5. таддхитакан̣д̣а

апаччатаддхита

атха на̄мато ева вибхатйанта̄ апачча̄диаттхависесе таддхитуппаттӣти на̄мато парам̣ таддхитавидха̄нама̄рабхӣйате.

таттха тасма̄ тивидхалин̇гато парам̣ хутва̄ хита̄ сахита̄ти таддхита̄, н̣а̄дипаччайа̄наметам̣ адхивачанам̣, тесам̣ ва̄ на̄мика̄нам̣ хита̄ упака̄ра̄ таддхита̄ти анваттхабхӯтапарасаман̃н̃а̄васена̄пи н̣а̄диппаччайа̄ва таддхита̄ на̄ма.

‘‘васит̣т̣хасса апачча’’нти виггахе –

‘‘лин̇ган̃ча нипаччате’’ти ито лин̇гаггахан̣амануваттате.

361. ва̄ н̣а’пачче.

чхат̣т̣хийантато лин̇гамха̄ н̣аппаччайо хоти викаппена ‘‘тасса апачча’’миччетасмим̣ аттхе.

со ча –

362. дха̄тулин̇гехи пара̄ паччайа̄.

дха̄тӯхи, лин̇гехи ча паччайа̄ пара̄ва хонтӣти парибха̄сато апаччаттхасамбандхилин̇гато чхат̣т̣хийанта̄йева паро хоти. пат̣ичча етасма̄ аттхо етӣти паччайо, патӣйанти анена аттха̄ти ва̄ паччайо, ‘‘вуттаттха̄намаппайого’’ти апаччасаддасса аппайого, ‘‘тесам̣ вибхаттийо лопа̄ че’’ти вибхаттилопо ча.

363. тесам̣ н̣о лопам̣.

тесам̣ таддхитаппаччайа̄нам̣ н̣а̄нубандха̄нам̣ н̣ака̄ро лопама̄паджджате.

364. вуддха̄дисарасса ва̄сам̣йогантасса сан̣е ча.

а̄дисарасса ва̄ а̄дибйан̃джанасса ва̄ асам̣йогантасса вуддхи хоти сан̣ака̄раппаччайе паре. сам̣його анто асса̄ти сам̣йоганто, тадан̃н̃о асам̣йоганто. атха ва̄ ваваттхитавибха̄саттхойам̣ ва̄саддо, тада̄ ча пакатибхӯте лин̇ге сара̄нама̄дисарасса асам̣йогантасса вуддхи хоти сан̣ака̄ре таддхитаппаччайе парети аттхо.

тена –

ва̄сит̣т̣ха̄дӣсу ничча̄йам̣, аниччол̣умпика̄дису;

на вуддхи нӣлапӣта̄до, ваваттхитавибха̄сато.

часаддаггахан̣амавадха̄ран̣аттхам̣.

тасса̄ вуддхийа̄ анийамаппасан̇ге нийаматтхам̣ парибха̄сама̄ха.

365. айуван̣н̣а̄нан̃ча̄йо вуддхӣ.

тесам̣ ака̄раиван̣н̣уван̣н̣а̄намева йатха̄ккамам̣ а̄ еоиччете вуддхийо хонти. часаддаггахан̣амавуддхисампин̣д̣анаттхам̣, авадха̄ран̣аттхам̣ ва̄. и ча у ча йу, йу ева ван̣н̣а̄ йуван̣н̣а̄, а ча йуван̣н̣а̄ ча айуван̣н̣а̄. а̄ ча е ча о ча а̄йо. пуна вуддхиггахан̣ам̣ ‘‘негамаджа̄напада̄’’тиа̄дӣсу уттарападавуддхибха̄ваттхам̣, еттха ча ‘‘айуван̣н̣а̄на’’нти т̣ха̄нанийамавачанам̣ а̄йонам̣ вуддхибха̄ваппасан̇ганиваттанаттхам̣.

йатха̄ хи катавуддхӣнам̣, пуна вуддхи на хотиха;

татха̄ сабха̄вавуддхӣнам̣, а̄йонам̣ пуна вуддхи на.

тато ака̄расса а̄ка̄ро вуддхи, ‘‘саралопома̄десаппаччайа̄димхи саралопе ту пакатӣ’’ти саралопапакатибха̄ва̄, ‘‘найе парам̣ йутте’’ти паранайанам̣ катва̄ таддхитатта̄ ‘‘таддхитасама̄са’’ичча̄дина̄ на̄мабйападесе кате пуре вийа сйа̄дйуппатти.

ва̄сит̣т̣хо, васит̣т̣хасса путто ва̄, ва̄сит̣т̣ха̄ ичча̄ди пурисасаддасамам̣. тасса наттупанатта̄дайопи тадупача̄рато ва̄сит̣т̣ха̄йева. евам̣ саббаттха готтатаддхите пат̣хамаппакатитойева паччайо хоти.

иттхийам̣ н̣аппаччайантатта̄ ‘‘н̣ава н̣ика н̣еййа н̣а нтӯхӣ’’ти ва̄сит̣т̣хасаддато ӣпаччайо. саралопа̄дим̣ катва̄ иттхиппаччайантатта̄ ‘‘таддхитасама̄са’’ичча̄дисутте чаггахан̣ена на̄мабйападесе кате сйа̄дйуппатти, ва̄сит̣т̣хӣ кан̃н̃а̄, ва̄сит̣т̣хӣ, ва̄сит̣т̣хийо ичча̄ди иттхисаддасамам̣.

напум̣саке ва̄сит̣т̣хам̣ апаччам̣, ва̄сит̣т̣ха̄ни апачча̄ни ичча̄ди читтасаддасамам̣. евам̣ упарипи таддхитантасса тилин̇гата̄ ведитабба̄.

бха̄радва̄джасса путто бха̄радва̄джо, веса̄миттасса путто веса̄митто, готамасса путто готамо. еттха ча айуван̣н̣атта̄бха̄ва̄ а̄ка̄ра̄дӣнам̣ на вуддхи хоти. васудевасса апаччам̣ ва̄судево, баладево. ‘‘читтако’’тиа̄дӣсу пана сам̣йогантатта̄ вуддхи на бхавати.

‘‘ваччхасса апачча’’нти виггахе н̣амхи сампатте ‘‘ва̄ н̣а’пачче’’ти ито ва̄ти таддхитавидха̄не саббаттха ваттате, тена саббаттха ва̄кйавуттийо бхаванти. ‘‘апачче’’ти падам̣ йа̄ва сам̣сат̣т̣хаггахан̣а̄ва ваттате.

366. н̣а̄йана н̣а̄на ваччха̄дито.

ваччха каччаиччевама̄дито чхат̣т̣хийантато готтаган̣ато н̣а̄йана н̣а̄наиччате паччайа̄ хонти ва̄ ‘‘тасса̄пачча’’миччетасмим̣ аттхе. саббаттха н̣ака̄ра̄нубандхо вуддхаттхо, сесам̣ пуббасамам̣, сам̣йогантатта̄ вуддхиабха̄вова висесо.

ваччха̄йано ваччха̄но ваччхасса путто ва̄. евам̣ каччасса путто качча̄йано качча̄но, моггалласса путто моггалла̄йано моггалла̄но. евам̣ аггивесса̄йано аггивесса̄но, кан̣ха̄йано кан̣ха̄но, са̄кат̣а̄йано са̄кат̣а̄но, мун̃ча̄йано мун̃ча̄но, кун̃джа̄йано кун̃джа̄но ичча̄ди. а̄катиган̣о’йам̣.

‘‘каттика̄йа апачча’’нти виггахе –

367. н̣еййо каттика̄дӣхи.

а̄дисаддойам̣ пака̄ре ваттате. каттика̄ вината̄рохин̣ӣиччевама̄дӣхи иттхийам̣ ваттама̄нехи лин̇гехи н̣еййаппаччайо хоти ва̄ ‘‘тасса̄пачча’’миччетасмим̣ аттхе.

вибхаттилопе ‘‘пакати часса сарантасса̄’’ти пакатибха̄во. каттикеййо, каттика̄йа путто ва̄. евам̣ вината̄йа апаччам̣ венатеййо, ика̄рассека̄ро вуддхи, рохин̣ийа̄ путто рохин̣еййо, ган̇га̄йа апаччам̣ ган̇геййо, бхагинийа̄ путто бха̄гинеййо, надийа̄путто на̄деййо. евам̣ антеййо, а̄хеййо, ка̄меййо. сучийа̄ апаччам̣ сочеййо, еттха ука̄рассока̄ро вуддхи, ба̄ла̄йа апаччам̣ ба̄леййо ичча̄ди.

‘‘даккхасса̄пачча’’нти виггахе н̣амхи сампатте –

368. ато н̣и ва̄.

ака̄рантато лин̇гамха̄ н̣ипаччайо хоти ва̄ ‘‘тасса̄пачча’’миччетасмим̣ аттхе. даккхи, даккхӣ, даккхайо, дон̣асса апаччам̣ дон̣и. евам̣ ва̄сави, сакйапутти, на̄т̣апутти, да̄сапутти, да̄саратхи. ва̄рун̣и, кан̣д̣и, ба̄ладеви, па̄ваки, джинадаттасса апаччам̣ дженадатти, суддходани, ануруддхи ичча̄ди.

пуна ва̄ггахан̣ена апаччаттхе н̣икаппаччайо, адитиа̄дито н̣йаппаччайо ча. йатха̄ – сакйапуттасса путто сакйапуттико, ‘‘тесу вуддхӣ’’тиа̄дина̄ кака̄расса йака̄ро, сакйапуттийо. евам̣ на̄т̣апуттико, дженадаттико, вима̄туйа̄ путто вема̄тико.

‘‘адитийа̄ путто’’ти аттхе н̣йаппаччайо, вуддхи ча.

369. аван̣н̣о йе лопан̃ча.

аван̣н̣о таддхитабхӯте йаппаччайе паре лопама̄паджджате. часаддена иван̣н̣опӣти ика̄ралопо, ‘‘йаватам̣ таланадака̄ра̄нам̣ бйан̃джана̄ни ча ла н̃а джака̄ратта’’нти тйака̄расам̣йогасса чака̄ро, ‘‘парадвебха̄во т̣ха̄не’’ти двиттам̣, а̄диччо. евам̣ дитийа̄ путто деччо.

‘‘кун̣д̣анийа̄ путто’’ти аттхе н̣йаппаччайе кате –

‘‘квача̄димаджджхуттаресӯ’’ти ваттате.

370. тесу вуддхилопа̄гамавика̄равипарӣта̄деса̄ ча.

тесу а̄димаджджхуттаресу авихиталаккхан̣есу джинавачана̄нупародхена квачи вуддхи лопа а̄гама вика̄ра випарӣтаа̄деса̄ хонтӣти сам̣йогантаттепи а̄дивуддхи, ика̄ралопе нйассан̃а̄десо, кон̣д̣ан̃н̃о, куруно путто корабйо, еттха̄пи тенева ука̄расса ава̄десо, бха̄туно путто бха̄табйо.

‘‘упагусса апачча’’нти виггахе –

371. н̣авопагва̄дӣхи.

упагу мануиччевама̄дӣхи ука̄рантехи готтаган̣ехи н̣аваппаччайо хоти ва̄ ‘‘тасса̄пачча’’миччетасмим̣ аттхе. а̄дисаддасса четтха пака̄рава̄чакатта̄ ука̄рантатойева̄йам̣. опагаво, опагавӣ, опагавам̣, мануно апаччам̣ ма̄наво, ‘‘ма̄нусо’’ти н̣аппаччайе, са̄гаме ча кате рӯпам̣, бхаггуно апаччам̣ бхаггаво, пан̣д̣уно апаччам̣ пан̣д̣аво, упавиндусса апаччам̣ опавиндаво ичча̄ди.

‘‘видхава̄йа апачча’’нти аттхе –

372. н̣ера видхава̄дито.

видхава̄дито н̣ераппаччайо хоти ва̄ апаччаттхе. вигато дхаво пати етисса̄ти видхава̄, ведхаверо, бандхукийа̄ абхиса̄рин̣ийа̄ путто бандхукеро, саман̣асса упаджджха̄йасса путто путтат̣т̣ха̄нийатта̄ти са̄ман̣еро, на̄л̣икеро ичча̄ди.

апаччатаддхитам̣.

сам̣сат̣т̣ха̄дианекаттхатаддхита

‘‘тилена сам̣сат̣т̣ха’’нти виггахе –

373. йена ва̄ сам̣сат̣т̣хам̣ тарати чарати вахати н̣ико.

йена ва̄ сам̣сат̣т̣хам̣, йена ва̄ тарати, йена ва̄ чарати, йена ва̄ вахати, тато татийантато лин̇гамха̄ тесу сам̣сат̣т̣ха̄дӣсваттхесу н̣икаппаччайо хоти ва̄. теликам̣ бходжанам̣, тилена абхисан̇кхатанти аттхо. теликӣ йа̄гу. гул̣ена сам̣сат̣т̣хам̣ ега̄л̣икам̣. евам̣ гха̄тикам̣, да̄дхикам̣, ма̄ричикам̣, лон̣икам̣.

на̄ва̄йа таратӣти на̄вико, ул̣умпена таратӣти ол̣умпико, вуддхиабха̄вапаккхе ул̣умпико. евам̣ куллико, гопуччхико. сакат̣ена чаратӣти са̄кат̣ико. евам̣ па̄дико, дан̣д̣ико, дхаммена чарати паваттатӣти дхаммико. сӣсена вахатӣти сӣсико, ва̄ггахан̣ена ӣка̄расса вуддхи на хоти. евам̣ ам̣сико, кхандхико, хаттхико, ан̇гулико.

пуна ва̄ггахан̣ена ан̃н̃аттхесупи н̣икаппаччайо, парада̄рам̣ гаччхатӣти па̄рада̄рико, патхам̣ гаччхатӣти патхико.

‘‘винайамадхӣте, авечча̄дхӣте’’ти ва̄ виггахе –

‘‘н̣ико’’ти ваттате.

374. тамадхӣте тенаката̄дисаннидха̄нанийогасиппабхан̣д̣аджӣвикаттхесу ча.

чатуппадамидам̣. тамадхӣтети аттхе, тена ката̄дӣсваттхесу ча тамхи саннидха̄но, таттха нийутто, тамасса сиппам̣, тамасса бхан̣д̣ам̣, тамасса джӣвика̄ иччетесваттхесу ча дутийа̄дивибхатйантехи лин̇гехи н̣икаппаччайо хоти ва̄. венайико. евам̣ суттантико, а̄бхидхаммико.

‘‘бйа̄каран̣амадхӣте’’ти аттхе н̣икаппаччайа̄димхи кате –

‘‘вуддха̄дисарасса ва̄сам̣йогантасса сан̣е ча̄’’ти ваттама̄не –

375. ма̄йӯнама̄гамо т̣ха̄не.

и уиччебхесам̣ а̄дисара̄нам̣ асам̣йоганта̄нам̣ ма̄ вуддхи хоти сан̣е, татрева вуддхи а̄гамо хоти ча т̣ха̄нети ека̄равуддха̄гамо.

‘‘т̣ха̄не’’ти вачана̄ четтха, йӯнама̄десабхӯтато;

йавехи пуббева ео-вуддхийо хонти а̄гама̄.

йака̄расса двибха̄во.

веййа̄каран̣ико, нйа̄йамадхӣтети неййа̄йико. евам̣ таккико, ведико, немиттико, ка̄йена като пайого ка̄йико, ка̄йена катам̣ каммам̣ ка̄йикам̣, вачаса̄ катам̣ каммам̣ ва̄часикам̣. евам̣ ма̄насикам̣, еттха ча ‘‘сасаре ва̄гамо’’ти сутте ваваттхитава̄саддена паччайе парепи са̄гамо, тхерехи ката̄ сан̇гӣти тхерика̄. евам̣ пан̃часатика̄, саттасатика̄, еттха ‘‘н̣аван̣ика̄’’дисутте ануваттитава̄ггахан̣ена ӣпаччайо на хоти.

саннидха̄наттхе сарӣре саннидха̄на̄ ведана̄ са̄рӣрика̄, са̄рӣрикам̣ дуккхам̣. евам̣ ма̄насика̄, ма̄насикам̣.

нийуттаттхе два̄ре нийутто дова̄рико, еттха ‘‘ма̄йӯнама̄гамо т̣ха̄не’’ти вака̄рато пуббеока̄ра̄гамо. евам̣ бхан̣д̣а̄га̄рико, на̄гарико, навакаммико, ванакаммико, а̄дикаммико, одарико, ратхико, патхико, упа̄йе нийутто опа̄йико, четаси нийутта̄ четасика̄.

сиппаттхе вӣн̣а̄ва̄данам̣ вӣн̣а̄, вӣн̣а̄ асса сиппам̣ вен̣ико. евам̣ па̄н̣авико, модин̇гико, вам̣сико.

бхан̣д̣аттхе гандхо асса бхан̣д̣анти гандхико. евам̣ телико, гол̣ико, пӯвико, пан̣н̣ико, тамбӯлико, лон̣ико.

джӣвикаттхе ураббхам̣ хантва̄ джӣвати, ураббхамасса джӣвика̄ти ва̄ ораббхико. евам̣ ма̄гавико, еттха вака̄ра̄гамо. сӯкарико, са̄кун̣ико, маччхико ичча̄ди.

‘‘тена ката̄дӣ’’ти еттха а̄диггахан̣ена тена хатам̣, тена баддхам̣, тена кӣтам̣, тена диббати, со асса а̄вудхо, со асса а̄ба̄дхо, таттха пасанно, тасса сантакам̣, тамасса парима̄н̣ам̣, тасса ра̄си, там̣ арахати, тамасса сӣлам̣, таттха джа̄то, таттха васати, татра видито, тадаттха̄йа сам̣ваттати, тато а̄гато, тато самбхӯто, тадасса пайоджананти евама̄диаттхе ча н̣икаппаччайо хоти. йатха̄ – джа̄лена хато, ханатӣти ва̄ джа̄лико. евам̣ ба̄л̣исико, ва̄карико, суттена баддхо суттико, варатта̄йа баддхо ва̄раттико на̄го.

ваттхена кӣтам̣ бхан̣д̣ам̣ ваттхикам̣. евам̣ кумбхикам̣, пха̄ликам̣, сован̣н̣икам̣, са̄тикам̣. аккхена диббатӣти аккхико. евам̣ са̄ла̄кико, тиндукико, амбапхалико. ча̄по асса а̄вудхоти ча̄пико. евам̣ томарико, муггарико, мосалико.

ва̄то асса а̄ба̄дхоти ва̄тико. евам̣ семхико, питтико.

буддхе пасанно буддхико. евам̣ дхаммико, сан̇гхико. буддхасса сантако буддхико. евам̣ дхаммико, сан̇гхико виха̄ро, сан̇гхика̄ бхӯми, сан̇гхикам̣ чӣварам̣, пуггаликам̣.

кумбхо асса парима̄н̣анти кумбхикам̣. евам̣ кха̄рикам̣, дон̣икам̣. кумбхасса ра̄си кумбхико. кумбхам̣ арахатӣти кумбхико. евам̣ дон̣ико, ат̣т̣хама̄сико, каха̄пан̣ико, а̄сӣтика̄ га̄тха̄, на̄вутика̄, са̄тикам̣, са̄хассикам̣. сандит̣т̣хамарахатӣти сандит̣т̣хико, ‘‘ехи пасса̄’’ти имам̣ видхим̣ арахатӣти ехипассико.

сӣлаттхе пам̣сукӯладха̄ран̣ам̣ пам̣сукӯлам̣, там̣ сӣламасса̄ти пам̣сукӯлико. евам̣ течӣварико, ека̄сане бходжанасӣло ека̄санико, руккхамӯле васанасӣло руккхамӯлико, татха̄ а̄ран̃н̃ико, соса̄нико.

джа̄таттхе апа̄йе джа̄то а̄па̄йико. евам̣ нерайико, са̄муддико маччхо, вассесу джа̄то вассико, вассика̄, вассикам̣ пуппхам̣, са̄радико, хемантико, ва̄сантико, ча̄туддасико, ра̄джагахе джа̄то, ра̄джагахе васатӣти ва̄ ра̄джагахико джано, магадхесу джа̄то, васатӣти ва̄ ма̄гадхико, ма̄гадхика̄, ма̄гадхикам̣, са̄ваттхийам̣ джа̄то, васатӣти ва̄ са̄ваттхико, ка̄пилаваттхико, веса̄лико.

локе видито локико, лока̄йа сам̣ваттатӣтипи локико. татха̄ ма̄тито а̄гатам̣ ма̄тикам̣, питито а̄гатам̣ петтикам̣ на̄мам̣.

самбхӯтаттхе ма̄тито самбхӯтам̣ маттикам̣. евам̣ петтикам̣. упадхитасса пайоджанам̣ опадхикам̣.

сакаттхепи асан̇кха̄ройева асан̇кха̄рикам̣. евам̣ сасан̇кха̄рикам̣, на̄мамева на̄микам̣. евам̣ а̄кхйа̄тикам̣, опасаггикам̣, непа̄тикам̣, чатумаха̄ра̄дже бхатти етесанти ча̄тумаха̄ра̄джика̄. евам̣ ан̃н̃аттхепи йоджетаббам̣.

‘‘каса̄вена ратта’’нти виггахе –

376. н̣а ра̄га̄ тенараттам̣ тасседаман̃н̃аттхесу ча.

ра̄гаттхава̄чака̄ лин̇гамха̄ ‘‘тена ратта’’миччетасмим̣ аттхе, ‘‘тассе’’ти чхат̣т̣хийантато ‘‘ида’’миччетасмим̣ аттхе ча ан̃н̃аттхесу ча н̣аппаччайо хоти ва̄.

ка̄са̄вам̣ ваттхам̣. евам̣ ка̄са̄йам̣, кусумбхена раттам̣ косумбхам̣, халиддийа̄ раттам̣ ха̄лиддам̣, паттан̇гам̣, ман̃джит̣т̣хам̣, кун̇кумам̣, нӣлена раттам̣ нӣлам̣. евам̣ пӣтам̣.

идаматтхе махим̣сасса идам̣ ма̄хим̣сам̣ мам̣сам̣, дадхи саппи чамма̄дикам̣ ва̄, сӯкарасса идам̣ сӯкарам̣, качча̄йанасса идам̣ качча̄йанам̣ бйа̄каран̣ам̣. евам̣ согатам̣ са̄санам̣.

‘‘исисса ида’’нти аттхе н̣аппаччайе кате вуддхимхи сампатте –

‘‘сан̣е, йӯнама̄гамо т̣ха̄не’’ти ча ваттате.

377. а̄ттан̃ча.

и уиччетесам̣ а̄дисара̄нам̣ а̄ттан̃ча хоти сан̣ака̄раппаччайе паре, часаддена рика̄ра̄гамо ча т̣ха̄нети ика̄расса а̄ттам̣.

т̣ха̄на̄дхика̄рато а̄ттам̣, исӯсабхауджа̄динам̣;

исисса ту рика̄ра̄га-мо ча̄тта̄нантаре бхаве.

а̄рисйам̣, усабхасса идам̣ а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣, а̄сабхӣ ва̄ча̄.

ан̃н̃аттхаггахан̣ена пана авидӯрабхаво, татра бхаво, татра джа̄то, тато а̄гато, со асса нива̄со, тасса иссаро, каттика̄дӣхи нийутто ма̄со, са̄сса девата̄, тамавечча̄дхӣте, тасса висайо десо, тасмим̣ десе аттхи, тена ниббаттам̣, там̣ арахати, тасса вика̄ро, тамасса парима̄н̣анти иччевама̄дӣсваттхесу ча н̣аппаччайо. йатха̄ – видиса̄йа авидӯре бхаво ведисо га̄мо, удумбарасса авидӯре бхавам̣ одумбарам̣ вима̄нам̣.

бхаваттхе манаси бхавам̣ ма̄насам̣ сукхам̣, са̄гамо. саре бхаво са̄расо сакун̣о, са̄раса̄ сакун̣ӣ, са̄расам̣ пуппхам̣, ураси бхаво орасо путто, ураси сам̣вад̣д̣хитатта̄, митте бхава̄ метта̄, меттӣ ва̄, пуре бхава̄ порӣ ва̄ча̄.

джа̄та̄дӣсу па̄вусе джа̄то па̄вусо мегхо, па̄вуса̄ ратти, па̄вусам̣ аббхам̣, сараде джа̄то са̄радо ма̄со, са̄рада̄ ратти, са̄радам̣ пуппхам̣. евам̣ сисиро, хеманто, васанто, вимхо, матхура̄йам̣ джа̄то ма̄тхуро джано, ма̄тхура̄ ган̣ика̄, ма̄тхурам̣ ваттхам̣. матхура̄йа а̄гато ма̄тхуро, матхура̄ асса нива̄соти ма̄тхуро, матхура̄йа иссаро ма̄тхуро ра̄джа̄. ‘‘саббато ко’’ти еттха пуна саббатоггахан̣ена таддхитатопи квачи сасаракака̄ра̄гамо, ма̄тхурако ва̄, ра̄джагахе джа̄то, ра̄джагаха̄ а̄гато, ра̄джагахо асса нива̄соти ва̄, ра̄джагахасса иссароти ва̄ ра̄джагахо, ра̄джагахако ва̄. евам̣ са̄гало, са̄галако ва̄, па̄т̣алипутто, па̄т̣алипуттако ва̄, веса̄лийам̣ джа̄тотиа̄диаттхе веса̄ло, веса̄лако ва̄, кусина̄ре джа̄то косина̄ро, косина̄рако ва̄. евам̣ са̄кето, са̄кетако ва̄, косамбо, косамбако ва̄, индапатто, индапаттако ва̄, капилло, капиллако ва̄, бха̄рукаччхо, бха̄рукаччхако ва̄, нагаре джа̄то, нагара̄ а̄гато, нагаре васатӣти ва̄ на̄гаро, на̄гарако ва̄. евам̣ джа̄нападо.

джанападана̄месу пана саббаттха бахувачанамева бхавати. йатха̄ – ан̇гесу джа̄то, ан̇гехи а̄гато, ан̇га̄ асса нива̄со, ан̇га̄нам̣ иссаро ва̄ ан̇го, ан̇гако ва̄, ма̄гадхо, ма̄гадхако ва̄, косало, косалако ва̄, ведехо, ведехако ва̄, камбоджо, камбоджако ва̄, гандха̄ро, гандха̄рако ва̄, совӣро, совӣрако ва̄, синдхаво, синдхавако ва̄, ассако, ка̄лин̇го, пан̃ча̄ло, сакко, татха̄ сурат̣т̣хе джа̄то, сурат̣т̣хасса иссаро ва̄ сорат̣т̣хо, сорат̣т̣хако ва̄. евам̣ маха̄рат̣т̣хо, маха̄рат̣т̣хако ва̄ ичча̄ди.

наккхаттайоге каттика̄йа пун̣н̣ачандайутта̄йа йутто ма̄со каттико, магасирена чандайуттена наккхаттена йутто ма̄со ма̄гасиро. евам̣ пхуссена йутто ма̄со пхуссо, магха̄йа йутто ма̄со ма̄гхо, пхаггунийа̄ йутто ма̄со пхаггуно, читта̄йа йутто ма̄со читто, виса̄кха̄йа йутто ма̄со веса̄кхо, джет̣т̣ха̄йа йутто ма̄со джет̣т̣хо, уттара̄са̄л̣ха̄йа йутто ма̄со а̄са̄л̣хо, а̄са̄л̣хӣ ва̄, саван̣ена йутто ма̄со са̄ван̣о, са̄ван̣ӣ. бхаддена йутто ма̄со бхаддо, ассайуджена йутто ма̄со ассайуджо, буддхо асса девата̄ти буддхо. евам̣ согато, ма̄хиндо, йа̄мо, сомо.

бйа̄каран̣ам̣ авечча̄дхӣте веййа̄каран̣о. евам̣ мохутто, немитто, ан̇гавиджджо, ваттхувиджджо. васа̄тӣнам̣ висайо десо ва̄са̄то, удумбара̄ асмим̣ падесе сантӣти одумбаро десо.

сахассена ниббатта̄ са̄хассӣ парикха̄, пайаса̄ ниббаттам̣ па̄йа̄сам̣, сахассам̣ арахатӣти са̄хассӣ га̄тха̄, айасо вика̄ро а̄йасо. евам̣ сован̣н̣о, пурисо парима̄н̣амасса̄ти порисам̣ удакам̣.

чаггахан̣ена таттха джа̄то, таттха васати, тасса хитам̣, там̣ арахатӣтиа̄дӣсу н̣еййаппаччайо. ба̄ра̄н̣асийам̣ джа̄то, васатӣти ва̄ ба̄ра̄н̣асеййако, пуре вийа кака̄ра̄гамо. евам̣ чампеййако, са̄галеййако, митхилеййако джано, ган̇геййо маччхо, сила̄йа джа̄там̣ селеййакам̣, куле джа̄то колеййако сунакхо, ване джа̄там̣ ва̄неййам̣ пуппхам̣. евам̣ паббатеййо ма̄нусо, паббатеййа̄ надӣ, паббатеййам̣ осадхам̣, патхасса хитам̣ па̄тхеййам̣, сапатисса хитам̣ са̄патеййам̣ дханам̣, падӣпеййам̣ телам̣, ма̄ту хитам̣ маттеййам̣. евам̣ петтеййам̣. даккхин̣амарахатӣти даккхин̣еййо ичча̄ди.

378. джа̄та̄дӣнамимийа̄ ча.

джа̄таиччевама̄дӣнам̣ садда̄нам̣ аттхе има ийаиччете паччайа̄ хонти ва̄.

паччха̄ джа̄то паччхимо, паччхима̄ джаната̄, паччхимам̣ читтам̣, анте джа̄то антимо, антима̄, антимам̣. евам̣ маджджхимо, пуримо, упаримо, хет̣т̣химо, паччантимо, гоппхимо, гантхимо.

татха̄ ийаппаччайе мануссаджа̄тийа̄ джа̄то мануссаджа̄тийо, мануссаджа̄тийа̄, мануссаджа̄тийам̣. евам̣ ассаджа̄тийо, хаттхиджа̄тийо, бодхисаттаджа̄тийо, даббаджа̄тийо, сама̄наджа̄тийо, локийо ичча̄ди.

а̄диггахан̣ена таттха нийутто, тадасса аттхи, таттха бхавотиа̄дӣсвапи има ийаппаччайа̄ хонти, часаддена икаппаччайо ча. анте нийутто антимо, антийо, антико, путто асса аттхи, тасмим̣ ва̄ виджджатӣти путтимо, путтийо, вуттико, каппо асса аттхӣти каппийо, джат̣а̄ асса аттхӣти джат̣ийо, ха̄набха̄го асса аттхӣти ха̄набха̄гийо. евам̣ т̣хитибха̄гийо, бодхисса паккхе бхава̄ бодхипаккхийа̄, пан̃чавагге бхава̄ пан̃чаваггийа̄. евам̣ чхаббаггийа̄, ударийам̣, аттано иданти аттанийам̣, нака̄ра̄гамо.

часаддаггахан̣ена кийа йан̣йаппаччайа̄ ча. джа̄тийа̄ нийутто джа̄тикийо. евам̣ андхакийо, джаччандхе нийутто джаччандхакийо. сасса айанти сакийо. евам̣ паракийо.

йаппаччайо са̄дхухитабхаваджа̄та̄диаттхесу. йатха̄ – каммани са̄дху камман̃н̃ам̣. сабха̄йам̣ са̄дху саббхам̣, ‘‘йаватам̣ талана̄’’дина̄ ука̄ра̄ди. евам̣ медха̄йа хитам̣ меджджхам̣ гхат̣ам̣. па̄да̄нам̣ хитам̣ паджджам̣ телам̣, ратхасса хита̄ раччха̄, га̄ме бхаво гаммо, гаве бхавам̣ габйам̣, ‘‘осаре ча̄’’ти сутте часаддена йаппаччайе парепи ава̄десо. кавимхи бхавам̣ кабйам̣, диви бхава̄ дибйа̄, тханато джа̄там̣ тхан̃н̃ам̣, дхана̄йа сам̣ваттатӣти дхан̃н̃ам̣.

н̣йаппаччайо париса̄йам̣ са̄дху па̄рисаджджо, дака̄ра̄гамо, саман̣а̄нам̣ хита̄ са̄ман̃н̃а̄ джана̄, бра̄хман̣а̄нам̣ хита̄ бра̄хман̃н̃а̄, арӯпе бхава̄ а̄руппа̄ ичча̄ди.

‘‘ра̄джапутта̄нам̣ самӯхо’’ти виггахе –

379. самӯхаттхе кан̣ан̣а̄.

чхат̣т̣хийантато ‘‘тесам̣ самӯхо’’ти аттхе кан̣ан̣аиччете паччайа̄ хонти. ра̄джапуттако, ра̄джапуттакам̣ ва̄, ра̄джапутто. евам̣ ма̄нуссако, ма̄нуссо, ма̄тхурако, ма̄тхуро, порисако, порисо, вуддха̄нам̣ самӯхо вуддхако, вуддхо. евам̣ ма̄йӯрако, ма̄йӯро, ка̄пото, кокило, ма̄хим̣сако, ма̄хим̣со, от̣т̣хако, ораббхако, ат̣т̣ханнам̣ самӯхо ат̣т̣хако, ра̄джа̄нам̣ самӯхо ра̄джако, бхиккха̄нам̣ самӯхо бхиккхо, сиккха̄нам̣ самӯхо сиккхо, двиннам̣ самӯхо двайам̣, ‘‘тесу вуддхӣ’’тиа̄дина̄ ика̄расса айа̄десо. евам̣ тин̣н̣ам̣ самӯхо тайам̣ ичча̄ди.

‘‘самӯхаттхе’’ти ваттате.

380. га̄маджанабандхусаха̄йа̄дӣхи та̄.

га̄маджанабандхусаха̄йаиччевама̄дӣхи та̄паччайо хоти самӯхаттхе. га̄ма̄нам̣ самӯхо га̄мата̄. евам̣ джаната̄, бандхута̄, саха̄йата̄, на̄гарата̄. ‘‘та̄’’ти йогавибха̄гена сакаттхепи девойева девата̄, та̄паччайантасса ниччамиттхилин̇гата̄.

381. тадасса т̣ха̄намийо ча.

‘‘тадасса т̣ха̄на’’миччетасмим̣ аттхе чхат̣т̣хийантато ийаппаччайо хоти. маданасса т̣ха̄нам̣ маданийо, маданийа̄, маданийам̣, бандханасса т̣ха̄нам̣ бандханийам̣. евам̣ муччханийам̣. раджанийам̣, гаманийам̣, дассанийам̣, упа̄да̄нийам̣, паса̄данийам̣. часаддена хита̄диаттхепи упа̄да̄на̄нам̣ хита̄ упа̄да̄нийа̄ ичча̄ди.

382. упаматтха̄йитаттам̣.

упаматтхе упама̄ва̄чилин̇гато а̄йитаттаппаччайо хоти. дхӯмо вийа диссатӣти дхӯма̄йитаттам̣. евам̣ тимира̄йитаттам̣.

‘‘тадасса т̣ха̄на’’нти ваттате.

383. таннисситаттхе ло.

‘‘танниссита’’нти аттхе, ‘‘тадассат̣ха̄на’’нти аттхе ча лаппаччайо хоти. дут̣т̣ху нисситам̣, дут̣т̣ху т̣ха̄нам̣ ва̄ дут̣т̣хуллам̣, дут̣т̣хулла̄ ва̄ча̄, ласса двибха̄во. евам̣ ведаллам̣.

‘‘абхиджджха̄ асса пакати, абхиджджха̄ асса бахула̄’’ти ва̄ виггахе –

384. а̄лу таббахуле.

пат̣хама̄вибхатйантато а̄луппаччайо хоти ‘‘тадасса бахула’’миччетасмим̣ аттхе. абхиджджха̄лу, абхиджджха̄лӯ, абхиджджха̄лаво. евам̣ сӣта̄лу, дхаджа̄лу, дайа̄лу. ‘‘саббато ко’’ти еттха пуна саббатоггахан̣ена кака̄ра̄гамо, абхиджджха̄луко, абхиджджха̄лука̄, абхиджджха̄лукам̣. евам̣ сӣта̄луко, дайа̄луко, татха̄ хӣнова хӣнако. евам̣ потако, кума̄рако, ма̄н̣авако, мудуко, уджуко, аппаматтакам̣, ораматтакам̣, сӣламаттакам̣ ичча̄ди.

‘‘йаданупапанна̄ нипа̄тана̄ сиджджхантӣ’’ти имина̄ пат̣ибха̄гакуччхитасан̃н̃а̄нукампа̄диаттхесу каппаччайо. пат̣ибха̄гаттхе хаттхино ива хаттхика̄. евам̣ ассака̄. куччхитаттхе куччхито саман̣о саман̣ако. евам̣ бра̄хман̣ако, мун̣д̣ако, пан̣д̣итако, веййа̄каран̣ако. сан̃н̃а̄йам̣ катако, бхат̣ако. анукампа̄йам̣ путтако.

татха̄ ким̣йатетато парима̄н̣аттхе ттакавантуппаччайа̄. ким̣ парима̄н̣амасса̄ти киттакам̣. евам̣ йаттакам̣, таттакам̣, еттакам̣. вантумхи а̄ттан̃ча, йам̣ парима̄н̣амасса̄ти йа̄ва̄, йа̄ванто, гун̣авантусамам̣. евам̣ та̄ва̄, та̄ванто. ета̄ва̄, ета̄ванто ичча̄ди.

‘‘суван̣н̣ена паката’’нти виггахе –

385. таппакативачане майо.

таппакативачанаттхе майаппаччайо хоти, пакарӣйатӣти пакати, тена пакати таппакати, таппакатийа̄ вачанам̣ катханам̣ таппакативачанам̣. суван̣н̣амайо ратхо, сован̣н̣амайо ва̄, суван̣н̣амайа̄ бха̄джанавикати, суван̣н̣амайам̣ бха̄джанам̣. евам̣ рӯпийамайам̣, раджатамайам̣, джатумайам̣, да̄румайам̣, маттика̄майам̣, иддхийа̄ ниббаттам̣ иддхимайам̣.

манато ниппханна̄ маномайа̄, айаса̄пакатам̣ айомайам̣. еттха ча ‘‘маноган̣а̄дӣна’’нти ваттама̄не –

386. етесамо лопе.

етесам̣ маноган̣а̄дӣнам̣ анто оттама̄паджджате вибхаттилопе катети ока̄ро.

гавена пакатам̣ карӣсам̣, гото ниббаттанти ва̄ гомайам̣. ‘‘майо’’тийогавибха̄гена сакаттхепи да̄намева да̄намайам̣, сӣламайам̣ ичча̄ди.

сам̣сат̣т̣ха̄дианекаттхатаддхитам̣.

бха̄ватаддхита

‘‘аласасса бха̄во’’ти виггахе –

387. н̣йаттата̄ бха̄ве ту.

чхат̣т̣хийантато н̣йаттата̄иччете паччайа̄ хонти ‘‘тасса бха̄во’’ иччетасмим̣ аттхе, тусаддаггахан̣ена ттанан̣еййа̄диппаччайа̄ ча. бхаванти етасма̄ буддхисадда̄ ити бха̄во, саддаппаваттинимиттам̣ вуччати, вуттан̃ча – ‘‘йасса гун̣асса хи бха̄ва̄ даббе садданивесо тадабхидха̄нен̣йаттата̄дайо’’ти. н̣йаттаттананта̄нам̣ ниччам̣ напум̣сакаттам̣, та̄паччайантасса сабха̄вато ниччамиттхилин̇гата̄. н̣йаппаччайойам̣ гун̣авачане бра̄хман̣а̄дӣхи, таттха ‘‘аван̣н̣о йе лопан̃ча̄’’ти аван̣н̣алопо, а̄дивуддхи.

а̄ласйам̣. евам̣ а̄рогйам̣, удаггасса бха̄во одагйам̣, сакхино бха̄во сакхйам̣, ан̣ан̣асса бха̄во а̄н̣ан̣йам̣, видхава̄йа бха̄во ведхабйам̣, дуббаласса бха̄во дуббалйам̣, чапаласса бха̄во ча̄палйам̣.

вийаттасса бха̄во веййаттийам̣, маччхарасса бха̄во маччхарийам̣. евам̣ иссарийам̣, а̄ласийам̣, мун̣д̣ийам̣, мӯл̣хийам̣. еттха ‘‘веййаттийа’’нтиа̄дӣсу ‘‘тесу вуддхӣ’’тиа̄дина̄ йамхи ика̄ра̄гамо.

‘‘пан̣д̣итасса бха̄во пан̣д̣итйа’’нтиа̄дӣсу ‘‘йаватам̣ таланадака̄ра̄нам̣ бйан̃джана̄ни чалан̃аджака̄ратта’’нти тйака̄расам̣йога̄дӣнам̣ чалан̃аджака̄ра̄деса̄, двиттам̣. пан̣д̣иччам̣, бахуссутасса бха̄во ба̄хуссаччам̣, ‘‘тесу вуддхӣ’’тиа̄дина̄ ука̄расса ака̄ро, евам̣ порохиччам̣, адхипатисса бха̄во а̄дхипаччам̣, мут̣т̣хассатисса бха̄во мут̣т̣хассаччам̣, иван̣н̣алопо. кусаласса бха̄во косаллам̣. евам̣ вепуллам̣, сама̄на̄нам̣ бха̄во са̄ман̃н̃ам̣, гила̄насса бха̄во гелан̃н̃ам̣, ‘‘квача̄димаджджхуттара̄’’дисуттена сам̣йоге паре рассаттам̣.

сухадасса бха̄восохаджджам̣. евам̣ веса̄раджджам̣, кусӣдассабха̄вокосаджджам̣, ‘‘тесу вуддхӣ’’тиа̄дина̄ ӣка̄расса ака̄ро. татха̄ ‘‘пурисасса бха̄во пориса’’нтиа̄дӣсу ‘‘йаватам̣ талана̄’’дисутте ка̄раггахан̣ена йаватам̣ сака̄ракачат̣апавагга̄нам̣ сака̄ракачат̣апавагга̄деса̄. суманасса бха̄во соманассам̣. евам̣ доманассам̣, совачассам̣, довачассам̣, еттха сака̄ра̄гамо. татха̄ нипакасса бха̄во непаккам̣, двиттам̣. евам̣ а̄дхиккам̣, дубхагасса бха̄во добхаггам̣, ва̄н̣иджасса бха̄во ва̄н̣иджджам̣, ра̄джино бха̄во раджджам̣, ‘‘квача̄’’дина̄ рассаттам̣. сарӯпасса бха̄во са̄руппам̣. евам̣ опаммам̣, сокхуммам̣.