ти дат̣т̣хабба̄. пхаласампада̄ чатуббидха̄ паха̄насампада̄ н̃а̄н̣асампада̄ а̄нубха̄васампада̄ рӯпака̄йасампада̄ ча̄ти. таттха саха ва̄сана̄йа килесаппаха̄нам̣ паха̄насампада̄ на̄ма. паха̄насса саббапа̄рипӯрита̄ти аттхо. аттхато пана арийамагго, аггамагган̃н̃а̄н̣амева ва̄. саббан̃н̃ута н̃н̃а̄н̣а дасабалан̃н̃а̄н̣а̄дӣни н̃а̄н̣асампада̄.

[7] вибха̄ванийам̣ пана

ета̄су двӣсу сампада̄су н̃а̄н̣асампада̄ патхамам̣ вутта̄, тато паха̄насампада̄. паха̄насампада̄йева пана патхамам̣ ваттабба̄. са̄ хи н̃а̄н̣асампада̄йапуббан̇гамабхӯта̄ паччайабхӯта̄ ча. маха̄т̣ӣка̄йан̃ча са̄йева патхамам̣ вутта̄ти.

[8] йан̃ча вибха̄ванийам̣

‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нам̣ аггамагган̃н̃а̄н̣а’’нти н̃а̄н̣асампада̄йам̣ вуттам̣. там̣пи на йуджджати.

аггамагган̃н̃а̄н̣ан̃хи паха̄насампада̄ ева бхавитум̣ арахати. на хи магган̃н̃а̄н̣ато ан̃н̃а̄ паха̄насампада̄на̄ма аттхӣти. йан̃ча кочи вадеййа магган̃н̃а̄н̣ам̣ н̃а̄н̣ан̃ча хоти паха̄нан̃ча. тасма̄ убхайаттха ваттум̣ йуттанти. там̣пи на йуджджати. еван̃хи сати сампада̄сан̇каро хотӣти.

[9] татха̄ вибха̄ванийам̣

н̃а̄н̣асампада̄йам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ саббапатхамам̣ ваттаббам̣пи на вуттам̣. там̣пи на сундарам̣.

нану ‘‘таммӯлака̄ни ча дасабала̄ди н̃н̃а̄н̣а̄нӣ’’ти еттха а̄дисаддена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣пи гахитанти че. там̣пи на йуджджати.

на хи аппадха̄нам̣ сарӯпато ниддиситва̄ падха̄нам̣ па̄кат̣ам̣ а̄дисаддена гахитанти н̃а̄йа̄гатам̣ хотӣти. ачинтеййа̄нубха̄вехи сӣла̄ дигун̣ехи иддхи дхаммехи ча сампада̄ а̄нубха̄васампада̄. лаккхан̣а̄ нубйан̃джанаппат̣иман̣д̣итасса рӯпака̄йасса сампатти рӯпака̄йасампада̄. саттупака̄родувидхо а̄сайасампада̄, пайогасампада̄ ча. аджджха̄сайасса ул̣а̄рата̄ ка̄йавачӣпайогасса ча парисуддхата̄ти аттхо. таттха девадатта̄дӣсу виродхисаттесупи ниччам̣ хитаджджха̄сайата̄ а̄сайа сампада̄. локе абхин̃н̃а̄та̄нам̣ ра̄джӯнам̣ ра̄джамаха̄матта̄нам̣ сет̣т̣хи гахапатӣнам̣ девара̄джӯнампи дхаммам̣ десентасса ла̄бхасакка̄ра̄ди нирапеккхата̄васена десана̄пайогасуддхи пайогасампада̄. таттха две паха̄нан̃а̄н̣асампада̄ самма̄самбуддхападена вибха̄вита̄. двӣхи а̄ну бха̄варӯпака̄йасампада̄хи саха две саттупака̄расампада̄ атулападена. хетусампада̄ пана двӣхипи падехи са̄маттхийато вибха̄вита̄. на хи та̄дисийа̄ хетусампада̄йа вина̄ итара̄сам̣ паватти аттхӣти. [сампада̄]

7. пунапи тхеро аттано ванданам̣ балаватарам̣ каронто сасаддхаммаган̣уттаманти а̄ха. етена дхаммасан̇гха̄нам̣пи вандана̄ ката̄ хоти. дӯратохам̣ намассиссам̣, сасан̇гхам̣ локана̄йаканти хи вутте сан̇гхассапи наманакрийа̄патти сахасаддена вин̃н̃а̄йати. ева мидам̣ дат̣т̣хаббам̣. таттха намассиссанти намассим̣.

[10] йампана вибха̄ванийам̣

‘‘гун̣ӣбхӯта̄нам̣пи хи дхаммасан̇гха̄нам̣ абхива̄детабба бха̄во сахайогена вин̃н̃а̄йатӣ’’ти вуттам̣. таттха абхива̄детабба бха̄воти наваттаббам̣. абхива̄дитабха̄воти пана абхива̄дананти ва̄ ваттаббам̣. еван̃хи сати идха адхиппетасса крийа̄ самава̄йасса сиддхатта̄ дхаммасан̇гха̄нам̣пи тхерасса вандана̄ крийа̄патти сиддха̄ хотӣти. итаратха̄ таббапаччайасса арахаттхадӣпанато абхива̄дана̄ рахата̄ сан̇кха̄та гун̣асамава̄йо вутто сийа̄. соча идха на̄дхиппето. аттано нидассанена ча саха на самети сапуттада̄ро а̄гатоти.

апича тхеро имам̣ гантхам̣ рачайисса̄мӣти пуббабха̄гейева тӣн̣и ратана̄ни ванди, атха там̣ аттано ванданам̣ гантхаппат̣ин̃н̃а̄йа саха гхат̣етва̄ дассенто имам̣ га̄тхам̣ рачайӣтипи на на сакка̄ ваттунти. татха̄хи абхива̄дийа̄ти вуттам̣. на абхива̄дийа̄мӣти. есанайо ан̃н̃аттхапи. таттха саддхаммена ча ган̣уттамена ча аттана̄ ниммитена сакалалокасса саран̣абхӯтена саха ваттатӣти сасаддхамма ган̣уттамо. самма̄самбуддхо. на хи параниммитена саддхаммена ган̣уттамена ча сахита̄ са̄вака̄ сасаддхамма̄ти ча саган̣уттама̄ти ча вуччанти. на ча аттаноева саран̣абхӯтена саддхаммена сабрахмача̄риган̣уттамена ча сахита̄ паччекабуддха̄ татха̄ тхоманам̣ арахантӣти, тасма̄ идам̣пи саттху аса̄дха̄ран̣агун̣ападамева хотӣти дат̣т̣хаббам̣.

таттха дха̄ретӣти дхаммо. ке дха̄рети, атта̄нам̣ дха̄ренте. дхаммо хаве раккхати дхаммача̄ринти хи вуттам̣. катхан̃ча дха̄рети, чатӯсу апа̄йесу ват̣т̣адуккхесуча апатама̄не каронто. кин̃ча дха̄ран̣ам̣на̄ма, йесам̣ васена сатта̄ апа̄йесува̄ ват̣т̣адуккхесува̄ патанти, тесам̣ килеса̄нам̣ екадесенава̄ саббасова̄ самуччхинданам̣. имасмим̣ аттхе чатта̄ро арийамагга̄ нибба̄нан̃ча ниппарийа̄йато дхаммона̄ма. арийамагга̄ хи килесе самуччхинданта̄ нибба̄нена сахева хутва̄ самуччхинданти. на вина̄ти, тасма̄ тейева пан̃ча екантато дхаммона̄ма̄ти. парийаттидхаммо пана дха̄ран̣упа̄йойева хоти. чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄нича дха̄ран̣апхала̄нийева хонти, килеса̄нам̣ пат̣иппассамбханавасена паваттатта̄ дха̄ран̣а̄нукӯлаппаватта̄ни ча. тасма̄ ете пан̃ча парийа̄йадхамма̄йева̄ти. атхава̄, дха̄рӣйатӣти дхаммо. дха̄ран̣а̄рахоти вуттам̣ хоти. йо хи дха̄рентам̣ екантена дуккхато мочети. аггасукхеча патит̣т̣ха̄пети. сойева дха̄ран̣а̄рахатта̄ идха дхаммона̄ма̄ти. копана соти, йатха̄ путтадхамма̄йева. техи кечи бха̄вана̄ васена кечи саччхикирийавасена кечи дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄равасена кечи уггаха дха̄ран̣авасена дха̄рӣйанти. те ча евам̣ дха̄рӣйама̄на̄ дха̄рентам̣ йатха̄рахам̣ апа̄йадуккхато ват̣т̣адуккхаточа моченти, аггеча пхаласукхева̄ нибба̄насукхева̄ патит̣т̣ха̄пентӣти. дха̄рентива̄ саппуриса̄джана̄ апа̄йесу ват̣т̣адуккхесуча атта̄нам̣ апата ма̄нам̣ ваханти етена̄ти дхаммо. дхарантива̄ еттха дхаммадӣпа̄ дхаммаппат̣исаран̣а̄ джана̄ ладдхаппатит̣т̣ха̄ хонтӣти дхаммотипи йуджджатийева. касма̄ панеттха дхаммо дасавидхова вутто. нану пат̣ипаттидхаммена саха ека̄дасавидхова ваттабботи. саччам̣. сопана пат̣ипаттидхаммо маггасса пуббабха̄гаппат̣ипада̄ева хотӣти пуббачетана̄ вийа да̄не магге ева со сан̇гахито. тасма̄ дхаммо дасавидхова саббаттха вуттоти дат̣т̣хаббо.

апича, йадаггена парийаттидхаммо идха дхаммасмим̣ сан̇гахито. тадаггена парийаттидха̄ракопи сан̇гхе ванданеййе сан̇гахитоти йутто. йадаггенача путхуджджанакалйа̄н̣ако сан̇гхе секкхесу сан̇гахито. тадаггена тасса калйа̄н̣ахетубхӯто пат̣ипатти дхаммопи дхамме ванданеййе сан̇гахитоти дат̣т̣хаббо. со хи путхуджджанабхӯтопи йехи дхаммехи саманна̄гататта̄ секхе сота̄патти пхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанне сан̇гахито. те пана дхамма̄ секкхе сота̄паттимагге асан̇гахита̄ти насакка̄ ваттунти. етта̄вата̄ йе ваданти сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣти, еттха путхуджджана калйа̄н̣ако сан̇гхе асан̇гахито. на хи там̣саран̣ам̣ гаччхантасса саран̣агаманам̣ сампаджджатӣти. тесам̣ там̣ пат̣иккхиттам̣ хоти. евам̣ пана ваттаббо, йо во а̄нанда майа̄ дхаммоча винайоча десито пан̃н̃атто, со во мамаччайена саттха̄ти евам̣ саттхут̣ха̄не тхапетва̄ бхагавата̄ сам̣ван̣н̣ито парийаттидхаммо дхаммасаран̣е сан̇гахитоти йутто, там̣ дха̄рентопана калйа̄н̣аппат̣ипаттийам̣ т̣хитопи аттхи. ат̣т̣хитопи аттхи. йо ат̣т̣хито, со аттанопи саран̣ам̣ нахоти. куто парасса. саттха̄ра̄ ча анекесу суттасахассесу со гарахито. тасма̄ со сан̇гхасаран̣е асан̇гахито. итарова сан̇гахитоти йуттоти.

санта̄нам̣ дхаммоти саддхаммо. самитакилеса̄нам̣ татойева пасаттха̄нам̣ пӯджита̄нам̣ саппуриса̄нам̣ пан̣д̣ита̄нан̃ча дхаммоти аттхо. йоча санта̄нам̣ дхаммо, сопи екантена сантойева хотӣти санто дхаммотипи саддхаммо. пасаттхо пӯджито дхаммоти аттхо. саччо ва̄. айан̃хи ан̃н̃атиттхийадхаммо вийа дха̄рентам̣ нависам̣ва̄дети. со хи айам̣ ме хитоти дха̄рентасса ахитойева сампаджджати. айам̣ пана татха̄дха̄рентасса хитойева сампаджджатӣти. [саддхаммападам̣]. ган̣уттамападе локе сама̄на дит̣т̣хисӣла̄нам̣ сахадхаммика̄нам̣ самӯхо ган̣оти вуччати. идха пана уттамехи сӣла̄дигун̣ехи йутто бхагавато са̄вакасан̇гхо уттамоча со ган̣оча̄ти аттхена уттамаган̣она̄ма. сойева идха ган̣уттамоти вуччати йатха̄ мунисет̣т̣хо мунивароти.

[11] вибха̄ванийам̣ пана

‘‘ган̣а̄нам̣ ган̣есува̄ деваманусса̄дисамӯхесу уттамо ган̣уттамо’’ти ча вуттам̣. там̣ на сундарам̣.

етасмин̃хи аттхе сати уттамасаддо падха̄набхӯто хоти. соча гун̣амхийева паваттатӣти тена идха арийасан̇гхо вуттоти насиджджхатӣти. еттхача ган̣оти сан̇гхойева вуччати. соча сан̇гхо дувидхо саммутисан̇гхо, даккхин̣еййасан̇гхоти. таттха самаггена сан̇гхена катам̣ упасампада̄каммам̣ саммутина̄ма. та̄йа саммутийа̄ упасампаннабхӯмим̣ патва̄ т̣хито бхиккхусан̇гхо саммутисан̇гхона̄ма. со винайакаммесу пасиддхо. даккхин̣еййасан̇гхо на̄ма ат̣т̣ха арийапуггаласамӯхо. сопана кин̃ча̄пи саммутисан̇гхепи антогадхойева хоти. татха̄пи саран̣агамана вандана̄ ма̄на пӯджа̄сакка̄ра̄нуссатит̣т̣ха̄несу ануттара пун̃н̃аккхетта висе сапариггахаттхам̣ бхагавата̄ татха̄ татха̄ сам̣ван̣н̣етва̄ со висум̣ вуттоти дат̣т̣хаббо. путхуджджанасан̇гхохи пун̃н̃аккхеттам̣ сама̄нопи ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ нахоти. касма̄. са̄ликкхетте тин̣а̄нам̣ вийа кхеттадут̣т̣ха̄нам̣ сакка̄йадит̣т̣хи вичикиччха̄нусайа̄нам̣ саббха̄ва̄ти. пун̃н̃аккхеттабха̄во панасса пуриме саддхаммападе вуттанайена ведитабботи. [сасаддхаммаган̣уттамападам̣]

8. абхива̄дийа̄ти висесато вандитва̄. еттха ча айам̣ локе сӣла̄дигун̣айутто сет̣т̣хо ванданеййоти евам̣ сет̣т̣ха читтам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ ванданто висесато вандатӣти вуччати. вандана̄ пана тивидха̄ ка̄йавандана̄дивасена. йатха̄ха –

тиссо има̄ бхиккхаве вандана̄, катама̄ тиссо. ка̄йена вандати, ва̄ча̄йа вандати, манаса̄ вандатӣти.

таттха сет̣т̣хачиттам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ джа̄н̣удвайа каппарадвайа нала̄т̣а сан̇кха̄та̄ни пан̃ча ан̇га̄ни бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ ванданеййа̄нам̣ абхимукхам̣ ниппаджджанто ка̄йена вандатина̄ма. йам̣ сандха̄йа пан̃чаппатит̣т̣хитена вандитва̄ти таттха таттха вуттам̣. йа̄йача авандийат̣т̣ха̄несу вандантасса а̄патти хотӣти. гун̣апада̄ни ва̄ча̄йа паваттенто ва̄ча̄йа вандатина̄ма. намо буддхасса, наматтху буддхасса, намо вимуттийа̄, намо вимутта̄нам̣, випассисса наматтхӯти евама̄дӣсупи ва̄ча̄ вандана̄йева. гун̣апада̄ни анугантва̄ гун̣е ануссаранто манаса̄ вандатина̄ма̄ти.

9. бха̄сиссанти катхесса̄ми. ка̄ман̃ча тхеро имам̣ сан̇гахам̣ рачайанто поттхака̄рул̣хам̣ катва̄ва рачайиссати. гантхакаммам̣ на̄ма ва̄ча̄каммесу пасиддханти катва̄ бха̄сиссанти вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

10. абхидхамматтхасан̇гаханти паде абхидхамме вутта̄ аттха̄ абхидхамматтха̄. те сан̇гайханти еттха етена̄тива̄ абхидхамматтхасан̇гахо. сан̇гайхантитича тхерена сам̣кхипитва̄ гайханти катхӣйантӣти аттхо. абхидхаммети четтха абхиатиреко абхивисе соча дхаммо абхидхаммо. дхаммоти ча винайапа̄л̣ито ан̃н̃ам̣па̄л̣и двайам̣ вуччати. йо во а̄нанда майа̄ дхаммоча винайоча десито пан̃н̃аттоти хи вуттам̣. тан̃ча па̄л̣идвайам̣ а̄н̣а̄видха̄насан̇кха̄там̣ винайана киччам̣ ваджджетва̄ кусала̄дике йатха̄паватте параматтхадхамме ева дӣпетӣти. евам̣ дӣпентесуча тесу двӣсу дхаммесу йо итарато атирекоча хоти висесоча. айамева абхидхаммо на̄ма. итаропана дхаммойева. еван̃ча катва̄ дхаммо абхидхаммо винайо абхивинайоти идам̣ чатуккам̣ ведитаббам̣. таттха дхаммона̄ма суттантапит̣акам̣. абхидхаммона̄ма йаттапакаран̣а̄ни. винайона̄ма убхато вибхан̇го, абхивинайона̄ма кхандхакапарива̄ра̄ти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. атирекависесата̄ четтха кусала̄ди васена кхандха̄дивасена сан̇гаха̄дивасена татха̄ татха̄ десетаббаппака̄ра̄нам̣ анавасесавибхаттивасенава̄ суддхадхамма̄дхит̣т̣ха̄на десана̄паваттивасенава̄ ведитабба̄. йато саббан̃н̃убуддха̄ имам̣ абхидхаммадесанам̣ девесуева десенти. на хи манусса̄ еварӯпам̣ тайо ма̄се нирантарам̣ паваттанайогйам̣ катха̄маггам̣ екена ирийа̄патхена а̄дито пат̣т̣ха̄йа парийоса̄нам̣ па̄петва̄ пат̣иггахетум̣ сакконти, нача ева рӯпо екама̄тика̄нубандхо катха̄магго на̄на̄кхан̣есу на̄на̄джана̄нам̣ десетум̣ саккун̣еййо хотӣти. кечипана винайапа̄л̣итопи абхирекависесатам̣ тасса ван̣н̣енти. там̣ ат̣т̣хаса̄линийа̄ на самети. таттха хи дхаммана̄мика̄нам̣ двиннам̣ па̄л̣ӣнам̣ маджджхеева айам̣ атирекависесата̄ вича̄рита̄. нача йуджджати винайена саха татха̄ вича̄ретум̣ асама̄накиччависайатта̄. винайо хи ка̄йава̄ча̄нам̣ винайанакиччо, аджджха̄ча̄рависайоча. дхаммо пана дхаммавибха̄гакиччо дхаммаппаватти висайоча̄ти. кечипана ваданти евам̣ сантепи винайо ева саббаджет̣т̣хако сийа̄. винайам̣ виван̣н̣ентасса хи па̄читтийа̄патти хоти. дхаммам̣ виван̣н̣ентасса дуккат̣а̄паттиматта̄ти, там̣ найуджджати. винайо хи а̄н̣а̄чаккам̣. дхаммоча дхаммачаккам̣. таттха винайам̣ виван̣н̣енто саттху а̄н̣а̄чакке паха̄рам̣ дети. саттхари ага̄раво маханто хоти. йассача саттхари ага̄раво, тасса дхаммасан̇гхесу тӣсу сиккха̄суча ага̄раво сиддхо хоти. тасма̄ винайа виван̣н̣ане а̄патти махантӣ хоти. на саббаджет̣т̣хакатта̄ти. апича, винайона̄ма са̄санасса мӯлам̣. винайе ат̣т̣хите са̄санам̣ натит̣т̣хати. тасма̄ са̄санасса чират̣т̣хитаттхам̣пи винайавиван̣н̣ане махатӣ а̄патти пан̃н̃атта̄ти.

ити параматтхадӣпанийа̄ на̄ма абхидхамматтха сан̇гахасса

чатуттхаван̣н̣ана̄йа патхамага̄тха̄йа

параматтхадӣпана̄ нит̣т̣хита̄.