4. сама̄сакан̣д̣а
атха на̄мамева ан̃н̃аман̃н̃асамбандхӣнам̣ сама̄соти на̄манисситатта̄, сайан̃ча на̄микатта̄ на̄ма̄нантарам̣ сама̄со вуччате.
со ча сан̃н̃а̄васена чхаббидхо абйайӣбха̄во каммадха̄райо дигу таппурисо бахуббӣхи двандо ча̄ти.
абйайӣбха̄васама̄са
татра пат̣хамам̣ абйайӣбха̄васама̄со вуччате;
со ча ниччасама̄соти ассападавиггахо.
‘‘упанагарам̣’’итӣдха – упасаддато пат̣хамекавачанам̣ си, тасса упасаггапаратта̄ ‘‘сабба̄сама̄вусопасагганипа̄та̄дӣхи ча̄’’ти лопо, нагарасаддато чхат̣т̣хекавачанам̣ са, нагарасса самӣпанти ан̃н̃ападена виггахе –
‘‘на̄ма̄нам̣ сама̄со йуттаттхо’’ти сама̄савидха̄не саббаттха ваттате.
330. упасагганипа̄тапуббако абйайӣбха̄во.
упасаггапуббако, нипа̄тапуббако ча на̄мико йуттаттхо техева аттапуббакехи упасагганипа̄техи саха ниччам̣ самасӣйате, со ча сама̄со абйайӣбха̄васан̃н̃о хоти. идха абйайӣбха̄ва̄дисан̃н̃а̄видха̄йакасутта̄нева ва̄ сан̃н̃а̄видха̄намукхена сама̄савидха̄йака̄нӣти дат̣т̣хабба̄ни.
таттха абйайамити упасагганипа̄та̄нам̣ сан̃н̃а̄, лин̇гавачанабхедепи бйайарахитатта̄, абйайа̄нам̣ аттхам̣ вибха̄вайатӣти абйайӣбха̄во абйайаттхапуббан̇гаматта̄, анабйайам̣ абйайам̣ бхаватӣти ва̄ абйайӣбха̄во. пуббападаттхаппадха̄но хи абйайӣбха̄во, еттха ча ‘‘упасагганипа̄тапуббако’’ти вуттатта̄ упасагганипа̄та̄намева пуббанипа̄то.
331. на̄ма̄нам̣ сама̄со йуттаттхо.
тесам̣ на̄ма̄нам̣ пайуджджама̄нападаттха̄нам̣ йо йуттаттхо, со сама̄сасан̃н̃о хоти, тадан̃н̃ам̣ ва̄кйамити рул̣хам̣.
на̄ма̄ни сйа̄дивибхатйанта̄ни, самассатети сама̄со, сан̇кхипийатӣти аттхо.
вуттан̃хи
‘‘сама̄со падасан̇кхепо, падаппаччайасам̣хитам̣;
таддхитам̣ на̄ма хотевам̣, вин̃н̃еййам̣ тесамантара’’нти.
дувидхан̃часса самасанам̣ саддасамасанаматтхасамасанан̃ча, тадубхайампи луттасама̄се парипун̣н̣амева лаббхати. алуттасама̄се пана аттхасамасанамева вибхаттилопа̄бха̄вато, таттха̄пи ва̄ екападаттӯпагаманато дувидхампи лаббхатева. две хи сама̄сасса пайоджана̄ни екападаттамекавибхаттиттан̃ча̄ти.
йутто аттхо йуттатто, атха ва̄ йутто сан̇гато, самбандхо ва̄ аттхо йасса сойам̣ йуттаттхо, етена сан̇гататтхена йуттаттхавачанена бхиннаттха̄нам̣ екаттхӣбха̄во сама̄салаккхан̣анти вуттам̣ хоти. еттха ча ‘‘на̄ма̄на’’нти вачанена ‘‘девадатто пачатӣ’’тиа̄дӣсу а̄кхйа̄тена сама̄со на хотӣти дассети. самбандхаттхена пана йуттаттхаггахан̣ена ‘‘бхат̣о ран̃н̃о путто девадаттасса̄’’тиа̄дӣсу ан̃н̃аман̃н̃а̄напеккхесу, ‘‘девадаттасса кан̣ха̄ данта̄’’тиа̄дӣсу ча ан̃н̃аса̄пеккхесу айуттаттхата̄йа сама̄со на хотӣти дӣпети.
‘‘аттхаваса̄ вибхаттивипарин̣а̄мо’’ти випарин̣а̄мена ‘‘йуттаттха̄на’’нти ваттате.
332. тесам̣ вибхаттийо лопа̄ ча.
идха падантарена ва̄ таддхитаппаччайехи ва̄ а̄йа̄диппаччайехи ва̄ екаттхӣбхӯта̄ йуттаттха̄ на̄ма, тена ‘‘тесам̣ йуттаттха̄нам̣ сама̄са̄нам̣, таддхита̄йа̄диппаччайанта̄нан̃ча вибхаттийо лопанӣйа̄ хонтӣ’’ти аттхо. сама̄саггахан̣а̄дхика̄ре пана сати тесам̣гахан̣ена ва̄ таддхита̄йа̄диппаччайанта вибхаттилопо. чаггахан̣ам̣ ‘‘пабхан̇каро’’тиа̄дӣсу лопаниваттанаттхам̣.
випарин̣а̄мена ‘‘лутта̄су, вибхаттӣсӯ’’ти ваттате, йуттаттхаггахан̣ан̃ча.
333. пакати часса сарантасса.
лутта̄су вибхаттӣсу сарантасса асса йуттаттхабхӯтасса тивидхассапи лин̇гасса пакатибха̄во хоти. часаддена ким̣самудайа идаппаччайата̄дӣсу ниггахӣтантассапи. нимитта̄бха̄ве немиттака̄бха̄васса идха аниччхитатта̄ айаматидесо.
сакаттхавирахенидха сама̄сасса ча лин̇габха̄ва̄бха̄ва̄ вибхаттуппаттийамасампатта̄йам̣ на̄мабйападеса̄тидесама̄ха.
334. таддхитасама̄сакитака̄ на̄мам̣ва̄’таветуна̄дӣсу ча.
таддхитанта̄, китанта̄, сама̄са̄ ча на̄мамива дат̣т̣хабба̄ таветуна тва̄на тва̄диппаччайанте ваджджетва̄. чаггахан̣ам̣ киччаппаччайаа̄ӣинӣиттхиппаччайанта̄диссапи на̄мабйападесаттхам̣. идха сама̄саггахан̣ам̣ аттхаватам̣ самуда̄йа̄нам̣ на̄мабйападесо сама̄сассева̄ти нийаматтханти апаре.
‘‘абйайӣбха̄во’’ти ваттате.
335. со напум̣сакалин̇го.
со абйайӣбха̄васама̄со напум̣сакалин̇гова дат̣т̣хабботи напум̣сакалин̇гаттам̣. еттха хи сатипи лин̇га̄тидесе ‘‘адхипан̃н̃а’’нтиа̄дӣсу ‘‘адхин̃а̄н̣ам̣’’нтиа̄ди рӯпаппасан̇го на хоти саддантаратта̄, ‘‘типан̃н̃а’’нтиа̄дӣсу вийа̄ти дат̣т̣хаббам̣, на ча̄йам̣ атидесо, сутте атидесалин̇гасса ивасаддасса адассанато. пуре вийа сйа̄дйуппатти.
‘‘квачӣ’’ти ваттате.
336. ам̣ вибхаттӣнамака̄ранта̄ абйайӣбха̄ва̄.
тасма̄ ака̄ранта̄ абйайӣбха̄ва̄ пара̄сам̣ вибхаттӣнам̣ квачи ам̣ хоти, сесам̣ неййам̣.
там̣ упанагарам̣, нагарасса самӣпам̣ тит̣т̣хатӣти аттхо. та̄ни упанагарам̣, а̄лапанепевам̣, там̣ упанагарам̣ пасса, та̄ни упанагарам̣.
на пан̃чамйа̄йамамбха̄во, квачӣти адхика̄рато;
татийа̄саттамӣчхат̣т̣хӣ-нанту хоти викаппато.
тена упанагарам̣ катам̣, упанагарена ва̄, техи упанагарам̣, упанагарехи ва̄, тасса упанагарам̣ дехи, тесам̣ упанагарам̣, упанагара̄ а̄найа, упанагарамха̄ упанагарасма̄, упанагарехи, упанагарам̣ сантакам̣, упанагарасса ва̄, тесам̣ упанагарам̣, упанагара̄нам̣ ва̄, упанагарам̣ нидхехи, упанагарамхи упанагарасмим̣, упанагарам̣ упанагаресу ва̄. евам̣ упакумбхам̣.
абха̄ве – даратха̄нам̣ абха̄во ниддаратхам̣, ниммасакам̣.
паччха̄аттхе – ратхасса паччха̄ ануратхам̣, анува̄там̣.
йоггата̄йам̣ – йатха̄сарӯпам̣, анурӯпам̣, рӯпайогганти аттхо.
виччха̄йам̣ – атта̄наматта̄нам̣ пати паччаттам̣, аддхама̄сам̣ аддхама̄сам̣ ану анваддхама̄сам̣.
анупуббийам̣ – джет̣т̣ха̄нам̣ анупуббо ануджет̣т̣хам̣.
пат̣иломе – сотасса пат̣иломам̣ пат̣исотам̣, пат̣ипатхам̣, патива̄там̣, атта̄нам̣ адхикичча паватта̄ аджджхаттам̣.
парийа̄да̄бхивидхӣсу а̄па̄н̣акот̣ийа̄ а̄па̄н̣акот̣икам̣, ‘‘квачи сама̄сантагата̄намака̄ранто’’ти каппаччайо, а̄кума̄рехи йасо качча̄йанасса а̄кума̄рам̣.
самиддхийам̣ – бхиккха̄йа самиддхӣти аттхе сама̄сева напум̣сакалин̇гатте ча кате –
‘‘сама̄сасса, анто’’ти ча ваттате.
337. саро рассо напум̣саке.
напум̣саке ваттама̄насса сама̄сасса анто саро рассо хоти. еттха ча абйайӣбха̄ваггахан̣ам̣ на̄нуваттетаббам̣, тена дигудвандабахуббӣхӣсупи напум̣саке ваттама̄насса сама̄сантассарасса рассаттам̣ сиддхам̣ хоти. ‘‘ам̣ вибхаттӣна’’мичча̄дина̄ ама̄десо, субхиккхам̣. ган̇га̄йа самӣпе ваттатӣти упаган̇гам̣, ман̣ика̄йа самӣпам̣ упаман̣икам̣.
иттхӣсу амикичча̄ти аттхе сама̄санапум̣сакарассатта̄дӣсу катесу –
‘‘абйайӣбха̄ва̄, вибхаттӣна’’нти ча ваттате.
338. ан̃н̃асма̄ лопо ча.
ака̄рантато ан̃н̃асма̄ абйайӣбха̄васама̄са̄ пара̄сам̣ вибхаттӣнам̣ лопо ча хоти. адхитти, иттхӣсу адхикичча катха̄ паваттатӣти аттхо. адхиттхи пасса, адхиттхи катам̣ ичча̄ди, евам̣ адхикума̄ри, вадхуйа̄ самӣпам̣ упавадху, гуннам̣ самӣпам̣ упагу, ока̄расса рассаттам̣ ука̄ро. евам̣ упасаггапуббако.
нипа̄тапуббако йатха̄ – вуд̣д̣ха̄нам̣ пат̣ипа̄т̣и, йе йе вуд̣д̣ха̄ ва̄ йатха̄вуд̣д̣хам̣, падаттха̄натиккаме – йатха̄ккамам̣, йатха̄сатти, йатха̄балам̣ кароти, баламанатиккамитва̄ каротӣти аттхо. джӣвасса йаттако париччхедо йа̄ваджӣвам̣, йа̄вата̄йукам̣, каппаччайо. йаттакена аттхо йа̄вадаттхам̣, паббатасса парабха̄го тиропаббатам̣, тиропа̄ка̄рам̣, тирокут̣т̣ам̣, па̄са̄дасса анто антопа̄са̄дам̣, антонагарам̣, антовассам̣, нагарасса бахи бахинагарам̣, па̄са̄дасса упари упарипа̄са̄дам̣, упариман̃чам̣, ман̃часса хет̣т̣ха̄ хет̣т̣ха̄ман̃чам̣, хет̣т̣ха̄па̄са̄дам̣, бхаттасса пуре пуребхаттам̣, евам̣ паччха̄бхаттам̣.
са̄каллаттхе – саха маккхика̄йа самаккхикам̣ бхун̃джати, на кин̃чи париваджджетӣти аттхо. ‘‘тесу вуддхӣ’’тиа̄дина̄ сахасаддасса са̄десо. ган̇га̄йа орам̣ ораган̇гамичча̄ди.
абйайӣбха̄васама̄со нит̣т̣хито.
каммадха̄райасама̄са
атха каммадха̄райасама̄со вуччате.
со ча нававидхо висесанапуббападо висесануттарападо висесанобхайападо упама̄нуттарападо самбха̄вана̄пуббападо авадха̄ран̣апуббападо нанипа̄тапуббападо купуббападо па̄дипуббападо ча̄ти.
таттха висесанапуббападо та̄ва – ‘‘маханта пуриса’’итӣдха убхайаттха пат̣хамекавачанам̣ си, тулйа̄дхикаран̣абха̄ваппасиддхаттхам̣ часадда тасаддаппайого, маханто ча со пурисо ча̄ти виггахе –
ито парам̣ ‘‘вибха̄са̄ руккхатин̣а’’ичча̄дито ‘‘вибха̄са̄’’ти сама̄савидха̄не саббаттха ваттате.
339. двипаде тулйа̄дхикаран̣е каммадха̄райо.
две пада̄ни на̄мика̄ни тулйа̄дхикаран̣а̄ни ан̃н̃аман̃н̃ена саха вибха̄са̄ самасйанте, тасмим̣ двипаде тулйа̄дхикаран̣е сати со сама̄со каммадха̄райасан̃н̃о ча хоти.
две пада̄ни двипадам̣, тулйам̣ сама̄нам̣ адхикаран̣ам̣ аттхо йасса пададвайасса там̣ тулйа̄дхикаран̣ам̣, тасмим̣ двипаде тулйа̄дхикаран̣е. бхиннаппаваттинимитта̄нам̣ двиннам̣ пада̄нам̣ висесанависеситаббабха̄вена екасмим̣ аттхе паватти тулйа̄дхикаран̣ата̄. каммамива двайам̣ дха̄райатӣти каммадха̄райо. йатха̄ хи каммам̣ крийан̃ча пайоджанан̃ча двайам̣ дха̄райати, камме сати крийа̄йа, пайоджанасса ча самбхавато, татха̄ айам̣ сама̄со екасса аттхасса две на̄ма̄ни дха̄райати, тасмим̣ сама̄се сати екаттхаджотакасса на̄мадвайасса самбхавато.
пуре вийа сама̄сасан̃н̃а̄вибхаттилопапакатибха̄ва̄, сама̄сенева тулйа̄дхикаран̣абха̄васса вуттатта̄ ‘‘вуттаттха̄намаппайого’’ти часадда тасадда̄намаппайого.
340. махатам̣ маха̄ тулйа̄дхикаран̣е паде.
маханта саддасса маха̄ хоти тулйа̄дхикаран̣е уттарападе паре. махатанти бахувачанаггахан̣ена квачи махаа̄десо ча, еттха ча висесанасса пуббанипа̄то висесанабхӯтасса пуббападасса маха̄десавидха̄натова вин̃н̃а̄йати.
‘‘каммадха̄райо, дигӯ’’ти ча ваттате.
341. убхе таппуриса̄.
убхе каммадха̄райадигусама̄са̄ таппурисасан̃н̃а̄ хонти.
тасса пурисо таппурисо, таппурисасадисатта̄ айампи сама̄со анваттхасан̃н̃а̄йа таппурисоти вутто. йатха̄ хи таппурисасаддо гун̣амативатто, татха̄ айам̣ сама̄сопи. уттарападаттхаппадха̄но хи таппурисоти. тато на̄мабйападесо сйа̄дйуппатти. айам̣ пана таппурисо абхидхеййавачано, паралин̇го ча.
маха̄пурисо, маха̄пуриса̄ ичча̄ди пурисасаддасамам̣, евам̣ маха̄вӣро, маха̄муни, махантан̃ча там̣ балан̃ча̄ти маха̄балам̣, махаббхайам̣, махаа̄десо. санто ча со пурисо ча̄ти саппурисо, ‘‘сантасаддасса со бхе бо чанте’’ти еттха часаддена сантасаддасса сама̄се абхака̄репи са̄десо, татха̄ пуббапурисо, парапурисо, пат̣хамапурисо, маджджхимапурисо, уттамапурисо, дантапурисо, парамапурисо, вӣрапурисо, сетахаттхӣ, кан̣хасаппо, нӣлуппалам̣, лохитачанданам̣.
квачи вибха̄са̄дхика̄рато на бхавати, йатха̄ – пун̣н̣о манта̄нипутто, читто гахапати, сакко девара̄джа̄ти.
пума̄ ча со кокило ча̄ти аттхе сама̄се кате –
‘‘лопа’’нти ваттате.
342. пумасса лин̇га̄дӣсу сама̄сесу.
пумаиччетасса анто ака̄ро лопама̄паджджате лин̇га̄дӣсу парападесу сама̄сесу, ‘‘ам̣мо ниггахӣтам̣ джхалапехӣ’’ти мака̄расса ниггахӣтам̣. пун̇кокило. евам̣ пунна̄го.
кхаттийа̄ ча са̄ кан̃н̃а̄ ча̄ти виггайха сама̄се кате –
‘‘тулйа̄дхикаран̣е, паде, иттхийам̣ бха̄ситапумиттхӣ пума̄ва че’’ти ча ваттате.
343. каммадха̄райасан̃н̃е ча.
каммадха̄райасан̃н̃е ча сама̄се иттхийам̣ ваттама̄не тулйа̄дхикаран̣е уттарападе паре пуббабхӯто иттхива̄чако саддо пуббе бха̄ситапума̄ че, со пума̄ ива дат̣т̣хабботи пуббападе иттхиппаччайасса ниватти хоти.
кхаттийакан̃н̃а̄, кхаттийакан̃н̃а̄йо ичча̄ди. евам̣ ратталата̄, дутийабхиккха̄, бра̄хман̣ӣ ча са̄ да̄рика̄ ча̄ти бра̄хман̣ада̄рика̄, на̄гама̄н̣авика̄.
пуббападассева̄йам̣ пумбха̄ва̄тидесо, тена ‘‘кхаттийакума̄рӣ кума̄расаман̣ӣ тарун̣абра̄хман̣ӣ’’тиа̄дӣсу уттарападесу иттхиппаччайасса на ниватти хоти.
иттхийамиччева ким̣? кума̄рӣратанам̣, саман̣ӣпадумам̣.
бха̄ситапума̄ти ким̣? ган̇га̄надӣ, тан̣ха̄надӣ, патхавӣдха̄ту. ‘‘нанда̄поккхаран̣ӣ, нанда̄девӣ’’тиа̄дӣсу пана сан̃н̃а̄саддатта̄ на хоти.
татха̄ пураттхимо ча со ка̄йо ча̄ти пураттхимака̄йо, еттха ча ка̄йекадесо ка̄йасаддо. евам̣ паччхимака̄йо, хет̣т̣химака̄йо, упаримака̄йо, саббака̄йо, пура̄н̣авиха̄ро, нава̄ва̄со, катараника̄йо, катаманика̄йо, хетуппаччайо, абахулам̣ бахулам̣ катанти бахулӣкатам̣, джӣвитаппадха̄нам̣ навакам̣ джӣвитанавакам̣ ичча̄ди.
висесануттарападе джинавачана̄нупародхато тхера̄чарийапан̣д̣ита̄ди висесанам̣ паран̃ча бхавати. йатха̄ – са̄рипутто ча со тхеро ча̄ти са̄рипуттаттхеро. евам̣ маха̄моггалла̄наттхеро, маха̄кассапаттхеро, буддхагхоса̄чарийо, дхаммапа̄ла̄чарийо, а̄чарийагуттилоти ва̄, махосадхо ча со пан̣д̣ито ча̄ти махосадхапан̣д̣ито. евам̣ видхурапан̣д̣ито, ваттхувисесо.
висесанобхайападо йатха̄ – сӣтан̃ча там̣ ун̣хан̃ча̄ти сӣтун̣хам̣, синиддхо ча со ун̣хо ча̄ти синиддхун̣хо, ма̄со. кхан̃джо ча со кхуджджо ча̄ти кхан̃джакхуджджо. евам̣ андхабадхиро, ката̄катам̣, чхидда̄вачхиддам̣, учча̄вачам̣, чхиннабхиннам̣, ситтасаммат̣т̣хам̣, гатапачча̄гатам̣.
упама̄нуттарападе абхидха̄на̄нуродхато упама̄набхӯтам̣ висесанам̣ парам̣ бхавати. йатха̄ – сӣхо вийа сӣхо, муни ча со сӣхо ча̄ти мунисӣхо. евам̣ мунивасабхо, мунипун̇гаво, буддхана̄го, буддха̄диччо, рам̣си вийа рам̣си, саддхаммо ча со рам̣си ча̄ти саддхаммарам̣си. евам̣ винайаса̄гаро, пун̣д̣арӣкамива пун̣д̣арӣко, саман̣о ча со пун̣д̣арӣко ча̄ти саман̣апун̣д̣арӣко, саман̣ападумо. чандо вийа чандо, мукхан̃ча там̣ чандо ча̄ти мукхачандо. евам̣ мукхападумам̣ ичча̄ди.
самбха̄вана̄пуббападо йатха̄ – дхаммо ити буддхи дхаммабуддхи. евам̣ дхаммасан̃н̃а̄, дхаммасан̇кха̄то, дхаммасаммато, па̄н̣асан̃н̃ита̄, асубхасан̃н̃а̄, аниччасан̃н̃а̄, анаттасан̃н̃а̄, дха̄тусан̃н̃а̄, дхӣтусан̃н̃а̄, аттасан̃н̃а̄, аттхисан̃н̃а̄, аттадит̣т̣хи ичча̄ди.
авадха̄ран̣апуббападо йатха̄ – гун̣о ева дханам̣ гун̣адханам̣. евам̣ саддха̄дханам̣, сӣладханам̣, пан̃н̃а̄дханам̣, чаккху ева индрийам̣ чаккхундрийам̣. евам̣ чаккха̄йатанам̣, чаккхудха̄ту, чаккхудва̄рам̣, рӯпа̄рамман̣амичча̄ди.
нанипа̄тапуббападо йатха̄ – на бра̄хман̣оти аттхе каммадха̄райасама̄се, вибхаттилопа̄димхи ча кате –
‘‘убхе таппуриса̄’’ти таппурисасан̃н̃а̄.
344. аттам̣ насса таппурисе.
насса нипа̄тападасса таппурисе уттарападе паре саббассева аттам̣ хоти. таппурисекадесатта̄ таппурисо, абра̄хман̣о.
на ниседхо сато йутто,
деса̄динийамам̣ вина̄;
асато ча̄пхало тасма̄,
катхамабра̄хман̣оти че?
ниседхаттха̄нува̄дена, пат̣иседхавидхи квачи;
парасса миччха̄н̃а̄н̣атта̄-кхйа̄пана̄йопападжджате.
дувидхо чассаттхо пасаджджаппат̣иседхапарийуда̄савасена.
таттха йо ‘‘асӯрийапасса̄ ра̄джада̄ра̄’’тиа̄дӣсу вийа уттарападаттхасса саббатха̄ абха̄вам̣ дӣпети, со пасаджджаппат̣иседхава̄чӣ на̄ма. йо пана ‘‘абра̄хман̣а аманусса̄’’тиа̄дӣсу вийа уттарападаттхам̣ парийуда̄ситва̄ там̣садисе ваттхумхи ка̄рийам̣ пат̣ипа̄дайати, со парийуда̄сава̄чӣ на̄ма.
вуттан̃ча
‘‘пасаджджаппат̣иседхасса, лаккхан̣ам̣ ваттхунаттхита̄;
ваттхуто ан̃н̃атра вутти, парийуда̄салаккхан̣а’’нти.
нанвевам̣ сантепи ‘‘абра̄хман̣о’’тиа̄дӣсу катхамуттарападаттхаппадха̄ната̄ сийа̄ти?
вуччате – бра̄хман̣а̄дисадда̄нам̣ бра̄хман̣а̄диаттхассева там̣садиса̄диаттхасса̄пи ва̄чакатта̄, бра̄хман̣а̄дисадда̄ хи кевала̄бра̄хман̣а̄диаттхесвева па̄кат̣а̄, бхӯсаддо вийасатта̄йам̣, йада̄ те пана ан̃н̃ена садиса̄дива̄чакена наити нипа̄тена йуджджанти, тада̄ там̣садисатадан̃н̃атаббируддхатадабха̄весупи ваттанти, бхӯсаддо вийа анвабхийа̄дийоге анубхаванаабхибхавана̄дӣсу, тасма̄ уттарападаттхаджотакойеветтха наити нипа̄тоти на досо, тена абра̄хман̣оти бра̄хман̣асадисоти вуттам̣ хоти. евам̣ амануссо, ассаман̣о.
ан̃н̃аттхе – на бйа̄ката̄ абйа̄ката̄, асам̣килит̣т̣ха̄, апарийа̄панна̄.
вируддхаттхе – на кусала̄ акусала̄, кусалапат̣ипаккха̄ти аттхо. евам̣ алобхо, амитто.
пасаджджаппат̣иседхе – на катва̄ акатва̄, ака̄туна пун̃н̃ам̣ акаронто.
‘‘насса, таппурисе’’ти ча ваттате.
345. саре ана.
наиччетасса падасса таппурисе уттарападе ана хоти саре паре.
на ассо анассо, на арийо анарийо. евам̣ аниссаро, анит̣т̣хо, анупава̄до, на а̄да̄йа ана̄да̄йа, анолокетва̄ ичча̄ди.
купуббападо йатха̄ – куччхитаманнанти ниччасама̄сатта̄ ан̃н̃ападена виггахо, каммадха̄райасама̄се кате –
‘‘таппурисе, саре’’ти ча ваттате.
346. кадада кусса.
куиччетасса нипа̄тасса таппурисе уттарападе када хоти саре паре. каданнам̣. евам̣ кадасанам̣.
сарети ким̣? куда̄ра̄, купутта̄, куда̄са̄, кудит̣т̣хи.
‘‘кусса̄’’ти ваттате.
347. ка̄ппаттхесу ча.
куиччетасса аппаттхе ваттама̄насса ка̄ хоти таппурисе уттарападе паре. бахувачанучча̄ран̣ато куччхитаттхе ча квачи таппурисе. аппакам̣ лаван̣ам̣ ка̄лаван̣ам̣. евам̣ ка̄пуппхам̣, куччхито пурисо ка̄пурисо, купурисо ва̄.
па̄дипуббападо ча ниччасама̄сова, падха̄нам̣ вачанам̣ па̄вачанам̣, бхусам̣ ваддхам̣ паваддхам̣, сарӣрам̣, самам̣, самма̄ ва̄ а̄дха̄нам̣ сама̄дха̄нам̣, вивидха̄ мати вимати, вивидхо каппо викаппо, висит̣т̣хо ва̄ каппо викаппо, адхико дево атидево. евам̣ адхидево, адхисӣлам̣, сундаро гандхо сугандхо, куччхито гандхо дуггандхо, собханам̣ катам̣ сукатам̣, асобханам̣ катам̣ дуккат̣ам̣ ичча̄ди.
йе идха авихиталаккхан̣а̄ на̄манипа̄топасагга̄, тесам̣ ‘‘на̄ма̄нам̣ сама̄со’’ти йогавибха̄гена сама̄со дат̣т̣хаббо. йатха̄ – апунагеййа̄ га̄тха̄, ачандамуллокика̄ни мукха̄ни, ассаддхабходжӣ, алаван̣абходжӣтиа̄дӣсу айуттаттхатта̄ на̄н̃н̃ена сама̄со.
татха̄ дит̣т̣хо пуббанти дит̣т̣хапуббо татха̄гатам̣. евам̣ сутапуббо дхаммам̣, гатапуббо маггам̣, каммани дит̣т̣ха̄ пуббанти дит̣т̣хапубба̄ дева̄ тена. евам̣ сутапубба̄ дхамма̄, гатапубба̄ диса̄, паха̄ро, пара̄бхаво, виха̄ро, а̄ха̄ро, упаха̄ро ичча̄ди.
каммадха̄райасама̄со.
дигусама̄са
атха дигусама̄со вуччате.
тайо лока̄ сама̄хат̣а̄ читтена сампин̣д̣ита̄, тин̣н̣ам̣ лока̄нам̣ сама̄ха̄роти ва̄ аттхе –
‘‘на̄ма̄нам̣ сама̄со йуттаттхо’’ти ваттама̄не ‘‘двипаде’’тиа̄дина̄ каммадха̄райасама̄со, тато сама̄сасан̃н̃а̄йам̣, вибхаттилопе, пакатибха̄ве ча кате –
‘‘каммадха̄райо’’ти ваттате.
348. сан̇кхйа̄пуббо дигу.
сан̇кхйа̄пуббо каммадха̄райасама̄со дигусан̃н̃о хоти.
две га̄во дигу, дигусадисатта̄ айампи сама̄со дигӯти вутто. атха ва̄ сан̇кхйа̄пуббаттанапум̣сакекаттасан̇кха̄техи двӣхи лаккхан̣ехи гато авагатоти дигӯти вуччати, двӣхи ва̄ лаккхан̣ехи гаччхати паваттатӣти дигу. еттха ча ‘‘сан̇кхйа̄пуббо’’ти вуттатта̄ сан̇кхйа̄саддассева пуббанипа̄то, ‘‘убхе таппуриса̄’’ти таппурисасан̃н̃а̄.
‘‘напум̣сакалин̇го’’ти ваттате.
349. дигуссекаттам̣.
дигусса сама̄сасса екаттам̣ хоти, напум̣сакалин̇гаттан̃ча.
сама̄ха̄радигуссетам̣ гахан̣ам̣, таттха саббаттхекавачанамева хоти, ан̃н̃атра пана бахувачанампи, на̄мабйападесасйа̄дйуппатти ама̄деса̄ди.
тилокам̣, хе тилока, тилокам̣, тилокена, тилокасса, тилока̄ тилокасма̄ тилокамха̄, тилокасса, тилоке тилокамхи тилокасмим̣.
евам̣ тайо дан̣д̣а̄ тидан̣д̣ам̣, тӣн̣и мала̄ни сама̄хат̣а̄ни, тин̣н̣ам̣ мала̄нам̣ сама̄ха̄роти ва̄ тималам̣, тилаккхан̣ам̣, чатуссаччам̣, чатассо диса̄ чатуддисам̣, ‘‘саро рассо напум̣саке’’ти рассаттам̣, пан̃часиккха̄падам̣, сал̣а̄йатанам̣, сатта̄хам̣, ат̣т̣хасӣлам̣, навалокуттарам̣, дасасӣлам̣, сатайоджанам̣.
татха̄ – две раттийо двираттам̣, тиссо раттийо тираттам̣, две ан̇гулийо дван̇гулам̣, сатта года̄варийо, та̄сам̣ сама̄ха̄роти ва̄ саттагода̄варам̣.
еттха ча ратти ан̇гули года̄варӣнамантасса –
350. квачи сама̄сантагата̄намака̄ранто.
ра̄джа̄диган̣ассетам̣ гахан̣ам̣, тена сама̄сантагата̄нам̣ ра̄джа̄дӣнам̣ на̄ма̄нам̣ анто квачи ака̄ро хотӣти аттхо. ка̄раггахан̣ена бахуббӣха̄димхи сама̄санте квачи каппаччайо хоти, сурабхи су ду пӯтӣхи гандхантассика̄ро ча.
атха ва̄ а ча ко ча ака̄, рака̄ро падасандхикаро, тена квачи сама̄сантагата̄наманто хутва̄ а ка иччете паччайа̄ хонтӣти аттхо. тена пан̃ча га̄во сама̄хат̣а̄ти аттхе сама̄са̄дим̣ катва̄ сама̄санте аппаччайе, ‘‘о саре ча̄’’ти ава̄десе ча кате ‘‘пан̃чагава’’нтиа̄ди ча сиджджхати. ‘‘двиратта’’нтиа̄дӣсу пана аппаччайе кате пуббасарасса ‘‘саралопо’’тиа̄дина̄ лопо.
асама̄ха̄радигу йатха̄ – еко ча со пуггало ча̄ти екапуггало. евам̣ екадхаммо, екапутто, тайо бхава̄ тибхава̄, чатассо диса̄ чатуддиса̄, дасасахассачаккава̄л̣а̄ни ичча̄ди.
дигусама̄со.
таппурисасама̄са
атха таппурисасама̄со вуччате.