1. сйа̄ди
йасса̄тикама̄ват̣т̣хитассайоа̄диаккхарасамуда̄йасса, кинтанти а̄ха- ‘ида’мичча̄ди, иданти йатха̄вуттам̣ сйа̄дисамуда̄йарӯпам̣, авайавена виггахо самуда̄йо сама̄саттхо, самуда̄йе паватта̄ садда̄ авайавесупи ваттантӣти сйа̄дисаддо сиа̄дике авайавепи ваттате, видхиггахан̣ан̃а̄йена̄ти ‘‘паччайаггахан̣е йасма̄ са вихито тада̄дино тадантасса ча гахан̣а’’нти н̃а̄йена. сйа̄ди анте йасса там̣ сйа̄дйантам̣. нану ча ‘‘сйа̄дисйа̄динекаттха’’нти са̄ман̃н̃ена вуччама̄не йам̣кин̃чи сйа̄дйантам̣ йенакеначи сйа̄дйантена сахекаттхӣбха̄вамарахати, татха̄хи йатха̄ га̄магатотиа̄до, татха̄ пасса девадатте га̄мам̣, гато йан̃н̃адатто гурукуланти а̄допи сама̄со тйа̄сан̇кийа̄ха-‘са̄ман̃н̃ена вуттепи’чча̄ди, йасса сйа̄дйантассайена сйа̄дйантена самбандхо, тена сйа̄дйантена сахатам̣ сйа̄дйантамекаттхамбхаватӣти самбандхато вин̃н̃а̄йати авасӣйатӣти йасса̄тйа̄дисваттхо, татха̄ ча га̄магатотйатраттхӣмеса-ман̃н̃аман̃н̃а̄пеккха̄лаккхан̣о самбандхотйекаттхӣбха̄во, татойеветтха̄ху-
нийатам̣ са̄дханам̣ са̄дхйе, крийа̄ нийатаса̄дхана̄;
саннидха̄нена метесам̣ [четхисса̄ (поттхаке)], нийамо-йампака̄сатӣти.
айаметтха аттхо ‘‘йато га̄мамиччетам̣ са̄дханам̣ са̄дхйам̣ кирийам̣ там̣бйападесаджа̄нанайогйамапеккхате гатоти, ато са̄дханам̣ ка̄ра кам̣ са̄дхйе кирийа̄йа нийатам̣, йато ча кирийа̄ сайам̣ са̄дханамапеккхате ким̣ гатоти, ато кирийа̄пи нийатам̣ са̄дханаметисса̄ти нийатаса̄дхана̄ хоти айам̣ йатха̄вутто нийамо ан̃н̃аман̃н̃а̄пеккха̄васена ваттама̄но етесам̣ са̄дхйаса̄дхана̄нам̣ саннидха̄на маттена ан̃н̃аман̃н̃ато пака̄сатӣ’’ти. пасса девадатта га̄мам̣, гато йан̃н̃адатто гурукулам̣тйатра ту га̄манти са̄дханам̣ пассети са̄дхйамапеккхате, гатоти гаманакирийа̄ ту гурукуламапеккхате, тато ча га̄магата̄нам̣ ва̄кйантара̄вайава̄нам̣ наттхева̄пеккха̄ти на бхавати сама̄со, саббаттхевамӯханӣйам̣, самбандхо хи ан̃н̃аман̃н̃а̄пеккха̄лаккхан̣о самбандхйантарато-нават̣т̣хитам̣ ниваттетва̄ висесе нивесети, татха̄ча вуттам̣–
тасса тва̄кан̇кхато бхеде, йа̄ париплавама̄ната̄;
висесе там̣ нивесенто, самбандхова̄вачхиндатӣти.
бхеде висесе га̄мантетам̣ са̄ман̃н̃ам̣ висеса̄пеккхам̣ ‘га̄мама̄сӣсати, джаха̄ти, гато’ти, татха̄ ‘гато га̄мам̣, ванам̣, гурукула’нти вевама̄кан̇кхато-бхиласато тасса ту падха̄нападассупасаджджанападасса ча йа̄ париплавама̄ната̄ анават̣т̣хитата̄ там̣ висесе висит̣т̣хе самбандхини нивесенто патит̣т̣хапенто самбандхова̄некаппака̄ро квачи са̄дхйаса̄дханабха̄валаккхан̣о квачи пакативика̄рабха̄васабха̄во квачи сасса̄ми самбандхарӯпо авачхиндати самбандхйантарато ниваттетӣти аттхо, йато-йамапеккха̄ ва̄кйака̄лейева нирӯпйате, тато йаттха̄ттхи пада̄намапеккха̄, таттха сама̄са̄вагамо, йатра ту наттхи, татра на бхаватӣтйанупадит̣т̣хо висайавибха̄го н̃а̄йатети бха̄во, ба̄ле абудхету нисса̄йа вичитто сама̄савидха̄налопа̄дина̄некаппака̄ро пат̣ипаттийа̄ са̄дхусаддапариджа̄нанаттхамупа̄йо самбхавати, параматтхато ту саддантаратта̄ аччантам̣ [ан̃н̃аттам̣] ва̄кйасама̄са̄нам̣ бхедо, на хи ва̄кйе дит̣т̣хапада̄ни сама̄се санти, татха̄ ча вуттам̣–
ба̄ле нисса̄йупа̄йо-йам̣, вичитто пат̣ипаттийа̄;
бхедо ва̄кйасама̄са̄нам̣, ччантам̣ [н̃н̃аттам̣ (поттхаке)] саддантарам̣ йатоти.
атойева̄ти йато са̄ман̃н̃ена вуттепийассайена самбандхотена саха тадекаттхамбхаватӣти самбандхато вин̃н̃а̄йатӣти на̄нит̣т̣хам̣ кин̃чипӣха хоти, атойева хетутоти аттхо. бйапеккха̄ са̄маттхийапариггаха̄йети пада̄наман̃н̃он̃н̃а̄кан̇кха̄ бйапеккха̄, са̄ва са̄ маттхийам̣, тасса париггаха̄йа. саматтхавачанам̣ на катанти па̄н̣инийехи вийа ‘‘саматтхо падавидхӣ’’ти (па̄, 2-1-1) саматтхавачанам̣ на катам̣. саматтхо пада видхӣти парибха̄са̄йамайаматтхо ‘‘видхӣйате [видхӣйатӣти (поттхаке)] видхи, пада̄нам̣ видхи падавидхисама̄са̄ди, йокочӣха саттхе падавидхи,со саматтхо виггаха ва̄кйаттха̄бхидха̄не (сатти) ведитаббо’’ти, та̄дисапарибха̄са̄йа бйа̄па̄рато тесам̣ ‘пасса девадатта га̄мам̣, гато йан̃н̃адатто гурукулам̣’ тйа̄до на̄нит̣т̣хаппатти, са̄маттхийан̃четтха двидха̄тйупагамйате ва̄кйе бйапеккха̄вуттийамекаттхӣбха̄во чети [вуттийамекаттхӣбха̄во ва̄кйе бйапеккха̄чети (поттхаке)]. таттха пат̣хамасса париггахам̣ вачанамантарена пат̣ипа̄дийа дутийасса париггахамида̄ни вачанена пат̣ипа̄дайама̄ха- ‘екаттхӣ бха̄во’чча̄ди, екаттхӣбха̄во бхиннаттха̄нам̣ са̄дха̄ран̣аттхата̄васена паваттивисесо, ва̄кйе хи са̄дха̄ран̣аттхата̄ наттхи бхиннаттхатта̄, атойеветтха бхеданибандхана̄ чхат̣т̣хйупаджа̄йате ‘ран̃н̃о пурисо’ти, вуттийантӯбхайападабйаваччхиннаттха̄бхидха̄нато са̄дха̄ран̣аттхата̄ бхавати, идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘сама̄се висесанам̣ висессаманупавӣсати екӣбхавати висесанам̣, ва̄кйе ту висесанам̣ висессато висум̣йева̄ ватит̣т̣хате’’ти. двандасама̄сасса ту пада̄нам̣ висесанависесса̄бха̄вепи сакалападаттхаппадха̄натта̄ ‘ран̃н̃о го ча ассо ча пурисо ча̄’ти ва̄кйато ‘ран̃н̃о гава̄сса пуриса̄’ти сама̄сасса висесо екаттхӣ бха̄валаккхан̣о бхаватйева, татха̄хи таттха ва̄кйе бхиннаттханибандхана самуччайапат̣ипа̄дана̄йа часаддо пайуджджате, сама̄се ту наппайуджджате, екаттха вачаненева̄ти ‘‘сйа̄дисйа̄динекаттха’’ тйекаттхавачаненева, екаттӣбха̄войева бхаватӣти сесо, евака̄ро на ва̄кйе татха̄хи дӣпети. ва̄кйе катханти а̄ха- ва̄кйе’тиа̄ди.
ва̄кйети виггахава̄кйе, висесена гайхати н̃а̄йатйаненети вигга- хо, со ча там̣ ва̄кйам̣ чети виггахава̄кйам̣, висесена ва̄ гахан̣ам̣ виггахо, тадаттхам̣ ва̄кйам̣ виггахава̄кйам̣, тасмим̣, ка̄йам̣ бйа̄пеккха̄ти а̄ха-‘бхеда̄дилаккхан̣а̄’ти, а̄дисаддена сам̣сагга бхеда сам̣сагга̄нан̃ча гахан̣ам̣.
таттха са̄нтарехи са̄мйантарехи ча бйа̄вутти чхедо, сам̣висеса са̄мивисеса̄нам̣ самбандхо сам̣сагго, тада̄ха- ‘татха̄хи’чча̄дина̄, бхедако бйа̄ваттако, аттхагахитоти ка̄ран̣авасена бхедава̄дина̄ гахито, йадечча̄дина̄ сам̣саггава̄дино-дхиппа̄йама̄ха йада̄ тӯбхайампичча̄дина̄ убхайава̄дино, абхиматоти ‘‘па̄ккад̣а̄ра̄сама̄со’’ччанена (2-1-3) па̄н̣инина̄ иччхито. па̄ккад̣а̄ра̄ти ‘‘кад̣а̄ра̄ каммадха̄райе’’ччанена (2-2-38) кад̣а̄ра̄сам̣саддана̄ пагева̄ти аттхо.
‘путха бхинно аттхо йесам̣ пада̄нам̣ та̄ни путхагаттха̄ни, ва̄кйе хи ран̃н̃о пурисо теттха ра̄джасаддо ра̄джаттхамева вадати, пурисасаддо пурисаттхамева, вуттийанту ра̄джапурисотеттха ра̄джасаддопи пурисаттхамева вадатӣти двиннамекаттхӣбха̄во бхавати, ан̃н̃ойева̄вайаваттха̄нвито самуда̄йаттхо па̄тубхаватӣти тадапеккха̄йа чекаттхӣбха̄во вуччате, джахама̄насакаттхавуттимабхйупагамма вуттам̣- ‘висесанасса сакаттха паричча̄гене’чча̄ди, атойева паро чодессати ‘нану че’чча̄дина̄. екаттхӣбхаванам̣ самасананти имина̄ екаттханти сама̄соти на̄ттхантаранти дӣпети.
джахама̄на̄ни пада̄ни сакаттхам̣ йассам̣ (са̄) татха̄ вутта̄, на̄ччанта̄йа джайа̄тӣти евамман̃н̃ате ‘‘паричча̄гаматтамабхисандха̄йа джахама̄насакаттхам̣тйуччате, на ту саббатха̄ паричча̄гопаропака̄ра̄йа тассопа̄да̄нато, саббатха̄ ча сакаттхапаричча̄ге паропака̄ра̄сампа̄данато-нупа̄да̄намева пайоджана̄бха̄ва̄ тасса сийа̄’’ти, тхапати вад̣д̣хатӣ. аттханти ра̄джасаддава̄ччам̣. аччантапаричча̄гепи на досо… ва̄кйе дит̣т̣хассупасаджджанасса вуттийам̣ сойева̄йантйанвайа̄васа̄йато тадаттха̄ва гатийа̄ти дассенто а̄ха- ‘атха ве’чча̄ди.
сойева̄йантйаджджхаваса̄йо-нвайо, сойева̄йам̣ ра̄джасаддо йо ва̄кйата̄ле дит̣т̣хоти воха̄рӣнамекатта̄васа̄йена̄сатйапи (ра̄джасаддасса)ттхе пурисасса висесанамбхависсатӣти бха̄во, еттхева дит̣т̣хантама̄ха- ‘йатхе’чча̄ди.